Hội thứ ba (phần thứ ba của bộ Kinh Đại Bát-nhã, ghi lại một hội thuyết pháp riêng), Phẩm "Không Tướng" (tướng trạng của tính không), thứ hai mươi mốt, phần một.
Khi ấy Cụ thọ (lời tôn xưng bậc tu hành lâu năm, đức hạnh cao) Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của ngài Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không) lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), các Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển như thế (Bồ-tát: người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu giúp mọi loài; Ma-ha-tát: "bậc đại sĩ", tôn xưng Bồ-tát bậc lớn; bất thoái chuyển: đã đạt tới giai vị không bao giờ còn thối lui khỏi con đường hướng tới quả Phật) thành tựu những công đức hiếm có, rộng lớn, vô lượng, vô biên, không thể nghĩ bàn." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã đắc trí tuệ thù thắng, vô lượng vô biên, không chung với hàng Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Độc giác (bậc tự mình ngộ đạo không nhờ thầy); an trụ trong trí ấy mà dẫn phát bốn vô ngại giải thù thắng (bốn năng lực hiểu biết và biện tài không gì ngăn ngại: thông suốt giáo pháp, thông suốt nghĩa lý, thông suốt ngôn từ, biện thuyết lưu loát). Nhờ bốn vô ngại giải thù thắng ấy, trời, người, a-tố-lạc (loài thần có phước lớn nhưng hay giận dữ, thường gây chiến với chư thiên)… ở thế gian không ai có thể vặn hỏi khiến trí tuệ và biện tài của vị Bồ-tát này đến chỗ cùng tận."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Ngài có thể trải qua số kiếp (kiếp: khoảng thời gian dài không thể tính đếm) nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ) mà tuyên nói các hành, trạng, tướng (những việc làm, dáng dấp, dấu hiệu biểu hiện ra) của Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển. Nhờ các hành, trạng, tướng do Phật nói ra mà làm rõ rằng Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển thành tựu vô lượng công đức thù thắng. Cúi xin đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai – bậc từ chân như mà đến; Ứng – bậc xứng đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác – bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn khắp cả) lại vì chúng con tuyên nói những chỗ nghĩa rất sâu xa, khiến các Bồ-tát an trụ trong đó mà có thể thực hành bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu ba-la-mật – sáu hạnh đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, và bát-nhã – trí tuệ thấu suốt thật tướng các pháp) cho mau viên mãn; có thể thực hành nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám loại "không", từ cái không của các giác quan bên trong cho đến cái không của tự tính vốn không có tự tính) cho mau viên mãn; có thể thực hành chân như cho đến bất tư nghị giới (các tên gọi của thực tại chân thật: chân như – cái như thật không đổi khác… cho đến cõi không thể nghĩ bàn) cho mau viên mãn; có thể thực hành các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý cao quý: khổ; nguyên nhân của khổ; sự dứt khổ; con đường dứt khổ) cho mau viên mãn; có thể thực hành bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo (ba mươi bảy pháp hỗ trợ giác ngộ, mở đầu là bốn niệm trụ – quán thân, thọ, tâm, pháp – và kết thúc là tám nẻo chánh đạo) cho mau viên mãn; có thể thực hành bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định, tâm lắng yên mà suy xét sáng suốt), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng đến vô lượng chúng sinh), bốn định vô sắc (bốn bậc định của cõi không còn hình sắc) cho mau viên mãn; có thể thực hành tám giải thoát (tám bậc định giúp tâm thoát khỏi sự ràng buộc) cho đến mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng trùm khắp mọi nơi) cho mau viên mãn; có thể thực hành các cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện (quán mọi pháp là không, không có tướng để chấp, không có gì để mong cầu) cho mau viên mãn; có thể thực hành các địa vị của Bồ-tát Ma-ha-tát cho mau viên mãn; có thể thực hành hết thảy các môn đà-la-ni (năng lực nhớ giữ trọn vẹn giáo pháp, không quên mất) và các môn tam-ma-địa (các loại định, tâm chuyên chú một chỗ) cho mau viên mãn; có thể thực hành năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự tại, dứt sạch phiền não) cho mau viên mãn; có thể thực hành mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật cho đến mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) cho mau viên mãn; có thể thực hành đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả cho mau viên mãn; có thể thực hành ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ (những đặc điểm tốt đẹp nơi thân Phật) cho mau viên mãn; có thể thực hành pháp không quên mất (không bao giờ quên sót điều phải làm) và tính hằng trụ nơi xả (tâm luôn bình thản) cho mau viên mãn; có thể thực hành nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp, trí của Phật) cho mau viên mãn."
Phật bảo Thiện Hiện: "Lành thay, lành thay! Nay ông lại có thể vì các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về những chỗ nghĩa rất sâu xa, khiến các Bồ-tát an trụ trong đó, thực hành các công đức cho mau viên mãn. Thiện Hiện nên biết, những chỗ nghĩa rất sâu xa, tức là: không, vô tướng (không có tướng trạng để nắm bắt), vô nguyện (không có gì để mong cầu), vô tác (không có sự tạo tác), vô sinh, vô diệt (không sinh, không diệt), ly nhiễm (lìa sự ô nhiễm), Niết-bàn (sự tịch diệt, tắt hẳn mọi phiền não và khổ đau), chân như, pháp giới (cõi của mọi pháp, tức bản thể chung của mọi sự), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), thực tế (chỗ tột cùng của sự thật). Những điều như thế gọi là những chỗ nghĩa rất sâu xa. Thiện Hiện nên biết, những tăng ngữ (những tên gọi khác nhau cho cùng một ý) của các chỗ nghĩa rất sâu xa nói ra như thế, đều để làm rõ Niết-bàn là nghĩa rất sâu xa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Chỉ có Niết-bàn mới gọi là nghĩa rất sâu xa, hay các pháp khác cũng gọi là rất sâu xa?" Phật bảo Thiện Hiện: "Hết thảy các pháp khác cũng gọi là rất sâu xa. Tức là sắc uẩn cho đến thức uẩn (năm uẩn: năm nhóm hợp thành con người – sắc: thân thể vật chất; thọ: cảm giác; tưởng: tri giác, hình dung; hành: các hoạt động tâm ý; thức: sự nhận biết) cũng gọi là rất sâu xa. Nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) cũng gọi là rất sâu xa. Sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, đối tượng của ý) cũng gọi là rất sâu xa. Nhãn giới cho đến ý giới cũng gọi là rất sâu xa. Sắc giới cho đến pháp giới cũng gọi là rất sâu xa. Nhãn thức giới cho đến ý thức giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức nhận biết tương ứng) cũng gọi là rất sâu xa. Nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và thức) cũng gọi là rất sâu xa. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên cũng gọi là rất sâu xa. Địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, hư không, thức) cũng gọi là rất sâu xa. Nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên: từ nguyên nhân trực tiếp cho đến các điều kiện hỗ trợ khác) cũng gọi là rất sâu xa. Vô minh cho đến lão tử (mười hai nhân duyên: chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sinh tử, bắt đầu từ vô minh – sự mê mờ không thấy chân lý – cho đến già và chết) cũng gọi là rất sâu xa. Bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng gọi là rất sâu xa. Nội không cho đến vô tính tự tính không cũng gọi là rất sâu xa. Chân như cho đến bất tư nghị giới cũng gọi là rất sâu xa. Các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo cũng gọi là rất sâu xa. Bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo cũng gọi là rất sâu xa. Bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc cũng gọi là rất sâu xa. Tám giải thoát cho đến mười biến xứ cũng gọi là rất sâu xa. Các cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện cũng gọi là rất sâu xa. Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười địa vị tu chung cho cả ba thừa, từ địa vị mới quán xét trong sạch cho đến địa vị của Phật) cũng gọi là rất sâu xa. Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười địa vị tu riêng của Bồ-tát, từ địa vị vui mừng tột bậc cho đến địa vị như mây pháp che khắp) cũng gọi là rất sâu xa. Các môn đà-la-ni, các môn tam-ma-địa cũng gọi là rất sâu xa. Năm nhãn, sáu thần thông cũng gọi là rất sâu xa. Mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật cũng gọi là rất sâu xa. Đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả cũng gọi là rất sâu xa. Ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp phụ cũng gọi là rất sâu xa. Pháp không quên mất và tính hằng trụ nơi xả cũng gọi là rất sâu xa. Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng gọi là rất sâu xa. Quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, mới vào dòng thánh) cho đến Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác) cũng gọi là rất sâu xa. Hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng và trọn vẹn) của chư Phật cũng gọi là rất sâu xa."
Khi ấy Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vì sao sắc uẩn cũng gọi là rất sâu xa? Vì sao thọ, tưởng, hành, thức uẩn cũng gọi là rất sâu xa? Nói rộng ra cho đến, vì sao hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát cũng gọi là rất sâu xa? Vì sao Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật cũng gọi là rất sâu xa?" Phật bảo Thiện Hiện: "Vì chân như của sắc uẩn rất sâu xa nên sắc uẩn cũng gọi là rất sâu xa. Vì chân như của thọ, tưởng, hành, thức uẩn rất sâu xa nên thọ, tưởng, hành, thức uẩn cũng gọi là rất sâu xa. Nói rộng ra cho đến, vì chân như của hết thảy hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát rất sâu xa nên hết thảy hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát cũng gọi là rất sâu xa. Vì chân như của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật rất sâu xa nên Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật cũng gọi là rất sâu xa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vì sao chân như của sắc uẩn rất sâu xa? Vì sao chân như của thọ, tưởng, hành, thức uẩn rất sâu xa? Nói rộng ra cho đến, vì sao chân như của hết thảy hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát rất sâu xa? Vì sao chân như của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật rất sâu xa?" Phật bảo Thiện Hiện: "Chân như của sắc uẩn không phải chính là sắc uẩn, cũng không phải lìa sắc uẩn, vì thế rất sâu xa. Chân như của thọ, tưởng, hành, thức uẩn không phải chính là thọ, tưởng, hành, thức uẩn, cũng không phải lìa thọ, tưởng, hành, thức uẩn, vì thế rất sâu xa. Nói rộng ra cho đến, chân như của hết thảy hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát không phải chính là hết thảy hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng không phải lìa hết thảy hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, vì thế rất sâu xa. Chân như của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không phải chính là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, cũng không phải lìa Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, vì thế rất sâu xa."
Khi ấy Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thật kỳ diệu thay phương tiện vi diệu (cách khéo léo, linh hoạt để giáo hóa)! Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển mà gạt bỏ sắc uẩn để làm rõ Niết-bàn, gạt bỏ thọ, tưởng, hành, thức uẩn để làm rõ Niết-bàn; nói rộng ra cho đến, gạt bỏ hết thảy hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát để làm rõ Niết-bàn, gạt bỏ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật để làm rõ Niết-bàn. Thế Tôn thật kỳ diệu thay phương tiện vi diệu! Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển mà gạt bỏ hết thảy, dù là pháp thế gian hay pháp xuất thế gian (pháp thuộc đời và pháp vượt ra khỏi đời), dù là pháp chung hay pháp không chung (chung với hàng phàm phu, Thanh văn hay riêng của bậc cao), dù là pháp hữu lậu hay pháp vô lậu (còn phiền não rỉ chảy, dính vào sinh tử hay đã sạch phiền não), dù là pháp hữu tránh hay pháp vô tránh (còn phiền não gây tranh chấp hay không), dù là pháp có tội hay pháp không tội, dù là pháp hữu vi hay pháp vô vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh diệt hay không tạo tác, không sinh diệt), để làm rõ Niết-bàn."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Thế Tôn thật kỳ diệu thay phương tiện vi diệu! Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển mà gạt bỏ sắc uẩn để làm rõ Niết-bàn, gạt bỏ thọ, tưởng, hành, thức uẩn để làm rõ Niết-bàn; nói rộng ra cho đến, gạt bỏ hết thảy hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát để làm rõ Niết-bàn, gạt bỏ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật để làm rõ Niết-bàn. Thế Tôn thật kỳ diệu thay phương tiện vi diệu! Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển mà gạt bỏ hết thảy, dù là pháp thế gian hay pháp xuất thế gian, dù là pháp chung hay pháp không chung, dù là pháp hữu lậu hay pháp vô lậu, dù là pháp hữu tránh hay pháp vô tránh, dù là pháp có tội hay pháp không tội, dù là pháp hữu vi hay pháp vô vi, để làm rõ Niết-bàn.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát nên ở nơi những chỗ nghĩa rất sâu xa như thế, nương theo lý lẽ tương ứng với bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà suy nghĩ kỹ càng, cân nhắc, quán xét, nên nghĩ rằng: "Nay ta nên an trụ đúng như bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa đã dạy; nay ta nên tu học đúng như bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa đã nói." Thiện Hiện nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể ở nơi những chỗ nghĩa rất sâu xa như thế, nương theo lý lẽ tương ứng với bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà suy nghĩ kỹ càng, cân nhắc, quán xét, an trụ đúng như bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã dạy, tu học đúng như bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ siêng năng tu học như thế, nương bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà khởi lên chỉ một niệm tâm, còn có thể thu nhận vô lượng, vô số, vô biên căn lành (gốc rễ của điều lành), vượt qua vô lượng kiếp trôi lăn trong sinh tử, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; huống là có thể không gián đoạn mà thường tu bát-nhã ba-la-mật-đa, luôn an trụ trong tác ý (sự chú tâm hướng về) tương ứng với Bồ-đề.
Ví như người đắm dục, cùng một cô gái xinh đẹp yêu đắm nhau, hẹn hò gặp gỡ; cô gái ấy bị ngăn trở không đến được chỗ hẹn, thì lòng dục của người ấy bừng cháy, tuôn chảy không ngừng. Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Lòng dục của người ấy hướng về chỗ nào?" "Bạch Thế Tôn, lòng dục của người ấy hướng về chỗ cô gái, tức là nghĩ rằng: 'Bao giờ nàng mới đến cùng ta gặp nhau ở đây, vui đùa hoan lạc?'" "Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Người ấy suốt ngày đêm khởi lên bao nhiêu niệm dục?" "Bạch Thế Tôn, người ấy suốt ngày đêm khởi niệm dục rất nhiều." Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nương bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, khởi lên một niệm tâm, tu học đúng như bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, thì số kiếp trôi lăn sinh tử được vượt qua ngang bằng với số niệm dục mà người đắm dục kia khởi lên suốt một ngày đêm. Thiện Hiện nên biết, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tùy theo mức nương vào nghĩa thú (ý nghĩa và ý chỉ) rất sâu xa của bát-nhã ba-la-mật-đa mà suy nghĩ tu học, thì tùy theo đó mà có thể giải thoát được những lỗi lầm có thể ngăn trở Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì thế Bồ-tát nương bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà siêng năng tu học, sẽ mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thiện Hiện nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ đúng như bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, thì công đức đạt được trong một ngày đêm, giả sử công đức ấy có hình khối chiếm chỗ, thì các thế giới chư Phật, mỗi thế giới là một ba nghìn đại thiên thế giới (một vũ trụ gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, phạm vi giáo hóa của một vị Phật), nhiều như cát sông Căng-già, cũng không chứa hết. Giả sử có các công đức khác chất đầy các thế giới Phật ba nghìn đại thiên nhiều như cát sông Căng-già, đem so với công đức này thì một phần trăm cũng không bằng, một phần nghìn cũng không bằng, cho đến một phần ô-ba-ni-sát-đàm (phần cực kỳ nhỏ, gần như nhỏ nhất có thể chia được) cũng không bằng.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (kinh lớn về trí tuệ đưa người sang bờ giác ngộ), quyển thứ năm trăm mười lăm (515).
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười sáu (516).
Pháp sư Tam Tạng (bậc thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh – lời Phật dạy, Luật – giới luật, Luận – các bộ giải thích giáo lý) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc, từng sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video