Phẩm Vô Sở Đắc (phẩm nói về việc không có gì để nắm bắt được) thứ mười tám, phần thứ sáu, thuộc Hội đầu (hội thuyết pháp thứ nhất trong bộ kinh).
Xá-lợi-tử (Śāriputra, một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất)! Vì pháp của dị sinh địa (giai đoạn của kẻ phàm phu, người chưa thấy chân lý; "dị sinh" là chúng sinh do nghiệp mà sinh vào nhiều cõi khác nhau) có tánh không (bản chất vốn trống rỗng, không có thực thể cố định), nên pháp của dị sinh địa, ở trong pháp của dị sinh địa, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của dị sinh địa, ở trong pháp của chủng tánh địa (giai đoạn đã có hạt giống, căn tính của bậc thánh, sắp bước vào đường thánh), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của chủng tánh địa có tánh không, nên pháp của chủng tánh địa, ở trong pháp của chủng tánh địa, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của chủng tánh địa, ở trong pháp của dị sinh địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dị sinh địa và chủng tánh địa, ở trong pháp của đệ bát địa (tức Bát nhân địa, giai đoạn đang hướng tới quả Dự lưu; tính ngược từ quả A-la-hán thì đây là bậc thứ tám), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của đệ bát địa có tánh không, nên pháp của đệ bát địa, ở trong pháp của đệ bát địa, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của đệ bát địa, ở trong pháp của dị sinh địa và chủng tánh địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa và đệ bát địa, ở trong pháp của cụ kiến địa (giai đoạn đã thấy đầy đủ chân lý, tương ứng quả Dự lưu), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của cụ kiến địa có tánh không, nên pháp của cụ kiến địa, ở trong pháp của cụ kiến địa, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của cụ kiến địa, ở trong pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa và đệ bát địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa và cụ kiến địa, ở trong pháp của bạc địa (giai đoạn phiền não cõi dục đã mỏng nhẹ, tương ứng quả Nhất lai), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của bạc địa có tánh không, nên pháp của bạc địa, ở trong pháp của bạc địa, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của bạc địa, ở trong pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa và cụ kiến địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa và bạc địa, ở trong pháp của ly dục địa (giai đoạn đã lìa hẳn tham dục của cõi dục, tương ứng quả Bất hoàn), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của ly dục địa có tánh không, nên pháp của ly dục địa, ở trong pháp của ly dục địa, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của ly dục địa, ở trong pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa và bạc địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa và ly dục địa, ở trong pháp của dĩ biện địa (giai đoạn việc tu hành đã làm xong, tương ứng quả A-la-hán), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của dĩ biện địa có tánh không, nên pháp của dĩ biện địa, ở trong pháp của dĩ biện địa, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của dĩ biện địa, ở trong pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa và ly dục địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa và dĩ biện địa, ở trong pháp của độc giác địa (giai đoạn của bậc Độc giác, người tự mình giác ngộ không cần thầy dạy, thường nhờ quán xét lẽ nhân duyên), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của độc giác địa có tánh không, nên pháp của độc giác địa, ở trong pháp của độc giác địa, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của độc giác địa, ở trong pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa và dĩ biện địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa và độc giác địa, ở trong pháp của bồ-tát địa (giai đoạn của bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của bồ-tát địa có tánh không, nên pháp của bồ-tát địa, ở trong pháp của bồ-tát địa, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của bồ-tát địa, ở trong pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa và độc giác địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa, độc giác địa và bồ-tát địa, ở trong pháp của như lai địa (giai đoạn thành Phật; "Như Lai" là một danh hiệu của Phật), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của như lai địa có tánh không, nên pháp của như lai địa, ở trong pháp của như lai địa, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của như lai địa, ở trong pháp của dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa, độc giác địa và bồ-tát địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Xá-lợi-tử! Ở trong các pháp như thế, tôi đã tìm bồ-tát ma-ha-tát (bậc bồ-tát lớn, có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, mà cũng không hề có, không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì tự tánh vốn không (tự thân không có bản chất riêng tồn tại độc lập).
Xá-lợi-tử! Vì dị sinh địa có tánh không, nên dị sinh địa, ở trong dị sinh địa, không hề có, không thể nắm bắt được; dị sinh địa, ở trong chủng tánh địa, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì chủng tánh địa có tánh không, nên chủng tánh địa, ở trong chủng tánh địa, không hề có, không thể nắm bắt được; chủng tánh địa, ở trong dị sinh địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dị sinh địa và chủng tánh địa, ở trong đệ bát địa, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì đệ bát địa có tánh không, nên đệ bát địa, ở trong đệ bát địa, không hề có, không thể nắm bắt được; đệ bát địa, ở trong dị sinh địa và chủng tánh địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dị sinh địa, chủng tánh địa và đệ bát địa, ở trong cụ kiến địa, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì cụ kiến địa có tánh không, nên cụ kiến địa, ở trong cụ kiến địa, không hề có, không thể nắm bắt được; cụ kiến địa, ở trong dị sinh địa, chủng tánh địa và đệ bát địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa và cụ kiến địa, ở trong bạc địa, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì bạc địa có tánh không, nên bạc địa, ở trong bạc địa, không hề có, không thể nắm bắt được; bạc địa, ở trong dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa và cụ kiến địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa và bạc địa, ở trong ly dục địa, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì ly dục địa có tánh không, nên ly dục địa, ở trong ly dục địa, không hề có, không thể nắm bắt được; ly dục địa, ở trong dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa và bạc địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa và ly dục địa, ở trong dĩ biện địa, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì dĩ biện địa có tánh không, nên dĩ biện địa, ở trong dĩ biện địa, không hề có, không thể nắm bắt được; dĩ biện địa, ở trong dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa và ly dục địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa và dĩ biện địa, ở trong độc giác địa, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì độc giác địa có tánh không, nên độc giác địa, ở trong độc giác địa, không hề có, không thể nắm bắt được; độc giác địa, ở trong dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa và dĩ biện địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa và độc giác địa, ở trong bồ-tát địa, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì bồ-tát địa có tánh không, nên bồ-tát địa, ở trong bồ-tát địa, không hề có, không thể nắm bắt được; bồ-tát địa, ở trong dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa và độc giác địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa, độc giác địa và bồ-tát địa, ở trong như lai địa, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì như lai địa có tánh không, nên như lai địa, ở trong như lai địa, không hề có, không thể nắm bắt được; như lai địa, ở trong dị sinh địa, chủng tánh địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa, độc giác địa và bồ-tát địa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Xá-lợi-tử! Ở trong các pháp như thế, tôi đã tìm bồ-tát ma-ha-tát bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, mà cũng không hề có, không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì tự tánh vốn không.
Xá-lợi-tử! Vì pháp của dự lưu hướng (giai vị của người đang tu hướng tới quả Dự lưu — quả thánh đầu tiên, bậc đã nhập vào dòng thánh) có tánh không, nên pháp của dự lưu hướng, ở trong pháp của dự lưu hướng, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của dự lưu hướng, ở trong pháp của dự lưu quả (giai vị đã chứng được quả Dự lưu), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của dự lưu quả có tánh không, nên pháp của dự lưu quả, ở trong pháp của dự lưu quả, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của dự lưu quả, ở trong pháp của dự lưu hướng, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dự lưu hướng và pháp của dự lưu quả, ở trong pháp của nhất lai hướng (giai vị đang tu hướng tới quả Nhất lai — bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của nhất lai hướng có tánh không, nên pháp của nhất lai hướng, ở trong pháp của nhất lai hướng, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của nhất lai hướng, ở trong pháp của dự lưu hướng và pháp của dự lưu quả, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của nhất lai hướng, ở trong pháp của nhất lai quả (giai vị đã chứng quả Nhất lai), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của nhất lai quả có tánh không, nên pháp của nhất lai quả, ở trong pháp của nhất lai quả, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của nhất lai quả, ở trong pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của nhất lai hướng, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của nhất lai quả, ở trong pháp của bất hoàn hướng (giai vị đang tu hướng tới quả Bất hoàn — bậc không còn trở lại cõi dục nữa), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của bất hoàn hướng có tánh không, nên pháp của bất hoàn hướng, ở trong pháp của bất hoàn hướng, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của bất hoàn hướng, ở trong pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của nhất lai quả, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của bất hoàn hướng, ở trong pháp của bất hoàn quả (giai vị đã chứng quả Bất hoàn), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của bất hoàn quả có tánh không, nên pháp của bất hoàn quả, ở trong pháp của bất hoàn quả, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của bất hoàn quả, ở trong pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của bất hoàn hướng, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của bất hoàn quả, ở trong pháp của a-la-hán hướng (giai vị đang tu hướng tới quả A-la-hán — bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của a-la-hán hướng có tánh không, nên pháp của a-la-hán hướng, ở trong pháp của a-la-hán hướng, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của a-la-hán hướng, ở trong pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của bất hoàn quả, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của a-la-hán hướng, ở trong pháp của a-la-hán quả (giai vị đã chứng quả A-la-hán), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của a-la-hán quả có tánh không, nên pháp của a-la-hán quả, ở trong pháp của a-la-hán quả, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của a-la-hán quả, ở trong pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của a-la-hán hướng, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của a-la-hán quả, ở trong pháp của độc giác hướng (giai vị đang tu hướng tới quả Độc giác), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của độc giác hướng có tánh không, nên pháp của độc giác hướng, ở trong pháp của độc giác hướng, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của độc giác hướng, ở trong pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của a-la-hán quả, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của độc giác hướng, ở trong pháp của độc giác quả (giai vị đã chứng quả Độc giác), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của độc giác quả có tánh không, nên pháp của độc giác quả, ở trong pháp của độc giác quả, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của độc giác quả, ở trong pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của độc giác hướng, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của độc giác quả, ở trong pháp của bồ-tát ma-ha-tát, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của bồ-tát ma-ha-tát có tánh không, nên pháp của bồ-tát ma-ha-tát, ở trong pháp của bồ-tát ma-ha-tát, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của bồ-tát ma-ha-tát, ở trong pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của độc giác quả, không hề có, không thể nắm bắt được.
Pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của bồ-tát ma-ha-tát, ở trong pháp của tam-miệu-tam-phật-đà (bậc Chánh Đẳng Giác, tức Phật đã giác ngộ hoàn toàn và đúng đắn), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì pháp của tam-miệu-tam-phật-đà có tánh không, nên pháp của tam-miệu-tam-phật-đà, ở trong pháp của tam-miệu-tam-phật-đà, không hề có, không thể nắm bắt được; pháp của tam-miệu-tam-phật-đà, ở trong pháp của dự lưu hướng cho đến pháp của bồ-tát ma-ha-tát, không hề có, không thể nắm bắt được.
Xá-lợi-tử! Ở trong các pháp như thế, tôi đã tìm bồ-tát ma-ha-tát bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, mà cũng không hề có, không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì tự tánh vốn không.
Xá-lợi-tử! Vì dự lưu hướng có tánh không, nên dự lưu hướng, ở trong dự lưu hướng, không hề có, không thể nắm bắt được; dự lưu hướng, ở trong dự lưu quả, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì dự lưu quả có tự tánh không, nên dự lưu quả, ở trong dự lưu quả, không hề có, không thể nắm bắt được; dự lưu quả, ở trong dự lưu hướng, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dự lưu hướng và dự lưu quả, ở trong nhất lai hướng, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì nhất lai hướng có tánh không, nên nhất lai hướng, ở trong nhất lai hướng, không hề có, không thể nắm bắt được; nhất lai hướng, ở trong dự lưu hướng và dự lưu quả, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dự lưu hướng cho đến nhất lai hướng, ở trong nhất lai quả, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì nhất lai quả có tánh không, nên nhất lai quả, ở trong nhất lai quả, không hề có, không thể nắm bắt được; nhất lai quả, ở trong dự lưu hướng cho đến nhất lai hướng, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dự lưu hướng cho đến nhất lai quả, ở trong bất hoàn hướng, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì bất hoàn hướng có tánh không, nên bất hoàn hướng, ở trong bất hoàn hướng, không hề có, không thể nắm bắt được; bất hoàn hướng, ở trong dự lưu hướng cho đến nhất lai quả, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dự lưu hướng cho đến bất hoàn hướng, ở trong bất hoàn quả, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì bất hoàn quả có tánh không, nên bất hoàn quả, ở trong bất hoàn quả, không hề có, không thể nắm bắt được; bất hoàn quả, ở trong dự lưu hướng cho đến bất hoàn hướng, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dự lưu hướng cho đến bất hoàn quả, ở trong a-la-hán hướng, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì a-la-hán hướng có tánh không, nên a-la-hán hướng, ở trong a-la-hán hướng, không hề có, không thể nắm bắt được; a-la-hán hướng, ở trong dự lưu hướng cho đến bất hoàn quả, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dự lưu hướng cho đến a-la-hán hướng, ở trong a-la-hán quả, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì a-la-hán quả có tánh không, nên a-la-hán quả, ở trong a-la-hán quả, không hề có, không thể nắm bắt được; a-la-hán quả, ở trong dự lưu hướng cho đến a-la-hán hướng, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dự lưu hướng cho đến a-la-hán quả, ở trong độc giác hướng, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì độc giác hướng có tánh không, nên độc giác hướng, ở trong độc giác hướng, không hề có, không thể nắm bắt được; độc giác hướng, ở trong dự lưu hướng cho đến a-la-hán quả, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dự lưu hướng cho đến độc giác hướng, ở trong độc giác quả, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì độc giác quả có tánh không, nên độc giác quả, ở trong độc giác quả, không hề có, không thể nắm bắt được; độc giác quả, ở trong dự lưu hướng cho đến độc giác hướng, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dự lưu hướng cho đến độc giác quả, ở trong bồ-tát ma-ha-tát, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì bồ-tát ma-ha-tát có tánh không, nên bồ-tát ma-ha-tát, ở trong bồ-tát ma-ha-tát, không hề có, không thể nắm bắt được; bồ-tát ma-ha-tát, ở trong dự lưu hướng cho đến độc giác quả, không hề có, không thể nắm bắt được.
Dự lưu hướng cho đến bồ-tát ma-ha-tát, ở trong tam-miệu-tam-phật-đà, không hề có, không thể nắm bắt được. Vì tam-miệu-tam-phật-đà có tánh không, nên tam-miệu-tam-phật-đà, ở trong tam-miệu-tam-phật-đà, không hề có, không thể nắm bắt được; tam-miệu-tam-phật-đà, ở trong dự lưu hướng cho đến bồ-tát ma-ha-tát, không hề có, không thể nắm bắt được.
Xá-lợi-tử! Ở trong các pháp như thế, tôi đã tìm bồ-tát ma-ha-tát bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, mà cũng không hề có, không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì tự tánh vốn không.
Xá-lợi-tử! Vì bồ-tát ma-ha-tát có tánh không, nên bồ-tát ma-ha-tát, ở trong bồ-tát ma-ha-tát, không hề có, không thể nắm bắt được; bồ-tát ma-ha-tát, ở trong bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa người tu sang bờ giác ngộ), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì bát-nhã ba-la-mật-đa có tánh không, nên bát-nhã ba-la-mật-đa, ở trong bát-nhã ba-la-mật-đa, không hề có, không thể nắm bắt được; bát-nhã ba-la-mật-đa, ở trong bồ-tát ma-ha-tát, không hề có, không thể nắm bắt được.
Bồ-tát ma-ha-tát và bát-nhã ba-la-mật-đa, ở trong giáo giới giáo thọ (lời răn dạy điều nên tránh và lời chỉ bày cách tu tập), không hề có, không thể nắm bắt được. Vì giáo giới giáo thọ có tánh không, nên giáo giới giáo thọ, ở trong giáo giới giáo thọ, không hề có, không thể nắm bắt được; giáo giới giáo thọ, ở trong bồ-tát ma-ha-tát và bát-nhã ba-la-mật-đa, không hề có, không thể nắm bắt được.
Xá-lợi-tử! Ở trong các pháp như thế, tôi đã tìm bồ-tát ma-ha-tát bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, mà cũng không hề có, không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì tự tánh vốn không.
Xá-lợi-tử! Vì duyên cớ ấy nên tôi nói thế này: Ở trong hết thảy các pháp, tôi đã tìm bồ-tát ma-ha-tát bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, mà hoàn toàn không thấy, rốt cuộc không thể nắm bắt được; vậy thì làm sao lại bảo tôi đem bát-nhã ba-la-mật-đa mà răn dạy, chỉ bày cho các bồ-tát ma-ha-tát?
Bấy giờ, cụ thọ (danh xưng tôn kính dành cho vị tu sĩ cao tuổi đạo) Thiện Hiện (Subhūti, đệ tử Phật, giỏi bậc nhất về lý "không") lại đáp lời Xá-lợi-tử rằng: Như tôn giả hỏi: "Vì duyên cớ gì mà nói bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả (tên gọi tạm đặt, không có thực thể)?" — Xá-lợi-tử, đó là vì danh xưng bồ-tát ma-ha-tát chỉ thuộc về "khách" (tên gọi chỉ như người khách, là thứ từ bên ngoài gán thêm vào, không phải bản chất của sự vật).
Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: Vì duyên cớ gì mà nói danh xưng bồ-tát ma-ha-tát chỉ thuộc về khách? Thiện Hiện đáp: Cũng như tên gọi của hết thảy các pháp chỉ thuộc về khách; trong mười phương (tám hướng cùng phương trên, phương dưới) và ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), nó không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong hết thảy các pháp không có tên gọi, trong tên gọi không có hết thảy các pháp; chẳng phải hợp lại, chẳng phải lìa nhau, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì hết thảy các pháp và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là hết thảy các pháp hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "sắc" (phần hình chất, vật chất của thân và thế giới) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong sắc không có tên gọi, trong tên gọi không có sắc; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì sắc và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là sắc hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi thọ (sự cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung hình tướng), hành (các hoạt động tạo tác của tâm, như ý chí), thức (sự phân biệt, nhận biết) — cùng với sắc gọi là năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người) — chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong thọ, tưởng, hành, thức không có tên gọi, trong tên gọi không có thọ, tưởng, hành, thức; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì thọ, tưởng, hành, thức và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là thọ, tưởng, hành, thức hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "nhãn xứ" (con mắt, xét như chỗ dựa để nhận thức phát sinh; thuộc mười hai xứ — sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong nhãn xứ không có tên gọi, trong tên gọi không có nhãn xứ; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì nhãn xứ và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là nhãn xứ hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý, tâm) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không có tên gọi, trong tên gọi không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "sắc xứ" (hình sắc, đối tượng mà mắt thấy) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong sắc xứ không có tên gọi, trong tên gọi không có sắc xứ; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì sắc xứ và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là sắc xứ hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị nếm), xúc xứ (cảm giác chạm xúc nơi thân), pháp xứ (các đối tượng của ý, như ý niệm, tư tưởng) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không có tên gọi, trong tên gọi không có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "nhãn giới" (con mắt, xét như một yếu tố trong mười tám giới — mười tám yếu tố cấu thành kinh nghiệm: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong nhãn giới không có tên gọi, trong tên gọi không có nhãn giới; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì nhãn giới và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là nhãn giới hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt), nhãn thức giới (yếu tố nhận biết qua mắt), cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và nhận thức của mắt) và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (các cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui nảy sinh nhờ sự tiếp xúc ấy) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không có tên gọi, trong tên gọi không có sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, với tên gọi, đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "nhĩ giới" (tai, xét như một yếu tố) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong nhĩ giới không có tên gọi, trong tên gọi không có nhĩ giới; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì nhĩ giới và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là nhĩ giới hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (yếu tố nhận biết qua tai), cùng nhĩ xúc (sự tiếp xúc của tai) và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra không có tên gọi, trong tên gọi không có thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra, với tên gọi, đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra, hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "tỷ giới" (mũi, xét như một yếu tố) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong tỷ giới không có tên gọi, trong tên gọi không có tỷ giới; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì tỷ giới và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là tỷ giới hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (yếu tố nhận biết qua mũi), cùng tỷ xúc (sự tiếp xúc của mũi) và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra không có tên gọi, trong tên gọi không có hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra, với tên gọi, đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra, hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "thiệt giới" (lưỡi, xét như một yếu tố) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong thiệt giới không có tên gọi, trong tên gọi không có thiệt giới; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì thiệt giới và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là thiệt giới hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi vị giới (yếu tố vị nếm), thiệt thức giới (yếu tố nhận biết qua lưỡi), cùng thiệt xúc (sự tiếp xúc của lưỡi) và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra không có tên gọi, trong tên gọi không có vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra, với tên gọi, đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra, hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "thân giới" (thân, xét như một yếu tố) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong thân giới không có tên gọi, trong tên gọi không có thân giới; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì thân giới và tên gọi đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi xúc giới (yếu tố cảm giác chạm xúc), thân thức giới (yếu tố nhận biết qua thân), cùng thân xúc (sự tiếp xúc của thân) và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra không có tên gọi, trong tên gọi không có xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra, với tên gọi, đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra, hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "ý giới" (ý, tâm, xét như một yếu tố) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong ý giới không có tên gọi, trong tên gọi không có ý giới; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì ý giới và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là ý giới hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi pháp giới (ở đây là yếu tố các đối tượng của ý, như ý niệm, tư tưởng), ý thức giới (yếu tố nhận biết của ý), cùng ý xúc (sự tiếp xúc của ý) và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không có tên gọi, trong tên gọi không có pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, với tên gọi, đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "địa giới" (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong địa giới không có tên gọi, trong tên gọi không có địa giới; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì địa giới và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là địa giới hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong thủy, hỏa, phong, không, thức giới không có tên gọi, trong tên gọi không có thủy, hỏa, phong, không, thức giới; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì thủy, hỏa, phong, không, thức giới và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là thủy, hỏa, phong, không, thức giới hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "khổ thánh đế" (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong vòng sinh tử vốn là khổ) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong khổ thánh đế không có tên gọi, trong tên gọi không có khổ thánh đế; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì khổ thánh đế và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là khổ thánh đế hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt hết khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường đưa đến dứt khổ) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong tập, diệt, đạo thánh đế không có tên gọi, trong tên gọi không có tập, diệt, đạo thánh đế; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì tập, diệt, đạo thánh đế và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là tập, diệt, đạo thánh đế hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "vô minh" (sự mê lầm, không thấy rõ chân lý; khâu đầu tiên trong mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sinh tử) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong vô minh không có tên gọi, trong tên gọi không có vô minh; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì vô minh và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là vô minh hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi hành (những hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức nối kết vào đời sống mới), danh sắc (phần tinh thần và phần thể xác), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (lòng ham muốn, khao khát), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp tạo thành), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), cùng sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não không có tên gọi, trong tên gọi không có hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "tứ tĩnh lự" (bốn tầng thiền định của cõi sắc — cõi trời còn thân hình vi tế nhưng đã lìa dục) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong tứ tĩnh lự không có tên gọi, trong tên gọi không có tứ tĩnh lự; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì tứ tĩnh lự và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là tứ tĩnh lự hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn đối với chúng sinh: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo niềm vui người, xả — buông bỏ, bình đẳng), tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt ngoài mọi hình sắc, thuộc cõi vô sắc) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong tứ vô lượng, tứ vô sắc định không có tên gọi, trong tên gọi không có tứ vô lượng, tứ vô sắc định; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì tứ vô lượng, tứ vô sắc định và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là tứ vô lượng, tứ vô sắc định hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "bát giải thoát" (tám pháp thiền quán giúp tâm thoát khỏi sự ràng buộc vào sắc và vô sắc) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bát giải thoát không có tên gọi, trong tên gọi không có bát giải thoát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bát giải thoát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bát giải thoát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi bát thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt nối tiếp nhau, không để tâm khác xen vào), thập biến xứ (mười pháp quán một yếu tố như đất, nước, lửa, gió, màu xanh, vàng, đỏ, trắng, khoảng không, thức lan tỏa khắp mọi nơi) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không có tên gọi, trong tên gọi không có bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Xá-lợi-tử! Như tên gọi "tứ niệm trụ" (bốn phép giữ chánh niệm, quán sát rõ ràng về thân, cảm thọ, tâm và các pháp) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong tứ niệm trụ không có tên gọi, trong tên gọi không có tứ niệm trụ; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì tứ niệm trụ và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là tứ niệm trụ hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Như tên gọi tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh tăng trưởng), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, sự tinh tấn, tâm chuyên nhất, sự quán xét), ngũ căn (năm năng lực gốc: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi không có tên gọi, trong tên gọi không có tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được.
Danh xưng bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chỉ thuộc về khách; trong mười phương ba đời, không từ đâu đến, không đi đến đâu, cũng không trụ ở đâu. Trong bồ-tát ma-ha-tát không có tên gọi, trong tên gọi không có bồ-tát ma-ha-tát; chẳng phải hợp, chẳng phải lìa, chỉ là đặt ra tạm thời. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi đều có tự tánh không; trong tự tánh không thì dù là bồ-tát ma-ha-tát hay tên gọi, đều không hề có, không thể nắm bắt được. Xá-lợi-tử, vì duyên cớ ấy nên tôi nói: bồ-tát ma-ha-tát chỉ có tên giả.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ sáu mươi sáu.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ sáu mươi bảy.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video