# Kinh Úc-già-la-việt hỏi về hạnh Bồ-tát (Úc-già-la-việt: gia chủ tên là Úc-già; Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật và tu hành để cứu giúp mọi chúng sinh)
Kinh Úc-già-la-việt hỏi về hạnh Bồ-tát
Trúc Pháp Hộ đời Tây Tấn dịch
Kinh Úc-già-la-việt hỏi về hạnh Bồ-tát
Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo là kinh, luật và luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, đời Tây Tấn dịch
Phẩm thứ nhất: Bậc thượng sĩ
Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) ở tại tinh xá Cấp Cô Độc trong vườn cây Kỳ thuộc nước Xá-vệ (tinh xá: ngôi nhà dành cho người tu ở; vườn này có cây do thái tử Kỳ-đà hiến, đất do trưởng giả Cấp Cô Độc mua để dựng tinh xá dâng Phật). Cùng ở với Phật có chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã nhận đủ giới) một nghìn hai trăm năm mươi vị. Lại có năm nghìn vị Bồ-tát, như Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc), Bồ-tát Nhuyễn Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù), Bồ-tát Trừ Ác, Bồ-tát Quang Thế Âm (tức Bồ-tát Quán Thế Âm).
Lúc ấy, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) đang được vô số trăm nghìn người vây quanh để nghe Ngài thuyết pháp. Bấy giờ trong thành lớn Xá-vệ có một vị trưởng giả (người giàu có, có địa vị trong xã hội) giàu sang tên là Úc-già. Ông cùng với các trưởng giả Hảo Hỷ, Hảo Thán, Thiện Thí, Hữu Lượng, Sở Lạc, Thường Danh Văn, Thí Danh Văn, Hữu Danh Văn, Thiện Tài, Tuân Hành, Cấp Cô Độc, Tân Kỳ, Sủng Cụ Túc, Thẩm Lượng; mỗi vị trưởng giả dẫn theo năm trăm người trong nhà, cùng ra khỏi thành lớn Xá-vệ, đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân Phật, đi quanh Phật ba vòng rồi lui ngồi một bên.
Những vị ấy đều có chí hướng về Đại thừa (con đường tu lớn, cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh, chứ không chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), đã vun trồng nhiều gốc rễ công đức, và đều đã quyết chí hướng về vô thượng chánh chân đạo (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính tuyệt đối, tức quả vị Phật).
Khi ấy, Úc-già thấy hội chúng gồm các trưởng giả là những người chân chính, liền nương oai thần của Phật, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa lại y phục, chắp tay quỳ thẳng, bạch Phật rằng: “Con muốn có điều xin hỏi. Cúi xin Thiên Trung Thiên (trời của các vị trời, danh hiệu tôn xưng Phật) dùng thiện quyền phương tiện (cách khéo léo tùy hoàn cảnh, tùy người mà dẫn dắt) thương xót giảng giải cho.”
Phật bảo trưởng giả: “Muốn hỏi gì thì cứ hỏi. Ta sẽ giải đáp cho ông được vui mừng.”
Úc-già bạch Phật: “Nếu có người con trai lành, người con gái lành phát tâm cầu vô thượng chánh chân đạo, muốn hỏi về trí tuệ vô lượng của Phật, học theo Đại thừa, nguyện đứng vững trong Đại thừa, khuyến khích giúp đỡ người khác theo Đại thừa, cưỡi trên cỗ xe Đại thừa, hiểu thấu Đại thừa; mời gọi mọi người, làm cho tất cả được yên ổn, cứu giúp che chở tất cả, khoác lên mình áo giáp Đại thừa; nguyện rằng: ‘Ai chưa vượt qua bể khổ, ta sẽ đưa họ qua; ai chưa thoát, ta sẽ giúp họ thoát; ai chưa yên, ta sẽ làm cho họ yên; ai chưa bát-nê-hoàn (tức niết-bàn: dứt hẳn mọi khổ đau và vòng sống chết), ta sẽ làm cho họ được bát-nê-hoàn. Ta sẽ cởi bỏ gánh nặng cho tất cả mọi người.’
Người ấy chí nguyện khoác áo giáp tăng-na vô thượng (tăng-na: áo giáp của lời nguyện lớn, ví lời nguyện cứu độ chúng sinh vững chắc như áo giáp); trước bao điều xấu ác, lầm lỗi trong vô lượng kiếp sống chết, lòng không chán ghét; trải qua vô số kiếp quanh quẩn giữa trần lao (phiền não, bụi bặm của đời làm nhọc tâm), lòng vẫn không bỏ cuộc. Dù cầu đạo Bồ-tát ở tại gia hay xuất gia, người ấy muốn đầy đủ Phật pháp, khéo thương xót các vị trời và loài người, đem Đại thừa này nuôi dưỡng tất cả, không để giáo pháp của Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là giáo lý Phật dạy, và Tăng là đoàn thể người tu) bị đứt đoạn, mãi mãi an trú trong nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ mọi sự, tức trí của Phật), muốn đầy đủ trí tuệ ấy.
Cúi xin Thế Tôn giảng nói về pháp giới đức (đức hạnh do giữ giới mà có) của Bồ-tát tại gia, để họ làm đúng lời Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) dạy, đến được bậc bất thoái chuyển (không còn lui sụt trên đường tu) và thành vô thượng chánh chân đạo, đời này đời sau, đến đâu cũng vượt trội hơn mọi người. Và về Bồ-tát xuất gia, là những người dứt bỏ ái dục, tin sâu, giữ đạo, cạo bỏ râu tóc đi làm tỳ-kheo, vui vẻ nhận giữ cấm giới (những điều giới cấm phải giữ), thực hành Pháp, làm lành, làm chính đáng. Thưa Thiên Trung Thiên, Bồ-tát tại gia phải sống thế nào? Người xuất gia phải sống thế nào?”
Phật bảo Úc-già: “Hay thay, hay thay! Trưởng giả lại có thể phát tâm hỏi rộng Như Lai về ý nghĩa như thế. Trưởng giả hãy lắng nghe kỹ và suy nghĩ cho khéo. Ta sẽ giảng cho ông về những hạnh mà Bồ-tát tại gia và xuất gia tích lũy bằng giới đức và sự tinh tấn (siêng năng, gắng sức không ngừng).” Khi ấy Úc-già vâng lời lắng nghe.
Phật nói: “Này trưởng giả, nếu có Bồ-tát ở tại gia tu đạo, phải quy mạng (về nương tựa trọn đời) Phật, quy mạng Pháp, quy mạng Tăng, rồi đem đức của sự tự quy y ấy mà cầu vô thượng chánh chân đạo.
Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia quy mạng Phật như thế nào? Là nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đầy đủ ba mươi hai tướng đại nhân của Phật (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nơi thân thể của một vị Phật).’ Mọi việc làm, mọi công đức gốc lành, tích lũy vô số lời nguyện, thường siêng năng tinh tấn, đều là để có được ba mươi hai tướng đại nhân. Như thế gọi là quy mạng Phật.
Thế nào là quy mạng Pháp? Là vâng làm theo lời Pháp dạy, kính cẩn nhận lấy Pháp, hiểu thấu nghĩa sâu xa của Pháp, ưa thích Pháp, vui với Pháp, nương về Pháp, để chí vào Pháp; dẫn dắt bằng Pháp, gìn giữ Pháp, an trú nơi Pháp vắng lặng; đánh trống Pháp, ở chung với Tăng mà làm theo Pháp (?); ở đâu cũng thực hành Pháp; vì Pháp mà lo việc, giảng nói về pháp giới (toàn thể các sự vật, hiện tượng theo đúng thật tính của chúng); lấy sức mạnh của Pháp làm chỗ đứng; thực hành bố thí Pháp, tìm cầu báu vật là Pháp; nghĩ rằng: ‘Khi ta đắc vô thượng chánh chân đạo, thành bậc tối chánh giác (giác ngộ chân chính cao nhất), ta sẽ vì các vị trời và loài người ở thế gian mà mở lối cứu độ, giảng nói Pháp.’ Như thế là quy mạng Pháp.
Thế nào là quy mạng Tăng? Bồ-tát tại gia nếu thấy bậc Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc thánh, đã vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (bậc không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời), dù là hàng đệ tử của Phật hay người phàm, đều phải kính cẩn hầu hạ, tiếp đãi đúng lễ, khiêm nhường, nói năng nhún nhường, không nghi ngờ, tôn kính cúng dường, vâng theo đoàn thể người tu hạnh chân chính. Mỗi khi trong lòng nghĩ rằng: ‘Khi ta đắc vô thượng chánh chân đạo, thành bậc tối chánh giác, ta sẽ làm cho tất cả các vị trời và loài người đều thành chúng đệ tử, sẽ vì họ giảng Pháp với lòng cung kính, không khinh mạn.’ Như thế là quy mạng Tăng.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia có bốn việc để thực hành quy mạng Phật. Bốn việc ấy là gì? Một là để chí học tập đạo Phật. Hai là bố thí với lòng bình đẳng, không thiên lệch. Ba là không dứt lòng đại bi (lòng thương lớn, muốn cứu khổ cho tất cả). Bốn là lòng không ưa thích các thừa khác (các con đường tu nhỏ hơn, không nhắm đến quả Phật). Đó là bốn việc Bồ-tát tại gia quy mạng Phật.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia có bốn pháp để thực hành quy mạng Pháp. Bốn pháp ấy là gì? Một là theo sát, học tập với những bậc chân chính, người hiểu Pháp, cúi đầu kính cẩn vâng theo lời dạy bảo của họ. Hai là một lòng nghe Pháp. Ba là nghe Pháp thế nào thì giảng lại cho người khác như thế. Bốn là đem công đức của sự bố thí Pháp ấy mà nguyện cầu vô thượng chánh chân đạo. Đó là bốn pháp Bồ-tát tại gia quy mạng Pháp.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia có bốn pháp để thực hành quy mạng Tăng. Bốn pháp ấy là gì? Một là đã vượt qua thừa Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và thừa Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), mà lòng ưa thích nhất thiết trí (trí biết rõ mọi sự, tức trí của Phật). Hai là ai đem cơm ăn bố thí cho mình thì mình đem Pháp ra dạy bảo họ. Ba là dùng sự giải thoát của bậc hiền thánh mà dẫn dắt chúng hướng đến bậc bất thoái chuyển (?). Bốn là không coi sự giải thoát do công đức của hàng đệ tử Thanh văn là giải thoát rốt ráo. Đó là bốn pháp Bồ-tát tại gia quy mạng Tăng.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia thấy Như Lai mà trong lòng nghĩ đến việc cầu thành Phật, đó là quy mạng Phật. Nghe giảng Pháp mà trong lòng nghĩ đến Pháp, đó là quy mạng Pháp. Thấy chúng hiền thánh của Như Lai mà trong ý nghĩ đến đạo Phật, đó là quy mạng Tăng.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia bố thí vì muốn làm tròn lời nguyện, đó là quy mạng Phật. Bố thí để giữ gìn Pháp, đó là quy mạng Pháp. Bố thí xong rồi nguyện cầu nhất thiết trí, đó là quy mạng Tăng.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia làm theo hạnh của bậc thượng sĩ (người cao thượng), không làm theo hạnh của kẻ hạ sĩ (người thấp kém). Thế nào gọi là thượng sĩ? Là kiếm của cải đúng lẽ phải, không dùng cách trái lẽ; làm theo chính pháp, không theo đường tà, không chuyên lo việc tà vạy; làm nghề ngay thẳng; không quấy nhiễu người khác; bố thí và giảng Pháp; đối với của cải thì nghĩ rằng nó vô thường (không bền lâu, luôn thay đổi); làm nhiều việc thiện; hiếu dưỡng cha mẹ; thường thích bố thí; chia phần đồng đều cho người trong nhà, họ hàng, người quen, bạn bè, khách khứa và kẻ giúp việc; đem pháp cao thượng dạy bảo họ; việc làm đều đúng lẽ.
Người ấy bỏ hết mọi gánh nặng, lại vì tất cả mọi người mà trừ bỏ gánh nặng ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tưởng tượng, hành động tạo nghiệp và nhận thức; đây là gốc của khổ); luôn để chí tinh tấn, khiến các gánh nặng không phát sinh; khiến người khác không học theo thừa Thanh văn, Duyên giác; mở lối, dạy dỗ người khác không biết mỏi mệt; đối với những gì làm thân mình yên ổn thì nghĩ là vô thường; muốn cho tất cả được yên ổn.
Dù được lợi hay không được lợi, dù được khen hay bị chê, dù có danh tiếng hay không có danh tiếng, dù khổ hay vui, người ấy đều đã vượt qua những pháp của thế gian ấy; lòng không kiêu căng, không vướng vào giàu hay nghèo, không vướng vào của cải, lợi lộc, danh tiếng, khổ hay vui. Sống giữa thế gian mà vẫn đi theo chính pháp; vững vàng nơi chân lý chính đáng, giữ gìn nhà đạo; cứu giúp những người tu hạnh trong sạch, đứng vững nơi đạo Phật; trừ bỏ các vết nhơ lầm lỗi; luôn có lòng bình đẳng, làm tròn lời nguyện của mình và cũng giúp người khác làm tròn lời nguyện của họ; không bỏ hạnh mình đang làm, và cũng khiến người khác như vậy; việc gì làm cũng làm đến nơi đến chốn, không do dự; luôn biết ơn và đền đáp, việc gì lập ra cũng tốt đẹp.
Thấy người nghèo khó thì thương xót giúp đỡ bằng của cải; người sợ hãi thì cứu cho họ hết sợ; người buồn lo thì an ủi, trừ nỗi lo cho họ; người yếu kém thì khuyên bảo họ nhẫn nhịn; người cậy quyền thế thì khiến họ không kiêu căng; người ngạo mạn thì khiến họ không tự cao; kính phụng bậc tôn trưởng, thưa hỏi các bậc lớn tuổi có đức; gần gũi người học rộng hiểu nhiều, thưa hỏi phương pháp để hiểu ra điều mình nghi ngờ; luôn thấy biết ngay thẳng, lòng không dối trá, nịnh bợ; thương xót tất cả như nhau, cư xử không thân không sơ, không có lòng hại người; không phân biệt dòng giống, không mong cầu điều gì; vững vàng một lòng, ưa chuộng sự tinh tấn; gặp gỡ người hiền thánh thì nghĩ đến việc tự tu sửa, tự lập; thấy kẻ không hiền thì khởi lòng thương xót lớn; an trú trong lòng từ bi, lại đối với Pháp cũng có lòng từ và bình đẳng; thấy người không có thầy, không có Pháp mà sống buông thả, thì đem Pháp mình đã nghe ra giảng giải, mở lối cho họ, để họ nghe rồi suy ngẫm ý nghĩa.
Đối với các thú vui ái dục, ca múa nhạc kỹ, thì nghĩ là vô thường; không tiếc thân mạng, nghĩ thân mạng như giọt sương buổi sớm; coi của cải như ảo ảnh, như bọt nước; coi họ hàng quyến thuộc như kẻ thù; coi vợ con, trai gái như địa ngục không lối thoát (?); coi mọi thứ mình nhận lấy đều là khổ; coi nhà cửa, sản nghiệp là thứ phải luôn xa lìa; coi những gì mình tìm cầu là gốc rễ điều lành; coi gia đình như hạt giống (của khổ đau) (?); coi họ hàng, người quen như kẻ đứng bên cạnh địa ngục (có lẽ là lính canh địa ngục) (?); coi ngày và đêm không khác gì nhau.
Thân này không bền chắc, nên phải làm cho thân có chỗ bền chắc; mạng sống này không bền chắc, nên phải làm cho mạng sống có chỗ bền chắc; của cải không bền chắc, nên phải làm cho của cải có chỗ bền chắc. Thế nào là chỗ bền chắc của thân? Là biết đem sức lực ra giúp đỡ, an ủi người khác, cung kính, vâng thuận; đó là chỗ bền chắc của thân. Nếu khiến cho gốc rễ điều lành không giảm, khiến công đức luôn tăng thêm, đó là chỗ bền chắc của mạng sống. Đối với mọi thứ không giữ lấy, không bám vào của cải mà biết đem bố thí, đó là chỗ bền chắc của của cải.
Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia theo khuôn mẫu như vậy mà lập nên địa vị người tại gia; đó là hạnh tại gia của bậc thượng sĩ. Không đánh mất giới của Như Lai Vô Sở Trước Đẳng Chánh Giác (danh hiệu Phật: bậc không còn vướng mắc gì, giác ngộ chân chính và bình đẳng) như vậy, thì đó là lòng chí thành; việc làm đúng Pháp, không quay lại, không lui sụt trên đường vô thượng chánh chân đạo.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video