# Kinh Phật nói về cô gái Ly Cấu Thí
Kinh Phật nói về cô gái Ly Cấu Thí (tên cô có nghĩa là “người bố thí không vướng nhơ bẩn”)
Kinh Phật nói về cô gái Ly Cấu Thí
Đời Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch
Kinh Phật nói về cô gái Ly Cấu Thí
Đời Tây Tấn, Tam tạng (bậc pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người nước Nguyệt Chi là Trúc Pháp Hộ dịch
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở vườn Kỳ Thụ Cấp Cô Độc tại nước Xá Vệ, cùng với đông đảo các vị đại tỳ-khưu (người nam xuất gia, giữ giới đầy đủ), một nghìn vị tỳ-khưu đều là A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sống chết).
Các vị ấy đã dứt hết các lậu (phiền não làm tâm rỉ chảy, ô nhiễm), việc cần làm đã làm xong. Các vị không còn bụi nhơ phiền não, được tự tại, đã bỏ gánh nặng, đạt được lợi ích chân thật cho mình. Các vị đã dứt sạch mọi trói buộc của vòng sống chết. Nhờ trí sáng suốt mà vượt qua, thông đạt, sáng tỏ, ai nấy đều là bậc hiền thiện. Tâm các vị tự tại như rồng lớn (ví bậc thánh có sức lớn, không gì ngăn trở). Trong đó có cả bậc đại nhân hiền giả A-nan.
Lại có một vạn vị Bồ-tát (người tu hạnh lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), đều đã thành bậc đại A-la-hán (?). Các vị đều thông suốt mọi trí thánh và thần thông, đều chuyển bánh xe Pháp (tức giảng dạy chân lý của Phật, như bánh xe lăn đi nghiền nát mê lầm) mà không bao giờ thoái lui.
Tên các Bồ-tát là: Bồ-tát Bảo Quang, Bồ-tát Trí Tích, Bồ-tát Danh Thủ, Bồ-tát Biện Tích, Bồ-tát Thủ Hàm, Bồ-tát Quang Thế Âm (tức Quán Thế Âm), Bồ-tát Hiền Thủ, Bồ-tát Hỷ Vương, Bồ-tát Hành Vô Tư Nghị Thoát Môn, Bồ-tát Niệm Chư Pháp Vô Cái, Bồ-tát Từ Thị (tức Di-lặc), Bồ-tát Nhập Chí Tính, Bồ-tát Khí Chư Ác Thú, Bồ-tát Trừ Chúng Ưu Minh, Bồ-tát Siêu Dục Vô Hư Tích, Bồ-tát Vô Hư Kiến, Bồ-tát Đức Bảo Hiệu Sức, Bồ-tát Kim Bảo Diệu Thủ, Bồ-tát Xả Chư Cái, Bồ-tát Vô Hại Tâm. Các Bồ-tát như thế có đủ một vạn vị.
Bấy giờ có các hiền giả Xá-lợi-phất, Đại Mục-kiền-liên, Đại Ca-diếp, Tu-bồ-đề, Bân-nậu-văn-đà-phất (tức Phú-lâu-na), Ly Việt, A-na-luật, A-nan, cùng các Bồ-tát Phổ Thủ Đồng Chân (tức Văn-thù-sư-lợi), Bất Hư Kiến, Bảo Anh, Khí Chư Ác Thú, Khí Chư Âm Cái, Quang Thế Âm, Biện Tích, Siêu Độ Vô Hư Tích.
Tám vị Bồ-tát và tám vị đệ tử ấy, sáng sớm mặc áo, cầm bát vào thành phân vệ (đi xin ăn, tức khất thực). Các vị cùng đi, cùng bàn bạc với nhau, và mỗi vị phát một lời nguyện.
Xá-lợi-phất nói: “Ta sẽ nhập vào tam muội chính thọ (trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất vào một điểm, lặng yên không tán loạn) như thế này rồi vào thành khất thực, khiến mọi người trong thành đều được nghe Tứ Thánh Đế (bốn chân lý cao quý: đời là khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, và con đường chấm dứt khổ).”
Đại Mục-liên nói: “Nguyện cho mọi người trong thành, không ai trong chốc lát nào khởi lên việc ma (những việc quấy phá, ngăn trở sự tu hành do ma — kẻ chuyên phá hoại điều thiện — gây ra).”
Đại Ca-diếp nói: “Nguyện cho những người trong thành bố thí thức ăn cho tôi đều được phúc vô tận, đạt đến cõi vô vi (cảnh giới không do tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn).”
Tu-bồ-đề nói: “Nguyện cho những người trong thành nào được thấy ánh sáng của chúng tôi, nhờ nhân duyên ấy đều được sinh lên cõi trời hoặc ở cõi người, rồi sau đó đạt được pháp vô vi.”
Bân-nậu nói: “Nguyện cho các người theo ngoại đạo, các Phạm chí (tu sĩ Bà-la-môn, người theo đạo thờ thần Phạm Thiên) và các trưởng giả trong thành đều được chính kiến (cái thấy đúng đắn về chân lý).”
Ly Việt nói: “Nguyện cho mọi người trong thành không gặp tai họa do tội lỗi, đều được yên ổn.”
A-na-luật nói: “Nguyện cho mọi người trong thành đều được thiên nhãn (con mắt như của chư thiên, thấy được rất xa, thấu suốt mọi vật, kể cả việc sống chết của chúng sinh).”
A-nan nói: “Nguyện cho mọi người trong thành đều nhớ lại được những kinh pháp mà mình từng nghe trong các đời trước.”
Văn-thù-sư-lợi nói: “Ta sẽ hóa phép cho mọi cửa lớn, cửa sổ, lầu gác, tinh xá (nhà ở của người tu hành), đồ dùng, chuỗi ngọc, cây cối, cành lá, hoa trái, áo quần đồ trang sức trong thành đều phát ra những tiếng: không (mọi vật đều trống rỗng, không có tự thể riêng), vô tướng (không có hình tướng cố định để bám vào), vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác), không có gì để đạt được, không sinh không diệt, không buông lung, tiếng không vướng mắc, không có hình loại, không có tiếng ‘ta’ và ‘của ta’.”
Vô Hư Kiến nói: “Ta sẽ hóa phép cho mọi người dân trong thành, nam nữ lớn nhỏ, hễ mắt nhìn thấy gì đều thấy hình Phật, và rốt cuộc đạt được đạo Vô thượng Chính chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính, tức quả vị Phật).”
Bảo Anh nói: “Ta sẽ hóa phép cho mọi kho chứa trong các nhà ở trong thành đều đầy các thứ của báu.”
Khí Chư Ác Thú nói: “Ta sẽ hóa phép cho những người dân trong thành, ai đã phạm tội phải đọa vào địa ngục (cõi khổ nhất, nơi kẻ ác chịu hình phạt sau khi chết), thì ngay trong đời hiện tại tội ấy nhẹ đi, rồi bỗng chốc tiêu sạch.”
Khí Chư Âm Cái nói: “Ta sẽ hóa phép cho người trong thành bỏ được năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động lo lắng, và nghi ngờ), không để chúng tăng thêm.”
Quang Thế Âm nói: “Ta sẽ hóa phép cho những người bị giam trong ngục được thoát ra, những tù nhân bị trói buộc được cởi thả, những người sợ hãi được hết sợ.”
Biện Tích nói: “Ta sẽ hóa phép cho những người thấy chúng tôi đều được biện tài (tài ăn nói, giảng giải lưu loát, khéo léo), và khiến các nhạc cụ đều cùng nhau trò chuyện.”
Siêu Độ Vô Hư Tích nói: “Ta sẽ khiến cho những người mà chúng tôi nhìn thấy đều rốt ráo đạt đến đạo Vô thượng Chính chân.”
Bấy giờ tám vị Bồ-tát và tám vị đại đệ tử bàn bạc với nhau xong như thế thì đến cổng thành.
Lúc ấy vua trong thành là Ba-tư-nặc có một người con gái tên là Duy-ma-la-đạt (tiếng nước Tấn gọi là Ly Cấu Thí), năm ấy mười hai tuổi, xinh đẹp khác thường, ai thấy cũng vui lòng, trắng trẻo trong sạch bậc nhất, sắc da như hoa đẹp.
Vào ngày mồng tám, lúc sao mai mọc, cô cùng năm trăm thị nữ ngồi xe ra đi từ sáng sớm, năm trăm Phạm chí đi theo sau. Cô đi dạo xem, rồi đến đàn tế, muốn làm lễ cúng tế lớn.
Bấy giờ các Phạm chí từ xa thấy các vị tỳ-khưu, trong lòng nghĩ đó là điềm chẳng lành. Trong số đó có một Phạm chí cao tuổi, già cả, tên là Phạm Thiên, nói với cô Ly Cấu Thí: “Cô nên biết hôm nay chẳng lành, vì thấy các tỳ-khưu đứng ở cổng thành. Thôi! Không nên đi ra, hãy trở vào thành. Gặp phải hạng người này thì cầu lợi ích gì cũng chắc chắn không được như ý.”
Bấy giờ cô Ly Cấu Thí liền vì Phạm chí mà nói bài kệ (bài thơ dùng để giảng đạo):
“Các vị này, chí hướng và việc làm, cùng công đức giáo hóa, so với mọi cuộc cúng tế,
là điều tốt lành, yên ổn nhất. Phạm chí nếu biết cúng dường các vị này,
thì mọi điều tốt lành lợi ích đều có, rốt cuộc không sai. Các vị dùng giới hạnh trong sạch
mà điều phục tâm, lặng yên điềm đạm, vượt qua mọi điều ác, không vướng bụi nhơ trần tục.
Việc làm của các vị như bậc thầy thuốc giỏi nhất, an ủi và chữa trị
bệnh lâu năm của chúng sinh; các vị không chút vết nhơ, là bậc thầy mẫu mực hàng đầu.
Các vị vì vô số người mà trừ bỏ các việc ác, đối với bốn thứ kiến chấp sai lầm (?)
đã làm cho sáng tỏ. Phạm chí, ông nay được gặp bậc tối thượng trong sạch,
là Phật đang ở thế gian, bậc Pháp vương (vua của chân lý, chỉ Phật) tối thắng. Các vị này là con của Ngài,
đã thành tựu quả A-la-hán; còn các Bồ-tát đây là những bậc thầy tôn quý nhất.
Có người trí nào lại bỏ các vị mà đi? Bậc Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức loài người và chư thiên; chỉ Phật)
là ruộng phúc cao nhất (người đáng được cúng dường, gieo vào đó thì sinh phúc như gieo hạt vào ruộng tốt); muốn sinh lên trời thì hãy bố thí cho bậc Chúng Hựu (bậc che chở, ban phúc cho mọi người, chỉ Phật) này.
Nếu ai bố thí cho các vị, quả báo không thể đo lường, dù đi đến đâu
rốt cuộc cũng không hao tổn. Thuận theo lời dạy của các vị thì sẽ đầy đủ tướng tốt;
đây là ruộng phúc lành, tâm tính trong sạch. Giả sử Phạm chí
khởi lòng vui mừng, thì sẽ đạt được sự yên ổn, lìa khỏi thế tục.
Các vị tu theo đạo, tâm chưa từng rối loạn, khi đi khất thực
vẫn thường tinh tấn quán sát. Dù ở đâu cũng khéo giữ gìn các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý),
các căn đều lặng yên; chúng tăng này rộng sâu như biển. Nước sông biển
còn có thể đong lường, đất đai mười phương cũng có thể đi bộ mà đo được;
nhưng nếu ai bố thí cho bậc Vua trong loài người, thì phúc của mọi việc làm ấy
không thể cân lường. Đến khi lửa kiếp thiêu đốt (trận lửa lớn cuối một chu kỳ vũ trụ đốt cháy thế giới), núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) sụp đổ,
sông biển khô cạn, cả mặt đất cũng tiêu tan; nhưng ai dâng cúng
bậc Vua được mọi người tôn kính, thì dù kiếp gặp tai họa, phúc ấy cũng không thể bị thiêu.”
Bấy giờ Phạm chí đáp lại Ly Cấu Thí bằng bài kệ:
“Cô chớ tự buông thả theo lòng ngu dại. Chớ có lúc cúng tế
lại ưa thích tỳ-khưu. Những kẻ này cạo trọc đầu, khoác áo cà-sa (áo của người xuất gia nhà Phật),
nếu cô muốn được yên vui thì đừng gần gũi bọn ấy. E rằng cha mẹ cô
sẽ không vui lòng, chúng tôi sẽ tâu lên đại vương.
Cuộc cúng tế của cô cũng sẽ không lành. Hay thay quý nữ,
chớ tiếp đón tỳ-khưu.”
Bấy giờ Ly Cấu Thí đáp lại Phạm chí bằng bài kệ:
“Nếu rơi vào đường ác (các cõi khổ: địa ngục, quỷ đói, súc sinh), gặp nạn sống chết, thì dù có cha mẹ
cũng không cứu được. Cũng không có người nào, không có tiền của hay thần chú nào cứu được;
chỉ có những vị này mới cứu thoát được. Tôi dù bỏ thân này,
tan ra khắp bốn phương, vẫn kính yêu, vui lòng tự quy về Phật.
Rốt cuộc tôi không mong người khác cứu giúp, chỉ nương tựa
Tam Tôn Bảo (ba ngôi báu đáng tôn kính: Phật, Pháp, Tăng) mà thôi. Ví như người mất mắt mà đưa mặt soi gương sáng,
ngoại đạo dị học cũng vô ích như thế. Phạm chí giống như
núi Tu-di bị lửa thiêu (?). Dù học rộng như thế, sức giải thoát mới là điều cốt yếu.
Chưa từng thiếu thốn về trí học rộng, những gì đã nghe
đều đầy đủ cả. Nếu ai nghe rồi liền làm theo,
đó mới gọi là giữ gìn được, điều mà mọi người khó theo kịp.”
Bấy giờ Phạm chí nói với cô Ly Cấu Thí: “Cô chưa từng gặp Phật và chúng tỳ-khưu, vì nhân duyên gì mà sinh lòng vui mừng như thế?”
Cô liền đáp: “Phạm chí, ông muốn biết chăng? Lúc tôi mới sinh ra, mẹ đặt tôi lên chiếc giường bằng vàng báu. Trên hư không có năm trăm vị thiên tử (con trời, chỉ các vị thần cõi trời) cùng bay, tôi vừa thấy họ; họ dùng vô số lời khen ngợi công đức của Phật, Pháp và Thánh chúng (đoàn thể các bậc thánh tu hành), tôi vừa nghe được tiếng ấy.
Bấy giờ trong đám ấy có một vị thiên tử chưa từng gặp Như Lai Chí Chân (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật; Chí Chân: bậc chân thật tột cùng, đáng được cúng dường), hỏi các thiên tử: ‘Như Lai mà các vị khen, đức hạnh như thế nào?’ Các thiên tử thấy lòng tôi tin tưởng sâu xa, liền nói bài kệ khen ngợi Phật:
‘Tóc màu xanh biếc, sạch đẹp và xoắn về bên phải,
như hoa sen trăm cánh trong nước; như trăng rằm sáng rỡ;
sợi lông trắng xoáy giữa hai chân mày, như ánh sáng của tuyết;
đôi mắt đẹp như sen xanh, như vua loài ong (?);
bậc Sư tử trong loài người (ví Phật oai hùng như sư tử là chúa muông thú), môi đỏ như son,
lông mày lông mi rất mảnh đẹp, ngay ngắn và xinh tốt,
lưỡi rộng dài che kín mặt, lên đến tận chân tóc.
Lời dạy của Ngài trong trẻo, hiền hòa, vui đẹp, làm thỏa lòng người trí;
tiếng Ngài như chuông như trống, như đàn không hầu, kèn già, sáo, sênh;
âm thanh hòa nhã như đàn cầm, đàn sắt, đàn tranh,
như tiếng chim loan hót, như nhạc của thần Chân-đà (vị thần âm nhạc cõi trời). Chim oanh và gà côn,
chim xích-tư (?) hót trong rừng, tiếng Ngài tối thắng vượt hơn tất cả,
lời nói như tiếng sư tử rống, âm thanh mầu nhiệm trừ được các bệnh.
Ngài đã lìa mọi nhơ bẩn, lời chân thật dứt các kiến chấp sai lầm;
khi đi hay khi ngồi giữa đại chúng, ai nghe cũng đều hiểu rõ.
Lời nói không thiếu sót, làm vui lòng mọi người,
vượt hơn, bỏ cả hai bên lẫn ở giữa (?), như sự vắng lặng diệt độ.
Lời nói không kiêu mạn buông thả, thân hình rất kỳ diệu,
lời lẽ chất phác, không nịnh hót tô vẽ, đều vì đại chúng mà giảng các hạnh.
Như gom hoa kết thành tràng, tiếng nói trí tuệ của Phật cũng như vậy.
Mọi ý niệm đều tròn đầy, cánh tay dài quá đầu gối,
bàn tay ngay ngắn cân đối, ngón tay thon dài đẹp đẽ.
Thân hình cao lớn vững chắc, dung mạo như vàng tía quý báu,
thân Phật rực sáng như mặt trời, ở xa cũng hiện rõ, đều nghe được tiếng.
Lông trên thân mềm mại, cũng màu xanh biếc, mỗi sợi mọc xoáy lên trên;
bắp đùi tròn đầy như voi chúa, đầu gối bằng phẳng, rộng đẹp.
Bàn chân bằng phẳng như vẽ, dưới lòng bàn chân có hình bánh xe;
khen ngợi đức Phật là như thế.’ Lúc ấy tôi nghe sơ qua như vậy:
Ngài ở đời mà không ham muốn gì, đã vượt qua mọi cõi sinh tồn,
là bậc thầy thuốc giỏi có lòng thương lớn, lo việc cứu độ chúng sinh,
cắt đứt mọi trói buộc, không vướng mắc như hoa sen (mọc trong bùn mà không nhiễm bùn).
Phạm chí, tôi đã nghe chư thiên khen Phật như thế.”
Cô Ly Cấu Thí nói với Phạm chí: “Tôi được nghe chư thiên khen ngợi công đức của Phật như vậy, từ đó đến nay tôi không hề nhớ mình còn ngủ nữa, cũng không còn ý nghĩ dâm dục, giận dữ, ngu si hay làm hại ai. Từ đó đến nay tôi không hề nhớ mình còn tham luyến cha mẹ, anh em, chị em, họ hàng, bạn quen; cũng không yêu thích chuỗi ngọc, áo quần, thân thể, mạng sống, thành ấp hay cuộc dạo chơi. Tôi chỉ một lòng cung kính nhớ nghĩ đến Phật, bậc đại thánh.
Phạm chí nên biết, vì vậy nên nơi nào Như Lai giảng rộng kinh pháp tôi đều nghe hết, không sót một câu nào, nghĩa lý trang nghiêm mầu nhiệm. Tôi ngày đêm thường nhìn thấy Phật, không lúc nào là không thấy. Ngày đêm tôi thấy Phật Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), muốn được nghe Pháp, kính thờ Thánh chúng, mà không hề biết chán.”
Bấy giờ Ly Cấu Thí ca ngợi đức của Phật và Thánh chúng. Phạm Thiên cùng các Phạm chí, cả năm trăm người nghe vậy đều vui mừng, ai nấy đều phát ý cầu đạo Vô thượng Chính chân. Cô liền xuống xe, đến chỗ các Bồ-tát và các vị đại đệ tử, cúi đầu lạy khắp, lễ dưới chân từng vị, một lòng cung kính, chắp tay đứng hầu.
Bấy giờ Xá-lợi-phất nhìn cô Ly Cấu Thí. Cô Ly Cấu Thí hỏi Xá-lợi-phất: “Thưa hiền giả! Thân người nữ ở trong hai thức (?), lòng ham muốn trần tục như lửa, phần nhiều buông lung; điều gì ưa thích thì tâm không thuận theo chính niệm, không hướng chí về giải thoát mà tự buông thả. Lành thay, hiền giả! Xin vì chúng con mà thuyết pháp cho thích hợp, thương xót chúng con trong đêm dài (ví vòng sống chết mê muội kéo dài), để được yên ổn, không gặp tai nạn.”
Vừa nói lời ấy xong, thì vua Ba-tư-nặc cùng các quan cũng vừa đến nơi. Vua nghe lời ấy, bảo cô Ly Cấu Thí: “Con vốn quen sống sung sướng (?), cớ sao lại nhọc nhằn, sắc mặt tiều tụy mà đi đến chốn này? Từ khi sinh ra con chưa từng đi bộ, lại chẳng hề ngủ (?), nay bỗng dưng phát tâm đi ra, không vui chơi, chẳng có gì để tự giải trí.”
Bấy giờ vua Ba-tư-nặc vì Ly Cấu Thí mà nói bài kệ:
“Dung mạo con trong sáng xinh đẹp như ngọc nữ cõi trời, chuỗi ngọc dáng vẻ đoan trang,
áo quần ướp hương thơm. Thân con như hiện nay, có gì mà phải lo lắng chán ngán?
Con đã không còn biết đến giấc ngủ, sống trong đất nước,
kho lẫm đầy đủ giàu có. Cha mẹ con lúc nào cũng được tự do,
có gì mà con không vui, nay con được tự tại? Lòng con vì sao
không thích ở nhà? Lại nữa cha mẹ con hòa thuận yêu thương nhau,
được mọi người cung kính. Vì sao con không vui
mà đến ngồi chốn này? Bao nhiêu chuỗi ngọc để tự trang điểm thân mình,
con có nghe hay có thấy điều gì chăng, mà sinh lòng sợ hãi,
trong lòng chán nản như thế? Con hãy vì cha mà bày tỏ ý này.
Nay con thề nguyện, muốn cầu điều gì?”
Bấy giờ Ly Cấu Thí liền vì vua cha mà nói bài kệ:
“Đại vương không nhận ra nạn sống chết, cái hại của các ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người: thân xác, cảm giác, tưởng tượng, ý chí, và nhận thức),
thân mong manh nguy khốn, ý tưởng tham dục, mọi việc làm đều như ảo hóa,
mạng người ở đời không dừng lại dù trong chốc lát. Cha nên hiểu rõ,
con đang ở giữa rắn độc, làm sao ngủ được, làm sao theo các dục lạc được?
Nay con xét bốn con rắn độc này (ví bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió hợp thành thân, luôn xung khắc gây hại), trong lòng tự nghĩ:
‘Có gì đáng vui? Bị các kẻ thù bức bách,
ở giữa muôn khổ, làm sao yên được? Kẻ oán là trần lao (phiền não trần tục làm nhọc mệt tâm)
xông đến hại mình, ta làm sao còn vui chơi được?
Kẻ rơi vào giữa chất độc, ai còn ngủ được? Chưa thoát được kẻ thù,
làm sao vui mừng? Rơi xuống hố sâu, còn biết nương tựa vào đâu?’
Vua cha nên biết, sống ở đời là như vậy. Nay con nhìn xét
bậc Tối Thắng tự tại (chỉ Phật), liền ngay lúc ấy phát tâm, nguyện cho con được thành Phật.
Xin vua nghe con nói: ‘Chưa từng thấy, chưa từng nghe người làm Bồ-tát
mà lại buông lung; như người sợ thú dữ thì vội chạy trốn;
như kẻ thù cầm gậy, vung dao đuổi người; lại như người đói khát
đi vào xóm hoang. Đã sợ giặc sống chết, thì còn ai vui thích được?’
Nay thân này như chiếc hộp vẽ (ngoài thì đẹp, trong chứa đồ nhơ), xét ra cũng như vậy,
mà người ta vẫn thường ôm giữ lấy nó, sống chung với thú dữ và bốn con rắn độc hại.
Vô số ấm cái (những thứ che lấp tâm), hoạn nạn như giặc thù,
ai lại vui thích ở nơi đồng hoang, cảnh giới đáng sợ như thế?”
Bấy giờ Ly Cấu Thí nói với Xá-lợi-phất: “Xin hỏi hiền giả về việc trí tuệ, mong ngài trả lời cho con. Người ta khen bậc trưởng lão (người tu hành lâu năm, đức cao) là trí tuệ bậc nhất. Trí tuệ ấy là hữu vi (thuộc về những pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay là vô vi?
Nếu là hữu vi, thì có những việc sinh ra, diệt mất, hư hoại, là pháp giả dối. Nếu là vô vi, thì lìa khỏi ba tướng (sinh ra, tồn tại, diệt mất); vì vậy mà không có sinh khởi. Đã không có sinh khởi thì không có sự hợp lại. Vậy trí tuệ ấy hoàn toàn không có gì cả.”
Bấy giờ Xá-lợi-phất im lặng, không trả lời được.
Đại Mục-liên nói: “Thưa ngài Xá-lợi-phất! Ngài nên kịp thời giải đáp câu hỏi của Ly Cấu Thí.”
Xá-lợi-phất đáp: “Điều cô ấy đã hiểu, không phải hỏi về hữu vi hay vô vi, mà nói về chỗ không có gì sinh khởi; điều ấy không thể dùng lời nói mà giải đáp được.”
Cô Ly Cấu Thí hỏi Đại Mục-liên: “Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) khen hiền giả là bậc trưởng lão có thần túc (năng lực thần thông đi lại tự do, biến hóa khôn lường) bậc nhất. Thế nào, ngài dựa vào ý tưởng về người mà hiện thần túc, hay dựa vào ý tưởng về pháp?
Nếu dựa vào ý tưởng về người mà hiện thần túc, thì người vốn trống rỗng không thật, nên thần túc cũng là không. Nếu muốn dựa vào ý tưởng về pháp, thì pháp không có gì tạo ra; đã không có gì tạo ra thì không có gì đạt được; vì không có gì đạt được, nên không có gì để mà tưởng.”
Đại Mục-kiền-liên im lặng, không nói lời nào để đáp.
Đại Ca-diếp nói: “Thưa ngài Đại Mục-liên! Ngài nên kịp thời giải đáp câu hỏi của cô gái.”
Mục-liên đáp: “Câu hỏi của cô gái không dùng ý tưởng, không có lời nói dựa theo ý tưởng, không tạo tác, không nghĩ niệm; chỉ có chư Như Lai và các Bồ-tát mới giải đáp được.”
Cô Ly Cấu Thí hỏi Đại Ca-diếp: “Phật khen trưởng lão là bậc biết đủ hàng đầu. Thế nào, thưa ngài Ca-diếp? Giả sử ngài trụ trong tám môn suy nghĩ (?) mà nhập thiền định tam muội, vì thương xót mọi người mà đứng dậy đi khất thực. Thức ăn ngài nhận, dù chỉ một muỗng, mà những người cúng như thế đều sẽ được sinh lên trời. Vậy ngài dùng thân để làm tròn việc của bậc ruộng phúc (?), hay dùng tâm để làm tròn?
Nếu dùng thân, thì thân thuộc về bên ngoài, không thể dùng thân mà làm tròn việc được! Cái thân mà người ta cho là thân ấy, cũng như cỏ cây, tường vách, ngói đá, vì vậy không thể phân biệt hiểu biết. Nếu dùng tâm, thì tâm không trụ ở đâu cả, vì vậy cũng không làm tròn được. Nếu thân và tâm đều ở bên ngoài, thì không có gì cả, không thể dùng mà làm tròn được.”
Ca-diếp im lặng.
Tu-bồ-đề nói: “Thưa ngài Đại Ca-diếp! Ngài nên kịp thời giải đáp câu hỏi của cô gái.”
Ca-diếp đáp: “Câu hỏi của cô gái hoàn toàn không có chỗ nào để nắm nhận, tức là phù hợp với bản tế (cái gốc tận cùng, chân tướng như thật của mọi vật). Vì vậy mà không thể giải đáp.”
Cô Ly Cấu Thí hỏi Tu-bồ-đề: “Phật khen trưởng lão sống nơi vắng vẻ, thực hành pháp Không (quán thấy mọi vật đều trống rỗng, không có tự thể riêng) bậc nhất. Pháp Không ấy có thể nói ra được, có thể khen ngợi như là có hình tướng chăng?
Nếu muốn nói về pháp, thì pháp không có tướng sinh ra, cũng không có tướng diệt mất. Cái gì không có tướng sinh, không có tướng diệt thì là bình đẳng. Bình đẳng thì là điều phục yên định; điều phục yên định thì là vô bản (không có gốc gác riêng, tức chân như — cái như thật vốn có của mọi vật); vô bản thì không tạo tác; không tạo tác thì không có lời nói; đã không có lời nói thì không có tâm niệm; không có tâm niệm thì không có cái gọi là chân thật. Nếu không có gì cả thì không có thật; không có thật, đó chính là điều các bậc thánh hiền ca ngợi.”
Tu-bồ-đề im lặng, không có gì thêm để đáp.
Bân-nậu nói: “Thưa ngài Tu-bồ-đề! Ngài nên kịp thời giải đáp câu hỏi của cô gái.”
Tu-bồ-đề nói: “Ở đây không nên nói gì cả! Im lặng là yên ổn. Vì sao? Câu hỏi của cô gái không có việc buông lung. Nếu nói ra thì rơi vào chỗ thiếu sót, có sự suy tính về pháp giới (toàn thể mọi sự vật và cảnh giới chân thật của chúng). Không có lời nói, đó mới là quy về Không.”
Cô Ly Cấu Thí hỏi Bân-nậu: “Phật khen hiền giả là bậc thuyết pháp hàng đầu. Trưởng lão nhân duyên gì mà thuyết pháp? Nếu không có nhân duyên thì không có lợi ích. Nếu dùng nhân duyên mà giảng nói pháp, thì giống như phàm phu ngu si. Vì sao? Phàm phu ngu si luôn đi đôi với nhân duyên, vì vậy hiền giả không lìa khỏi pháp của phàm phu ngu si. Còn nếu không có nhân duyên, không có hình loại, thì làm sao thuyết pháp? Vì không có duyên để đối đãi.”
Bân-nậu im lặng.
Ly Việt nói: “Thưa hiền giả! Ngài nên kịp thời giải đáp câu hỏi của cô gái.”
Bân-nậu đáp: “Câu hỏi của cô gái không theo cách hỏi thông thường của thế tục, mà hỏi về sự vượt thoát rốt ráo; sự vượt thoát rốt ráo thì không có đường lối của lời nói, cũng không thể nói ra được.”
Cô Ly Cấu Thí hỏi Ly Việt: “Phật khen trưởng lão là bậc tu thiền hàng đầu. Ngài dùng tâm nào mà nương vào thiền? Hay là không dùng tâm? Nếu dùng tâm, thì tâm như ảo hóa, trống rỗng không có gì, nên tam muội định cũng không có gì. Nếu không dùng tâm, thì mọi chỗ có nước, mọi nhà cửa cung điện, cỏ cây cành lá đều đã được tam muội. Vì sao? Vì những vật ấy không có tâm.”
Ly Việt im lặng.
A-na-luật nói: “Thưa hiền giả! Ngài nên kịp thời giải đáp câu hỏi của cô gái.”
Ly Việt đáp: “Điều cô gái nói là hỏi về cảnh giới của Phật, không phải hàng đệ tử có thể giải đáp.”
Cô gái hỏi Ly Việt: “Thế nào, thưa hiền giả! Pháp của hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, mục đích là tự thoát khổ, thành A-la-hán) khác với pháp của Như Lai chăng? Nếu có sai khác thì cái vô vi phải khác nhau; mà tất cả các bậc hiền thánh đều là vô vi! Cái vô vi thì không có sinh ra; không có sinh ra thì không có hai; không có hai thì không thể gọi là hai. Sao lại nói như thế?”
Ly Việt lặng thinh, không đáp được.
Cô Ly Cấu Thí hỏi A-na-luật: “Phật khen trưởng lão có thiên nhãn bậc nhất. Thế nào, thưa hiền giả! Ngài dùng thiên nhãn thì có thấy gì chăng, hay không thấy gì? Nếu có thấy thì rơi vào chấp thường (cho rằng mọi vật tồn tại mãi mãi); nếu không thấy thì rơi vào chấp đoạn diệt (cho rằng mọi vật mất hẳn, không còn gì). Cái được thấy không có hình tướng, thì có phân biệt gì chăng?”
A-na-luật im lặng.
A-nan nói: “Thưa hiền giả! Ngài nên kịp thời giải đáp câu hỏi của cô gái.”
A-na-luật nói: “Câu hỏi của cô gái, trừ bậc có trí tuệ dũng mãnh, thì không thể dùng lời nói mà đáp được; im lặng là yên ổn.”
Cô Ly Cấu Thí hỏi A-nan: “Phật khen hiền giả là bậc nghe nhiều học rộng hàng đầu. Nay ngài nghe nhiều học rộng, đó là nói về điều gì? Nghĩa của nó hướng về đâu? Là để làm đẹp lời văn chăng?
Nếu là vì nghĩa, thì nghĩa vốn không có lời nói. Đã không có lời nói thì không dùng nhĩ thức (sự nhận biết qua tai) mà phân biệt được; tai không nhận biết thì không phân biệt được; không phân biệt được thì không có lời nói. Nếu là để làm đẹp lời văn, thì như Thế Tôn đã dạy: ‘Hãy theo nghĩa chân chính, chớ chạy theo lời văn trau chuốt.’ Vì vậy hiền giả không nên lấy sự nghe nhiều học rộng làm điều cốt yếu.”
A-nan im lặng.
Văn-thù-sư-lợi nói: “Thưa ngài A-nan! Ngài nên kịp thời giải đáp câu hỏi của cô gái.”
A-nan đáp: “Câu hỏi của cô gái chê lời nói văn tự, nên sự nghe nhiều học rộng không thể giải đáp. Cô hỏi về nghĩa cốt yếu, mà nghĩa cốt yếu thì không có tâm, không có tâm thì không có chỗ nơi; đó không phải điều người đang học có thể bàn nói, chỉ có bậc Pháp vương và những bậc đã đến bờ vô cực (đã viên mãn các hạnh đưa sang bờ giải thoát) mới nói được.”
Cô Ly Cấu Thí hỏi Văn-thù-sư-lợi: “Phật khen nhân giả trong hàng Bồ-tát là bậc tin hiểu sâu mầu hàng đầu. Ngài sâu là vì mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau, khiến chúng sinh trôi lăn trong sống chết) sâu xa, hay vì tự tính sâu xa mà sâu?
Nếu lấy duyên khởi (sự sinh khởi do các nhân duyên kết hợp) làm sâu mầu, thì duyên khởi ấy không có chỗ đi. Vì sao? Duyên khởi không đến không đi, không thể dùng sự nhận biết của mắt mà biết được, cũng không thể biết chỗ hướng đến của sự nhận biết qua tai, mũi, miệng, thân và ý; chỉ riêng duyên khởi là không có chỗ để tập theo. Nếu vì tự tính sâu xa mà sâu, thì tự tính ấy vốn không có tự tính, người thông đạt tự tính cũng không có chỗ nào cả.”
Văn-thù đáp: “Vì bản tế sâu mầu nên gọi là sâu.”
Cô gái đáp: “Bản tế thì không có bờ mé, vì vậy cái trí tuệ phân hai (?) ấy là không có trí tuệ.”
Văn-thù-sư-lợi nói: “Nếu không có trí thì là điên đảo (thấy sai lệch, trái ngược với sự thật); còn bản tế chỉ là lời giả đặt ra mà thôi.”
Cô gái đáp: “Không có trí thì cũng không có điên đảo, ý là như thế. Vượt ra ngoài lời nói thì cũng không thể nắm bắt, nên không có điên đảo.”
Văn-thù-sư-lợi nói: “Tôi chỉ dùng lời giả đặt mà nói như vậy thôi.”
Cô gái đáp: “Như Lai và Bồ-tát vượt ra ngoài lời nói, không thể dùng lời mà bày tỏ được.”
Cô Ly Cấu Thí hỏi Bất Hư Kiến: “Vừa rồi thiện nam tử (người con nhà dòng dõi tốt, cách gọi kính trọng người tu theo đạo Phật) tự nói: ‘Khiến cho người trong thành đều đạt đạo Vô thượng Chính chân; nam nữ lớn nhỏ ai mắt thấy ánh sáng thì đều thấy Như Lai, rốt ráo đạt chính giác.’
Thế nào, Như Lai có sắc thân (thân bằng xương thịt, có hình sắc) hay là pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không có hình tướng)? Nói là pháp thân thì không có hình tượng; nếu có người thấy Như Lai như thấy sắc thân, thì người ấy không thấy Phật. Như Thế Tôn đã dạy:
‘Ai thấy ta bằng hình sắc, hoặc tìm ta bằng âm thanh,
đó là kẻ ngu theo tà kiến, người ấy không thấy được Phật.’
Nếu là pháp thân, thì pháp thân không thể thấy được. Vì sao? Pháp thân đã lìa bỏ sự nhận biết của mắt, không có tạo tác, những việc theo thói thường thế tục không thể thấy được nó.”
Bất Hư Kiến im lặng.
Bảo Anh nói: “Ngài nên kịp thời giải đáp câu hỏi của cô gái.”
Bất Hư Kiến nói: “Cô gái hỏi về cái không có loại (?), nên không thể giải đáp.”
Cô gái đáp lại Bất Hư Kiến: “Tôi không hỏi về loại, cũng không hỏi về cái không có loại.”
Bấy giờ Bất Hư Kiến trước lời ấy lặng thinh, không đối đáp được.
Cô Ly Cấu Thí hỏi Bảo Anh: “Vừa rồi thiện nam tử nói: ‘Khiến các kho tàng xưa trong thành đều tự nhiên hiện ra, đầy những của báu.’ Ngài làm như vậy là có mang của báu đến chăng? Điều ấy do đâu mà ngài có cái thấy như thế? Pháp vốn không có cơm áo; nếu nương vào cơm áo thì giống như phàm phu ngu si, vì phàm phu ngu si thường nương vào cơm áo. Nếu không có cơm áo thì không nương vào mọi thứ châu báu của thế gian.”
Bảo Anh im lặng.
Cô Ly Cấu Thí hỏi Khí Chư Ác Thú: “Vừa rồi thiện nam tử nói thế này: ‘Khiến cho mọi người trong thành đã phạm tội đáng đọa địa ngục, ngay trong đời hiện tại tai họa đều nhẹ bớt, bỏ được các điều ác, không thể nghĩ bàn.’
Nhưng như Phật đã dạy: ‘Tội người đã phạm thì ắt phải chịu, không thể thoát được.’ Nếu không thể thoát được, thì làm sao ngài muốn khiến tội của người không có trí nhẹ đi? Các pháp vốn không có chủ, mà ngài muốn khiến chúng có chủ; tự mình đã làm, mà ngài muốn khiến thành như không làm.”
Khí Chư Ác Thú nói: “Ta sẽ dùng thệ nguyện để khiến tội nhẹ đi.”
Cô gái đáp: “Lại nữa, thiện nam tử! Các pháp vốn bình đẳng, không thể dùng lời nguyện mà làm lay chuyển. Giả sử làm được, thì mỗi người khi phát thệ nguyện đều tự nghĩ: ‘Ta sẽ độ hết tất cả chúng sinh đến Bát-nê-hoàn (tức Niết-bàn, sự diệt độ hoàn toàn, chấm dứt vĩnh viễn vòng sống chết).’ Nếu điều nguyện tất phải thành tựu, thì lẽ ra đã chế ngự được, khiến điều nguyện ấy không thoái chuyển (?).”
Khí Chư Ác Thú im lặng, không nói lời nào để đáp.
Cô Ly Cấu Thí hỏi Khí Chư Âm Cái: “Vừa rồi thiện nam tử có ý nghĩ thế này: ‘Khiến cho người trong thành đều không còn bị trói buộc bởi trần lao và các kết (những phiền não trói buộc tâm), trừ bỏ năm ấm cái.’ Tam muội của ngài có thể làm yên định tâm ý, muốn khiến mọi người không tăng thêm năm cái.
Ý ngài thế nào? Tam muội thuộc về chính mình hay thuộc về người khác? Nếu thuộc về chính mình, thì mọi pháp đều là vô vi, cũng không có sự hợp lại; vậy làm sao ngài dùng tam muội định mà khiến mọi người không vướng năm cái? Nếu thuộc về người khác, thì không thể làm ơn cho người khác được.”
Khí Chư Âm Cái nói: “Ta sẽ dùng lòng từ để chữa trị điều ấy.”
Cô gái đáp: “Tất cả chư Phật đều thực hành lòng từ, cũng đều có cõi Phật, vậy mà chúng sinh vẫn mãi mãi không hết.”
Khí Chư Âm Cái im lặng, không nói được gì.
Cô Ly Cấu Thí hỏi Quang Thế Âm: “Vừa rồi thiện nam tử phát lời này: ‘Khiến cho người dân trong thành bị giam trong ngục được thoát ra, những tù nhân bị trói buộc tự nhiên được ra, những người sợ hãi được hết sợ.’ Người được ngài chữa trị là có ấm để nhận chịu, hay không có gì để nhận chịu?
Nếu có cái để nhận chịu thì thuộc về kẻ ngu, vì vậy không nên nói là không có ấm nhận chịu (?). Nếu không có gì để nhận chịu, thì không có gì để làm; đã không có gì để làm thì không thể thành tựu được.”
Quang Thế Âm im lặng.
Biện Tích nói: “Ngài nên kịp thời giải đáp câu hỏi của cô gái.”
Quang Thế Âm nói: “Câu hỏi của cô gái là không sinh không diệt, vì vậy không thể giải đáp.”
Cô gái lại nói: “Theo ngài Quang Thế Âm, thế nào là không sinh không diệt? Có chỗ để hỏi chăng?”
Ngài đáp: “Không sinh không diệt thì không có văn tự lời nói nào diễn tả được.”
Cô gái lại nói: “Không có văn tự lời nói, đó là bậc trí. Nhân chỉ bày văn tự mà có giảng nói; không vướng vào văn tự thì không có gì ngăn ngại; không có gì ngăn ngại, đó là pháp giới. Vì vậy, người hiểu rõ pháp thì không còn vướng mắc vào đâu cả.”
Cô Ly Cấu Thí hỏi Biện Tích: “Vừa rồi thiện nam tử phát lời này: ‘Khiến cho mọi người dân trong thành, ai thấy tôi và ai được tôi thấy, đều được biện tài, khiến các nhạc cụ cùng nhau trò chuyện.’ Biện tài của ngài cao vời đến như thế! Ngài dựa vào ý niệm gì mà dựng lập? Hay là dựng lập ở đó rồi mới sinh khởi?
Nếu dựa vào ý niệm sinh khởi mà dựng lập, thì mọi chúng sinh đều dựng lập ý niệm, vì vậy mà không đạt đến sự vắng lặng. Nếu nhờ cái được sinh ra mà thành tựu, thì đó là hư vọng! Nếu không khởi ý niệm thì không có gì để làm; không có gì để làm thì không có vắng lặng mà cũng không có yên định (?).”
Biện Tích đáp: “Tôi theo lời nguyện của mình, vì những người mới phát tâm mà bày tỏ lời nguyện ấy. Giả sử có người đến gặp tôi thì đều được biện tài.”
Cô gái lại nói: “Thiện nam tử! Người mới phát tâm có chỗ để thực hành chăng? Nếu có, thì đó là thường kiến (cái thấy sai lầm cho rằng mọi vật tồn tại mãi mãi); nếu không có gì cả, thì không nên gọi ngài là người dẫn dắt! Vì đều đã lìa mọi việc làm.”
Biện Tích im lặng.
Cô Ly Cấu Thí hỏi Siêu Độ Vô Hư Tích: “Vừa rồi thiện nam tử tự nói: ‘Khiến cho mọi người dân trong thành, ai được tôi nhìn thấy và ai nhìn tôi, đều thấy được cái chân thật không hư vọng, đạt đến đạo Vô thượng Chính chân.’ Thế nào, Phật đạo là có hay là không? Nếu là có thì đó là hữu vi, thì có thể ưa thích và nắm giữ. Nếu là vô vi thì không thật, không chân, không thể thọ trì (nhận lấy và giữ gìn).”
Siêu Độ Vô Hư Tích nói: “Cái gọi là đạo, đó là lời của trí tuệ thánh.”
Cô gái lại nói: “Trí tuệ thánh ấy có sinh khởi chăng? Hay là làm việc vắng lặng? Nếu có sinh khởi, thì đó là suy nghĩ những điều không thuận, thì sẽ thành trí tuệ hữu vi! Thực hành trí tuệ hữu vi thì thành cái biết tối tăm ngu si chỉ biết phân biệt.
Nếu là vắng lặng thì không có điên đảo, không có sự lật ngược. Vì không có sự lật ngược, nên Bồ-tát, đệ tử, Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy) và Như Lai Chí Chân đều không có ý tưởng gì. Chỉ kẻ ngu dại mới tưởng nghĩ về đạo, chứ không phải người trí.”
Siêu Độ Vô Hư Tích im lặng không nói.
Bấy giờ hiền giả Tu-bồ-đề nói với các đại đệ tử và các Bồ-tát: “Chúng ta hãy từ đây quay về, không cần vào thành đi khất thực nữa. Vì sao? Khất thực là để có cơm nước cúng dường; cô Ly Cấu Thí vừa thuyết pháp, chúng ta đã nghe và nhận lấy, hôm nay hãy lấy Pháp làm thức ăn.”
Bấy giờ cô gái đáp: “Thưa ngài Tu-bồ-đề! Điều vừa nói không có nâng lên cũng không có hạ xuống. Sao ngài lại có chí nguyện, ôm ý tưởng muốn về tinh xá mà ở? Thưa ngài Tu-bồ-đề! Hạnh của sa-môn (người xuất gia tu hành) là ra khỏi chỗ dừng trụ, không buông lung, không ưa buông thả. Pháp của sa-môn là không vướng mắc; không vướng mắc thì không giận hờn; không ôm hận thì không có chỗ để làm; không có chỗ để làm, đó gọi là bậc hiền thánh.”
Tám vị đại đệ tử, tám vị Bồ-tát, năm trăm Phạm chí, cô Ly Cấu Thí, vua Ba-tư-nặc cùng đại chúng còn lại, đều đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân Phật, đi vòng quanh Phật ba vòng, rồi lui ra ngồi phía trước. Cô Ly Cấu Thí đi vòng quanh Phật bảy vòng, đứng trước Thế Tôn, dùng kệ ca tụng mà hỏi:
“Con xin hỏi Thế Tôn, bậc không vướng mắc, khó ai sánh bằng,
trong sạch, không nương tựa vào đâu, danh tiếng không thể đo lường,
cứu độ chúng sinh, ban cho niềm vui như cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp làm hết khổ):
‘Thế nào là Bồ-tát thành tựu được hạnh của mình?’”
Bấy giờ Ly Cấu Thí quỳ thẳng, chắp tay hỏi Thế Tôn: “Thế nào là Bồ-tát ngồi dưới gốc cây hàng phục được quân lính, quyến thuộc của ma? Thế nào là Bồ-tát làm chấn động tất cả các cõi Phật? Thế nào là Bồ-tát phóng ánh sáng chiếu khắp vô lượng cõi Phật? Thế nào là Bồ-tát từ chư Phật đạt được pháp tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp, không quên mất)? Thế nào là Bồ-tát lặng yên định ý mà thành tam muội? Thế nào là Bồ-tát làm trọn các hạnh mà được thần túc?
Thế nào là Bồ-tát thường có dung mạo đoan chính? Thế nào là Bồ-tát được hóa sinh (sinh ra không qua thai mẹ, tự nhiên hiện ra, như từ trong hoa sen)? Thế nào là Bồ-tát giàu có nhiều của cải? Thế nào là Bồ-tát được trí tuệ lớn? Thế nào là Bồ-tát thường biết túc mệnh (nhớ biết các đời trước của mình)? Thế nào là Bồ-tát được gặp gỡ chư Phật?
Thế nào là Bồ-tát đạt được ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc đại nhân như Phật)? Thế nào là Bồ-tát thành tựu được tám mươi vẻ đẹp (tám mươi nét đẹp phụ trên thân Phật)? Thế nào là Bồ-tát được biện tài? Thế nào là Bồ-tát được ruộng phúc? Thế nào là Bồ-tát có quyến thuộc luôn hòa thuận? Thế nào là Bồ-tát mong cõi Phật nào thì liền được sinh ra như ý?”
Phật bảo cô Ly Cấu Thí: “Lành thay, lành thay! Con đã biết hỏi những nghĩa như vậy, là ban cho các Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) nhiều sự yên ổn, nhiều lòng thương xót. Chư thiên và người mười phương hãy lắng nghe, lắng nghe cho kỹ! Hãy khéo suy nghĩ! Ta sẽ giải nói.”
“Dạ vâng, bạch Thế Tôn! Chúng con rất mong được nghe.” Ly Cấu Thí cùng đại chúng vâng lời mà lắng nghe.
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì ngồi dưới gốc cây hàng phục được quyến thuộc của ma. Thế nào là bốn? Một, chưa từng tham đắm lợi lộc, của cúng dường của người khác; hai, chí thường không ưa lời nói hoa mỹ thêu dệt; ba, khuyên vô số người làm theo các gốc công đức; bốn, dùng lòng từ không ngăn che mà hướng về chúng sinh. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Chưa từng ôm lòng ganh ghét, lìa xa lời thêu dệt hoa mỹ,
khuyên hóa vô số người, khiến làm các gốc công đức.
Thường tu theo lòng từ, hướng về người mười phương,
thì hàng phục được ma là kẻ oán địch, đi ở nơi đâu cũng tự tại.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì làm chấn động được tất cả các cõi Phật. Thế nào là bốn? Một, lời nói và việc làm phù hợp nhau; hai, vào được pháp nhẫn sâu xa (sự chấp nhận và an trụ vững vàng nơi chân lý sâu xa); ba, chí nguyện bền vững nơi chính pháp lành; bốn, khuyên hóa vô lượng người dân, khiến họ hướng chí về đạo Vô thượng Chính chân, khiến họ ưa thích trí tuệ vi diệu. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Lời nói và việc làm luôn phù hợp, hiểu rõ nghĩa sâu mầu,
điều nguyện luôn bền vững, đạt được pháp trong sạch,
khuyên hóa vô số người, khiến hướng chí về đạo vô thượng.
Nhờ bốn pháp này mà làm chấn động được hàng ức (trăm triệu, chỉ số rất nhiều) cõi Phật.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì phóng ánh sáng chiếu khắp vô lượng cõi Phật. Thế nào là bốn? Một, thường thắp đèn lửa ở những nơi tối tăm; hai, ở thời mạt thế loạn lạc (thời kỳ cuối, khi Phật pháp suy tàn) vẫn giữ gìn kinh điển; ba, vì những người rối loạn ở khắp nơi không có thì giờ nhàn rỗi (?) mà giảng nói kinh đạo, làm rõ ánh sáng của Pháp; bốn, dùng của báu, hương, hoa mà cúng rải ở chùa tháp Phật. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Thường bố thí đèn lửa, ánh sáng trong sạch,
ở thời cuối cùng tối tăm, vẫn giữ gìn kinh điển,
vì những người buông lung mà giảng nói kinh pháp,
dùng của báu quý lạ mà cúng dường chùa tháp.
Bồ-tát nhờ vậy mà phóng ra ánh sáng,
chiếu soi vô số nghìn ức cõi Phật.
Mọi người được thấm ánh sáng ấy, đều đạt được sự yên vui lớn,
rồi liền phát chí cầu Phật đạo vô thượng.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì từ chư Phật đạt được pháp ấy (tức tổng trì). Thế nào là bốn? Một, dùng nhiều thứ khác nhau, mỗi thứ đặc biệt, mà bố thí; hai, đem mọi chuỗi ngọc, đồ trang sức và ngọc nữ ban cho người đến xin; ba, ngày đêm ân cần khen ngợi, tuyên dương đức của Như Lai; bốn, đã làm việc gì thì chí phần nhiều hướng về Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ siêu việt, thấy rõ chân tướng mọi vật, đưa người sang bờ giải thoát). Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Dùng nhiều thứ trí tuệ mà đạt được tổng trì,
đem chuỗi ngọc trang sức và ngọc nữ xinh đẹp mà bố thí,
thường khen ngợi đức Phật, ân cần chuyên tu tập,
cầu trí tuệ đến bờ vô cực, là trí thánh của chư Phật.
Nhờ phúc báo ấy mà đạt được tổng trì,
lại càng tinh tấn, trăm nghìn kiếp (kiếp: một khoảng thời gian vô cùng dài) không ngồi nghỉ.
Pháp mà chư Phật mười phương giảng nói,
bậc thông đạt có trí nhớ mạnh ấy đều nhận lấy được cả.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì lặng yên định ý mà thành tam muội. Thế nào là bốn? Một, chán ngán mọi việc làm trong vòng sống chết; hai, không ưa ở nhà, chí luôn muốn rời bỏ; ba, thực hành tinh tấn, bỏ bớt nhiều việc; bốn, việc gì dựng làm cũng tôn trọng sự nghiệp lớn. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Bỏ hết mọi chốn quanh quẩn đi lại, tu tâm chuyên nhất như hư không,
chí không buông lung, thực hành tinh tấn, việc tu tập đều làm được đến cùng.
Ý thông đạt, thực hành bốn việc đức này, tu theo Phật đạo vắng lặng mầu nhiệm,
liền được tam muội, tâm điềm tĩnh, thành tựu hạnh Phật đạo chính giác.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì làm trọn các hạnh mà được thần túc. Thế nào là bốn? Một, thường giữ thân nhẹ nhàng; hai, tâm không lười biếng bỏ bê; ba, đối với mọi pháp đều không vướng mắc; bốn, quán xét tứ đại (bốn yếu tố tạo nên mọi vật chất: đất, nước, lửa, gió) như cõi hư không. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Thường giữ thân nhẹ nhàng, tâm mềm mỏng hòa nhã, không lười biếng,
đối với mọi pháp chưa từng vướng mắc,
một lòng giữ vững chí hướng, quán xét tứ đại,
lại thường bình đẳng, nhìn chúng như hư không.
Bốn pháp này, nếu nhân đó mà thực hành được,
thì người sáng suốt nhờ vậy mà đạt được vô lượng thần túc.
Liền trong khoảnh khắc đến được trăm nghìn cõi Phật,
gặp vô số chư Phật, cúi đầu lễ lạy.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì thường có dung mạo đoan chính. Thế nào là bốn? Một, chưa từng giận dữ, lìa bỏ những mối kết của tranh cãi nhơ bẩn; hai, lễ lạy chùa tháp Phật, lòng tin vui vẻ, cúi mình; ba, chuyên tâm trang nghiêm, giữ gìn giới cấm, dùng lời lành đối đáp với người, không che giấu ngăn trở; bốn, xem pháp sư (người giảng dạy giáo pháp) như phụng thờ Thế Tôn. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Không giận dữ với người khác, bỏ điều chán ghét nhơ uế, trừ sạch cấu bẩn,
thường dùng tâm thù thắng mà nhớ nghĩ về đạo, cung kính quét dọn chùa Phật,
vâng giữ phép cấm, giữ gìn các giới, dùng lời lành đối đáp với người,
người làm Bồ-tát không ôm hận, xem pháp sư như Thế Tôn.
Vì tập được pháp mầu này, Bồ-tát vui mừng, ý chí dũng mãnh,
nhờ đó mà dung mạo đoan chính, ai thấy cũng vui, vô số trăm người cùng ngắm nhìn.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì được hóa sinh. Thế nào là bốn? Một, tạo tượng Phật ngồi trên hoa sen; hai, lấy hoa sen xanh, đỏ, vàng, trắng giã thành bột như bụi, nâng đủ mà đi cúng dường Như Lai, hoặc rải ở chùa tháp; ba, thương xót nhiều đối với mọi người, giữ giới vững chắc; bốn, chưa từng tìm lỗi của người khác. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Tạo tượng Phật ngồi trên hoa sen, giã nhỏ các thứ hoa đem cúng đủ ở chùa,
không tìm lỗi người, mang lòng thương xót, thì được hóa sinh trong hoa sen.
Nhớ nghĩ đến chúng sinh mười phương, khuyên giúp làm các công đức để được giải thoát,
nếu tập được những hạnh có tiếng tốt này, thì được hóa sinh trước bậc Đạo sư tôn quý (chỉ Phật).”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì giàu có nhiều của cải. Thế nào là bốn? Một, thường bố thí với lòng cung kính, không kiêu mạn buông thả; hai, đem áo quần tốt mà cho người; ba, thường có lòng tin sâu, ưa thích sự thuần hậu hiền lành; bốn, bỏ hẳn tà kiến. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Người nào bố thí, cung kính không kiêu mạn buông thả,
đối với mọi vật chưa từng bám víu,
lại tin sâu và ưa thích lời răn dạy của chư Phật,
thì thường được tự tại, được giàu có nhiều của cải.
Tâm chuyên một bề cung kính, không nịnh hót, không ganh ghét,
chưa từng tìm chỗ kém của người, không có hành vi cứng cỏi thô bạo.
Tâm tính thường chất phác, cái thấy tu sửa ngay thẳng,
nhờ hạnh ấy mà đời nào cũng giàu, nhiều của báu.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì được trí tuệ lớn. Thế nào là bốn? Một, chưa từng giữ khư khư hay ganh tị với kinh điển; hai, ai có điều ngờ vực thì liền giải nghi cho họ; ba, đối với người tu hành thì phân tích cho thích hợp, khi nói điều gì thì hiểu rõ lẽ Không; bốn, thân tu theo các hạnh. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Không vì người khác mà giữ khư khư giáo pháp, thì có thể giải nghi cho mọi người,
thường dùng sự giáo hóa để khuyên răn người, suy nghĩ về lẽ Không, hạnh của chư Phật.
Nếu bậc sĩ tôn quý nào tập được pháp này, thì được trí tuệ lớn, danh tiếng vang khắp,
đều có thể thuận theo lời dạy của chư Phật, rồi thành tựu được câu nghĩa vắng lặng thông đạt (?).”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì thường biết túc mệnh. Thế nào là bốn? Một, đọc tụng kinh điển, thường tinh tấn, điều gì lâu ngày đã quên thì tập lại cho thuộc, ôn cũ mà biết mới; hai, điều mình đọc tụng thì nhớ câu và nghĩa, phân tích giảng giải rõ ràng, tâm và miệng ứng hợp nhau, dùng lời mềm mỏng giảng cho người khác;
ba, lập vô lượng hạnh, ân cần làm việc pháp thí (bố thí bằng cách đem giáo pháp chỉ dạy cho người); bốn, thường che chở những người khổ não trong vòng sống chết, khen ngợi Nê-hoàn (tức Niết-bàn), chỉ bày sự yên ổn, khéo hiểu phương tiện (cách khéo léo tùy hoàn cảnh để dẫn dắt người), tu theo hạnh tam muội, vui lòng khuyên giúp người. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Đọc tụng kinh điển, nhớ lại điều đã quên, dùng lời vừa ý vui lòng mà giảng về lẽ Không,
tu hành theo kinh điển chưa từng mỏi mệt, chuyên tâm vào tam muội, không còn các ý tưởng.
Vì thực hành được bốn pháp này, nên biết được túc mệnh rất rộng lớn,
nhớ được nghìn kiếp không thể nghĩ bàn, mau thành Phật, bậc thầy dẫn dắt chúng sinh.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì được gặp gỡ chư Phật. Thế nào là bốn? Một, thà mất thân mạng chứ không chê bai kinh đạo; hai, suốt đời không phỉ báng Bồ-tát; ba, dù bị hại cũng chưa từng đi theo bạn ác; bốn, thường nhớ nghĩ chư Phật, tu tập tam muội. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Chưa từng chê bai kinh đạo của Phật, cũng không dám chê chỗ kém của Bồ-tát,
xa lìa bạn bè thân quen xấu ác, mà thường để tâm nhớ đến hạnh của chư Phật.
Nhờ chuyên tập đạo đức thánh này, nên được gặp gỡ Như Lai,
được các bậc Tối Thắng tiếp nhận, cho đến khi thành Phật đạo vô thượng.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì đạt được ba mươi hai tướng. Thế nào là bốn? Một, bớt châu báu của mình đem cúng rải ở chùa tháp Như Lai; hai, lấy nhiều thứ hương hòa làm dầu thơm mà xoa và xông; ba, hoặc thắp đèn, rải các thứ hoa; bốn, thuận theo và kính trọng hiền thánh, thực hành theo lời dạy của đạo. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Đem châu báu quý lạ cúng chùa Phật, dùng dầu thơm hoa tu-mạn (một loài hoa thơm ở Ấn Độ) thắp đèn xông hương,
rải nhiều thứ hoa mà cúng dường, kính trọng làm vui lòng bậc thánh, làm theo không sai nghĩa.
Thân được ba mươi hai tướng lạ, đoan chính cao vời, đủ mọi đức,
nhờ pháp ấy mà thành tựu các tướng, rồi thành bậc Tối Thắng, bậc tôn quý trong loài người.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì thành tựu được tám mươi vẻ đẹp. Thế nào là bốn? Một, thường bày đặt nhiều tòa pháp (chỗ ngồi để giảng pháp); hai, phục vụ người khác khiêm nhường không biết chán; ba, nhiều lần đến gặp và hầu pháp sư; bốn, khuyên hóa chúng sinh vào Phật đạo. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Dùng nhiều loại vải trải bày tòa ngồi, phụng sự người chưa từng lười biếng,
vì mọi người mà thường ham mến giáo pháp, nhờ đó đạt được tám mươi vẻ đẹp.
Khuyên hóa chúng sinh vào trí tuệ Phật, nếu làm theo pháp này thì đường đạo không gian nan,
Bồ-tát tập được công đức ấy rồi, nhờ đó đạt được tám mươi vẻ đẹp.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì được biện tài. Thế nào là bốn? Một, dẫn dắt làm lợi bằng kho tàng mầu nhiệm của Bồ-tát (tức kinh điển dạy về hạnh Bồ-tát), tụng tập kinh điển Tam phẩm của chư Phật (?); hai, ngày đêm mỗi thời ba lần suy nghĩ tỉnh thức, khiến mọi người thế gian đều tin cậy; ba, đạo của chư Phật không sinh không diệt, giữ lòng biết đủ, phân biệt quán xét; bốn, có thể làm theo và giảng nói mà không tiếc thân mạng. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Cẩn thận giữ gìn kho tàng của Bồ-tát, ngày đêm thực hành pháp Tam phẩm,
đạt được lẽ vô sinh (thấy rõ mọi vật vốn không thật sinh ra), không tham đời, khai hóa giải nói lời dạy của chư Phật,
vì vui mừng nên thuận theo đạo mà giáo hóa, giữ gìn lời dạy về nghĩa Thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật),
chưa từng tiếc thân mạng, vì Phật pháp mà xét các hạnh.
Hễ tu được bốn đức này, thì liền có biện tài mầu nhiệm thuận theo đời,
được trời và người thế gian phụng sự, đem tràng hoa trang sức quý lạ dâng lên.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì đạt được cõi Phật. Thế nào là bốn? Một, không mang lòng khác; hai, ý luôn bình đẳng; ba, thuận theo Phật đạo; bốn, không làm trái bốn chúng (bốn hàng đệ tử Phật: tăng, ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ). Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Thấy nghe người khác được cúng dường, chưa từng ganh ghét với họ,
thường thực hành lòng từ bình đẳng, chí không có cái ta, lìa sự được phụng sự, ưa như hư không.
Bốn pháp này không thể đo lường, lại thường giữ gìn, mang lòng từ,
thì được cõi Phật trong sạch trang nghiêm mầu nhiệm, mau chóng thành tựu chính giác.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì quyến thuộc luôn hòa thuận. Thế nào là bốn? Một, chưa từng chia rẽ quyến thuộc của người khác; hai, nếu có tranh chấp thì khuyên cho hòa hợp; ba, đọc tụng kinh pháp, mở lối dẫn dắt người; bốn, bỏ lời hai lưỡi gièm pha, thường khen ngợi người. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Chưa từng chia rẽ quyến thuộc của người, nếu có tranh đấu thì khuyên cho hòa,
đọc tụng kinh pháp giảng cho người, chưa hề nói hai lưỡi làm người ly gián rối loạn.
Nếu thực hành được bốn pháp này, thì được quyến thuộc không ly tán,
nhờ vậy mà bà con thuận hòa trong sạch, do bốn pháp này mà được đầy đủ.”
Phật bảo Ly Cấu Thí: “Bồ-tát có bốn pháp thì mong cõi Phật nào liền được sinh ra như ý. Thế nào là bốn? Một, thấy người khác đạt được trí tuệ thì không mang lòng ganh ghét; hai, thường tu tập sáu Ba-la-mật (sáu hạnh đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ);
ba, thấy các Bồ-tát thì xem như Phật, từ Bồ-tát mới phát ý cho đến bậc ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành Phật), đều cúng dường, thuận theo với tâm bình đẳng, không nịnh hót; bốn, chưa từng cầu đức giả dối, mà vẫn được lợi lộc cúng dường. Đó là bốn pháp.”
Bấy giờ Phật nói kệ:
“Thấy người có đức được cúng dường mà không ganh ghét, chí hướng về Ba-la-mật trong sạch,
thấy các Bồ-tát thì nghĩ như Phật, không vì lợi lộc cúng dường mà nịnh hót.
Bồ-tát nếu tập được những đức này, thì được đến gặp chư Phật mười phương,
theo ý mong muốn thấy cõi Phật nào, liền như ý nghĩ mà được sinh về đó.”
Bấy giờ Ly Cấu Thí lại bạch Phật: “Những lời dạy Thế Tôn vừa nêu, giả sử con không làm theo pháp ấy mà có sự hủy phạm, thì là trái lời, lừa dối chư Phật mười phương hiện tại, những bậc đại thánh không cùng tận.”
Bấy giờ Đại Mục-liên nói với Ly Cấu Thí: “Việc này rất mầu nhiệm, chớ có xem nhẹ. Đạo pháp sâu kín mà cô chưa hiểu rõ, các hạnh của Bồ-tát cũng rất khó làm, không thể dễ dàng dùng thân nữ mà đạt đạo Vô thượng Chính chân, thành bậc Tối Chính Giác.”
Cô Ly Cấu Thí đáp Mục-liên: “Như lời tôi nói là chí thành không dối, đời sau tôi sẽ thành Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, Minh Hành Thành Vi, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu là Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của một vị Phật: bậc đến từ chân như; bậc chân thật đáng cúng dường; bậc giác ngộ chân chính khắp cả; bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh; bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát; bậc hiểu rõ thế gian; bậc cao nhất không ai hơn; bậc điều khiển dẫn dắt người theo đạo; bậc thầy của trời và người; bậc giác ngộ được đời tôn kính).
Nếu lời ấy là thật, thì xin cho tam thiên đại thiên thế giới (cõi rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới) này chấn động theo sáu cách, đừng để chúng sinh nào thoái lui, trời mưa xuống các thứ hoa, đàn không hầu và các nhạc cụ không ai gảy mà tự vang, và tôi chuyển thân nữ thành con trai tám tuổi ngay khi lập lời thệ nguyện này.”
Ngay lúc ấy, tam thiên đại thiên thế giới chấn động theo sáu cách, đàn không hầu và các nhạc cụ không ai gảy mà tự vang. Thân cô Ly Cấu Thí biến thành hình một bé trai tám tuổi.
Bấy giờ Đại Mục-liên liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại áo, gối phải chấm đất, chắp tay bạch Phật: “Thưa Thiên Trung Thiên (bậc trời trong các trời, danh hiệu tôn kính của Phật)! Từ nay về sau, con xin quy kính các Bồ-tát và những người mới phát ý cầu đạo, lễ lạy họ, khiêm nhường vâng theo lời dạy, chí thành với Phật đạo.
Vì sao? Nay cô gái nhỏ này lại có thể phát ra sự biến hóa của đạo như thế, oai thần không cùng, cao vời tôn quý mầu nhiệm. Lời nguyện chí thành mà cô lập ra, đều hiện ra điềm ứng chân thật, ắt sẽ thành tựu đầy đủ như lời đã nói.”
Phật nói: “Đúng vậy, Mục-liên! Như lời ông nói: ‘Từ khi mới phát ý tu hạnh Bồ-tát cho đến khi ngồi dưới cây Phật (cây bồ-đề, nơi thành Phật), thì đã là ruộng phúc của trời và người thế gian, hơn cả các Thanh văn và Duyên giác.’”
Bấy giờ Phật mỉm cười — theo thường lệ của chư Phật, khi mỉm cười thì có ánh sáng năm màu từ miệng phát ra, chiếu khắp mười phương, lên đến tận cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, nơi trời Đế Thích ở), rồi lượn quanh ba vòng, trở vào từ đỉnh đầu — hiền giả A-nan liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại áo, chắp tay bạch Phật, dùng kệ khen rằng:
“Tiếng Ngài như tiếng Đại Phạm (vua trời Phạm Thiên), như tiếng chư thiên, rồng và quỷ thần,
như chim loan hót thiết tha, vi diệu, rất rộng lớn, thanh nhã,
vang như sấm động khi mưa, làm vui lòng mọi người.
Khi Ngài mỉm cười, nhiều người hớn hở vui mừng;
xin bậc biển lớn công đức, bậc Thập Lực (bậc có mười năng lực trí tuệ, chỉ Phật), vì sao Ngài mỉm cười?
Xin phân biệt nói rõ, khiến người ngờ vực được hiểu.
Cõi đất kia chấn động sáu cách, khắp cõi không đâu là không sáng,
mưa xuống các thứ hoa mềm mại, rơi trên chư thiên và loài người,
Ngài cảm hóa, chế phục ngoại đạo dị học, như sư tử chế ngự muông thú.
Xin vì con phân biệt nói rõ, vì sao Ngài mỉm cười?
Mặt trời mặt trăng nhiều nghìn ức cai (cai: một con số cực lớn), ngọc sáng, ánh chớp, lửa cháy,
chư thiên, rồng, thần linh, oai đức của vua Phạm Thiên;
khi Năng Nhân (danh hiệu Phật Thích-ca, nghĩa là bậc có năng lực và lòng nhân) phóng ánh sáng, trong sạch không bụi nhơ,
thì mọi ánh sáng mười phương đều bị che lấp, chỉ riêng ánh sáng Phật hiện rõ.
Sợi lông trắng mọc giữa hai chân mày, trắng sạch như ngọc kha (một loại ngọc trắng như vỏ ốc),
mịn màng như vải tốt, bóng đẹp như ngọc trai,
ánh sáng thánh như mây, chiếu khắp trăm nghìn cõi Phật.
Bậc được mọi người ngưỡng vọng, xin nói vì sao Ngài mỉm cười?
Ngài điều phục tâm ý, tướng mày thương xót thế gian,
mảnh mịn hơn cả màu sữa, như tuyết trên núi hiện ra từ xa,
xanh, vàng, đỏ, trắng, đen, lại như sắc tía, sắc hồng.
Hàng nghìn ánh sáng từ miệng Năng Nhân phát ra,
chiếu khắp ba nghìn cõi nước, che lấp cả ánh sáng mặt trời mặt trăng,
cho đến thấu suốt hư không, chiếu đến mọi chúng sinh.
Dù khiến lửa tắt, nước cạn, biển lớn khô kiệt,
thì lời chí thành Phật nói cũng chưa từng sai khác.
Giả sử mọi người mười phương đều thành Duyên giác,
mỗi người đều đạt trí tuệ, sống lâu trăm ức cai kiếp,
tất cả đến đứng trước Phật, cùng một lúc hỏi nghĩa,
thì Năng Nhân cùng lúc ấy, chỉ một tiếng mà giải hết mọi ngờ vực.
Trí tuệ rộng khắp đến bờ vô cực, không điều gì không hiểu rõ,
xin bậc có phúc và oai lớn, có ba mươi hai tướng lạ, hãy nói cho.
Vì sao Ngài mỉm cười? Ngài sẽ nói về trí tuệ của đạo như thế nào?
Chư thiên và người thế gian mong được nghe lời dạy kín nhiệm, mềm mại, tốt đẹp.”
Phật bảo hiền giả A-nan: “Ông có thấy Ly Cấu Thí chí cầu Phật đạo, lập lời nguyện chí thành, khiến tam thiên đại thiên thế giới chấn động sáu cách, và biến thành con trai không?”
A-nan thưa: “Con có thấy.”
Phật nói: “Bồ-tát Ly Cấu Thí này từ khi phát ý đạo Vô thượng Chính chân và bắt đầu tu hạnh đến nay đã tám mươi trăm nghìn a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số nhiều đến mức không đếm được), sau đó Văn-thù-sư-lợi mới phát ý cầu đạo. Khi cô thành Phật, lại như cõi Phật trong sạch của Văn-thù-sư-lợi cùng bốn mươi tám vạn Bồ-tát, gộp lại làm một cõi Phật (?).”
Bấy giờ Đại Mục-liên hỏi Ly Cấu Thí: “Thiện nam tử, ngươi đã dựng lập trí tuệ, phát ý đạo Vô thượng Chính chân từ lâu xa như thế, sao trước nay không chuyển bỏ thân nữ?”
Ly Cấu Thí đáp: “Thế Tôn khen ngài thần túc bậc nhất. Vậy vì sao ngài không chuyển bỏ thân nam tử?”
Mục-liên im lặng.
Ly Cấu Thí nói: “Không phải do thân nữ hay hình nam mà thành chính giác. Vì sao? Đạo vốn không có chỗ sinh khởi, nên không có ai có thể thành được Vô thượng Chính giác.”
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: “Thật khó ai bằng, bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ly Cấu Thí vào sâu nơi vi diệu, cao vời đến như thế.”
Phật bảo Văn-thù: “Bồ-tát Ly Cấu Thí đã theo sáu mươi ức chư Phật Thế Tôn mà tu Không tam muội (thiền định quán thấy mọi vật đều trống rỗng); theo tám mươi ức Phật mà nhận lấy và thực hành Bất khởi pháp nhẫn (sự chấp nhận, an trụ vững vàng nơi chân lý rằng mọi vật vốn không thật sinh khởi); theo ba mươi ức Phật mà thưa hỏi các phẩm đạo Bồ-tát sâu mầu; đã cúng dường, phụng sự tám mươi ức Phật bằng cơm nước, món ngon, áo quần và bình bát.
Như vậy là đã rốt ráo, quyết định rõ ràng, không còn ngờ vực; vì muốn làm sáng tỏ, vì muốn khai hóa tất cả, nên mới hỏi về ấn tam muội (?).”
Phật bảo Văn-thù: “Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào thọ nhận kinh pháp này, rộng vì người khác mà phân tích giảng nói, thì công đức không thể đo lường. Giả sử có người đem bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não) chất đầy các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng mà bố thí, cũng không bằng người thọ trì, đọc tụng, giảng nói kinh này; phúc của người này hơn người kia không thể tính kể. Các Bồ-tát nhân đó mà báo đáp Pháp, đáng được cúng cơm nước, nhờ đó mà được thành tựu (?).”
Văn-thù-sư-lợi hỏi Phật: “Kinh này tên là gì? Phải vâng giữ thế nào?” Phật nói: “Kinh này tên là ‘Ly Cấu Thí hỏi về biện tài phân biệt, thông đạt khắp cùng trọn vẹn’, các ông hãy vâng giữ.”
Khi Phật nói kinh này, có tám mươi ức chư thiên và người rốt ráo quyết định ý đạo Vô thượng Chính chân.
Bấy giờ Bồ-tát Biện Tích bạch Thế Tôn: “Bồ-tát Ly Cấu Thí bao lâu nữa sẽ thành đạo Vô thượng Chính chân, làm bậc Tối Chính Giác?”
Phật nói: “Thiện nam tử! Qua trăm nghìn a-tăng-kỳ kiếp nhiều như cát sông Hằng, sẽ thành Phật đạo, hiệu là Ly Cấu Quang Anh Vương Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, Minh Hành Thành Vi, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu Phật Thế Tôn. Kiếp ấy tên là Vô Lượng Đức Tự Do. Nơi các Thanh văn và Bồ-tát ở, cái ăn cái mặc đều như trên cõi trời.”
Bấy giờ Bồ-tát Ly Cấu Thí nghe Phật thụ quyết (lời Phật báo trước việc một người sẽ thành Phật trong tương lai), liền vọt lên không trung, cách mặt đất tám mươi ức bảy thước (?), phóng ánh sáng từ thân chiếu khắp trăm nghìn ức cõi Phật. Ở phía trên Thế Tôn, cô hóa hiện tám vạn bốn nghìn chiếc lọng báu quý lạ để cúng dường Phật; rồi ở giữa hư không bày ra vô số phép thần túc biến hóa, lễ lạy vô số Như Lai Chí Chân ở mười phương, nhiều không thể tính kể. Cúng dường xong, liền trở về, đứng trước Phật.
Bấy giờ Phạm Thiên cùng các Phạm chí và năm trăm người, nghe Phật thụ quyết cho Ly Cấu Thí, lại thấy sự biến hóa ấy, càng thêm vui mừng hớn hở, tự mừng vì lòng lành đã sinh ra, liền đồng thanh nói kệ khen rằng:
“Ai phụng thờ kính trọng Phật, thì được phúc lợi lớn như thế,
nếu cúi đầu lạy bậc Chính Giác, liền đạt được pháp bình đẳng.
Đời trước chúng tôi đã phạm tội lỗi, nên sinh vào nhà Phạm chí,
thấy đệ tử của Thế Tôn, miệng lại nói là điềm chẳng lành.
Nay xin tự sám hối, vì đã nói lời ấy,
khi thấy các con của Phật, mà lời nói trái với lẽ phải.
Ai không được thấy Thế Tôn, bậc vua tôn quý trong loài người,
thì được thân người cũng vô ích, không đáng nhận cơm ăn.
Ly Cấu Thí đã biết rõ rằng chúng tôi cúng tế hư dối,
nên khi thấy các con Phật, liền cung kính cúi đầu lạy.
Cô đã khéo nói cho chúng tôi biết: lúc cô mới sinh ra đời,
được thấy bậc Đạo sư (bậc thầy dẫn đường, chỉ Phật), liền được nghe danh hiệu Phật.
Các vị ấy khen công đức của bậc thánh, chân chính, không hư dối,
tất cả chúng tôi nghe rồi đều phát nguyện ý cầu đạo.
Đó là nhờ phúc còn lại từ trước, nên nay lại được nghe tiếng Phật,
được đến chỗ bậc Đạo sư, lắng nghe nghĩa của kinh điển.
Được thấy và lễ lạy Thế Tôn, được nghe và xét pháp vô thượng,
nhờ được gặp bậc Đạo sư mà thoát khỏi mọi khổ não.
Bậc Hộ Đời (bậc che chở thế gian, chỉ Phật) ban cho nhiều sự yên ổn, vì đã nói pháp này,
chúng tôi sẽ học theo, nhân đó mà thành tựu pháp của chư Phật.
Nghe rồi thực hành theo chính đạo, nhờ đó đạt được pháp của chư Phật,
vì thương xót chúng tôi mà Ngài tuyên bày hạnh chân lý.
Ngài giảng nói cửa vào đạo, điều Bồ-tát nên vâng giữ,
là hạnh bình đẳng này, khiến thành tựu đạo soi sáng thế gian.”
Thấy tâm của họ như vậy rồi, Phật liền mỉm cười.
A-nan hỏi Thế Tôn: “Xin bậc cao nhất trong loài người nói cho.”
Phật nói: “Năm trăm Phạm chí đang đứng trước đây,
đều sẽ trong cùng một kiếp thành Phật, bậc Đạo sư.
Đời trước họ đã từng trải qua việc cúng dường năm trăm vị Phật,
sau khi mạng chung ở đời này, sẽ gặp được ức cai vị Phật.
Trong tám mươi ức kiếp, chưa từng rơi vào đường ác,
trong mỗi một kiếp, đều sẽ gặp được ức cai vị Phật.
Từ đó về sau, trong một kiếp khác, sẽ thành bậc Lưỡng Túc Tôn,
đều có hiệu là Phạm Chí, cùng chung một kiếp,
thọ mạng đều bằng nhau, mỗi vị tám mươi ức kiếp.
Cõi nước tôn quý và thánh chúng đều như nhau, mỗi cõi có tám mươi ức tỳ-khưu,
dẫn dắt làm lợi cho chúng sinh, khai hóa hàng ức người dân,
dần dần đi đến đâu ở đâu cũng vắng lặng, không vướng mắc.”
Phật nói như vậy xong. Ly Cấu Thí, đại chúng các Bồ-tát, Phạm Thiên và các Phạm chí năm trăm người, vua Ba-tư-nặc, chư tỳ-khưu tăng, chư thiên, rồng, Kiền-đạp-hòa (tức Càn-thát-bà, loài thần âm nhạc của cõi trời), A-tu-luân (tức A-tu-la, loài thần có sức mạnh, hay tranh đấu với chư thiên) và người dân, nghe kinh đều vui mừng, lễ Phật rồi lui về.
Kinh cô gái Ly Cấu Thí
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video