Thiên 6 — Phẩm Như Lai tánh thứ 4 – phần 1

 Phẩm thứ tư: Tính Như Lai (Như Lai là một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật; "tính Như Lai" là bản tính chân thật của Phật), phần một.

 Phật lại bảo Ca-diếp (tức Bồ-tát Ca-diếp, người đứng ra thưa hỏi Phật trong phần kinh này): "Này thiện nam tử (cách Phật gọi người tu, nghĩa là người con trai hiền lành)! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành đã phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài; "ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn) khi phân tích, mở bày, chỉ dạy Đại Bát-niết-bàn (giáo pháp về sự diệt độ lớn, trọn vẹn; Niết-bàn là cảnh giới đã dứt hết phiền não, ra khỏi vòng sinh tử; đây cũng là tên bộ kinh này) thì có bốn nghĩa. Bốn ấy là gì? Một là tự làm cho mình ngay chính. Hai là làm cho người khác ngay chính. Ba là có thể theo câu hỏi mà đáp. Bốn là khéo hiểu nghĩa nhân duyên (nguyên do và các điều kiện khiến một việc xảy ra).

 Thế nào là tự làm cho mình ngay chính? Ấy là Phật Như Lai thấy các nhân duyên rồi mới nói ra. Ví như vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) thấy một đống lửa lớn liền nói: 'Ta thà ôm đống lửa đang cháy rực này, chứ quyết không dám chê bai mười hai bộ kinh (toàn bộ lời Phật dạy, chia làm mười hai thể loại) và tạng bí mật (kho giáo pháp sâu kín) mà Như Lai đã nói, rằng đó là lời của Ba-tuần (tên vua ma, kẻ chuyên phá hoại người tu).' Nếu ai nói Như Lai, Pháp (giáo lý Phật dạy), Tăng (đoàn thể người xuất gia tu theo Phật) là vô thường (không tồn tại mãi, có rồi mất), thì người nói như thế là tự lừa dối mình, cũng lừa dối người khác. Thà lấy dao bén tự cắt lưỡi mình, chứ quyết không nói rằng Như Lai, Pháp, Tăng là vô thường. Nếu nghe người khác nói như thế cũng không tin nhận, và đối với người nói ấy nên khởi lòng thương xót. Như Lai, Pháp, Tăng là điều không thể nghĩ bàn; phải giữ lấy hiểu biết như thế. Tự xem thân mình như đống lửa. Đó gọi là tự làm cho mình ngay chính.

 Thế nào là làm cho người khác ngay chính? Khi Phật đang thuyết pháp, có một người đàn bà đang cho con nhỏ bú, đến chỗ Phật, cúi đầu lạy sát chân Phật; trong lòng có điều lo nghĩ, tự mình suy tính, rồi ngồi sang một bên. Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) biết rõ nhưng vẫn hỏi: "Có phải vì thương con mà chị cho con ăn nhiều tô (bơ làm từ váng sữa), không lường xem nó tiêu hóa được hay không?" Người đàn bà liền bạch Phật: "Thật lạ lùng thay, bạch Thế Tôn! Ngài khéo biết điều con đang nghĩ trong lòng. Xin Như Lai dạy con nên cho nhiều hay ít. Bạch Thế Tôn, sáng nay con cho con ăn nhiều tô, sợ nó không tiêu được mà chết yểu chăng? Xin Như Lai giải thích cho con." Phật nói: "Những gì con chị đã ăn sẽ tiêu hóa ngay, lại còn giúp nó sống lâu thêm." Người đàn bà nghe xong, lòng mừng rỡ vô cùng, lại nói: "Vì Như Lai nói thật nên con vui mừng."

 Thế Tôn như vậy, vì muốn điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thục) chúng sinh, nên khéo phân biệt mà nói chuyện tiêu hay không tiêu, cũng nói các pháp là vô ngã (không có cái "ta" thật, cố định) và vô thường. Nếu Phật Thế Tôn nói "thường" (còn mãi không đổi) ngay từ đầu, thì những người được giáo hóa sẽ cho rằng giáo pháp này giống với ngoại đạo (các đạo khác ngoài đạo Phật), liền bỏ đi. Phật lại bảo người đàn bà: "Khi con chị lớn lên, tự đi lại được, thì món gì ăn vào, dù khó tiêu cũng tiêu được; lượng tô cho lúc trước sẽ không còn đủ. Các đệ tử thanh văn (những người nghe lời Phật dạy mà tu, nhằm tự giải thoát cho mình) của ta cũng như vậy, giống như đứa trẻ của chị, chưa tiêu hóa nổi giáo pháp thường trụ (còn mãi không đổi). Vì thế ta nói khổ, nói vô thường trước.

 Nếu các đệ tử thanh văn của ta đã đủ công đức, đủ sức tu học kinh điển Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu không chỉ cứu mình mà còn cứu khắp mọi người, hướng đến thành Phật), thì trong kinh này ta sẽ vì họ mà nói sáu vị. Sáu vị là gì? Nói khổ như vị chua, vô thường như vị mặn, vô ngã như vị đắng, an vui như vị ngọt, ngã (cái ta chân thật) như vị cay, thường như vị nhạt. Trong thế gian kia có ba thứ vị, ấy là vô thường, vô ngã, không vui. Lấy phiền não (những tâm xấu làm khổ mình như tham, giận, si mê) làm củi, lấy trí tuệ làm lửa, nhờ nhân duyên ấy mà nấu thành cơm Niết-bàn, tức là thường, an vui và ngã, khiến cho các đệ tử ai nấy đều ăn ngon lành."

 Phật lại bảo người đàn bà: "Nếu chị có việc phải đi nơi khác, chị nên đuổi đứa con hư ra khỏi nhà, đem hết kho báu giao phó và chỉ cho đứa con ngoan." Người đàn bà bạch Phật: "Thật đúng như lời Thánh dạy, kho châu báu nên chỉ cho con ngoan, không chỉ cho con hư." "Này chị, ta cũng như thế. Khi ta nhập Bát-niết-bàn, kho pháp sâu kín vô thượng (cao tột, không gì hơn) của Như Lai ta không trao cho các đệ tử thanh văn, cũng như chị không chỉ kho báu cho đứa con hư; mà nhất định giao phó cho các Bồ-tát, cũng như chị giao kho báu cho đứa con ngoan. Vì sao vậy? Vì các đệ tử thanh văn nghĩ sai lệch, cho rằng Phật Như Lai thật sự diệt độ (chết đi, mất hẳn), nhưng ta thật ra không diệt độ. Cũng như khi chị đi xa chưa về, đứa con hư của chị liền nói chị đã chết, mà chị thật không chết. Còn các Bồ-tát thì nói rằng Như Lai thường còn, không đổi khác, cũng như đứa con ngoan của chị không nói chị đã chết. Vì lẽ ấy, ta đem kho bí mật vô thượng giao phó cho các Bồ-tát. Này thiện nam tử, nếu có chúng sinh cho rằng Phật thường còn, không đổi khác, thì nên biết nhà ấy chính là có Phật. Đó gọi là làm cho người khác ngay chính.

 Thế nào là có thể theo câu hỏi mà đáp? Nếu có người đến hỏi Phật Thế Tôn: "Làm sao con không bỏ ra tiền của mà vẫn được gọi là đàn-việt (thí chủ, người hay bố thí cúng dường) bố thí lớn?" Phật nói: "Nếu có các sa-môn (người xuất gia tu hành) hay bà-la-môn (tu sĩ, giai cấp tư tế của Ấn Độ xưa) ít ham muốn, biết đủ, không nhận, không cất giữ những vật không thanh tịnh, thì hãy đem tôi tớ, người hầu mà cho họ. Với người tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ mình không dâm dục) thì cho họ đàn bà. Với người đã dứt rượu thịt thì cho họ rượu thịt. Với người không ăn quá giữa trưa thì cho họ đồ ăn sau giữa trưa. Với người không dùng hoa thơm thì cho họ hoa thơm. Bố thí như thế thì tiếng bố thí lan truyền khắp các phương khác, mà tiền của chẳng hao mất mảy may." Đó gọi là có thể theo câu hỏi mà đáp.

 Bấy giờ Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, người ăn thịt thì không nên được bố thí thịt. Vì sao vậy? Con thấy người không ăn thịt có công đức lớn." Phật khen Ca-diếp: "Hay thay, hay thay! Nay ông đã khéo biết ý ta. Bồ-tát hộ pháp (người giữ gìn, bảo vệ chánh pháp) nên như thế. Này thiện nam tử, từ hôm nay trở đi, ta không cho phép đệ tử thanh văn ăn thịt. Khi nhận vật cúng dường do lòng tin của thí chủ, nên xem món ăn ấy như là thịt của con mình."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao Như Lai không cho phép ăn thịt?" "Này thiện nam tử, ăn thịt là cắt đứt hạt giống của lòng đại từ (lòng thương yêu lớn, muốn đem an vui cho mọi loài)." Ca-diếp lại hỏi: "Vì sao trước kia Như Lai cho phép tỳ-kheo ăn ba thứ thịt sạch (thịt không thấy con vật bị giết, không nghe nó bị giết vì mình, không nghi nó bị giết vì mình)?" "Này Ca-diếp, ba thứ thịt sạch ấy là tùy theo sự việc mà chế giới dần dần." Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà mười thứ thịt bất tịnh (mười loại thịt bị cấm ăn, như thịt người, voi, ngựa, rắn, chó…) cho đến chín thứ thịt thanh tịnh (chín loại thịt trước kia được coi là sạch, được phép ăn) nay lại đều không cho phép?" Phật bảo Ca-diếp: "Cũng là theo sự việc mà chế giới dần dần; nên biết đó chính là ý nghĩa của việc nay dứt hẳn ăn thịt."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Vì sao Như Lai khen cá thịt là món ăn ngon?" "Này thiện nam tử, ta cũng không nói các thứ cá thịt là món ăn ngon. Ta nói mía, gạo tẻ, thạch mật (đường phèn), các loại lúa, lúa mạch, cùng đường đen, sữa, lạc (sữa đông), tô, dầu là món ăn ngon. Tuy ta có nói nên cất giữ các thứ y phục, nhưng thứ nên giữ phải là y màu hoại sắc (màu đã nhuộm cho mờ xấu, không phải màu tươi đẹp), huống chi lại tham đắm mùi vị cá thịt!"

 Ca-diếp lại nói: "Nếu Như Lai chế giới không ăn thịt, thì năm thứ vị là sữa, lạc, nước lạc, tô sống, tô chín, cùng dầu mè…, và các thứ y phục như áo kiêu-xa-da (áo lụa tơ tằm), ngọc kha bối (vỏ ốc quý), da thuộc, bát bằng vàng bạc, những vật như thế cũng không nên nhận." "Này thiện nam tử, không nên giống với cái thấy của phái Ni-kiền (một phái ngoại đạo tu khổ hạnh ở Ấn Độ). Mọi giới cấm Như Lai chế ra đều có ý nghĩa riêng. Vì có ý riêng nên cho phép ăn ba thứ thịt sạch; vì có ý riêng nên cấm mười thứ thịt; vì có ý riêng nên cấm hết mọi thứ, kể cả thịt con vật tự chết. Này Ca-diếp, từ hôm nay ta chế giới cho các đệ tử không được ăn bất cứ thứ thịt nào nữa. Này Ca-diếp, người ăn thịt, dù đi, đứng, ngồi hay nằm, mọi chúng sinh ngửi thấy mùi thịt trên người ấy đều sinh lòng sợ hãi. Ví như có người vừa đến gần sư tử, mọi người thấy kẻ ấy, ngửi thấy mùi hôi của sư tử, cũng sinh lòng sợ hãi.

 Này thiện nam tử, như người ăn tỏi, mùi hôi dơ đáng ghét, người khác thấy người ấy, ngửi mùi hôi liền bỏ đi; dù thấy từ xa còn không muốn nhìn, huống chi đến gần. Những người ăn thịt cũng như thế: mọi chúng sinh ngửi thấy mùi thịt nơi họ đều sợ hãi, nghĩ đến cái chết. Các loài có mạng sống dưới nước, trên cạn, trên không đều bỏ chạy, ai nấy đều nói: 'Người này là kẻ thù của chúng ta.' Vì thế Bồ-tát không quen ăn thịt. Vì cứu độ chúng sinh mà Bồ-tát thị hiện (hiện ra một dáng vẻ để giáo hóa) ăn thịt, tuy hiện ra như ăn nhưng thật ra không ăn. Này thiện nam tử, Bồ-tát như thế, đến món ăn thanh tịnh còn không ăn, huống chi ăn thịt.

 Này thiện nam tử, sau khi ta nhập Niết-bàn vô lượng trăm năm, các bậc thánh bốn quả (bốn bậc thánh đã chứng quả trong hàng thanh văn) cũng đều nhập Niết-bàn. Sau khi chánh pháp (thời kỳ đầu sau khi Phật diệt độ, giáo pháp còn nguyên vẹn, nhiều người tu chứng quả) đã diệt, trong thời tượng pháp (thời kỳ sau, giáo pháp chỉ còn hình thức giống như thật) sẽ có những tỳ-kheo trông như giữ giới luật, ít đọc tụng kinh, tham thích ăn uống để nuôi béo thân mình. Áo quần thô kệch xấu xí, dáng vẻ tiều tụy, không có oai đức. Họ chăn nuôi bò dê, gánh vác củi cỏ, tóc, râu, móng đều dài nhọn. Tuy mặc ca-sa (áo của người xuất gia) mà giống như thợ săn. Nhìn chăm chăm, đi chậm rãi, như mèo rình chuột. Thường rao lên rằng: 'Ta đã chứng La-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não).' Họ nhiều bệnh khổ, nằm ngủ trong chỗ dơ bẩn, bên ngoài tỏ ra hiền lành, bên trong ôm lòng tham lam ganh ghét, giống như bọn bà-la-môn giữ phép câm (giữ im lặng như người câm để tu). Thật không phải sa-môn mà mang hình dáng sa-môn. Tà kiến (cái thấy sai lệch) bùng lên mạnh mẽ, chê bai chánh pháp. Những người như thế phá hoại giới luật, hạnh chân chính và oai nghi (cử chỉ, phép tắc đúng mực) mà Như Lai đã chế ra, phá hoại lời dạy về quả giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử) và về việc lìa bỏ những thứ không thanh tịnh, cũng phá hoại giáo pháp bí mật rất sâu. Mỗi người tùy ý mình mà nói ngược kinh luật, rồi bảo rằng: 'Như Lai đều cho phép chúng ta ăn thịt.' Tự đặt ra lời ấy rồi nói là Phật nói, cùng nhau tranh cãi, ai cũng tự xưng là sa-môn Thích tử (người con dòng họ Thích, tức đệ tử Phật).

 Này thiện nam tử, bấy giờ lại có những sa-môn tích trữ lúa sống, nhận lấy cá thịt, tự tay nấu ăn, cầm bình dầu, lọng báu, giày da, gần gũi vua chúa, đại thần, trưởng giả (người giàu có, có thế lực), xem tướng, xem sao, chăm chỉ học nghề thuốc, nuôi tôi tớ, chứa vàng, bạc, lưu ly, xa cừ (một loại vỏ sò lớn quý), mã não, pha lê, ngọc trai, san hô, hổ phách, ngọc bích, ngọc kha bối, các thứ trái cây trên cây và trái dưa trên dây; học các nghề khéo, làm thợ vẽ, thợ hồ, viết sách dạy học, trồng trọt cây củ, làm thuật nuôi trùng độc hại người, bùa chú, ảo thuật, pha chế các thứ thuốc, làm trò ca múa hát xướng, dùng hương hoa trang điểm thân, chơi cờ bạc, đánh cờ vây, học các nghề thủ công. Nếu có tỳ-kheo nào lìa bỏ được những việc xấu như thế, thì nên nói người ấy thật là đệ tử của ta."

 Bấy giờ Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới theo Phật), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới theo Phật) sống nhờ người khác. Nếu khi đi khất thực (xin ăn) mà nhận được thức ăn lẫn thịt, thì làm sao ăn cho đúng phép thanh tịnh?" Phật nói: "Này Ca-diếp, nên lấy nước rửa, cho thức ăn tách khỏi thịt rồi mới ăn. Nếu đồ đựng thức ăn bị thịt làm dơ, chỉ cần không còn mùi vị thì cho phép dùng, không có tội. Nếu thấy trong thức ăn có nhiều thịt thì không nên nhận. Mọi thứ thịt còn thấy rõ đều không được ăn; ai ăn thì mắc tội. Nay ta tuyên bố lệnh cấm ăn thịt này; nếu nói rộng thì không bao giờ hết. Vì giờ Niết-bàn đã đến nên ta chỉ nói tóm lược." Đó gọi là có thể theo câu hỏi mà đáp.

 "Này Ca-diếp, thế nào là khéo hiểu nghĩa nhân duyên? Như có bốn chúng (bốn hạng đệ tử: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di) đến hỏi ta: 'Bạch Thế Tôn, nghĩa như thế, vì sao lúc Như Lai mới ra đời không vì vua Ba-tư-nặc (vua nước Câu-tát-la, đệ tử tại gia của Phật) mà nói nghĩa sâu mầu của pháp môn này? Có lúc nói sâu, có lúc nói cạn; có khi gọi là phạm, có khi gọi là không phạm. Thế nào gọi là đọa? Thế nào gọi là luật? Thế nào là nghĩa Ba-la-đề-mộc-xoa (bộ giới điều của người xuất gia; nghĩa là giữ từng giới thì được thoát từng lỗi)?'

 Phật nói: Ba-la-đề-mộc-xoa nghĩa là biết đủ, giữ trọn oai nghi, không nhận và không cất giữ gì; cũng gọi là tịnh mạng (sống một cách trong sạch, đúng chánh pháp). Đọa nghĩa là bốn đường ác (bốn cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, a-tu-la). Lại nữa, đọa là rơi vào địa ngục, cho đến địa ngục A-tỳ (địa ngục thấp nhất, khổ không lúc nào ngừng); nói về độ nhanh thì còn nhanh hơn mưa lớn trút xuống. Người nghe thế thì kinh sợ, giữ vững giới cấm, không phạm oai nghi, tu tập biết đủ, không nhận mọi thứ không thanh tịnh. Lại nữa, đọa là nuôi lớn thêm các cõi địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói). Vì các nghĩa ấy nên gọi là đọa. Ba-la-đề-mộc-xoa là lìa bỏ những việc làm xấu ác, tà vạy của thân, miệng và ý. Luật là đi vào giới, oai nghi, kinh sâu và nghĩa lành; ngăn không cho nhận mọi thứ không thanh tịnh và những nhân duyên không thanh tịnh; cũng ngăn bốn tội nặng (dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là mình đã chứng thánh — phạm thì bị đuổi khỏi tăng đoàn), mười ba tội tăng tàn (tội nặng bậc hai, phạm thì gần như mất tư cách, phải sám hối trước tăng chúng mới còn ở lại được), hai pháp bất định (tội chưa xác định loại, tùy chứng cứ mà xử), ba mươi tội xả đọa (tội cất giữ đồ vật trái phép, phải bỏ đồ ấy ra và sám hối), chín mươi mốt tội đọa (các tội nhỏ phải sám hối), bốn pháp hối quá (bốn tội phải tự nhận lỗi trước người khác), các điều chúng học (nhiều điều cần học về cử chỉ, oai nghi), bảy pháp diệt tránh (bảy cách dàn xếp tranh cãi trong tăng chúng), v.v.

 Hoặc lại có người phá hết mọi giới. Thế nào là mọi giới? Là từ bốn tội nặng cho đến bảy pháp diệt tránh. Hoặc lại có người chê bai chánh pháp và kinh điển rất sâu, cùng hạng nhất-xiển-đề (người đã dứt hết căn lành, không tin nhân quả, khó có thể thành Phật) hội đủ mọi tướng xấu, không còn nhân duyên lành. Những người như thế tự cho mình là thông minh lanh lợi, tội nặng tội nhẹ đều che giấu hết, che giấu các điều ác như con rùa giấu sáu bộ phận (đầu, đuôi và bốn chân). Các tội như thế suốt thời gian dài không sám hối; vì không sám hối nên ngày đêm tăng thêm. Những tỳ-kheo ấy không bao giờ tự bày tỏ các tội đã phạm, khiến cho tội lỗi càng lan rộng. Vì vậy Như Lai biết việc ấy rồi nên chế giới dần dần, không thể chế cùng một lúc.

 Bấy giờ có thiện nam tử, thiện nữ nhân bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai đã biết từ lâu những việc như thế, sao không chế giới trước? Há chẳng phải Thế Tôn muốn cho chúng sinh vào địa ngục A-tỳ sao? Ví như nhiều người muốn đến phương khác, lạc mất đường chính mà theo đường tà; những người ấy không biết mình lạc nên đều cho đó là đường đúng, lại không gặp ai để hỏi đúng sai. Chúng sinh cũng như vậy, lạc lối trong Phật pháp, không thấy được điều chân chính. Như Lai lẽ ra nên nói con đường chính trước, dặn các tỳ-kheo: 'Đây là phạm giới, đây là giữ giới', nên chế giới như thế. Vì sao vậy? Như Lai là bậc Chánh giác (giác ngộ chân chính), là bậc chân thật, biết và thấy con đường chính. Chỉ có Như Lai, bậc trời trong các trời (tôn quý hơn cả chư thiên), mới nói được công đức tăng thượng (công đức ngày càng tăng, vượt trội) của mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lệch) cùng ý nghĩa của chúng. Vì vậy chúng con thưa thỉnh: lẽ ra nên chế giới trước."

 Phật nói: "Này thiện nam tử, nếu đã nói Như Lai có thể vì chúng sinh tuyên nói công đức tăng thượng của mười điều lành, thì đó là Như Lai xem chúng sinh như La-hầu-la (con ruột của Phật trước khi xuất gia). Sao lại vặn hỏi rằng: 'Há chẳng phải Thế Tôn muốn cho chúng sinh vào địa ngục'? Ta thấy dù chỉ một người có nhân duyên rơi vào địa ngục A-tỳ, ta còn vì người ấy mà ở lại đời một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài) hoặc gần một kiếp. Ta có lòng đại từ đại bi (thương yêu lớn và xót thương lớn) đối với chúng sinh; vì cớ gì lại lừa những người ta xem như con để khiến họ vào địa ngục? Này thiện nam tử, như trong nước của vua có người mặc áo vá, thấy áo có lỗ thủng rồi mới vá. Như Lai cũng vậy, thấy chúng sinh có nhân duyên vào địa ngục A-tỳ thì liền dùng giới lành mà vá lại. Này thiện nam tử, ví như vua Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường) trước tiên vì dân chúng mà nói mười điều lành; về sau dần dần có kẻ làm điều ác, vua liền tùy theo việc mà dần dần ngăn cấm; ngăn cấm các điều ác xong rồi, tự mình thực hành phép trị nước của thánh vương. Này thiện nam tử, ta cũng như thế: tuy có nói pháp nhưng không thể chế giới trước, mà phải đợi các tỳ-kheo dần dần làm điều trái phép, rồi mới tùy theo việc mà chế giới. Những chúng sinh ưa thích pháp theo lời dạy mà tu hành; những người như thế mới thấy được pháp thân (thân chân thật của Như Lai, chính là chân lý, không phải thân xác thịt) của Như Lai. Như bánh xe báu của vua Chuyển luân là điều không thể nghĩ bàn, Như Lai cũng không thể nghĩ bàn; Pháp và Tăng, hai ngôi báu ấy, cũng không thể nghĩ bàn; người nói pháp và người nghe pháp đều không thể nghĩ bàn. Đó gọi là khéo hiểu nghĩa nhân duyên. Bồ-tát phân tích, mở bày bốn nghĩa như thế, đó gọi là nghĩa nhân duyên trong Đại thừa Đại Niết-bàn.

 Lại nữa, tự làm cho mình ngay chính, ấy là đạt được Đại Bát-niết-bàn này. Làm cho người khác ngay chính, ấy là ta vì các tỳ-kheo mà nói rằng Như Lai thường còn, không đổi khác. Theo câu hỏi mà đáp, ấy là, này Ca-diếp, nhờ ông hỏi mà ta được vì các Bồ-tát ma-ha-tát, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di mà nói rộng nghĩa lý rất sâu nhiệm mầu này. Nghĩa nhân duyên, ấy là hàng thanh văn và duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, chỉ lo tự giải thoát) không hiểu nghĩa sâu như thế, không nghe rằng ba chấm của chữ "i" (chữ "i" trong lối chữ Phạn Tất-đàm viết bằng ba chấm xếp hình tam giác, không phải hàng dọc cũng không phải hàng ngang, ví cho ba điều hợp nhất không rời nhau) hợp thành tạng bí mật gồm giải thoát, Niết-bàn và Ma-ha bát-nhã (trí tuệ lớn thấu suốt chân lý). Nay ta ở đây giảng rõ, phân tích, để mở mắt tuệ (con mắt trí tuệ thấy được chân lý) cho hàng thanh văn.

 Giả sử có người nói rằng: 'Bốn việc như thế sao lại là một? Há chẳng phải là hư dối sao?' Thì nên hỏi ngược lại: 'Hư không, không có gì cả, bất động, không ngăn ngại — bốn điều như thế có gì khác nhau? Như vậy có thể gọi là hư dối được chăng?'" "Bạch Thế Tôn, không được. Những câu như thế đều cùng một nghĩa, tức là nghĩa rỗng không." "Tự làm cho mình ngay chính, làm cho người khác ngay chính, có thể theo câu hỏi mà đáp, hiểu nghĩa nhân duyên cũng như vậy, tức là Đại Niết-bàn, bình đẳng không khác."

 Phật bảo Ca-diếp: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nói rằng: 'Như Lai là vô thường.' Làm sao biết là vô thường? Như Phật đã nói: 'Diệt hết phiền não gọi là Niết-bàn.' Như lửa tắt thì không còn gì; diệt hết phiền não cũng như thế, nên gọi là Niết-bàn. Vậy sao lại nói Như Lai là pháp thường còn, không đổi khác? Như Phật đã nói: 'Lìa các hữu (các cõi tồn tại, các hình thức sống trong vòng sinh tử) mới gọi là Niết-bàn.' Trong Niết-bàn ấy không có các hữu. Vậy sao lại nói Như Lai là pháp thường còn, không đổi khác? Như áo rách hết thì không còn gọi là vật; Niết-bàn cũng vậy, diệt hết phiền não thì không còn gọi là vật. Vậy sao lại nói Như Lai là pháp thường còn, không đổi khác? Như Phật đã nói: 'Lìa ham muốn, tịch diệt (lặng yên, dứt sạch) gọi là Niết-bàn.' Như người bị chém đầu thì không còn đầu; lìa ham muốn, tịch diệt cũng như vậy, trống không, không còn gì, nên gọi là Niết-bàn. Vậy sao lại nói Như Lai là pháp thường còn, không đổi khác? Như Phật đã nói:

 Ví như sắt nung nóng, búa đập tóe sao lửa, tản ra rồi liền tắt,

 không biết ở nơi nào. Người được chánh giải thoát, cũng lại như thế ấy:

 đã vượt qua dâm dục, cùng bùn lầy các hữu, được chốn không lay động,

 không biết đã đến đâu.

 Vậy sao lại nói Như Lai là pháp thường còn, không đổi khác?'" "Này Ca-diếp, nếu có người vặn hỏi như thế thì gọi là vặn hỏi sai lệch. Này Ca-diếp, ông cũng không nên nghĩ rằng tính Như Lai là diệt mất hết. Này Ca-diếp, diệt phiền não thì không gọi là vật. Vì sao vậy? Vì đã dứt hẳn, rốt ráo, nên gọi là thường. Câu này là lặng yên, không gì cao hơn; diệt hết mọi tướng, không còn sót lại gì. Câu này trong sáng, thường còn, không thoái lui. Vì thế Niết-bàn gọi là thường còn; Như Lai cũng vậy, thường còn không đổi. Nói 'sao lửa tóe ra', là chỉ phiền não. 'Tản ra rồi liền tắt, không biết ở nơi nào', là nói các Như Lai đã diệt phiền não thì không còn ở trong năm nẻo (năm cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời). Vì thế Như Lai là pháp thường còn, không đổi khác. Lại nữa, này Ca-diếp, thầy của chư Phật, chính là Pháp. Vì thế Như Lai cung kính cúng dường Pháp. Vì Pháp là thường nên chư Phật cũng thường."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Nếu lửa phiền não tắt thì Như Lai cũng tắt, như vậy Như Lai không có chỗ thường trụ. Như sắt tóe lửa kia, khi màu đỏ tắt rồi thì không biết đi đâu; phiền não của Như Lai cũng vậy, diệt rồi không đến đâu cả. Lại như sắt kia, hơi nóng và màu đỏ tắt rồi thì không còn nữa; Như Lai cũng vậy, diệt rồi thì không còn là thường. Diệt lửa phiền não rồi liền vào Niết-bàn, nên biết Như Lai là vô thường." "Này thiện nam tử, nói 'sắt' là chỉ hàng phàm phu (người thường chưa giác ngộ). Người phàm phu tuy diệt phiền não, nhưng diệt rồi lại sinh, nên gọi là vô thường. Như Lai không như vậy, diệt rồi không sinh lại, vì thế gọi là thường." Ca-diếp lại nói: "Như màu đỏ của sắt tắt rồi, đem bỏ lại vào lửa thì màu đỏ lại sinh. Nếu Như Lai cũng như vậy thì lẽ ra phiền não kết sử (phiền não trói buộc) lại sinh; nếu kết sử sinh lại thì tức là vô thường." Phật nói: "Này Ca-diếp, nay ông không nên nói như thế rằng Như Lai là vô thường. Vì sao vậy? Vì Như Lai là thường. Này thiện nam tử, như củi cháy hết rồi thì còn tro; phiền não diệt rồi thì có Niết-bàn. Các thí dụ áo rách, chém đầu, bình vỡ cũng như vậy; những vật như thế đều có tên gọi, gọi là áo rách, đầu bị chém, bình vỡ. Này Ca-diếp, như sắt nguội rồi có thể làm nóng lại; Như Lai không như vậy, dứt phiền não rồi thì mát mẻ hoàn toàn, lửa phiền não hừng hực không còn sinh lại nữa. Này Ca-diếp, nên biết vô lượng chúng sinh giống như sắt kia; ta dùng lửa rực của trí tuệ vô lậu (trí tuệ không còn dính chút phiền não nào) đốt cháy các phiền não kết sử của chúng sinh ấy." Ca-diếp lại nói: "Hay thay, hay thay! Nay con đã biết rõ lời Như Lai dạy rằng chư Phật là thường." Phật nói: "Này Ca-diếp, ví như vị thánh vương vốn ở hậu cung, có lúc ra dạo chơi ở vườn sau; tuy vua không có mặt giữa các cung nữ, cũng không thể nói thánh vương đã băng hà. Này thiện nam tử, Như Lai cũng vậy, tuy không hiện ra trong cõi Diêm-phù-đề (cõi đất nơi loài người sinh sống, châu lớn ở phía nam núi Tu-di) mà vào Niết-bàn, cũng không gọi là vô thường. Như Lai ra khỏi vô lượng phiền não, vào chốn an vui của Niết-bàn, dạo chơi giữa những đóa hoa giác ngộ, vui thú hưởng niềm an lạc."

 Ca-diếp lại hỏi: "Như Phật đã nói: 'Ta đã vượt qua biển lớn phiền não từ lâu.' Nếu Phật đã vượt qua biển phiền não, thì vì sao lại cùng Da-du-đà-la (vợ của thái tử Tất-đạt-đa trước khi xuất gia) sinh ra La-hầu-la? Vì nhân duyên ấy, nên biết Như Lai chưa vượt qua biển lớn phiền não kết sử. Xin Như Lai nói rõ nhân duyên ấy." Phật bảo Ca-diếp: "Ông không nên nói rằng Như Lai đã vượt biển lớn phiền não từ lâu, vì sao lại cùng Da-du-đà-la sinh La-hầu-la, vì nhân duyên ấy nên biết Như Lai chưa vượt qua biển lớn phiền não kết sử. Này thiện nam tử, Đại Niết-bàn này có thể dựng nên nghĩa lớn. Các ông nay nên hết lòng lắng nghe, rồi nói rộng cho người khác, chớ sinh lòng kinh ngạc nghi ngờ.

 Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Đại Niết-bàn, thì núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn nhất, ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) cao rộng như thế, vị ấy đều có thể đưa vào trong một hạt đình lịch (một loại hạt cỏ cực nhỏ), mà các chúng sinh nương ở núi Tu-di cũng không bị chật chội, không có cảm giác bị dời đi dời lại, vẫn như cũ không khác. Chỉ những người đáng được cứu độ mới thấy vị Bồ-tát ấy đặt núi Tu-di vào trong hạt đình lịch, rồi lại đem về đặt yên chỗ cũ. Này thiện nam tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Đại Niết-bàn, có thể đặt cả tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, mỗi thế giới có mặt trời, mặt trăng, núi Tu-di riêng) vào trong hạt đình lịch, mà chúng sinh trong đó cũng không bị chật chội, không có cảm giác đi lại, vẫn như cũ không khác. Chỉ những người đáng được cứu độ mới thấy vị Bồ-tát ấy đặt tam thiên đại thiên thế giới này vào hạt đình lịch, rồi lại đem về đặt yên chỗ cũ. Này thiện nam tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Đại Niết-bàn, có thể đưa tam thiên đại thiên thế giới vào trong một lỗ chân lông, cho đến việc đưa về chỗ cũ cũng như vậy. Này thiện nam tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Đại Niết-bàn, cắt lấy các cõi Phật tam thiên đại thiên ở mười phương, đặt trên mũi kim như xâu chiếc lá táo, ném sang cõi Phật khác ở phương khác, mà mọi chúng sinh trong đó không hay biết mình đi về, đang ở nơi nào; chỉ những người đáng được cứu độ mới thấy được, cho đến việc đưa về chỗ cũ cũng như vậy. Này thiện nam tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Đại Niết-bàn, cắt lấy các cõi Phật tam thiên đại thiên ở mười phương, đặt trong bàn tay phải như cái bàn xoay của thợ gốm, ném sang các thế giới nhiều như bụi nhỏ ở phương khác, mà không một chúng sinh nào có cảm giác đi lại; chỉ những người đáng được cứu độ mới thấy được, cho đến việc đưa về chỗ cũ cũng như vậy. Này thiện nam tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Đại Niết-bàn, cắt lấy tất cả vô lượng cõi Phật ở mười phương, đưa hết vào trong thân mình, mà chúng sinh trong đó đều không bị chật chội, cũng không có cảm giác đi về hay chỗ ở; chỉ những người đáng được cứu độ mới thấy được, cho đến việc đưa về chỗ cũ cũng như vậy. Này thiện nam tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Đại Niết-bàn, đưa các thế giới mười phương vào trong một hạt bụi, mà chúng sinh trong đó cũng không bị chật chội, không có cảm giác đi về; chỉ những người đáng được cứu độ mới thấy được, cho đến việc đưa về chỗ cũ cũng như vậy. Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Đại Niết-bàn thì có thể thị hiện vô lượng thần thông biến hóa (năng lực siêu phàm, biến hóa khôn lường); vì thế gọi là Đại Bát-niết-bàn. Những thần thông biến hóa vô lượng mà Bồ-tát ma-ha-tát ấy thị hiện, không chúng sinh nào có thể đo lường được. Vậy nay ông làm sao biết được Như Lai gần gũi dâm dục mà sinh ra La-hầu-la?

 Này thiện nam tử, ta đã an trụ trong Đại Niết-bàn này từ lâu, thị hiện đủ mọi thần thông biến hóa. Trong tam thiên đại thiên thế giới này, với trăm ức (ức: một trăm triệu) mặt trời, mặt trăng, trăm ức cõi Diêm-phù-đề, ta thị hiện đủ mọi cách, như kinh Thủ-lăng-nghiêm (kinh nói về phép định Thủ-lăng-nghiêm và thần thông của Bồ-tát) đã nói rộng. Ta ở tam thiên đại thiên thế giới, hoặc ở Diêm-phù-đề, thị hiện nhập Niết-bàn, nhưng cũng không thật sự vào Niết-bàn mất hẳn. Hoặc ở Diêm-phù-đề, ta thị hiện vào thai mẹ, khiến cha mẹ nghĩ rằng ta là con mình, nhưng thân ta đây hoàn toàn không phải do dâm dục giao hợp mà sinh ra. Ta đã lìa dâm dục từ vô lượng kiếp đến nay. Thân ta hiện nay chính là pháp thân, thuận theo thế gian mà thị hiện vào thai.

 Này thiện nam tử, ở vườn Lâm-vi-ni (nơi Phật đản sinh, nay thuộc nước Nepal) trong cõi Diêm-phù-đề này, ta thị hiện sinh ra từ mẹ là phu nhân Ma-da. Sinh ra xong liền đi bảy bước về phía đông, nói lên rằng: 'Trong cõi người, cõi trời và loài a-tu-la (loài thần hay nổi giận, thường tranh đấu với chư thiên), ta là bậc tôn quý nhất, cao nhất.' Cha mẹ, người và trời thấy thế vừa kinh ngạc vừa vui mừng, cho là việc hiếm có. Mọi người đều cho ta là đứa trẻ, nhưng thân ta đây đã lìa xa những điều ấy từ vô lượng kiếp. Thân Như Lai chính là pháp thân, không phải do thịt, máu, gân, mạch, xương, tủy tạo thành. Vì thuận theo cách sống của chúng sinh thế gian mà thị hiện làm trẻ thơ. Đi bảy bước về phía nam là thị hiện muốn làm phước điền (ruộng phước: bậc đáng được cúng dường, cúng dường vào thì sinh phước như gieo hạt vào ruộng tốt) cao nhất cho vô lượng chúng sinh. Đi bảy bước về phía tây là thị hiện sự sinh đã hết, dứt hẳn già chết, đây là thân cuối cùng. Đi bảy bước về phía bắc là thị hiện đã vượt qua sinh tử của các hữu. Đi bảy bước về phía đông là thị hiện làm người dẫn đầu cho chúng sinh. Đi bảy bước ở bốn hướng phụ là thị hiện diệt trừ các thứ phiền não và dòng giống của bốn loại ma (ma phiền não, ma thân năm uẩn, ma chết, ma trời), thành bậc Như Lai, Ứng cúng (bậc đáng được cúng dường), Chánh biến tri (bậc biết đúng đắn và biết khắp tất cả). Đi bảy bước lên trên là thị hiện không bị vật dơ bẩn làm nhiễm ô, giống như hư không. Đi bảy bước xuống dưới là thị hiện mưa pháp dập tắt lửa địa ngục, khiến chúng sinh ở đó được an ổn vui vẻ; đối với kẻ hủy phạm giới cấm thì thị hiện như sương giá, mưa đá.

 Ở Diêm-phù-đề, sinh ra được bảy ngày, ta lại thị hiện cạo tóc. Mọi người đều cho rằng ta là đứa bé mới lần đầu cạo tóc. Nhưng tất cả người, trời, vua ma Ba-tuần, sa-môn, bà-la-môn không ai có thể thấy được đỉnh đầu ta, huống chi có người cầm dao đến gần mà cạo. Nếu nói có người cầm dao đến được đỉnh đầu ta thì không có lẽ ấy. Ta đã cạo bỏ râu tóc từ vô lượng kiếp; vì muốn thuận theo cách thế gian nên thị hiện cạo tóc. Sau khi ta sinh ra, cha mẹ đưa ta vào đền thờ trời, đem ta trình lên thần Ma-hê-thủ-la (Đại Tự Tại thiên, vị thần lớn của Ấn Độ giáo). Thần Ma-hê-thủ-la vừa thấy ta liền chắp tay cung kính đứng sang một bên. Ta đã lìa bỏ lệ vào đền thờ trời như thế từ vô lượng kiếp; vì muốn thuận theo cách thế gian nên thị hiện như vậy. Ở Diêm-phù-đề, ta thị hiện xỏ lỗ tai, nhưng thật ra không chúng sinh nào có thể xỏ tai ta được; vì thuận theo cách sống của chúng sinh thế gian nên thị hiện như vậy. Lại lấy các thứ báu làm hoa tai hình sư tử để trang sức tai; nhưng ta đã lìa đồ trang sức từ vô lượng kiếp, vì muốn thuận theo cách thế gian nên thị hiện như vậy. Ta thị hiện vào trường học để học chữ viết, văn thư; nhưng ta đã thông thạo đầy đủ từ vô lượng kiếp. Ta xem khắp chúng sinh trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử), không ai đủ sức làm thầy ta; vì muốn thuận theo cách thế gian nên thị hiện vào trường học, vì thế gọi là Như Lai, Ứng cúng, Chánh biến tri. Việc tập cưỡi voi, phi ngựa, đấu sức và các nghề khéo khác cũng như vậy.

 Ở Diêm-phù-đề, ta lại thị hiện làm thái tử của vua. Chúng sinh đều thấy ta làm thái tử, vui thú hưởng lạc trong năm thứ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái); nhưng ta đã lìa bỏ niềm vui năm dục như thế từ vô lượng kiếp, vì muốn thuận theo cách thế gian nên thị hiện dáng vẻ như vậy. Thầy xem tướng đoán rằng nếu ta không xuất gia thì sẽ làm vua Chuyển luân thánh vương, cai trị Diêm-phù-đề; mọi chúng sinh đều tin lời ấy. Nhưng ta đã bỏ ngôi vua Chuyển luân từ vô lượng kiếp để làm vua Pháp luân (vua của chánh pháp, tức là Phật). Ở Diêm-phù-đề, ta thị hiện lìa bỏ cung nữ và niềm vui năm dục, thấy người già, người bệnh, người chết và vị sa-môn rồi xuất gia tu đạo. Chúng sinh đều cho rằng thái tử Tất-đạt mới lần đầu xuất gia; nhưng ta đã xuất gia học đạo từ vô lượng kiếp, vì thuận theo cách thế gian nên thị hiện như vậy. Ở Diêm-phù-đề, ta thị hiện xuất gia, thọ giới cụ túc (giới đầy đủ của tỳ-kheo), siêng năng tu đạo, chứng quả Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, bắt đầu vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn sinh lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng thanh văn, dứt sạch phiền não). Mọi người đều cho rằng quả A-la-hán dễ được, không khó; nhưng ta đã thành quả A-la-hán từ vô lượng kiếp. Vì muốn cứu độ chúng sinh, ta ngồi ở đạo tràng (nơi tu đạo và thành đạo), dưới cội cây bồ-đề (cây mà Phật ngồi dưới gốc để thành đạo), lấy cỏ làm tòa, hàng phục các ma. Mọi người đều cho rằng ta mới bắt đầu hàng phục quân ma dưới cội bồ-đề ở đạo tràng; nhưng ta đã hàng phục chúng từ vô lượng kiếp, vì muốn hàng phục những chúng sinh cứng cỏi khó dạy nên hiện ra như vậy.

 Ta lại thị hiện đi đại tiện, tiểu tiện, thở ra thở vào. Mọi người đều cho rằng ta có đại tiện, tiểu tiện, thở ra thở vào; nhưng thân ta đây do quả báo mà có, hoàn toàn không có những việc đại tiện, tiểu tiện, thở ra thở vào ấy; vì thuận theo thế gian nên thị hiện như vậy. Ta lại thị hiện nhận vật cúng dường của người có lòng tin, nhưng thân ta đây hoàn toàn không đói khát; vì thuận theo cách thế gian nên thị hiện như vậy. Ta lại thị hiện giống như chúng sinh nên có ngủ nghỉ; nhưng ta đã đầy đủ trí tuệ vô thượng sâu mầu từ vô lượng kiếp, lìa xa ba hữu (ba cõi tồn tại, tức ba cõi). Những việc như đi đứng cử chỉ, đau đầu, đau bụng, đau lưng, bị dằm gỗ đâm, rửa chân, rửa tay, rửa mặt, súc miệng, nhai cành dương (cách chà răng thời xưa), v.v., mọi người đều cho rằng ta có những việc như thế; nhưng thân ta đây hoàn toàn không có những việc ấy. Chân ta trong sạch như hoa sen, hơi thở trong sạch như hương hoa ưu-bát-la (hoa sen xanh). Mọi chúng sinh cho ta là người, nhưng ta thật không phải là người. Ta lại thị hiện nhận áo phấn tảo (áo may bằng vải vụn người ta vứt bỏ), giặt giũ, khâu vá; nhưng ta đã không cần đến loại áo ấy từ lâu. Mọi người đều cho rằng La-hầu-la là con ta, vua Thâu-đầu-đàn (tức vua Tịnh Phạn) là cha ta, phu nhân Ma-da là mẹ ta, ta sống trong đời hưởng các niềm vui, rồi lìa bỏ những việc ấy mà xuất gia học đạo. Mọi người lại nói: 'Vị thái tử ấy thuộc dòng họ lớn Cù-đàm (họ của Phật), lìa xa niềm vui thế gian để tìm pháp ra khỏi thế gian.' Nhưng ta đã lìa dâm dục thế gian từ lâu. Những việc như thế đều là thị hiện. Mọi chúng sinh đều cho ta là người, nhưng ta thật không phải.

 Này thiện nam tử, tuy ta ở trong cõi Diêm-phù-đề này nhiều lần thị hiện nhập Niết-bàn, nhưng ta thật không vào Niết-bàn mất hẳn. Các chúng sinh đều cho rằng Như Lai thật đã diệt hết, nhưng tính Như Lai thật không diệt mất vĩnh viễn. Vì thế nên biết đó là pháp thường còn, pháp không đổi khác. Này thiện nam tử, Đại Niết-bàn chính là pháp giới (toàn thể chân lý, cảnh giới chân thật của muôn pháp) của chư Phật Như Lai. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề ra đời, chúng sinh đều cho rằng ta mới thành Phật; nhưng những việc cần làm ta đã làm xong từ vô lượng kiếp, vì thuận theo cách thế gian nên lại thị hiện ở Diêm-phù-đề mới ra đời thành Phật. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề không giữ giới cấm, phạm bốn tội nặng; mọi người thấy vậy đều cho rằng ta thật phạm, nhưng ta đã giữ vững giới cấm từ vô lượng kiếp, không hề sứt mẻ. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề làm nhất-xiển-đề; mọi người đều thấy là nhất-xiển-đề, nhưng ta thật không phải nhất-xiển-đề. Nhất-xiển-đề làm sao có thể thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn — tức quả vị Phật)? Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề phá hòa hợp tăng (làm chia rẽ tăng đoàn đang hòa thuận, một trong những tội nặng nhất); chúng sinh đều cho rằng ta là kẻ phá tăng, nhưng ta xem khắp người và trời, không ai có thể phá được tăng đoàn hòa hợp. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề giữ gìn chánh pháp; mọi người đều cho rằng ta là người hộ pháp, ai nấy đều kinh ngạc lạ lùng. Lẽ thường của chư Phật vốn như vậy, không nên kinh ngạc lạ lùng. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề làm ma Ba-tuần; mọi người đều cho rằng ta là Ba-tuần, nhưng ta đã lìa việc của ma từ vô lượng kiếp, trong sạch không nhiễm như hoa sen. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề mang thân nữ mà thành Phật; mọi người đều nói: 'Thật lạ lùng thay, người nữ mà thành được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề!' Như Lai hoàn toàn không mang thân nữ, chỉ vì muốn điều phục vô lượng chúng sinh nên hiện hình nữ; vì thương xót mọi chúng sinh nên lại thị hiện đủ mọi hình sắc.

 Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề sinh vào bốn nẻo ác; nhưng ta đã dứt nhân của các nẻo ấy từ lâu. Chúng sinh vì nhân nghiệp (việc làm thiện ác tạo ra quả báo) mà rơi vào bốn nẻo ác; còn ta vì cứu độ chúng sinh mà sinh vào đó. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề làm Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm, được đạo Bà-la-môn tôn thờ như đấng sáng tạo), khiến những người thờ Phạm thiên an trụ trong chánh pháp; nhưng ta thật không phải, mà các chúng sinh đều cho ta là Phạm thiên thật. Thị hiện hình tượng các vị trời khắp các miếu thờ trời cũng như vậy. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề vào nhà kỹ nữ, nhưng ta thật không có ý tham dâm, trong sạch không nhiễm như hoa sen. Vì những chúng sinh tham dâm ham sắc mà ở nơi ngã tư đường ta nói pháp mầu, nhưng ta thật không có lòng dục nhơ bẩn; mọi người lại cho rằng ta che chở đàn bà (?). Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề vào nhà của các tớ gái, để dạy các nàng hầu an trụ trong chánh pháp; nhưng ta thật không có nghiệp ác như thế mà phải làm tôi tớ. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề làm thầy dạy học, để dạy trẻ nhỏ an trụ trong chánh pháp. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề vào các cuộc rượu chè, các chỗ cờ bạc, thị hiện chịu đủ thứ hơn thua tranh giành, vì muốn cứu vớt các chúng sinh ấy; nhưng ta thật không có nghiệp ác như thế, mà các chúng sinh đều cho rằng ta làm những việc ấy. Ta lại thị hiện ở lâu nơi bãi tha ma, làm thân chim kên kên lớn để cứu độ các loài chim bay; các chúng sinh đều cho rằng ta thật là thân kên kên, nhưng ta đã lìa nghiệp ấy từ lâu, chỉ vì muốn cứu độ các loài chim kên kên kia nên thị hiện thân như vậy.

 Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề làm vị trưởng giả lớn, để giúp vô lượng chúng sinh an trụ trong chánh pháp. Lại thị hiện làm các vua, đại thần, vương tử, tể tướng, ở trong mỗi hàng ấy đều đứng bậc nhất; vì tu chánh pháp nên ở ngôi vua. Ta lại thị hiện ở Diêm-phù-đề khi kiếp dịch bệnh (thời kỳ đại họa dịch bệnh) nổi lên, có nhiều chúng sinh bị bệnh tật hành hạ, ta trước tiên cho thuốc men, sau đó mới nói pháp mầu nhiệm, khiến họ an trụ nơi giác ngộ vô thượng; mọi người đều cho rằng đó là kiếp bệnh tật nổi lên. Lại thị hiện ở Diêm-phù-đề khi kiếp đói kém nổi lên, tùy theo nhu cầu mà cung cấp đồ ăn uống, sau đó mới nói pháp mầu nhiệm, khiến họ an trụ nơi giác ngộ vô thượng. Lại thị hiện ở Diêm-phù-đề khi kiếp đao binh (thời kỳ chiến tranh tàn sát) nổi lên, liền nói pháp cho họ lìa bỏ oán thù tàn hại, khiến họ được an trụ nơi giác ngộ vô thượng. Lại thị hiện vì người chấp rằng mọi thứ là thường mà nói về vô thường; với người tưởng là vui thì nói về khổ; với người tưởng có cái ta thì nói về vô ngã; với người tưởng là sạch thì nói về không sạch. Nếu có chúng sinh tham đắm ba cõi thì liền nói pháp để họ lìa bỏ chốn ấy. Vì cứu độ chúng sinh mà nói thuốc pháp mầu nhiệm vô thượng; vì muốn đốn ngã cây phiền não mà trồng cây thuốc pháp vô thượng; vì muốn cứu vớt các ngoại đạo mà nói chánh pháp. Tuy thị hiện làm thầy của chúng sinh, nhưng trong lòng chưa từng có ý nghĩ mình là thầy của chúng sinh. Vì muốn cứu vớt những người hèn kém nên hiện vào trong hàng ấy mà nói pháp, chứ không phải vì nghiệp ác mà phải mang thân ấy.

 Như Lai, bậc Chánh giác, an trụ trong Đại Niết-bàn như thế, vì vậy gọi là thường còn không đổi. Như ở Diêm-phù-đề, thì ở Đông Phất-vu-đãi, Tây Cù-da-ni, Bắc Uất-đơn-việt (ba châu lớn ở phía đông, tây, bắc núi Tu-di; cùng với Diêm-phù-đề ở phía nam gọi là bốn thiên hạ) cũng như vậy. Như ở bốn thiên hạ, thì ở tam thiên đại thiên thế giới cũng vậy. Hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm loại cõi tồn tại trong ba cõi sinh tử) thì như kinh Thủ-lăng-nghiêm đã nói rộng. Vì thế gọi là Đại Bát-niết-bàn. Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Đại Bát-niết-bàn như thế, thì có thể thị hiện thần thông biến hóa như thế mà không có gì sợ hãi. Này Ca-diếp, vì duyên cớ ấy, ông không nên nói La-hầu-la là con của Phật. Vì sao vậy? Vì từ vô lượng kiếp về trước ta đã lìa dục hữu (sự tồn tại trong cõi dục, cõi còn ham muốn dâm dục, ăn uống). Vì thế Như Lai được gọi là thường còn, không đổi khác."

 Ca-diếp lại nói: "Vì sao Như Lai được gọi là thường còn? Như Phật đã nói: 'Như đèn tắt rồi thì không còn ở phương sở nào.' Như Lai cũng vậy, đã diệt độ rồi thì cũng không còn ở phương sở nào." Phật nói: "Này Ca-diếp, thiện nam tử, nay ông không nên nói như thế rằng đèn tắt hết rồi thì không còn ở phương sở nào, Như Lai cũng vậy, đã diệt độ rồi thì không còn ở phương sở nào. Này thiện nam tử, ví như người nam hay người nữ khi thắp đèn, bầu đèn dù lớn hay nhỏ đều đổ đầy dầu; hễ còn dầu thì ánh sáng còn, dầu hết thì ánh sáng cũng hết theo. Ánh sáng tắt là ví cho phiền não diệt. Ánh sáng tuy tắt hết nhưng bầu đèn vẫn còn. Như Lai cũng vậy, phiền não tuy diệt nhưng pháp thân thường còn. Này thiện nam tử, ý ông thế nào? Ánh sáng và bầu đèn có cùng mất không?" Ca-diếp đáp: "Bạch Thế Tôn, không. Tuy không cùng mất nhưng vẫn là vô thường. Nếu lấy bầu đèn ví cho pháp thân, thì bầu đèn là vô thường, pháp thân cũng vậy, lẽ ra cũng là vô thường." "Này thiện nam tử, nay ông không nên vặn hỏi như thế. Như thế gian nói đồ đựng, thì Như Lai Thế Tôn là đồ đựng pháp vô thượng; nhưng đồ đựng thì vô thường, chứ Như Lai thì không phải. Trong tất cả các pháp, Niết-bàn là thường; Như Lai lấy Niết-bàn làm thể, nên gọi là thường. Lại nữa, này thiện nam tử, nói 'đèn tắt' là chỉ Niết-bàn mà bậc La-hán chứng được; vì đã diệt tham ái và các phiền não nên ví như đèn tắt. Bậc A-na-hàm thì gọi là còn tham; vì còn tham nên không thể nói là giống như đèn tắt. Vì thế xưa kia ta nói theo cách che giấu, chưa nói rõ ý thật, rằng ví như đèn tắt; chứ không phải Đại Niết-bàn giống như đèn tắt. A-na-hàm là không còn trở lại nhiều lần, lại không trở về hai mươi lăm cõi hữu, không còn nhận lấy thân hôi thối, thân đầy giòi trùng, thân phải ăn uống, thân độc hại nữa; đó gọi là A-na-hàm. Nếu còn nhận thân nữa thì gọi là Na-hàm (người còn đến lại); không nhận thân nữa thì gọi là A-na-hàm (người không còn đến lại). Có đi có lại thì gọi là Na-hàm; không đi không lại thì gọi là A-na-hàm."

 Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ tư.

 Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ năm.

 Đời Bắc Lương, ngài Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đàm-vô-sấm dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video