Thiên 1 — Phẩm 1 – Phẩm Tựa

 # Kinh Bồ-tát Niệm Phật Tam-muội (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; niệm Phật tam-muội: trạng thái thiền định, trong đó tâm chuyên nhất nhớ nghĩ và quán tưởng về Phật)

 Kinh Bồ-tát Niệm Phật Tam-muội

 Đời Lưu Tống (triều Tống do họ Lưu lập ra thời Nam triều ở Trung Hoa, thế kỷ V), Công Đức Trực dịch

 Kinh Bồ-tát Niệm Phật Tam-muội, quyển thứ nhất

 Tam tạng (vị pháp sư thông thạo cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) đời Tống là Công Đức Trực dịch

 Phẩm Tựa (phẩm: chương), thứ nhất

 Tôi nghe như vầy (lời ngài A-nan, người thuật lại kinh). Một thời, Phật (bậc giác ngộ hoàn toàn, ở đây là Phật Thích-ca Mâu-ni) ở núi Kỳ-xà-quật (tức núi Linh Thứu, "núi Kên Kên") gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà, miền Bắc Ấn Độ), cùng với chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) một nghìn hai trăm năm mươi người. Tất cả đều là A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi vòng sinh tử). Các lậu (những ô nhiễm rỉ chảy trong tâm, khiến con người trôi lăn trong sinh tử) đã hết, không còn phiền não (những trạng thái tâm gây khổ như tham lam, giận dữ, si mê). Tâm đã được thuần phục, buông thả tự tại mà khéo giải thoát, giải thoát mà không thấy có gì để giải thoát (?). Hiểu sâu đến chỗ không còn gì phải biết (?), việc cần làm đã làm xong. Đã đạt đến vô ngã (không còn chấp có một cái "tôi" thường còn), bỏ hết mọi gánh nặng, trừ diệt chín kết (chín thứ trói buộc tâm: tham ái, giận dữ, kiêu mạn, vô minh, tà kiến, chấp thủ, nghi ngờ, ganh ghét, keo kiệt), chắc chắn giải thoát, tâm hoàn toàn tự tại như rồng lớn. Chỉ trừ ngài A-nan (thị giả của Phật, lúc ấy chưa chứng A-la-hán).

 Lúc ấy thiên tử Nan-đà (thiên tử: vị trời nam), thiên tử Tu Nan-đà, thiên tử Chiên-đàn, thiên tử Tu-ma-na, thiên tử Tự Tại, thiên tử Đại Tự Tại, thiên tử A-dật-đa, thiên tử Tu Hành, cùng vô số thiên tử cõi Tịnh Cư (tầng trời cao trong cõi Sắc, nơi các bậc thánh đã dứt dục sinh về) như vậy, vào cuối đêm, ánh sáng thân sắc gấp bội ngày thường, khiến núi Kỳ-xà-quật bỗng sáng rực. Các thiên tử đến chỗ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), một lòng cung kính cúi đầu lạy sát chân Phật, lấy bột hương chiên-đàn (gỗ đàn hương) mịn của cõi trời, hương đa-ma-la-bạt (một loài cây hương quý), hương trầm thủy (trầm hương, loại gỗ thơm nặng chìm trong nước) cõi trời, hương tràng hoa cõi trời, cùng đủ thứ hương hoa như hoa câu-tu-ma (một loài hoa thơm màu vàng) rải lên trên Phật. Rồi lại lạy chân Phật, đi quanh Phật ba vòng theo chiều bên phải (đi vòng theo chiều kim đồng hồ, luôn để Phật ở bên phải mình — cách tỏ lòng tôn kính), lui đứng một bên, chắp tay hướng về Phật.

 Bấy giờ thiên tử Chiên-đàn lặng thầm nghĩ: "Các đức Phật quá khứ đều vì chư thiên, người đời, sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ) mà diễn nói pháp Bồ-tát niệm Phật tam-muội mà các đức Phật đã nói." Lại nghĩ: "Nay Thế Tôn của ta cũng nên như các đức Phật quá khứ ngày trước, vì muốn đem an vui cho người và trời trong thế gian, mà giảng nói pháp Bồ-tát niệm Phật tam-muội." Khi ấy các thiên tử cùng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Các đức Phật quá khứ đều nói pháp Bồ-tát niệm Phật tam-muội, đem an vui cho người, trời và tám bộ chúng (tám loài thần linh hộ trì Phật pháp: trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già) trong thế gian. Cúi mong Thế Tôn, như các đức Phật ngày trước, vì chúng sinh mà nói rộng pháp tam-muội này." Bấy giờ Thế Tôn lặng thinh nhận lời. Các thiên tử đi quanh Phật ba vòng, cúi đầu lạy chân Phật, rồi bỗng nhiên biến mất.

 Bấy giờ, vào cuối đêm lúc trời vừa rạng sáng, Thế Tôn tươi vui mỉm cười, phát ra tiếng đằng hắng lớn như sư tử rống. Các vị tăng ở riêng những chỗ khác trong núi Kỳ-xà-quật nhờ thần lực của Phật đều đến chỗ Phật. Các tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ) trong thành lớn Vương Xá nghe được uy âm của Phật cũng đều tụ hội. Vua A-xà-thế nước Ma-kiệt-đề (tức Ma-kiệt-đà) và chàng trai dòng Phạm là Tiên-ni (?), cùng vô lượng ức quyến thuộc vây quanh, nhờ thần lực Phật, trong khoảng một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ) đều đến chỗ Phật. Lại có dạ-xoa A-la-bà-ca (dạ-xoa: loài quỷ thần có sức mạnh lớn, đi lại nhanh chóng), dạ-xoa Già-đà-bà, dạ-xoa Kim-tỳ-la, dạ-xoa Tu-chi-lộ-ma, dạ-xoa Ma-la-đà-lợi; các vua thần dạ-xoa như thế có uy lực lớn, mỗi vị đều có trăm nghìn quyến thuộc, nhờ thần lực Phật trong khoảng một niệm đến núi Kỳ-xà-quật. Lại có vua a-tu-la La-hầu-la (a-tu-la: loài thần hiếu chiến, thường giao chiến với chư thiên), vua a-tu-la Tỳ-ma-chất-đa-la, vua a-tu-la Tu-bà-hầu, vua a-tu-la Ba-ha-la-đầu cùng quyến thuộc của họ. Như thế cho đến khắp ba nghìn thế giới (tức tam thiên đại thiên thế giới: một hệ thống gồm một tỷ thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một đức Phật), trời, rồng và các long vương nhiều vô lượng vô biên, khởi tâm cho là hiếm có, rùng mình sởn gai ốc, nhờ thần lực Phật trong một niệm đều đến chỗ Phật. Ở các thế giới phương Đông, các vua trời Phạm thiên (vua cõi trời Phạm, tầng trời đầu tiên của cõi Sắc) nhiều như cát sông Hằng, nghe tiếng đằng hắng của Phật, rùng mình sởn gai ốc mà đến chỗ Phật. Ba phương còn lại cùng phương trên, phương dưới cũng đều như vậy.

 Khi ấy trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) Tu-đạt, tức ông Cấp Cô Độc (biệt hiệu nghĩa là "người cấp giúp kẻ mồ côi, đơn chiếc"), cũng cùng vô số trăm nghìn quyến thuộc, từ thành Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la) đến chỗ Phật. Khi ấy ở thành Tỳ-da-ly (tức Tỳ-xá-ly, một thành lớn ở miền Bắc Ấn Độ) có vị đại trưởng giả tên Thiện Tư, kế đến người tên Hàng Oán, kế đến người tên Cát Tường. Lại có các vương tử dòng Ly-xa (dòng quý tộc cai quản thành Tỳ-da-ly), một vị tên Hoan Hỷ Tượng, kế đến vị tên Cử Tượng. Lại có một người dân thường làm việc xử kiện, thuộc dòng Thủ-đà (giai cấp thấp nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) (?), tên là Quang Tượng. Tất cả những người ấy đều tu học Đại thừa (giáo pháp lớn, nhắm cứu độ khắp chúng sinh và cầu thành Phật), cùng vô lượng chúng nhờ thần lực Phật đến chỗ Phật. Khi ấy ở thành Chiêm-bà có con một người dân thường tên Tường Tự, kế đến người tên Nhiêu Ích; lại có con của đại trưởng giả tên Vô Lượng Lực. Những người như thế đã gieo các căn lành (gốc rễ của điều thiện) từ quá khứ, có uy đức lớn, nhờ thần lực Phật đến chỗ Phật. Khi ấy vô lượng chúng sinh ở thành Ba-la-nại (nay là Varanasi, Ấn Độ), đã gieo trồng gốc đức từ đời trước, nay đã chín muồi, từ Ba-la-nại nối nhau san sát như vảy cá, lần lượt đi bộ đến chỗ Phật, cúi đầu làm lễ rồi đứng hầu hai bên.

 Lúc ấy ở thành lớn Câu-thi-na-kiệt (Câu-thi-na, xứ của dòng Mạt-la, được gọi là dòng "lực sĩ"), vô lượng lực sĩ và con các lực sĩ, đã từng cúng dường các đức Phật trong quá khứ, gieo trồng các nghiệp lành, đầy đủ uy đức lớn, từ Câu-thi-na hòa thuận cùng nhau, theo đường nối hàng mà đến chỗ Phật, hết lòng cung kính tiến lên lạy chân Phật. Bấy giờ tam thiên đại thiên thế giới, chiều dọc chiều ngang ngay ngắn bằng nhau; nhờ thần lực Phật, tất cả tám bộ chúng: trời, rồng, dạ-xoa, vua càn-thát-bà (thần nhạc của cõi trời, sống bằng hương thơm), vua a-tu-la, vua ca-lâu-la (chim thần cánh vàng, ăn rồng), vua khẩn-na-la (thần ca hát của cõi trời, hình dáng gần giống người, đầu có sừng), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) — các chúng như thế đều đến tụ hội, đông đến mức không còn một chỗ trống.

 Bấy giờ Thế Tôn thấy đại chúng đã nhóm họp, lại phát tiếng lớn như sư tử rống, ra khỏi tăng phường (khu nhà ở của chư tăng), đi đến gần một nơi khác. Từ xa trông thấy phương kia mặt đất toàn bằng các thứ báu. Thế Tôn thấy rồi lại mỉm cười. Ngay lúc ấy, người, trời, a-tu-la trong thế gian mỗi vị cầm vô lượng hương bột và các loại hoa rải lên Phật, hết lòng cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Lúc ấy trong chúng có trưởng lão (vị tỳ-kheo cao tuổi đạo, đức hạnh được kính trọng) Xá-lợi-phất, trưởng lão Đại Mục-kiền-liên, trưởng lão Ma-ha Ca-diếp, trưởng lão Tu-bồ-đề, trưởng lão Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử, trưởng lão La-hầu-la, trưởng lão Ma-ha Kim-tỳ-la, trưởng lão Ma-ha Ca-chiên-diên, trưởng lão A-nậu-lâu-đà (?), trưởng lão Kiếp-tân-na, trưởng lão Luân-lô-na Nhị Thập Ức Tử, trưởng lão Nan-đà, trưởng lão A-nan-đà; các vị đều có uy đức, đầy đủ thần thông. Thánh chúng như vậy đều đã tụ hội.

 Bấy giờ trong chúng có trưởng lão Bồ-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca), Bồ-tát Tam Giới, Bồ-tát Việt Tam Giới, Bồ-tát Sơ Phát Tâm Tức Chuyển Pháp Luân (tên nghĩa là "vừa phát tâm liền lăn bánh xe pháp, tức giảng dạy giáo pháp"), Bồ-tát Thiện Tư, Bồ-tát Đại Âm Thanh, Bồ-tát Trì Địa, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi Đồng Tử (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ), Bồ-tát Bất Không Kiến (tên nghĩa là "thấy không uổng"); những vị như vậy nhiều vô lượng vô biên, đã từng cúng dường các đức Phật quá khứ, gieo sâu vô số hạnh nguyện Bồ-tát, từ lâu đã phát tâm cầu Bồ-đề vô thượng (sự giác ngộ cao tột của Phật). Bấy giờ trưởng lão Bồ-tát Bất Không Kiến muốn biết tướng thần thông và ý nghĩa nụ cười của Như Lai (một danh hiệu của Phật: "bậc từ chân như mà đến"), bèn sửa lại y phục, đi quanh Phật ba vòng, lui đứng một bên, chắp tay hướng về Phật, liền nói kệ (bài văn vần trong kinh) rằng:

 "Bậc Tối Thắng vô vi (đã vượt khỏi mọi tạo tác, sinh diệt), Thế Tôn Lưỡng Túc (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức loài người; cũng hiểu là bậc đầy đủ cả phước lẫn trí), vì để điều phục (giáo hóa, uốn nắn chúng sinh),

 hiện nụ cười tươi này; như người giàu khéo bố thí, khiến kẻ nghèo được đầy đủ.

 Phật diễn pháp để ban cho, ánh sáng phát ra cũng như vậy; Ngài là nơi mà tất cả thế gian

 cùng nương về. Vì nhân duyên gì Ngài bày ra nụ cười này?

 Bậc Vô Thượng Chánh Giác (bậc giác ngộ đúng đắn, cao tột), xin vì con mà nói."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Bất Không Kiến: "Ông có thấy chỗ đất bằng các thứ báu kia không?" Bất Không Kiến thưa: "Dạ vâng, con đã thấy." "Đúng vậy, Bất Không Kiến! Đất ấy chính là nơi các đức Phật xưa kia đã đi lại giáo hóa." Khi ấy Bất Không Kiến tự nghĩ trong lòng: "Ta nên mau đến chỗ đất ấy." Theo đúng hình dáng của nơi ấy, tâm nhập tam-muội (thiền định, tâm chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn); nhập tam-muội rồi, vì Phật Thế Tôn mà hóa ra pháp tòa (tòa ngồi thuyết pháp) bằng các thứ báu. Theo đúng ý nghĩ, đặt tòa xong, đến chỗ Phật thỉnh mời Như Lai lên tòa báu ấy, bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Chỗ này đều là nơi các đức Như Lai xưa nay đã đi lại, đặt chân đến."

 Bấy giờ Thế Tôn đến nơi ấy, liền ngồi lên pháp tòa. Trong khoảng một niệm, do sức của Như Lai, Ứng (Ứng Cúng: bậc xứng đáng được cúng dường), Chánh Biến Tri (bậc hiểu biết đúng đắn và cùng khắp), cõi tam thiên đại thiên thế giới này chấn động theo sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của mặt đất, mỗi kiểu có ba mức: một chỗ, khắp nơi, khắp nơi đều cả): vọt lên, vọt lên khắp, vọt lên khắp đều; chấn, chấn khắp, chấn khắp đều; gầm, gầm khắp, gầm khắp đều; động, động khắp, động khắp đều; lay, lay khắp, lay khắp đều; nổi dậy, nổi dậy khắp, nổi dậy khắp đều. Phía đông vọt lên thì phía tây chìm xuống, phía tây vọt lên thì phía đông chìm xuống; phía nam vọt lên thì phía bắc chìm xuống, phía bắc vọt lên thì phía nam chìm xuống; phía tây vọt lên thì phía đông chìm xuống, phía đông vọt lên thì phía tây chìm xuống; phía bắc vọt lên thì phía nam chìm xuống, phía nam vọt lên thì phía bắc chìm xuống. Ánh sáng chiếu khắp vô lượng thế giới. Trong một niệm, tất cả chúng sinh, cho đến chúng sinh trong địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ đau không lúc nào gián đoạn), đều được hưởng an vui.

 Phật lên pháp tòa, như mặt trời chói sáng; là nơi tất cả thế gian

 cùng ngưỡng trông nương về. Chấn động cõi đại thiên, ai nấy đều sinh vui mừng.

 Phật lên tòa báu, như mặt trời chiếu rạng; tất cả thế gian

 đội trên đầu bậc Pháp Vương (vua của Chánh pháp, tức Phật). Ngài muốn khiến chúng sinh khắp nơi được an vui.

 Phật ngồi tòa xong, như mặt trời sáng tỏ; tất cả thế gian

 tôn kính vâng theo Pháp Vương. Ngài phóng ánh sáng trong sạch, chiếu khắp các cõi nước.

 Lạ thay cỗ xe này (thừa: cỗ xe, ví cho giáo pháp chở người đến giác ngộ), là cỗ xe tối thắng nhất; khác thường thay cỗ xe này,

 không gì vượt hơn được. Chỗ nó chỉ tạm hiện ra thôi, đã không thể đo lường.

 Lành thay cỗ xe này, cỗ xe rộng lớn; người ngồi trên cỗ xe này

 không thể nghĩ bàn; chư thiên, ma (ma vương: loài trời chuyên phá hoại người tu đạo), Phạm thiên đều không thể lường biết.

 Bấy giờ Thế Tôn hiện tướng lưỡi rộng dài (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật, biểu thị lời nói luôn chân thật), che khắp tam thiên đại thiên thế giới, bảo khắp hàng Thanh văn (đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà tu chứng, cầu giải thoát cho riêng mình) và các Bồ-tát: "Các thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi đệ tử), hãy một lòng lắng nghe. Đêm nay, thiên tử Nan-đà, thiên tử Tu Nan-đà, thiên tử Chiên-đàn, thiên tử Tu-ma-na, thiên tử Tự Tại, thiên tử Đại Tự Tại, thiên tử A-dật-đa, thiên tử Tu Hành, cùng vô số thiên tử cõi Tịnh Cư như vậy, vào cuối đêm, ánh sáng thân sắc gấp bội ngày thường, khiến núi Kỳ-xà-quật bỗng sáng rực. Lúc ấy chư thiên đến chỗ ta, một lòng cung kính cúi đầu lạy sát chân ta, lấy bột hương chiên-đàn mịn của cõi trời, hương đa-ma-la-bạt, hương trầm thủy cõi trời, hương tràng hoa cõi trời, cùng đủ thứ hương hoa như hoa câu-tu-ma rải lên ta, lại lạy chân ta, đi quanh bên phải ba vòng, lui đứng một bên chắp tay hướng về ta, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen.

 "Lúc ấy thiên tử Chiên-đàn lặng thầm nghĩ: 'Các đức Phật quá khứ, bậc Ứng Chánh Biến Tri, đều vì người, trời, sa-môn, bà-la-môn mà diễn bày pháp Bồ-tát niệm Phật tam-muội mà các Phật đã nói. Nay Thế Tôn của ta cũng nên như các Phật quá khứ ngày trước, vì đem an vui cho chúng sinh mà giảng nói pháp Bồ-tát niệm Phật tam-muội.' Khi các thiên tử thỉnh mời như thế, ta lặng thinh nhận lời. Này các tỳ-kheo! Thiên tử Chiên-đàn, thiên tử Nan-đà và vô lượng thiên tử cõi Tịnh Cư như vậy, biết ta đã nhận lời, liền bỗng biến mất." Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Bảo các tỳ-kheo: vào lúc cuối đêm, thân sắc chư thiên

 ánh sáng gấp bội thường ngày, núi Kỳ-xà-quật bỗng sáng rực.

 Họ cúng dường, tôn trọng, vây quanh bậc Chúa của thế gian: thiên tử Nan-đà,

 thiên tử Thiện Hỷ, thiên tử Thiện Ý, thiên tử Chiên-đàn,

 thiên tử Tự Tại, cùng Đại Tự Tại, thiên tử A-dật,

 thiên tử Thiện Hành; vô lượng thiên tử Tịnh Cư như thế,

 có thần lực lớn, đến chỗ ta, bày biện rộng rãi đủ thứ

 lễ vật cúng dường quý báu, đều cùng cung kính, đi quanh bên phải ba vòng,

 cúi đầu mặt lạy chân, lui đứng một bên. Thiên tử Chiên-đàn

 lặng yên đứng rồi, phát tâm muốn vì giáo hóa chúng sinh

 mà thỉnh nói pháp Bồ-tát niệm Phật tam-muội, vì các đức Phật thuở xưa

 đã từng nói: "Lành thay đức Thích-ca, Như Lai đủ mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có),

 xin nói tam-ma-đề (tức tam-muội, thiền định), vì muốn cho tất cả được an vui."

 Phật lặng thinh nhận lời; khi ấy các thiên tử đã biết Phật rủ lòng chấp thuận.

 Ta cũng tại núi Kỳ-xà-quật này, như các Phật quá khứ

 đã nói tam-muội. Lúc ấy các thiên tử đã biết Như Lai

 lặng thinh nhận lời, vui mừng khoái lạc, đi quanh bên phải ba vòng,

 lạy chân rồi đi. Tỳ-kheo hãy nghe tam-muội ta diễn nói,

 như các Phật thuở xưa, chớ sinh nghi ngờ. Trí tuệ Như Lai

 không thể nghĩ bàn. Bồ-đề tối thượng của các Phật quá khứ,

 đối với mọi điều biết và thấy, tâm ta không còn lưới nghi. Cũng như Bồ-đề bậc nhất

 của hiện tại ngày nay, ta đều biết rõ, tâm không vướng mắc.

 Nếu ở đời sau có ai muốn thành Bồ-đề, muốn thương xót

 chúng sinh đời tương lai, ta cũng biết rõ, tâm không mảy may nghi.

 Cho nên Như Lai hiểu sâu không cùng, sức trí không chướng ngại,

 không thể nghĩ bàn; những gì các Ngài ấy biết, ta đều thấu suốt đến tận cùng.

 Tất cả chúng sinh không lường được chỗ sâu kín ấy.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video