Thiên 111 — Chuyện vua Nan Đà cùng Na Già Tư Na luận đạo

 Kinh Tạp Bảo Tạng (một bộ kinh Phật gồm nhiều câu chuyện), quyển thứ tám.

 Duyên thứ một trăm mười một (chuyện thứ 111, kể lại nguồn cơn một sự việc): Vua Nan-đà cùng ngài Na-già-tư-na bàn luận.

 Ngày xưa có vua Nan-đà, thông minh, hiểu rộng, việc gì cũng thạo. Cậy vào sự hiểu biết của mình, vua cho rằng không ai đối đáp nổi với mình. Vua bèn hỏi các quan: "Có ai trí tuệ, sáng suốt, giỏi biện luận, có thể đáp được những điều ta còn ngờ mà đem ra hỏi không?" Khi ấy có một vị quan, nhà vẫn cúng dường (dâng cơm áo, vật dụng để nuôi người tu hành) một vị tỳ-kheo (người đàn ông xuất gia theo Phật, đã thọ giới đầy đủ) già. Vị này giữ giới hạnh trong sạch nhưng không học rộng. Vị quan liền nói với vua về ông.

 Vua hỏi vị tỳ-kheo: "Người đắc đạo (chứng được đạo quả, tức giác ngộ, giải thoát) thì sống tại gia (ở nhà, sống đời thường có gia đình) mà đắc, hay xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu) mới đắc?" Vị tỳ-kheo già đáp: "Cả hai đều đắc đạo." Vua lại hỏi: "Nếu cả hai đều đắc thì xuất gia làm gì?" Vị tỳ-kheo già im lặng, không biết đáp ra sao. Từ đó vua Nan-đà càng thêm kiêu ngạo.

 Bấy giờ các quan tâu vua: "Ngài Na-già-tư-na trí tuệ không ai bằng, hiện đang ở trong núi." Muốn thử ngài, vua liền sai sứ mang đến một bình tô (váng sữa, bơ sữa) đầy ắp, phẳng lặng tới miệng. Ý vua muốn nói: "Trí tuệ của ta đã đầy đủ, còn ai có thể thêm gì cho ta nữa?" Na-già-tư-na nhận bình tô liền hiểu ý ấy. Ngài thu trong các đệ tử được năm trăm cây kim, cắm cả vào bình tô mà tô vẫn không tràn ra, rồi sai đem về trả vua. Vua nhận được liền hiểu ý ngài, bèn sai sứ đến mời. Na-già-tư-na liền đến theo lệnh vua.

 Na-già-tư-na thân hình cao lớn, dẫn theo đông đảo đồ chúng, nổi bật hẳn giữa đám đông. Vua trong lòng kiêu căng, giả cớ đi săn để gặp ngài giữa đường. Thấy ngài đẹp đẽ, cao lớn, vua liền tự lắc ngón tay, chỉ sang một lối khác rồi bỏ đi, rốt cuộc không nói với ngài lời nào, ngầm muốn chê bai ngài (?). Các vị bô lão đi theo đều không ai hiểu ý ấy. Khi đó Na-già-tư-na liền lấy ngón tay tự chỉ vào ngực mình mà nói: "Chỉ một mình ta hiểu."

 Vua Nan-đà sắp mời ngài vào cung, liền cho đục một căn nhà nhỏ, làm cửa thật thấp, mong cho Tư-na phải khom lưng cúi mình mà vào. Nhưng Tư-na biết vua muốn hại mình mất thể diện, liền quay lưng đi giật lùi vào, không chịu khuất phục.

 Vua Nan-đà bèn bày cơm nước. Trước hết dọn ra mấy món ăn thô, ngài ăn được dăm ba thìa thì nói đã no. Sau đó dọn món ngon tinh tế thì ngài lại ăn tiếp. Vua hỏi: "Lúc nãy ngài nói đã no, cớ sao bây giờ vẫn còn ăn?" Tư-na đáp: "Lúc nãy tôi no món thô, chứ chưa no món ngon." Rồi ngài nói với vua: "Nay xin nhà vua cho gọi người tụ hết lên điện cho thật chật." Vua liền gọi người lên chen chúc kín cả điện, không còn chỗ trống. Sau đó vua đến, định bước lên điện. Mọi người vì sợ vua nên đều nép mình cúi rạp, nhờ vậy ở giữa lại rộng ra, chứa thêm được nhiều người. Lúc ấy Tư-na nói với vua: "Cơm thô giống như dân, món ngon giống như vua. Dân thấy vua thì ai mà chẳng tránh đường?"

 Vua lại hỏi: "Xuất gia và tại gia, bên nào đắc đạo?" Tư-na đáp: "Cả hai đều đắc đạo." Vua hỏi: "Nếu đều đắc đạo thì cần gì phải xuất gia?" Tư-na đáp: "Ví như có nơi cách đây hơn ba nghìn dặm. Nếu sai một người trẻ khỏe cưỡi ngựa, mang lương thực, cầm khí giới, thì có mau đến nơi không?" Vua đáp: "Đến được." Tư-na lại hỏi: "Nếu sai một ông già cưỡi con ngựa gầy, lại không có lương thực, thì có đến được không?" Vua đáp: "Dù có mang lương thực còn e không đến nổi, huống chi không có lương thực." Tư-na nói: "Xuất gia mà đắc đạo thì ví như người trai trẻ khỏe mạnh; tại gia mà đắc đạo thì như ông già kia."

 Vua lại hỏi: "Nay ta muốn hỏi chuyện trong thân mình: cái 'ta' là thường (tồn tại mãi, không đổi) hay vô thường (luôn biến đổi, rồi sẽ mất)? Ngài cứ theo ý ta mà đáp." Tư-na hỏi ngược lại: "Như trong cung của nhà vua có cây am-bà-la (một loại cây ăn quả ở Ấn Độ, thường được cho là cây xoài), quả trên cây ấy ngọt hay chua?" Vua đáp: "Trong cung ta không hề có cây ấy, sao lại hỏi ta quả của nó ngọt hay chua?" Tư-na nói: "Tôi nay cũng vậy. Tất cả ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tri giác, các hoạt động tâm ý, và nhận thức) vốn đã vô ngã (không có một cái 'ta' cố định, thật có), thì sao lại hỏi tôi cái 'ta' là thường hay vô thường?"

 Vua lại hỏi: "Ở các địa ngục (cõi chịu khổ hình dành cho kẻ tạo tội ác), thân thể bị dao kiếm chặt rời, vung vãi khắp nơi mà người ấy vẫn còn sống. Thật có chuyện đó không?" Tư-na đáp: "Ví như người phụ nữ ăn bánh, thịt, dưa, rau, đồ ăn thức uống đều tiêu hóa hết. Đến khi mang thai, lúc thai còn ở giai đoạn ca-la-la (giai đoạn đầu tiên của bào thai, khi mới thụ thai, còn là một khối nhỏ xíu) thì bé như hạt bụi, cớ sao nó lại lớn dần lên mà không bị tiêu hóa mất?" Vua đáp: "Đó là do nghiệp lực (sức mạnh của những việc làm thiện ác đời trước đưa đến kết quả)." Tư-na đáp: "Trong địa ngục kia cũng là do nghiệp lực mà mạng căn (sự sống, cái giữ cho sinh mạng còn tồn tại) vẫn còn."

 Vua lại hỏi: "Mặt trời ở trên cao, chỉ có một mà thôi, sao mùa hạ thì nóng gắt, mùa đông thì rét buốt? Mùa hạ thì ngày dài, mùa đông thì ngày ngắn?" Tư-na đáp: "Núi Tu-di (ngọn núi khổng lồ ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) có đường trên và đường dưới. Mùa hạ, mặt trời đi đường trên, đường xa nên đi chậm, lại chiếu lên các núi vàng (những dãy núi bằng vàng bao quanh núi Tu-di), vì thế ngày dài mà nóng bức. Mùa đông, mặt trời đi đường dưới, đường gần nên đi nhanh, lại chiếu xuống nước biển lớn, vì thế ngày ngắn mà rét buốt."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video