Chuyện nhân duyên nước Bỏ Người Già, thứ tư
Phật ở nước Xá-vệ (một vương quốc lớn ở miền bắc Ấn Độ thời Phật còn tại thế). Bấy giờ đức Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) nói rằng: "Cung kính người già cả thì có lợi ích lớn: những điều chưa từng nghe thì được nghe và hiểu, danh tiếng vang xa, được người trí kính trọng."
Các tỳ-kheo (những người nam xuất gia, thọ giới đầy đủ, theo Phật tu hành) thưa: "Đức Như Lai Thế Tôn (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý như thật) thường khen ngợi việc cung kính cha mẹ, bậc trưởng thượng và người già cả." Phật nói: "Không chỉ hôm nay. Trong vô lượng kiếp (kiếp: đơn vị thời gian cực kỳ dài trong đạo Phật) quá khứ, ta luôn cung kính cha mẹ, bậc trưởng thượng và người già cả." Các tỳ-kheo bạch Phật: "Việc cung kính trong quá khứ ấy ra sao?"
Phật nói: Thuở xa xưa, có một nước tên là Bỏ Người Già. Trong nước ấy, hễ có người già thì đều bị đuổi đem bỏ ra nơi xa. Có một vị đại thần, cha ông đã già, theo phép nước thì phải bị đuổi đi. Vị đại thần có lòng hiếu thuận, không nỡ làm vậy, bèn đào sâu xuống đất, làm một căn nhà kín, đặt cha ở trong đó, lúc nào cũng hiếu dưỡng.
Bấy giờ có một vị thiên thần cầm hai con rắn đặt lên điện vua và nói: "Nếu phân biệt được con đực con cái thì nước ngươi được yên. Nếu không phân biệt được thì thân ngươi và cả nước, sau bảy ngày, đều sẽ bị diệt sạch." Vua nghe xong, trong lòng lo buồn, liền cùng quần thần bàn bạc việc ấy. Ai nấy đều tạ lỗi, nói rằng không phân biệt được. Vua liền cho rao khắp trong nước: ai phân biệt được sẽ được ban tước vị và thưởng hậu.
Vị đại thần về nhà, đến hỏi cha. Cha đáp con: "Việc này dễ phân biệt. Lấy một vật mềm mịn, đặt rắn lên trên. Con nào cựa quậy không yên thì biết là con đực; con nào nằm im không động thì biết là con cái." Làm đúng như lời ấy, quả nhiên phân biệt được đực cái.
Thiên thần lại hỏi: "Ai là người đối với kẻ ngủ thì gọi là thức, đối với kẻ thức thì gọi là ngủ?" Vua cùng quần thần lại không giải được. Lại rao khắp trong nước, cũng không ai giải nổi. Vị đại thần hỏi cha: "Câu này là nói gì?" Cha đáp: "Đó gọi là học nhân (người đã vào đạo, đang tu học nhưng chưa đạt đến quả vị A-la-hán, bậc đã dứt sạch phiền não). Đối với các phàm phu (người thường chưa giác ngộ) thì người ấy gọi là kẻ thức; đối với các bậc La-hán (tức A-la-hán) thì người ấy gọi là kẻ ngủ." Liền theo lời ấy mà đáp.
Thiên thần lại hỏi: "Con voi trắng lớn này nặng bao nhiêu cân lạng?" Quần thần cùng bàn, không ai biết được. Lại rao khắp trong nước, cũng không ai biết. Vị đại thần hỏi cha. Cha đáp: "Đặt voi lên thuyền, thả thuyền vào một cái ao lớn, vạch dấu chỗ mực nước ngang thân thuyền xem thuyền chìm sâu bao nhiêu. Rồi dùng chính chiếc thuyền ấy, cân đá bỏ vào, đến khi nước dâng ngang vạch dấu thì biết được số cân lạng." Liền dùng mưu trí ấy mà đáp.
Thiên thần lại hỏi: "Một vốc nước mà nhiều hơn biển cả, ai biết được điều ấy?" Quần thần cùng bàn, lại không giải được. Lại rao hỏi khắp nơi, đều không ai biết. Vị đại thần hỏi cha: "Câu này là nói gì?" Cha đáp: "Câu này dễ hiểu. Nếu có người với lòng tin trong sạch, đem một vốc nước dâng cho Phật, chư tăng, cùng cha mẹ và người bệnh khốn khổ, thì nhờ công đức (phước lành do việc thiện tạo ra) ấy, trong mấy ngàn vạn kiếp được hưởng phước không cùng. Nước biển tuy rất nhiều, nhưng chẳng tồn tại quá một kiếp. Suy theo đó mà nói thì một vốc nước nhiều hơn biển cả trăm ngàn vạn lần." Liền dùng lời ấy mà đáp thiên thần.
Thiên thần lại hóa làm một người đói, thân chỉ còn xương cốt chống đỡ lấy nhau, đến hỏi: "Trên đời có ai đói khổ, gầy gò, khốn cùng hơn ta không?" Quần thần suy nghĩ, lại không đáp được. Vị đại thần lại đem sự tình đến hỏi cha. Cha liền đáp: "Trên đời có người keo kiệt, tham lam, ganh ghét, không tin Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là giáo lý của Phật, và Tăng là đoàn thể người xuất gia), không biết cung dưỡng cha mẹ, thầy dạy và bậc trưởng thượng. Đời sau người ấy sẽ đọa vào loài ngạ quỷ (quỷ đói, loài chịu khổ vì đói khát triền miên), trăm ngàn vạn năm không được nghe đến tên nước uống và cơm gạo; thân to như núi Thái Sơn, bụng như hang lớn, cổ họng nhỏ như cây kim, tóc như mũi dùi lưỡi dao quấn quanh người đến tận chân; mỗi khi cử động thì các khớp tay chân bốc lửa. Người như thế đói khổ hơn ngươi trăm ngàn vạn lần." Liền dùng lời ấy mà đáp thiên thần.
Thiên thần lại hóa làm một người, tay chân bị cùm xích, cổ lại đeo gông khóa, trong thân bốc lửa, cả người cháy nám nát rữa, rồi lại hỏi: "Trên đời có ai khổ hơn ta không?" Vua tôi vội vã nhìn nhau, không ai biết đáp. Vị đại thần lại hỏi cha. Cha liền đáp: "Trên đời có người không hiếu thảo với cha mẹ, ngỗ nghịch làm hại thầy dạy và bậc trưởng thượng, phản bội chồng, phỉ báng Tam Tôn (tức Tam Bảo). Đời sau người ấy sẽ đọa vào địa ngục (cõi chịu hình phạt khổ sở nhất do nghiệp ác), nào núi dao, cây kiếm, xe lửa, lò than, sông lầy (?), phân sôi, đường dao, đường lửa — các nỗi khổ như vậy nhiều vô lượng vô biên, không thể đếm xuể. So ra thì khổ hơn ngươi trăm ngàn vạn lần." Liền theo lời ấy mà đáp thiên thần.
Thiên thần lại hóa làm một người nữ, xinh đẹp lộng lẫy hơn hẳn người đời, rồi lại hỏi: "Trên đời có ai xinh đẹp như ta không?" Vua tôi lặng thinh, không ai đáp được. Vị đại thần lại hỏi cha. Cha liền đáp: "Trên đời có người tin kính Tam Bảo, hiếu thuận cha mẹ, ưa bố thí (đem của cải, sức lực giúp người), nhẫn nhục (nhịn chịu, không oán giận), tinh tấn (siêng năng tu tập không lười), trì giới (giữ gìn giới luật), được sinh lên cõi trời, xinh đẹp khác thường, hơn thân ngươi trăm ngàn vạn lần. So với người ấy thì ngươi chỉ như con khỉ mù." Lại dùng lời ấy mà đáp thiên thần.
Thiên thần lại lấy một khúc gỗ chiên-đàn (gỗ đàn hương, loại gỗ thơm quý) vuông vắn thẳng thớm, hai đầu như nhau, lại hỏi: "Đầu nào là gốc?" Với trí sức của vua tôi, không ai đáp được. Vị đại thần lại hỏi cha. Cha đáp: "Dễ biết thôi. Ném vào nước, đầu gốc ắt chìm xuống, đầu ngọn ắt nổi lên." Liền dùng lời ấy mà đáp thiên thần.
Thiên thần lại đem hai con ngựa trắng, hình dáng màu lông không khác gì nhau, lại hỏi: "Con nào là mẹ, con nào là con?" Vua tôi cũng không ai đáp được. Lại hỏi cha. Cha đáp: "Cho chúng cỏ ăn. Nếu là ngựa mẹ, ắt sẽ đẩy cỏ sang cho con." Những câu hỏi như thế đều được trả lời hết.
Thiên thần vui mừng, ban tặng cho nhà vua rất nhiều châu báu của cải quý lạ, và nói với vua: "Nay ta sẽ che chở cho đất nước ngươi, khiến mọi kẻ địch bên ngoài không thể xâm hại." Vua nghe xong, vô cùng vui mừng, hỏi vị đại thần: "Đó là tự ngươi biết, hay có người dạy ngươi? Nhờ tài trí của ngươi mà đất nước được yên, đã được châu báu, lại được hứa che chở, đó là công sức của ngươi."
Vị đại thần thưa vua: "Không phải là trí của thần. Xin bệ hạ hứa tha tội trước, thần mới dám bày tỏ đầy đủ." Vua nói: "Giả như nay ngươi có tội đáng chết vạn lần, ta còn không hỏi đến, huống gì là lỗi nhỏ." Vị đại thần tâu vua: "Nước ta có lệnh không cho nuôi người già. Thần có cha già, không nỡ đuổi bỏ, đã phạm phép vua, giấu cha dưới đất. Những lời thần đến đối đáp đều là trí của cha thần, chẳng phải sức của thần. Cúi xin đại vương cho khắp cả nước được nuôi người già trở lại."
Vua liền khen ngợi, trong lòng vui mừng, phụng dưỡng cha của vị đại thần, tôn làm thầy, nói rằng: "Ông đã cứu mạng mọi người trong nước ta. Lợi ích như thế, ta không thể biết hết được." Vua liền ban lệnh, báo khắp thiên hạ: không được bỏ người già, phải hiếu dưỡng; ai không hiếu thảo với cha mẹ, không kính thầy dạy và bậc trưởng thượng thì sẽ bị trị tội nặng.
Người cha thuở ấy chính là thân ta. Vị đại thần thuở ấy là Xá-lợi-phất (một trong hai đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất). Nhà vua thuở ấy là A-xà-thế (vua nước Ma-kiệt-đà thời Phật). Thiên thần thuở ấy là A-nan (thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video