Thiên 78 — Chuyện trưởng giả mời Xá Lợi Phất và Ma Ha La

 Nhân duyên trưởng giả (người nhà giàu có, có danh vọng trong xã hội) thỉnh Xá-lợi-phất và Ma-ha-la, thứ bảy mươi tám (nhân duyên: câu chuyện kể về nguyên nhân và kết quả của việc làm; Xá-lợi-phất: một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất; Ma-ha-la: tên một vị tỳ-kheo già, vốn chậm hiểu)

 Ngày xưa, trong thành Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la ở Ấn Độ cổ, nơi Phật thường thuyết pháp) có một vị trưởng giả lớn, nhà rất giàu, của báu nhiều không đếm xuể. Ông thường theo tăng thứ (thứ tự lần lượt trong chúng tăng, đến phiên ai thì người ấy đi nhận lời mời) mà mời sa-môn (người xuất gia tu hành) đến nhà để cúng dường (dâng thức ăn, vật dụng lên người tu hành để tỏ lòng kính và tạo phúc). Lúc ấy, theo tăng thứ, đến phiên Xá-lợi-phất và Ma-ha-la. Hai vị đến nhà trưởng giả. Trưởng giả thấy rồi thì vô cùng vui mừng.

 Đúng vào ngày hôm ấy, những người buôn của ông đi biển thu được rất nhiều châu báu, bình yên trở về nhà. Lúc ấy vua nước đó chia ban làng xóm, phong cho trưởng giả làm đất ăn lộc. Vợ ông mang thai, lại sinh được con trai. Bao nhiêu chuyện vui mừng cùng dồn đến một lúc.

 Xá-lợi-phất và Ma-ha-la vào nhà, nhận sự cúng dường của trưởng giả. Ăn xong, trưởng giả hành thủy (rót nước để các vị rửa tay, súc miệng sau bữa ăn, theo nghi lễ cúng dường), rồi trải một chiếc ghế nhỏ ngồi trước mặt các vị tôn giả. Xá-lợi-phất đọc lời chú nguyện (lời chúc phúc mà vị tăng đọc cho thí chủ sau khi nhận cúng dường) rằng:
"Hôm nay giờ tốt được báo lành,
Của cải, lợi lộc, chuyện vui thảy đều tụ hội;
Hớn hở vui mừng, lòng dạ sướng vui,
Lòng tin trào dâng, nhớ nghĩ đến bậc Thập lực (chỉ Đức Phật, bậc có đủ mười sức mạnh trí tuệ siêu việt);
Hôm nay thế nào, về sau mãi được như thế."

 Trưởng giả nghe lời chú nguyện xong, trong lòng vô cùng vui mừng, liền đem hai tấm (vải) thượng hạng (?) dâng cho Xá-lợi-phất, riêng Ma-ha-la thì không được cho gì.

 Ma-ha-la trở về chùa, buồn bực không vui, tự nghĩ: "Nay Xá-lợi-phất sở dĩ được của ấy, chính là nhờ lời chú nguyện hợp ý trưởng giả nên mới được bố thí như vậy. Ta nay phải xin học lời chú nguyện này." Liền nói với Xá-lợi-phất: "Lời chú nguyện lúc nãy, xin thầy dạy cho tôi." Xá-lợi-phất đáp: "Lời chú nguyện này không thể dùng lúc nào cũng được. Có lúc dùng được, có lúc không dùng được." Ma-ha-la cứ khẩn khoản nài xin: "Xin thầy nhất định dạy cho tôi." Xá-lợi-phất không cưỡng được ý ông, bèn dạy cho lời chú nguyện.

 Được dạy rồi, ông liền đọc tụng, thuộc làu làu, rồi nghĩ thầm: "Đến bao giờ mới lần lượt tới phiên ta được làm thượng tọa (vị ngồi đầu, chủ trì trong buổi thọ trai, người đọc lời chúc phúc) để dùng lời chú nguyện này?"

 Rồi theo tăng thứ, ông đến nhà trưởng giả và được làm thượng tọa. Khi ấy, những người buôn của trưởng giả đi biển bị mất hết châu báu; vợ trưởng giả bị vướng vào chuyện kiện tụng với quan; đứa con lại chết. Thế mà Ma-ha-la đọc nguyên lời chú nguyện cũ, nói rằng "về sau mãi được như thế". Trưởng giả nghe câu ấy, trong lòng giận dữ, liền đánh đuổi, xô ông ra khỏi cửa.

 Bị mắng, bị đánh rồi, ông trong lòng rất khổ sở, bèn đi vào ruộng vừng của nhà vua, giẫm đạp lên cây vừng làm gãy nát cả mạ non. Người canh ruộng vừng thấy thế thì giận, lại đánh ông bằng roi, làm ông khổ nhục vô cùng. Ma-ha-la lại bị đánh lần nữa, bèn đến hỏi người đánh: "Tôi có tội (?) gì mà bị đánh đến thế?" Người canh ruộng vừng kể rõ chuyện ông giẫm nát cây vừng, rồi chỉ đường cho ông đi.

 Ông theo đường đi tiếp, chưa được mấy dặm thì gặp người ta gặt lúa mạch, chất thành đống (?). Theo tục lệ thế gian ở đó, người ta đi vòng quanh đống lúa theo chiều bên phải, bày cơm nước cúng để cầu được mùa; nếu đi vòng theo chiều bên trái thì cho là điềm xấu. Ma-ha-la lại đi vòng quanh đống lúa theo chiều bên trái. Chủ lúa giận, lại lấy gậy đánh ông. Ma-ha-la lại hỏi: "Tôi có tội gì mà vô cớ bị đánh?" Chủ lúa đáp: "Ông đi vòng đống lúa mạch, sao không đi theo chiều bên phải và khấn rằng 'vào nhiều, vào nhiều'? Vì ông làm trái phép tắc của chúng tôi nên mới đánh ông." Rồi chỉ đường cho ông.

 Đi thêm một quãng, ông gặp đám chôn cất người chết, bèn đi vòng quanh mộ người ta giống như lúc ở đống lúa mạch, khấn rằng: "Vào nhiều, vào nhiều!" Chủ tang giận, lại bắt ông đánh, rồi bảo: "Ông thấy người chết thì nên thương xót, nên nói 'từ nay về sau đừng có như thế nữa', sao lại nói ngược là 'vào nhiều, vào nhiều'?" Ma-ha-la nói: "Từ nay về sau tôi sẽ nói như lời các ông."

 Lại đi tiếp, ông gặp đám cưới, bèn nói theo lời người đưa tang đã dạy: "Từ nay về sau đừng có như thế nữa." Nhà đám cưới giận ông như vậy, lại lấy roi đánh, đến nỗi vỡ đầu.

 Ông lại đi tiếp, bị đánh nên chạy cuống cuồng, gặp người đang bẫy chim nhạn. Ông sợ hãi hoảng hốt, va vào lưới của người ta, vì thế làm đàn nhạn kinh sợ bay tán loạn. Người thợ săn tức giận, lại bắt ông đánh đập. Ma-ha-la bị đánh đến kiệt sức, nói với người thợ săn: "Tôi đi theo đường thẳng, nhiều lần bị đánh ngã dúi dụi, tinh thần rối loạn, bước đi vội vàng hấp tấp nên va vào lưới của ông. Xin ông rộng lòng tha cho, để tôi đi tiếp." Người thợ săn đáp: "Ông thật quá vụng về cẩu thả, lộn xộn (?) đến thế! Sao không chậm rãi bò mà đi?"

 Ông liền ra đường, làm theo lời người thợ săn, bò mà đi. Giữa đường lại gặp người giặt áo. Họ thấy ông bò bằng khuỷu tay, tưởng ông định trộm áo, liền bắt giữ, lại lấy gậy đánh. Ma-ha-la lâm vào cảnh khốn quẫn, kể rõ hết mọi chuyện trên, mới được tha.

 Ông về đến tinh xá Kỳ Hoàn (ngôi chùa lớn ở gần thành Xá-vệ, nơi Phật và chúng tăng thường ở), nói với các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới): "Hôm trước tôi đọc lời chú nguyện của Xá-lợi-phất mà chịu khổ sở rất lớn." Rồi tự kể chuyện bị đánh đến da thịt rách nát, suýt mất mạng. Các tỳ-kheo đưa Ma-ha-la đến chỗ Phật, kể rõ nguyên do ông bị đánh.

 Phật nói: "Ma-ha-la này không phải chỉ hôm nay mới có nhân duyên như vậy, mà từ thời xa xưa cũng thế. Ngày xưa có một nàng công chúa mắc bệnh. Quan thái sử (vị quan coi việc thiên văn, lịch số và bói toán trong triều) bói rằng phải đến bãi tha ma làm lễ giải trừ (lễ giải hạn, trừ tà để khỏi bệnh) cho nàng. Công chúa liền đem đoàn người dẫn đường và tùy tùng đến bãi tha ma.

 Lúc ấy trên đường có hai người lái buôn, thấy công chúa với đoàn tùy tùng trang nghiêm lộng lẫy thì trong lòng sợ hãi, chạy vào bãi tha ma. Một người bị tùy tùng của công chúa bắt được, cắt tai xẻo mũi. Người kia trong lúc gấp gáp kinh hoàng, nằm úp giữa đám xác chết, giả làm người chết.

 Khi ấy công chúa sắp làm lễ giải trừ, cần chọn một xác người mới chết, da thịt chưa rữa, để ngồi lên trên mà tắm gội, nhằm chữa bệnh. Nàng sai người đi tìm, vừa đúng gặp người lái buôn ấy. Họ lấy tay sờ, thấy thân thể còn ấm (?), tưởng là người mới chết. Công chúa liền lấy bột hạt cải xoa lên người, ngồi trên đó mà tắm gội. Mùi cay của bột hạt cải xộc vào mũi người lái buôn. Dù cố nhịn, anh ta vẫn không kìm được, liền hắt hơi thật to rồi bật dậy.

 Bọn tùy tùng tưởng đó là khởi thi quỷ (loại quỷ nhập vào xác chết làm xác đứng dậy), sợ nó gây tai họa, bệnh dịch cho mình, bèn đóng cửa ngăn lại. Công chúa trong lúc gấp gáp, nắm chặt lấy anh ta không buông. Lúc ấy người lái buôn nói thật: "Tôi thật không phải là quỷ."

 Công chúa liền cùng người lái buôn ấy trở về thành, gọi mở cổng thành, kể rõ sự thật. Vua cha của nàng tuy nghe vậy nhưng vẫn chưa tin, cho dàn binh khí sẵn sàng rồi mới mở cổng ra xem, bấy giờ mới biết không phải là quỷ. Vua cha nói: "Thân thể người con gái không thể để lộ ra cho người đàn ông thứ hai thấy." Liền gả con gái cho anh ta làm vợ. Người lái buôn vui mừng, hân hoan vì gặp được điều may không sao kể xiết."

 Phật nói: "Người lái buôn lấy được công chúa lúc ấy chính là Xá-lợi-phất; người bị cắt tai xẻo mũi chính là Ma-ha-la. Nhân duyên đời trước là như vậy, không phải chỉ hôm nay. Từ nay về sau, các tỳ-kheo nếu muốn thuyết pháp hay đọc lời chú nguyện thì phải hiểu thời cơ cho thích hợp; nên tu tập bố thí (đem của cải, sức lực, lời hay giúp người), trì giới (giữ gìn giới luật), nhẫn nhục (nhịn chịu điều trái ý, không sân hận), tinh tiến (siêng năng tu tập không lười biếng), thiền định (giữ tâm yên lặng, tập trung), trí tuệ (sự hiểu biết sáng suốt về lẽ thật). Lúc người ta buồn rầu thương xót hay vui mừng sung sướng, phải biết lúc nào nên nói và lúc nào không nên nói, không được nói càn."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video