Thiên 1 — Kinh Tam-muội tự chứng một mình và tự phát thệ của Như Lai (trọn kinh)

 # Kinh Phật thuyết về Như Lai Độc Chứng Tự Thệ Tam Muội (Như Lai: một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật; Tam muội: trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một chỗ, không tán loạn; "Độc chứng tự thệ": tự mình chứng ngộ, tự mình phát lời thệ nguyện)

 Kinh Phật thuyết về Như Lai Độc Chứng Tự Thệ Tam Muội

 Đời Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch

 Kinh Phật thuyết về Như Lai Độc Chứng Tự Thệ Tam Muội

 Đời Tây Tấn, Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật và luận) người nước Nguyệt Chi (một dân tộc ở vùng Trung Á) là Trúc Pháp Hộ dịch

 Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật đi giáo hóa ở nước Cú-đàm-di, trú tại tinh xá Giao Lộ (ngôi nhà tu có mái che bằng màn lưới kết ngọc đan chéo) giữa khu rừng cây lớn. Đạo tràng (nơi tu tập và chứng đạo) mà Ngài ở có tên là Độc Chứng Tự Thệ Tam Muội. Lúc Ngài mới thành Phật, ánh sáng tỏa ra rực rỡ vô cùng. Tự nhiên hiện ra một tòa sen báu linh thiêng, là điềm lành. Hoa ấy hương thơm trong trẻo, ánh sáng soi thấu khắp mười phương (bốn hướng chính, bốn hướng phụ, phương trên và phương dưới, tức khắp mọi nơi). Hoa có nghìn cánh, trên mỗi cánh có một vị Bồ Tát (người tu hạnh giác ngộ, nguyện cứu độ chúng sinh và sẽ thành Phật) do thần lực hóa hiện. Các vị đứng hầu theo thứ lớp chỉnh tề, lơ lửng giữa hư không. Mỗi vị từ chỗ của mình gieo năm vóc sát đất (hai đầu gối, hai khuỷu tay và trán chạm đất, là cách lễ kính cao nhất), mỗi vị đi vòng quanh Phật nghìn vòng rồi đứng cung kính trước mặt Ngài. Tất cả cùng cất tiếng lớn ngợi khen điều chưa từng có:

 "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật)! Chúng con ở cõi nước của mình thấy có một cây linh thiêng điềm lành hóa hiện. Cây ấy vừa mọc lên, ánh sáng đã chiếu khắp các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Cây phát ra tiếng lớn, âm thanh trong sạch, thiết tha, thanh nhã, hiền từ, êm dịu, thấm vào lòng mọi người, ai nghe cũng vui mừng hớn hở. Âm thanh ấy trọn đủ tâm bình đẳng, khơi dậy hạnh Đại thừa (con đường tu lớn, cầu thành Phật để cứu độ khắp chúng sinh), sáu độ vô cực (sáu phép tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) và ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ), đầy đủ mọi việc của Phật."

 Lúc ấy, trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng, mỗi vị Như Lai đều sai một vị Bồ Tát đi tuyên dương đạo pháp, làm sáng tỏ Đại thừa. Các Ngài bảo vị Bồ Tát ấy rằng: "Các ông từ đây đi qua số cõi nước nhiều bằng hai lần cát sông Hằng, sẽ có một cõi Phật tên là Sa-ha (tiếng Hán gọi là Nhẫn giới, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu nhiều khổ não, tức thế giới chúng ta). Đức Phật ở đó hiệu là Năng Nhân Như Lai (Năng Nhân là cách dịch cũ tên Thích Ca, nghĩa là "bậc có năng lực nhân từ", tức Phật Thích Ca Mâu Ni), Vô Sở Trước (không vướng mắc vào đâu), Chí Chân (chân thật tột bậc), Quá Tứ Đạo (vượt trên bốn quả vị tu chứng của hàng đệ tử), Bất Thọ (không còn chịu sinh tử), Bình Đẳng Giác (giác ngộ chân chính, bình đẳng tròn đầy). Ngài dùng giáo pháp, giới luật, thần túc (thần thông đi lại tự tại) và lời dạy của Phật để làm việc của Phật."

 Mỗi vị Như Lai tay cầm một hoa sen nghìn cánh trao cho vị Bồ Tát ấy và dặn: "Ông hãy mang danh hiệu của ta đến bày tỏ lòng kính trọng vô hạn và lời thăm hỏi vui mừng rằng: 'Thưa Chánh sĩ (bậc chính nhân, cách gọi tôn xưng Bồ Tát), công đức của Ngài đã thành, chí nguyện đã tựu, thể đạo đã đầy đủ; Ngài giáng thân xuống cõi ngũ trược (đời ác có năm thứ vẩn đục: thời đại, kiến chấp sai lầm, phiền não, chúng sinh và thọ mạng), gánh vác trọng trách vì chúng sinh, vượt qua thứ bậc, đi trước cả Bồ Tát Di Lặc (vị Bồ Tát đã được báo trước sẽ thành Phật kế tiếp), mở rộng lòng từ, dùng sáu độ cứu giúp khắp muôn loài. Ngài đi đứng nằm ngồi có nhẹ nhàng an ổn chăng, sự giáo hóa có hưng thịnh như thường chăng? Nay xin dâng hoa này làm lễ cúng dường bằng pháp, nguyện cho tất cả cùng hội về đạo tràng.'"

 Các vị Bồ Tát ấy nương uy thần của Phật, mỗi vị từ cõi của mình bỗng nhiên biến mất, lặng lẽ nhập định vào tam muội quán chiếu. Trong khoảnh khắc, tất cả cùng đến cõi Nhẫn giới. Mỗi vị rời chỗ ngồi, đứng nghiêm trang cung kính, quy ngưỡng sự giáo hóa của bậc Thánh, gieo năm vóc sát đất, lui ra đi quanh Phật bảy vòng rồi trở về chỗ của mình. Các vị dùng thần túc ở giữa hư không, uy nghi nghiêm chỉnh, pháp phục (y áo của người tu) ngay ngắn, cùng cất tiếng lớn, tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai ở cõi nước của chúng con gửi lời kính trọng vô hạn và lời thăm hỏi vui mừng: 'Công đức của Ngài đã thành, chí nguyện đã tựu, thể đạo đã đầy đủ; Ngài giáng thân xuống cõi ngũ trược, gánh vác trọng trách vì chúng sinh, vượt qua thứ bậc, đi trước cả Bồ Tát Di Lặc, mở rộng lòng từ, dùng sáu độ cứu giúp khắp muôn loài. Ngài đi đứng nằm ngồi có nhẹ nhàng an ổn chăng, sự giáo hóa có hưng thịnh như thường chăng? Nay xin tặng hoa này làm lễ cúng dường bằng pháp, nguyện cho tất cả cùng hội về đạo tràng.'"

 Phật nói: "Lành thay, các Chánh sĩ! Ta vui mừng nhận lời thăm hỏi của các Như Lai ấy. Các Ngài giáo hóa bằng trí tuệ không mỏi mệt, tam muội thông suốt, pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chính chân lý) rỗng lặng trong sạch, trí tuệ sáng suốt rộng lớn đầy đủ. Cõi này và cõi kia đều cùng một lòng kính trọng, vui mừng với những gì được nghe, ánh sáng và niềm vui không lường (?)."

 Lúc ấy, Năng Nhân Như Lai đưa tay nhận hoa, vui vẻ mỉm cười. Ánh sáng từ miệng Ngài phát ra, chiếu khắp vô lượng thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Hằng. Ngài liền đem những hoa ấy rải đều lên vô lượng chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Vô lượng chư Phật ấy cũng dùng ánh sáng chiếu thấu suốt khắp các thế giới nhiều như cát sông Hằng. Mỗi một chúng sinh nhờ ánh sáng từ bi của Phật đều được tuệ quán (sự quán chiếu bằng trí tuệ), biết rõ các đời trước của mình. Ánh sáng chiếu nối tiếp nhau, soi xuống tận địa ngục. Chúng sinh trong ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh tức loài vật), trong tám nạn (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật nghe pháp), ở cõi trời và cõi người, đều được ánh sáng từ bi chiếu đến và đều được giải thoát. Trăm nghìn chúng sinh cùng một lòng, đều phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ chân chính cao tột, tức quả Phật). Ánh sáng ấy liền quay về, nhiễu quanh thân Phật ba vòng rồi tan vào đỉnh đầu Ngài. Lúc ấy chư Phật nhiều như cát sông Hằng đều thông suốt thấy nhau; uy thần của chư Phật khiến khắp chúng sinh đều được thấy Phật. Hiện biến hóa xong, mọi thứ lại trống trải như cũ. Khi ấy trong hội có vị Bồ Tát tên là Hiền Nho, liền ở trước Phật nói bài kệ (bài thơ trong kinh Phật) ngợi khen rằng:

 Mầu nhiệm thay sự giáo hóa của bậc Đại Thánh, thương xót muôn loài chúng sinh;

 từ vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), tích chứa công lao, chồng chất hạnh đức.

 Mỗi một hạnh công đức lại gồm trăm nghìn hạnh;

 trăm phước mới thành một tướng tốt (một nét tốt đẹp trên thân Phật), con nguyện lễ bậc tôn quý của ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới của chúng sinh).

 Mầu nhiệm thay sự giáo hóa của bậc Đại Thánh, từ bi và trí tuệ không bờ bến;

 đạo pháp trong sạch và cao quý, Thầy Thích Ca là bậc trời của các cõi trời.

 Trí lớn cao tột không gì hơn, thuyền pháp chở muôn loài qua biển khổ;

 tuệ thánh trong sạch không lường, con nguyện lễ bậc Vô Thượng Tôn (bậc tôn quý cao tột không ai hơn).

 Mầu nhiệm thay sự giáo hóa của bậc Đại Thánh, ánh sáng từ bi thấm khắp các cõi nhiều như cát sông Hằng;

 ngu tối đã vĩnh viễn trừ sạch, kẻ mê được tỉnh, cái đục hóa trong.

 Ơn lành ban xuống tùy lúc thích hợp, dùng phương tiện khéo léo dắt dìu muôn dân;

 cầu pháp đưa tất cả sang bờ, con nguyện lễ bậc tôn quý của ba cõi.

 Bấy giờ bậc Thánh Sư bảo Hiền Nho: "Chư Phật mỉm cười theo pháp, có ba nhân duyên. Ba nhân duyên ấy là gì? Trí Tát-vân-nhã (trí biết tất cả, trí tuệ tròn đầy của Phật) sâu xa vi diệu, thấu suốt ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), thấu tận cội nguồn của chúng sinh. Chúng sinh hướng về ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn là nghe pháp mà ngộ, Duyên giác là tự quán nhân duyên mà ngộ, và Bồ Tát) đều có hạnh tu gốc từ trước, gốc rễ niềm tin đầy đủ. Có vị Bồ Tát chí ở nơi thệ nguyện rộng lớn, khoác áo giáp đức lớn, gánh trọng trách vì chúng sinh, quyết chí với nơi mình hướng tới, làm cầu đưa người đời qua bờ. Vị ấy chuyên tu sáu độ, không bỏ một ai; đạo đã vững và dần sáng tỏ, dũng mãnh tinh tấn; bố thí mà không chấp vào tướng, giữ giới, nhẫn nhục, gìn giữ hạnh tu; thiền định không loạn, trí tuệ trong sáng, hướng đến bậc bất thoái chuyển (không bao giờ lùi bước trên đường tu). Những người như thế, này Hiền Nho, mắt Phật đều thấy, và từng người đều được thọ ký (được Phật báo trước chắc chắn sẽ thành Phật). Không chỉ một vị Phật thọ ký cho người ấy, mà chư Phật hiện tại ở mười phương đều thọ ký cho họ. Đó là nhân duyên thứ nhất.

 Lại nữa, Hiền Nho, nếu có vị Bồ Tát hướng đến bậc A-duy-nhan (phiên âm, chỉ bậc Bồ Tát ở địa vị cao nhất, đã được chư Phật làm lễ quán đảnh, sắp thành Phật), vun trồng gốc công đức, đầy đủ tuệ thánh, cúng dường vô lượng chư Phật nhiều như cát sông Hằng và được từng vị thọ ký; các lời thọ ký soi sáng lẫn nhau, làm sáng sạch cõi Phật; thấm nhuần đều khắp muôn loài, cùng chung một hạnh; mời đến chư Phật, các bậc hiền thánh, bậc đại nhân; ở giữa bốn dòng nước xiết (bốn thứ cuốn chúng sinh trôi lăn trong sinh tử: tham dục, chấp có thân, kiến chấp sai lầm, vô minh) làm thuyền pháp lớn; tát cạn biển sáu dục (ham muốn của sáu giác quan), làm khô mười hai cửa (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) (?); đi vào năm đường (cõi trời, cõi người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); làm trong sạch năm mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), định thần sâu lắng tịch mịch; ở cung trời Đâu-thuật (cõi trời Đâu-suất, nơi vị Bồ Tát chờ ngày xuống trần thành Phật) nhóm họp các Bồ Tát, các bậc đạt sĩ, chánh sĩ, làm trong sạch hạnh ba cõi, giảng bánh xe pháp bất thoái. Chư Phật hiện tại ở mười phương, trước tám bộ chúng (trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, tức các loài thần linh hộ trì Phật pháp), đều cùng khen ngợi vị Bồ Tát như thế, xưng dương đức hạnh của vị ấy và nói: 'Chẳng bao lâu nữa vị ấy sẽ giáng thần (thác sinh xuống cõi người) làm Phật, chúng sinh mười phương đều được giải thoát.' Đó là nhân duyên thứ hai.

 Lại nữa, Hiền Nho, nếu có vị Bồ Tát ở cung trời Đâu-thuật đã mãn tuổi thọ cõi trời, sắp giáng thần xuống trần, liền nhập Tam muội Cứu Cánh Quảng Hiện (tam muội rốt ráo hiện khắp). Chư thiên cõi Tịnh cư (các tầng trời trong sạch, nơi các bậc thánh đã dứt dục ở, chuyên giúp đỡ Bồ Tát thành đạo) quán khắp cõi tam thiên đại thiên (một nghìn triệu thế giới hợp thành một cõi lớn): xem nước nào rộng lớn, chúng sinh hiền hòa; trong hàng sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng), phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) và cư sĩ (người tu tại gia), ở thành nào, ấp nào trong trăm ức cõi, có ai có đạo có đức, trong sạch, thuần hậu, hiền lành, nhân hòa, từ bi, sáng suốt; rồi thấy vị Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chánh pháp) ở ngay giữa Thiên Trúc (Ấn Độ). Chư thiên bàn bạc, tụ họp lo việc giáng thần, chư thiên theo hầu hai bên. Bồ Tát hiện ở trong cung, có thị nữ và quân canh giữ; hiện học hết các nghề đời, rồi thấy bốn cảnh vô thường (cảnh người già, người bệnh, người chết và người xuất gia, khiến Bồ Tát nhận ra đời là vô thường). Thiên tử cõi Tịnh cư khuyên Ngài xuất gia. Ngài vào núi chuyên tâm tu tập, ngồi dưới cây Bối-đa (vốn là tên cây lá bối, ở đây chỉ cây nơi Phật ngồi thành đạo, tức cây bồ-đề), tự cạo tóc, tự phát thệ, hiện hình tướng tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ giới đầy đủ), tu theo pháp của các Phật đời trước, lấy pháp làm thầy, có chư thiên Tịnh cư làm chứng. Trong một đêm Ngài đạt được tam đạt (ba trí sáng suốt: biết các đời trước, thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não), hàng phục ma vương cùng quân lính của nó, đầy đủ mọi việc của Phật. Cây linh thiêng điềm lành hiện ra khắp nơi. Trong các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng, mỗi vị Như Lai ở cõi nước của mình, trước tám bộ chúng, đều khen ngợi công đức của vị Bồ Tát ngồi dưới cây. Như thế các Ngài đều sai Bồ Tát ở cõi mình đến tặng hoa, bày tỏ lòng kính và tán dương Đại thừa. Như thế đó, Hiền Nho, chư Phật hiện tại ở mười phương đều cùng biết việc này, vui mừng vì chúng sinh được cùng hội về đạo tràng. Đó là nhân duyên thứ ba.

 Những vị Bồ Tát đến đây đều là những người có nhân duyên gốc với Như Lai. Nhân buổi thuyết pháp này, tất cả đều sẽ đạt được vô sở tùng sinh (thấu suốt rằng mọi pháp vốn không từ đâu sinh ra, không sinh không diệt, và an trụ vững chắc trong lẽ ấy); có vị hướng đến bậc Đồng chân (địa vị Bồ Tát cao, tâm trong sáng như trẻ thơ, không còn lùi bước), có vị hướng đến bậc Liễu sinh (địa vị Bồ Tát đã thấu rõ lẽ sinh tử), có vị hướng đến bậc A-duy-nhan. Vì vậy Như Lai thọ ký cho từng vị rõ ràng đầy đủ. Nên biết, này Chánh sĩ, Phật không cười vô cớ." Khi Phật nói lời này, bảy mươi ức na-thuật (đơn vị số cực lớn) Bồ Tát đạt địa vị Đồng chân; sáu mươi ức na-thuật Bồ Tát đạt địa vị Liễu sinh; ba mươi ức na-thuật Bồ Tát đạt địa vị A-duy-nhan; trăm nghìn ức tỳ-kheo đạt quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh); chín mươi ức na-thuật người đều đạt đạo tích (quả thánh đầu tiên, bắt đầu bước vào dòng thánh); chư thiên ba cõi đều được pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý). Bấy giờ bậc Thánh Sư nói bài tụng rằng:

 Pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng) hết thảy đều không, sắc thân (thân xác) trong sạch chân thật;

 tổng trì (năng lực nắm giữ trọn vẹn mọi pháp không quên mất) và sáu độ vô cực, tam muội chẳng có nguyên nhân.

 Cõi Phật cũng chẳng phải không, tuệ trong sạch cũng chẳng phải có;

 thương đời nên hé nụ cười, Chánh sĩ hãy mau tiếp nhận.

 Bấy giờ trong hội có vị Bồ Tát tên là Nhãn Kiến Quang Hiền, liền đứng dậy sửa y phục, để trần vai phải, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay, tiến lên bạch bậc Thánh Sư: "Con có điều muốn hỏi. Kính mong bậc Thánh Sư dùng trí tuệ vô lượng soi sáng giải thích những điều chưa từng được nghe." Ngài đáp: "Lành thay! Ông cứ tùy ý hỏi, nay ta sẽ vì ông trình bày đầy đủ những điều cốt yếu." Bồ Tát Nhãn Kiến Quang Hiền thưa: "Thế nào là bậc Chánh sĩ xuất gia, đầy đủ sự chứng đạo, cho đến khi đạt Tát-vân-nhã?"

 Bậc Thánh Sư bảo: "Này Chánh sĩ, hãy khéo nghe và để tâm ghi nhớ. Chư Phật xuất gia, cốt yếu phải có duyên khởi phát. Ngồi ngay ngắn, suy nghĩ thanh nhàn, sâu lắng tĩnh lặng, thông suốt lẽ vi tế. Hễ chuyên tâm nhớ nghĩ đến đạo thì tất có cảm ứng. Những vị ứng theo cảm ấy là các thiên tử cõi Tịnh cư, Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên) và Tự Tại thiên vương. Các vị liền sai Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) hóa ra bốn cảnh vô thường: hình ảnh già, bệnh, chết. Nhân đó Bồ Tát chứng biết phải lìa dục, lìa khổ nạn, nghĩ đến đạo trong sạch (?), nên phải ở nơi núi đầm, chuyên tâm tu thiền. Ý ấy vừa khởi, từ Tứ vương (bốn vị vua trời hộ trì bốn phương) trở xuống đều đến hầu hạ, đưa Ngài đến cây Bối-đa. Ngài nhớ lại phép xuất gia của các Phật đời trước, lấy pháp làm thầy, chư thiên và Phạm vương làm chứng. Gốc rễ niềm tin vững chắc bên trong, từ lâu đã tu tập sáu độ và ba mươi bảy phẩm, đầy đủ mọi việc của Phật, bỗng nhiên tự giác ngộ. Đế Thích liền xuống trao dao cạo vào tay Ngài.

 Bấy giờ Bồ Tát tay trái nắm tóc, tay phải cầm dao, trong lòng tự nghĩ: 'Ta cắt bỏ những thói quen khổ và nhơ bẩn, vun trồng gốc rễ không vướng mắc; cắt đứt dòng sinh tử, không thối lui, thông suốt đến cội nguồn Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới tịch diệt, dứt sạch phiền não và sinh tử). Từ khi phát tâm đến nay, ta luôn được rời bỏ gia đình; chí nguyện bền chắc, lòng không biếng nhác mỏi mệt, vững sâu không lùi bước; niềm tin và sự chứng đắc đầy đủ, ý nghĩ rõ ràng.' Dao chưa chạm đến tóc, tóc bỗng tự rụng, nhục kế (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu, một trong các tướng tốt của Phật) tự nhiên hiện ra. Vị Bổ xứ Bồ Tát (Bồ Tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ thay vào chỗ của Phật trước) trong lòng nghĩ: 'Các Phật đời trước xuất gia cạo tóc, thì phải có cà-sa (áo của người xuất gia) và pháp phục.' Ngài vừa xét lòng, ý nghĩ ấy vừa khởi, thì thiên tử cõi Tịnh cư liền trao tấm cà-sa tự nhiên bằng lụa trời trắng tinh. Bồ Tát nhận rồi khoác lên thân, pháp phục ngay ngắn. Lúc ấy chư Phật trong vô lượng thế giới nhiều như cát sông Hằng đều thông suốt thấy nhau, mỗi vị đều gửi cà-sa đến trao cho Bồ Tát. Bồ Tát liền nhận. Chư Phật cõi này cõi kia đều hiện uy thần, khiến những tấm cà-sa chư Phật gửi đến hợp lại thành một tấm áo, gọi là Tát-phi Phật-đầu-chấn-việt (?). Tấm áo này nay còn ở cõi trời Phạm thiên. Vì thế Ngài ngồi ngay ngắn sáu năm để trả xong nhân duyên đời trước. Sau sáu năm, vào cuối đêm, giới chứng mới hiện ra.

 Thế nào là giới chứng? Là chí ở nơi thanh nhàn tịch mịch, ở núi đầm mà thọ pháp; tinh thần chân thật, tiết tháo cao xa, giữ giới tu đạo; không tiếc thân mạng, xả bỏ thân thể; coi muôn vật như nhau, không cầu lợi lộc và sự cung phụng; giữ lẽ không, sống tịch lặng, thường quán pháp trong sạch; đầy đủ bốn tâm bình đẳng là từ, bi, hỷ, hộ (lòng thương ban vui, lòng thương cứu khổ, lòng vui theo điều lành của người, lòng buông xả không thiên vị), bốn ân (ân cha mẹ, ân chúng sinh, ân quốc vương, ân Tam bảo) và lòng đại bi không gì che lấp; hiểu rõ bốn thiền (bốn bậc thiền định từ thấp đến cao); không tì vết, không nhơ uế, không có ý nghĩ xảo trá, không theo pháp của người khác; ở trong Phật pháp mà đạt đạo Nê-hoàn. Đó là sa-môn (người xuất gia tu hành) giữ giới chân thật."

 Phật bảo Chánh sĩ: "Giới cấm không có hình tướng, không dính mắc vào ba cõi; không có thức, không có ta, không có ngã, không có người; không có mạng sống, không có ý, không có tên, không có chủng loại; không có biến hóa, không có số lượng, không có tạo tác; không từ đâu đến, cũng không đi về đâu; không có hình, không có diệt, không có thân, không có phạm; không có miệng, không có lời, không có tâm, không có niệm; không có việc đời, không có tính toán, không có sự việc, không có chỗ trụ; cũng không có giới, không có mê lầm; không có điều nhớ nghĩ, không có hư hoại. Đó gọi là giới cấm. Giới cấm của Phật không có tì vết nhơ uế, cũng không có người chấp vào giới; không giận không hờn, an định trong sạch, đi theo con đường vượt khỏi thế gian — như thế là giữ giới. Không nhận lấy hình thân, không nhận lấy thọ mạng, cũng không ưa thích năm đường; người hiểu rõ trọn vẹn như vậy ở trong Phật pháp, đó là giữ giới (?). Cũng không ở giữa, cũng không ở bên; cũng không dính mắc, cũng không xoay chuyển, như gió giữa hư không — đó là Bồ Tát giữ giới.

 Này Chánh sĩ, khi mới ngồi dưới cây, Ngài làm trong sạch lúc khởi đầu, chứng giới, vứt bỏ gốc khổ của dục, xả bỏ tâm ý tán loạn. Tâm ý không khởi tưởng, không có tưởng dao động, không có tưởng kiêu ngạo, không có tưởng về ta, không có tưởng về người kia, không có tưởng ở giữa, không có tưởng đây kia, không có tưởng trong ngoài, không có tưởng về đạo, không có tưởng về đời, không có tưởng về diệt, diệt cả tưởng "không có", không có cả cái tưởng "không có cái không có tưởng", không có cả cái "không có tưởng", dứt hết cả tưởng "không cùng tận" (?). Như thế đó, Chánh sĩ, dưới cây Ngài lập chứng, làm trong sạch gốc của một nghìn tám trăm giới. Số ấy vừa trọn, tòa Kim cương (tòa ngồi vững chắc không gì phá nổi, nơi chư Phật thành đạo) bỗng từ dưới đất nứt ra trồi lên. Cung ma ở tầng trời thứ sáu (cõi trời Tha hóa tự tại, nơi ma vương ở) rung chuyển nghiêng ngả dữ dội. Chư thiên ba cõi không yên chỗ của mình, đều cùng nhau xuống đến cây Bối-đa để cúng dường hầu hạ. Trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng bỗng có tiếng lớn, trong tiếng lớn ấy nói: 'Vị Bồ Tát ngồi dưới cây, đêm nay mở ra sự chứng ngộ.' Chúng sinh ai nấy đều nghe, đều thấy. Như thế đó, Chánh sĩ, đó là Bồ Tát đầy đủ giới chứng, thành tựu Tát-vân-nhã. Tam đạt, lục thông (sáu năng lực thần thông), ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có), mười lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp) — tất cả đều đầy đủ. Ba nghìn thế giới rung chuyển sáu cách. Nhờ công đức hàng phục ma, ánh sáng chiếu khắp; chúng sinh trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng nhờ ánh sáng từ bi ấy cùng lúc được an ổn, đều phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân." Khi Phật nói lời này, tám trăm tỳ-kheo đạt quả A-la-hán; ba vạn trời và người đều được pháp nhãn; ba nghìn người đạt quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục); các Chánh sĩ như Hiền Nho đều đạt vô sở tùng sinh.

 Bấy giờ bậc Thánh Sư bảo Hiền Nho: "Xưa có một lần ta đến nước Cú-đàm-di. Lúc ấy bè đảng của thiên ma (ma vương ở cõi trời) bỗng cùng quyến thuộc đến trà trộn vào đại chúng, mặc y phục khác lạ, ở chung với mọi người, động một chút là tranh cãi kiện tụng, phỉ báng lẫn nhau, đâm thọc hai đầu xúi giục (?). Những tỳ-kheo còn trong vòng sinh tử, chưa quen thể đạo, nổi lòng giận dữ bực bội, ai nấy bỏ chúng mà tản đi. Các bậc A-la-hán chân nhân cũng mỗi vị vào núi rừng. Lúc ấy, này Hiền Nho, ba tháng hạ an cư (ba tháng mùa mưa người xuất gia ở yên một chỗ tu tập) đã qua, cuối năm tu đã đến. Vào đêm mười bốn của lễ Bát-hòa-lan (lễ Tự tứ cuối mùa an cư, các tỳ-kheo mời nhau chỉ ra lỗi lầm của mình), lúc sao mai mọc, ta chỉ bảo A-nan (thị giả, người hầu cận của Phật) đánh kiền-chùy (dụng cụ đánh báo hiệu tập họp chúng trong chùa), trải đệm cỏ, rồi chỉ cùng A-nan thọ tuế (lễ kết thúc an cư, người xuất gia được tính thêm một tuổi đạo).

 Bấy giờ thiên tử cõi Tịnh cư ở giữa hư không bạch Phật: 'Bạch Thế Tôn, nay chúng tỳ-kheo đều đã tản đi, nay Phật thọ tuế sao lại chỉ có một mình?' Phật bảo thiên tử: 'Xưa ta xuất gia, ông làm chứng; ta đến cây Bối-đa, ông lại làm chứng; nay ta thọ tuế, ông lại làm chứng. Ở cõi Diêm-phù-lợi (châu Diêm-phù, thế giới loài người) và khắp quanh ba nghìn thế giới, trong vô lượng thế giới, các Đa-tát-a-kiệt (phiên âm cũ của "Như Lai") thành tựu Tát-vân-nhã; hễ từ khi thành Phật cho đến khi nhập Nê-viết (tức Niết-bàn), ông đều làm ba lần chứng minh, thể thức đầy đủ. Nên biết, này thiên tử, Đa-tát-a-kiệt có trí tuệ đạo và thần thông, một mình bước đi trong ba cõi mà còn cần có người chứng, huống chi hết thảy những người phàm tu đạo, lẽ nào lại không có thầy?'

 Phật lại bảo thiên tử Tịnh cư: 'Đời mạt (thời kỳ cuối, khi Phật pháp suy yếu) sẽ có nhiều người chí ở sự trong sạch, đạo tâm ngay thẳng sáng suốt, không ưa thế tục, ẩn mình nơi núi rừng, thật có chí bền chắc rời bỏ gia đình. Nếu không có thầy bạn, thì nên theo phép xuất gia của Ma-ha Ca-diếp (vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hạnh tu khổ hạnh): xa lìa dục, lấy sự xả bỏ dục làm chứng; xa lìa thế tục, lấy sự xả bỏ thế tục làm chứng; xa lìa danh tiếng, lấy sự xả bỏ danh tiếng làm chứng; xa lìa hình thể, lấy sự quên hình thể làm chứng; xa lìa sự mong cầu trong ngoài, lấy sự xả bỏ mong cầu làm chứng. Như thế đó, này thiên tử, Ma-ha Ca-diếp dùng năm chứng này, liền cạo râu tóc, khoác cà-sa, lấy pháp tự nhiên làm thầy, tâm trong sạch cảm động chư Phật mười phương, xin thương xót mà tự bày tỏ; ngưỡng trông chư thiên ba cõi, cũng tự bày tỏ như vậy. Ba chứng ấy rõ ràng, liền thành tỳ-kheo, chuyên tu mười hai hạnh đầu-đà (mười hai phép tu khổ hạnh, sống đơn giản tột độ như đi xin ăn, ở rừng, ngồi mà không nằm…), mỗi hạnh đều bền chắc, lấy sự không khởi vọng tưởng làm chứng.

 Lúc ấy Ca-diếp liền ở dưới gốc cây đầy đủ năm thần thông; về sau gặp Phật thì sáu thần thông liền đầy đủ. Như thế đó, này thiên tử, tỳ-kheo đời mạt hãy khéo suy xét pháp này, chớ tự cao ngạo, cầu danh, chê bai chúng tăng để mong được cúng dường. Cũng không được tạm có pháp này rồi quay lưng với chúng tăng, không chịu thờ thầy. Pháp này là nói khi hoàn toàn không có chúng tỳ-kheo nào có thể làm thầy, thì mới noi theo thực hành pháp này. Nếu có tăng thì phải cầu tăng làm chứng. Phật, Pháp, Tăng — ba ngôi báu này ngang bằng với Như Lai. Vì vậy Đa-tát-a-kiệt tôn xưng chúng tỳ-kheo tăng sáng tỏ giới luật là bậc đứng đầu. Nên biết, này thiên tử (?), trong chúng tỳ-kheo tăng hẳn có đủ ba thừa.'" Khi Phật nói lời này, thiên tử cõi Tịnh cư và tám bộ chúng nghe kinh đều vui mừng, làm lễ rồi lui đi.

 Kinh Phật thuyết về Như Lai Độc Chứng Tự Thệ Tam Muội

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video