# Kinh Phổ Diệu do Phật nói (Phổ Diệu: ánh sáng chiếu khắp)
Kinh Phổ Diệu
Ngài Trúc Pháp Hộ dịch, đời Tây Tấn.
Kinh Phổ Diệu do Phật nói, quyển thứ nhất (còn có tên là "Phương Đẳng Bản Khởi", tức "Cội nguồn khởi đầu theo kinh Đại thừa").
Tam tạng (vị tu sĩ thông suốt cả ba kho giáo điển: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, dịch vào đời Tây Tấn.
Phẩm thứ nhất: Bàn về việc giáng thần (việc Bồ-tát từ cõi trời gửi thần thức xuống nhập vào thai mẹ).
Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, Phật ở vườn Kỳ Thụ Cấp Cô Độc (khu vườn có cây của thái tử Kỳ-đà, do trưởng giả Cấp Cô Độc mua dâng lên Phật) tại nước Xá-vệ. Cùng ở với Ngài có chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: tu sĩ nam xuất gia, đã thọ giới đầy đủ), gồm một vạn hai nghìn vị tỳ-kheo, và ba vạn hai nghìn vị Bồ-tát (người tu theo đạo lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh). Tất cả các bậc đại thánh ấy trí tuệ và thần thông đều đã thông suốt. Các vị đều là bậc nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là lên thay ngôi Phật), sẽ thành chánh giác (sự giác ngộ chân chánh, tức thành Phật).
Các vị bớt phần mình để bố thí; giữ giới trong sạch, hòa nhã; nhẫn nhục, điều phục tâm ý; tinh tấn; nhất tâm (tâm chuyên chú vào một chỗ, tức thiền định); có trí tuệ và thiện quyền (phương tiện khéo léo để giáo hóa) — các hạnh độ vô cực (những hạnh tu đưa người sang bờ giác ngộ) đều đã viên mãn. Các vị hiểu rõ mọi pháp đều như ảo thuật, như dã mã (ảo ảnh do hơi nóng bốc lên giữa đồng trống), như bóng, như tiếng vang, như thân cây chuối (rỗng không có lõi), như vật hóa hiện, như giấc mộng, như bóng trăng dưới nước — thảy đều không có thật.
Dù được lợi hay không được lợi, được khen hay bị chê, khổ hay vui, được danh hay mất tiếng, các vị đều đã vượt qua hết thảy các pháp của thế gian. Các vị dùng thần thông mà tự vui, đã đạt được tổng trì (năng lực ghi nhớ và giữ trọn mọi pháp không quên mất). Các vị một mình bước đi trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới luân hồi) như ánh mặt trời. Các Bồ-tát ấy đầy đủ mọi nguyện, xoay vần trong năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) để cứu giúp kẻ nguy khốn. Tài biện luận phân minh, tâm định không gì ngăn ngại, đều đã do tự mình làm chủ. Các vị đều thành tựu pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trụ vững vàng nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt), hết thảy đều đầy đủ. Các Bồ-tát ở nơi "chỗ không có chỗ trụ" (không bám vào đâu cả), độ thoát chúng sinh khắp mười phương.
Tên các vị là: Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc), Bồ-tát Tổng Hào Vương, Bồ-tát Sư Tử Anh, Bồ-tát Cát Nghĩa Ý, Bồ-tát Tịch Ý Hạnh, Bồ-tát Phân Biệt Biện Tài, Bồ-tát Đãi Vô Úy, Bồ-tát Tấn Tịch, Bồ-tát Đại Ai. Các vị Bồ-tát đứng đầu như thế có ba vạn hai nghìn vị.
Bấy giờ đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính — danh hiệu của Phật) du hóa trong thành Xá-vệ. Quốc vương, đại thần, bậc hào tộc tôn quý, trưởng giả, cho đến thứ dân muôn họ đều cùng nhau cúng dường áo mặc, chăn đắp, cơm ăn, giường nệm, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh khi đau ốm, cùng mọi thứ đem lại an ổn. Danh tiếng mầu nhiệm của Ngài vang khắp mười phương. Ngài là Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của Phật, nghĩa lần lượt là: bậc đến từ chân như; bậc chân thật tột cùng; bậc giác ngộ chân chánh trọn khắp; bậc trí tuệ và đức hạnh đều trọn vẹn; bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát; bậc thấu hiểu thế gian; bậc cao tột không ai hơn; bậc khéo điều phục dẫn dắt người theo đạo pháp; bậc thầy của trời và người; bậc giác ngộ được thế gian tôn kính).
Ngài phô bày nghĩa lý của đạo: lúc đầu tốt, khoảng giữa tốt, lúc cuối cũng tốt; nghĩa lý thông suốt, vi diệu; điều Ngài trao cho người trong suốt sáng sủa; Ngài tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dục lạc) thanh tịnh.
Đêm hôm ấy, có vị thiên tử cõi trời Tịnh Cư (cõi trời thanh tịnh thuộc cõi sắc, nơi các bậc thánh đã dứt dục cư ngụ) tên là Tịch Nhiên Tôn, cùng với trời Thần Diệu, trời Gia Hoan Lạc, trời Gia Hoan, trời Chiên Đàn, trời Đại Duyệt, trời Huỳnh Nhiên, trời Tôn Tịch Luật, và vô số thiên tử cõi Tịnh Cư khác. Uy thần các vị lồng lộng, mỗi vị đều có ánh sáng chiếu khắp vườn Kỳ Thụ. Các vị đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân Ngài, rồi lui về đứng một bên.
Các thiên tử ấy tiến lên bạch Phật rằng: "Chúng con từng nghe có bộ kinh tên là Phổ Diệu, thuộc kinh điển Đại Phương Đẳng (kinh điển Đại thừa, nghĩa lý rộng lớn và bình đẳng), phân biệt cội gốc các công đức của Bồ-tát: từ cõi trời Đâu-thuật (tức cõi trời Đâu-suất, nơi vị Bồ-tát sắp thành Phật ở trước khi giáng sinh xuống trần) giáng thần vào thai mẹ; ở trong thai vẫn vui vẻ và khai hóa chúng sinh; bày hiện những điều đặc biệt, rồi lại hiện ra đời — tất cả đều vì mọi người mà lập nên các hạnh pháp. Ở trong cung, giữa đám thể nữ và chốn ái dục, Ngài bày tỏ các nghề nghệ thuật: hiện ra việc học chữ, tính toán, các phép số học; y dược chữa bệnh; bắn cung, đánh xe, đấu võ tay không; giao ước thi tài, ném voi, bày hiện sức mạnh của đạo vượt hơn mọi người. Ngài đầy đủ thành tựu các hạnh Bồ-tát, qua lại xoay vần, kết quả vượt bậc, danh tiếng lan xa. Ngài dùng sức Bồ-tát mà tự vui; hàng phục đạo tràng của ma (ma: kẻ phá hoại đạo, tức Ma vương ở cõi trời thuộc cõi dục cùng quân của y); đầy đủ mười lực và bốn vô úy của Như Lai (mười năng lực trí tuệ và bốn sự không sợ hãi chỉ riêng Phật mới có); tuyên bày vô lượng kinh điển của các đức Phật, diễn nói những pháp mà các đức Như Lai Chí Chân đời quá khứ đã giảng dạy.
Đạo nghĩa ấy thuở xưa, cũng như các đức Thế Tôn: Phật Liên Hoa Thượng, Phật Pháp Anh, Phật Định Quang, Phật Đức Anh, Phật Pháp Tạo, Phật Tiên Thiên, Phật Đế Anh, Phật Tập Kim Cang, Phật Chúng Tôn, Phật Tuyết Tượng, Phật Lạc Thanh Tịnh, Phật Xuất Gia Lạc Hạnh, Phật Hoa Anh, Phật Thắng Nhan, Phật Thiện Minh, Phật Thiện Diệu, Phật Tiên Huân, Phật Thắng Luân, Phật Hân Lạc, Phật Thiên Hoa, Phật Luân Cát Tường, Phật Thiện Thủ, Phật Thiện Hỷ, Phật Trụ Giác, Phật Trụ Thí, Phật Đế Pháp Phổ Xưng, Phật Thị Thế Thiện Diệu, Phật Biện Phổ, Phật Bảo Xưng, Phật Uy Cường, Phật Phạm Thần, Phật Vô Úy Thiện Hóa, Phật Thiện Âm, Phật Mục Duyệt, Phật Tích Đức, Phật Âm Vũ, Phật Diệu Nhan, Phật Thọ Thần, Phật Dữ Nhân Du, Phật Tiện Cầu, Phật Hàng Oán, Phật Cúng Dường, Phật Duy-vệ, Phật Thức-khí, Phật Tùy-diệp, Phật Câu-lưu-tần, Phật Câu-na-hàm Mâu-ni, Phật Ca-diếp — các đức Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác ấy đều đã quyết định đạo mà giáo hóa, từ xưa cho đến nay.
Lành thay Thế Tôn! Xin Ngài thương xót tất cả, nay cũng tuyên bày lời dạy pháp như thế: thương nghĩ đến nhiều người, đem an ổn cho nhiều người, che chở khắp thế gian và mọi người ở mười phương; vì những người theo Đại thừa (con đường lớn, tu để thành Phật và cứu độ tất cả) mà phân biệt giảng giải; hàng phục mọi kẻ theo học thuyết ngoài đạo và các tà kiến; thu phục các ma; tuyên bày nghĩa lý các hạnh của Bồ-tát; chỉ bày cho các Bồ-tát tu Đại thừa đều vượt lên tinh tấn, giữ gìn chánh pháp, khiến Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) được tự tại, không bị dứt mất; và đầy đủ thân Phật, hiện ra khắp mười phương."
Bấy giờ Phật im lặng, tức là chấp nhận lời thỉnh cầu của các thiên tử, vì muốn cho tất cả đều được thấm ơn. Các thiên tử thấy Phật im lặng nhận lời thỉnh, vui mừng hớn hở, cúi đầu lạy dưới chân Ngài, đi quanh Phật ba vòng, đem hoa Thiên Tâm của cõi trời rải lên cúng dường Phật, rồi bỗng nhiên biến mất, trở về cõi trời.
Sáng hôm sau, đức Thế Tôn cùng các Bồ-tát và các hàng thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình) cùng quyến thuộc vây quanh, họp ở giảng đường Ca-lê, bảo các tỳ-kheo rằng: "Nửa đêm hôm qua, các thiên tử cõi Tịnh Cư cùng quyến thuộc đến lạy dưới chân ta, chắp tay thưa rằng: 'Xin Ngài vì tất cả mà giảng lại bộ kinh Đại Phương Đẳng Phổ Diệu, để mọi loài chúng sinh đều được thấm ơn.' Lúc ấy ta im lặng chấp nhận lời thỉnh của họ.
Các thiên tử vui mừng hớn hở, bỗng nhiên biến mất, ai nấy trở về cõi trời." Đại chúng trong hội nghe vậy vui mừng, tiến lên bạch Phật: "Bạch đấng Thiên Trung Thiên (Trời trong các trời — danh xưng tôn kính Phật), chúng con cũng xin mạo muội thỉnh hỏi lại điều ấy."
Bấy giờ đức Thế Tôn bảo các Bồ-tát và các thanh văn: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ! Ta sẽ vì các ngươi nói lời dạy bảo vô cùng — điều mà tất cả các đức Như Lai đã tuyên nói để cứu độ khắp chúng sinh.
Này các tỳ-kheo, thế nào là kinh điển Phổ Diệu, pháp Đại Phương Đẳng? Khi ấy Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, ai thấy cũng phụng kính. Ngài đã đạt trọn vẹn không sót địa vị A-duy-nhan (địa vị Bồ-tát cao nhất, kề sát ngôi Phật). Trăm nghìn trời người cùng ngợi khen; danh tiếng thấu suốt mười phương; các nguyện đều đầy đủ; hiểu rõ tất cả. Ngài có kho pháp của các đức Phật trong sạch không nhơ; có con mắt đạo của trí thánh; ý niệm, thiền định và trí tuệ qua lại xoay vần. Tánh thánh bền chắc, lấy làm hổ thẹn khi chúng sinh còn chưa được độ. Tâm niệm rộng khắp, trải ra xa tận cùng.
Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ sâu thẳm, cùng đại quyền phương tiện (phương tiện khéo léo lớn lao) — các hạnh độ vô cực ấy đều trọn. Đại từ, đại bi, hỷ, hộ — bốn tâm bình đẳng (bốn tâm vô lượng: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui mừng theo điều lành của người, buông xả che chở không thiên lệch) — mở rộng dấu vết của đời sống phạm hạnh. Thần thông vô cực; ba sự thông đạt (tam minh: biết rõ các đời trước, thấy rõ sự sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não) không gì ngăn ngại; bày hiện trí thánh, mãi mãi không bị che tối.
Đạo nghiệp thuần thục: ý chỉ (bốn chỗ đặt tâm quán sát: thân, cảm thọ, tâm, các pháp), ý đoạn (bốn sự siêng năng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng điều lành đã sinh), thần túc (bốn nền tảng của thần thông), các căn (năm năng lực gốc: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ), các lực (năm sức mạnh do năm căn lớn lên mà thành), giác ý (bảy yếu tố giác ngộ), đạo nghiệp (tám nẻo đường chân chánh), cùng chỉ quán vắng lặng (dừng tâm yên lặng và quán chiếu sáng suốt) — Ngài đầy đủ khắp tất cả đạo phẩm (các pháp tu dẫn đến giác ngộ) của các đức Phật. Ngài đạt đến bản tế (chỗ tận cùng, cội gốc của thực tại). Công đức phúc lộc không thể hạn lượng. Ngài thành tựu tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp của thân Phật) để trang nghiêm thân mình. Ở cõi ấy đã lâu, Ngài luôn được tự tại.
Ngài nhân hậu hòa nhã, không tranh cãi; lời nói và việc làm ăn khớp với nhau; điều lòng ôm giữ với lời miệng nói ra không khác. Ý ấy ngay thẳng, không xu nịnh, không oán kết, không nghĩ điều khác. Ngài thường tự khiêm nhường, không tự cao; lấy lòng bình đẳng đối với chúng sinh, chưa từng thiên vị. Ngài đã cúng dường các đức Phật trong vô số trăm nghìn năm. Vì chúng sinh mà gánh vác trọng trách, luôn nhẫn chịu tai họa. Ngài thấy vô lượng chúng Bồ-tát, thấy rõ cội gốc của họ. Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên (vị trời chủ cõi sắc), Tứ thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương), trời Đại Thần Diệu, cùng trời, rồng, quỷ thần, duyệt-xoa (tức dạ-xoa, một loài quỷ thần), kiền-đà-la (tức càn-thát-bà, thần âm nhạc của cõi trời) — ai thấy Ngài cũng vui mừng, đến xin nhận lời dạy bảo.
Ngài phân biệt đầu đuôi của mọi chương cú. Đã đạt vô vi (cảnh giới không tạo tác, không sinh diệt, tức Niết-bàn) mà vẫn đi vào hữu vi (thế giới có tạo tác, sinh diệt), tùy thời dùng phương tiện mà khai hóa. Tâm Ngài nhớ đến pháp khí (những người có căn cơ tiếp nhận được giáo pháp), biết rõ hiểu hết tất cả. Những điều các đức Phật tuyên nói, Ngài không hề rối loạn, và không bao giờ thoái lui. Ngài đạt được tổng trì, vào sâu trong kho pháp. Ngài cưỡi thuyền pháp lớn đi khắp mười hai biển (?), đón độ những người trôi theo các dòng. Ngài gom góp giáo pháp ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ), gom chứa của báu pháp và trí tuệ sâu xa, làm bậc đại đạo sư vượt qua bốn dòng sông lớn (bốn dòng lũ phiền não cuốn trôi chúng sinh: ham muốn, chấp vào sự tồn tại, tà kiến, vô minh).
Các nguyện đầy đủ, Ngài hàng phục ma oán; khéo cứu những kẻ theo nghiệp ngoài đạo và các lối tà khác lạ; khai hóa tất cả, khiến chỗ họ đứng được bền chắc. Dù họ ở giữa trần lao (phiền não bụi bặm của đời), ai cũng đến quy mạng. Ngài làm người dẫn đầu mọi người, mạnh như kim cương, thực hành lòng xót thương không gì che lấp được. Chí tánh hòa nhã an ổn, chất chứa sức tinh tấn; vì pháp mà sâu xa ưu việt (?), khéo dùng phương tiện. Ở giữa đại chúng, Ngài hùng dũng như sư tử. Nghiệp thiền định của Ngài không thể hạn lượng. Như hoa sen ở chỗ bùn nhơ mà không nhiễm bẩn. Ngài giữ giới, học rộng mà không buông lung. Thương yêu khắp mười phương, không làm hại ai. Nước tâm trong lặng, không có chỗ nào đắm trước.
Ngài đi giữa tám pháp của đời (tám ngọn gió đời: được lợi, mất lợi, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được khen trước mặt, bị chê trước mặt, khổ, vui) mà tâm vẫn như viên ngọc báu lớn. Hạnh độ vô cực, phúc lộc và trí thánh đều trọn; chất công dồn đức, kho đạo sáng tỏ; trí tuệ của Phật mở rộng thành trì của pháp (?). Ngài dập tắt các hoạn nạn, khéo làm cho người tỉnh ngộ. Ngài dùng bốn thần túc mà qua đến bờ bên kia. Chí Ngài ở nơi ba cửa giải thoát (ba cánh cửa đưa đến giải thoát: thấy các pháp là không, không bám vào tướng, không mong cầu), bày tỏ sự quán chiếu vắng lặng; ánh sáng trong sạch, một lòng nơi cửa giải thoát. Ngài ở nơi nhà vắng như ở núi, ở đồng hoang. Ngài dạo trong rừng cây của pháp, hạnh đầy đủ, thành tựu mười lực và vô úy, chưa từng khiếp nhược. Vì đã vượt qua sinh tử nên không còn nghi ngại. Lông trên người không dựng đứng (không chút sợ hãi), Ngài vượt hơn vô số kẻ theo học thuyết ngoài đạo, như sư tử đi giữa bầy nai.
Ngài bỏ mọi buông lung, không có ý niệm về cái "ta". Nếu có nói ra điều gì thì đó là tiếng sư tử rống (lời nói quả quyết, không gì lay chuyển, khiến tà thuyết phải khiếp phục) — bậc anh hùng trong loài người. Với giải thoát, thiền định, trí tuệ và đạo tràng (nơi chứng đạo), Ngài phóng ánh sáng lớn chiếu vào các chỗ tối tăm, khiến tất cả đều được ánh sáng đạo. Các tà kiến ngoài đạo ví như ánh đom đóm, không ích gì cho đời. Kẻ ngu dốt tối tăm thì ánh sáng bị che lấp, lòng bị bít kín. Ngài dấy sức đạo lớn và nghiệp tinh tấn, tuyên dương hạnh công đức, uy thần lồng lộng; trừ bỏ loại tối tăm, đầy đủ điều trong trắng, ai thấy cũng vui. Ở các cõi Phật, Ngài không bị vướng ngại gì. Ngài cứu vớt những kẻ cùng khốn, gột rửa nhơ bẩn.
Với cửa giải thoát, sự nhất tâm, và giác ý mát mẻ, Ngài hiểu rõ sự sáng suốt của bậc thánh, dùng thiền định trong trắng mà khai hóa cho bốn bộ chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ), cho các trời và nhân dân. Ngài thực hành bảy giác ý, chất chứa của báu đạo. Ngài có lòng bình đẳng với chúng sinh, tùy bệnh mà cho thuốc. Chí không ôm điều ác, làm mười nghiệp lành (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến). Lấy sự giàu có ấy mà phụng trì đầy đủ. Không trái với bậc pháp vương, hạnh làm thù thắng mà chuyển bánh xe báu. Ngài thuộc dòng giống chuyển luân vương (vị vua thánh cai trị khắp thiên hạ bằng chánh pháp), thành tựu tất cả, sâu xa khó lường. Đối với mọi của báu pháp, Ngài học rộng không chán; trí tuệ rộng khắp không bờ bến.
Những điều dấy khởi lúc ấy không thể hạn lượng, không gì ví được, như sông như biển. Trí tuệ tổng trì như đất, nước, lửa, gió. Tâm Ngài bình đẳng, bền vững không lay động như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở giữa thế giới theo cách nhìn của Phật giáo). Ngài tiêu tan các kết buộc đắm trước như ánh mặt trời rọi tan mọi nhơ bẩn. Tâm như hư không, Ngài ở yên trong cung điện lớn. Ở đó có hai vạn hai nghìn giường tòa và đồ ngồi; cửa ngõ, hiên, cửa sổ, giảng đường, lầu gác đều trang hoàng nghiêm chỉnh, dựng nhiều phướn lọng; tinh xá giăng màn lưới ngọc châu giao nhau, rải khắp các loài hoa: sen xanh, phù dung. Các ngọc nữ có đến trăm nghìn ức người cùng tấu kỹ nhạc, cùng với các thứ hoa không kể xiết. Các cây báu xếp hàng thứ lớp. Mặt đất sạch sẽ, bằng phẳng, không nghiêng lệch. Hương thơm lan tỏa khắp nơi.
Chim bay, le le, ngỗng nhạn, chim loan hót tiếng ai oán và nhiều loài chim lạ, vô số ức con dạo chơi trong ao tắm, cất tiếng hòa nhã, hiện ra trước mắt. Nghe tiếng pháp lớn mà dứt sạch mọi nạn về trần dục; thu phục được sự mỏi mệt chán nản và tính tự cao ngạo mạn; tâm vui vẻ, suy nghĩ rộng lớn. Do đó thành tựu pháp lớn vô cực, diễn ra lời dạy bằng tám vạn bốn nghìn tiếng kỹ nhạc vi diệu. Đó là do Bồ-tát đời trước đã chứa đức, nên tự nhiên phát ra bài kệ (bài thơ tụng trong kinh) vi diệu này:
Chứa công, dồn hạnh đức,
Tuyên bày tiếng trọn đầy;
Tâm Ngài nghĩ khắp đạo,
Tạo ánh sáng trí tuệ.
Đủ sức mạnh vô lượng,
Buông bỏ mọi thứ có;
Phân biệt, quyết mọi nghi
Về gốc ngọn chư thiên.
Ý trong sạch không nhơ,
Không lẫn mọi vết xấu;
Vứt bỏ ba thứ độc (tham lam, giận dữ, si mê),
Dập tắt giận hờn oán.
Sạch trong, tiêu mọi nhơ,
Tâm như viên ngọc sáng;
Từ thuở xa xưa đến nay,
Luôn vui thích bố thí.
Tiếng vang theo dòng giống (?),
Giữ giới, lặng, hạnh hòa;
Tinh tấn, thiền, trí tuệ,
Noi tập pháp ức năm.
Tiếng vang danh vô số,
Tuyên nói ức năm Phật;
Thương xót các chúng sinh,
Hãy xem nay đúng lúc.
Hiểu rõ biết đầu cuối,
Bụi nhơ của sinh tử;
Quan sát hạnh gốc của
Trời, rồng, các quỷ thần.
Vui trăm nghìn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian dài vô cùng),
Nghe pháp không chán mỏi;
Trí tuệ khéo, không biếng,
Cho no kẻ đói khát lâu.
Các ngươi dù mến mộ,
Ưa pháp chẳng ưa dục;
Tánh đã không nhơ bẩn,
Thương xót trời và người.
Ức na-thuật (con số cực lớn) năm chư thiên
Nghe pháp lòng không bỏ;
Nếu ưa thích ca tụng,
Hãy xem nạn địa ngục.
Mắt Ngài sạch không nhơ,
Thấy chư Phật mười phương;
Đã được nghe pháp này,
Kinh này đời tôn quý.
Đời trước trồng đức mầu,
Ở cung trời Đâu-thuật;
Chỉ thêm lòng từ bi của trời,
Thương, vui, mưa khắp thiên hạ.
Đã vượt khỏi cõi dục (cõi còn ham muốn năm thú vui giác quan)
Và cõi sắc (cõi trời đã hết dục nhưng còn thân hình) ức năm;
Đều cùng mến bậc thánh,
Đấng Phật vô thượng cát tường.
Hàng phục nghiệp các ma,
Cảm hóa mọi ngoại đạo;
Đạo Phật như xem lòng bàn tay,
Hãy xét nay đúng lúc.
Đời trần lao hưng thịnh,
Nên giăng mây pháp ra;
Tinh tấn mưa cam lộ (nước ngọt bất tử, ví cho giáo pháp),
Tiêu diệt nhơ trời người.
Thầy thuốc tôn quý hiểu các loại bệnh,
Trao thuốc, lập phép chữa;
Nên chỉ ba cửa thoát,
Mau dựng nhà vô vi.
Ví như sư tử rống,
Các loài thú nhỏ sợ;
Vang tiếng sư tử Phật,
Hàng phục kẻ ngoại đạo.
Tay cầm đèn sáng suốt,
Vượt, hàng phục bằng sức tinh tấn;
Tổng trì gần trước mắt,
Thắng, hàng phục các ma.
Bốn thiên vương xa trông,
Muốn dâng bát bậc tôn;
Ức năm Đế Thích, Phạm thiên,
Khi Ngài mới sinh đến kính phụng.
Xem nghe tiếng tăm bậc tôn,
Dòng báu các họ hào quý;
Thấy chỗ ở bậc tôn trong loài người,
Thực hành đạo Bồ-tát.
Ngài đến ở ba cõi hữu (ba cõi tồn tại của luân hồi),
Ngọc sáng ở nơi thù thắng;
Không nhơ như ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, sáng trong),
Dấy mây mưa khắp thiên hạ.
Tiếng các thứ kỹ nhạc
Diễn ra muôn vàn âm;
Khuyên giúp, lòng thương xót,
Quan sát nay đúng lúc.
Bấy giờ Phật bảo các tỳ-kheo: Khi ấy Bồ-tát xét thấy các tiếng kỹ nhạc đã tuyên ra tiếng pháp, liền rời khỏi cung điện lớn. Có một giảng đường lớn tên là Diễn Thí Pháp; Ngài lên giảng đường ấy, ngồi trên giường sư tử (tòa ngồi của bậc thánh, ví như sư tử là chúa loài thú). Các thiên tử học nghiệp hạnh Đại thừa, thực hành lòng từ bình đẳng, cũng đều cùng lên giảng đường lớn này, mỗi người theo ngôi vị của mình mà ngồi thứ lớp. Họ rời bỏ các ngọc nữ, cùng các thiên tử đồng học đến họp, quyến thuộc mỗi bên có sáu mươi sáu ức. Họ cùng nhau bàn luận: nên để Bồ-tát hiện sinh vào dòng họ nào?
Có người nói: "Dòng họ Duy-đề ở nước Ma-kiệt là thịnh vượng nhất; nay Bồ-tát nên giáng thần vào thai mẹ ở nước ấy." Có người nói: "Bồ-tát không nên sinh ở nước ấy. Vì sao? Dòng Duy-đề thì phía mẹ chân chánh nhưng phía cha không chân chánh; dòng giống nóng nảy hung bạo, không điềm tĩnh, chẳng có gì đáng ưa. Dòng ấy ít đức, phúc không đầy đủ. Đất nước, thành ấp không có ao tắm, vườn cảnh đẹp. Lại ở vùng biên giới, không nên sinh ở đó."
Có người bàn: "Nước lớn Câu-tát, dòng họ rộng lớn, quyến thuộc đông thịnh; Bồ-tát nên giáng thần xuống nước ấy." Có người đáp: "Bồ-tát không nên. Vì sao? Dòng Câu-tát vốn từ dòng Ma-đằng đến sinh ở nước ấy; cha mẹ, tông tộc đều không chân chánh; là dòng nhỏ thấp kém, không phải chỗ mà bậc thầy cõi trời có thể ưa thích. Phúc lộc mỏng ít, đất đai hèn kém; tánh hạnh không hòa thuận; không có của quý lạ, cũng không có cỗ bàn để dâng lên bậc thánh; vườn cảnh, ao tắm cũng ít ỏi; lại là vùng biên viễn, không nên để bậc tôn quý hạ mình."
Lại có người nói: "Nước lớn Hòa-sa, quốc vương tánh tốt (?), nhân dân đông đúc, ngũ cốc được mùa; Bồ-tát nên giáng thần xuống nước ấy." Lại có người đáp: "Bồ-tát không nên. Vì sao? Vua nước ấy lẫn với dòng nhỏ, không có đức cao; đất không có uy thần; phải chịu sự cai quản của nước khác (?); cha mẹ không chân chánh, không được tự chủ. Vì thế không nên sinh ở đó."
Lại có người nói: "Thành lớn vô cùng Duy-da-li này, nhân dân sung túc, an ổn được mùa, vui sướng không tai nạn; hiên, cửa sổ, cửa ngõ, lầu gác chạm trổ, trang hoàng nguy nga; có ao tắm, vườn cảnh, nam nữ dạo chơi trong đó; nhà cửa của dân ngay ngắn chỉnh tề. Bồ-tát nên giáng thần xuống nơi ấy." Lại có người đáp: "Không nên hiện ở đó. Vì sao? Dân chúng nơi ấy ưa tranh cãi, không hòa thuận; không có hạnh trong sạch, chỉ có bề ngoài mà không có bên trong; không tu đạo pháp, không phân biệt trên dưới; ai cũng tự cho mình là tôn quý, tự nói tự làm một mình, không chịu hạ mình, không theo lời dạy của pháp, không phục người đức cao. Vì thế không thể để bậc tôn quý hạ mình."
Lại có người nói: "Nước Bát-thụ này, dòng giống hào cường, sự nghiệp vô cùng, giữa đám đông không ai hơn được (?), chỗ học tập bậc nhất. Bồ-tát nên giáng thần xuống nước ấy." Lại có người đáp: "Cũng không nên. Vì sao? Đất ấy hung dữ ngỗ nghịch, cử chỉ hư dối; chí tánh thô lỗ, cứng cỏi, khó giáo hóa; cười cợt khinh người, tự cao tự đại; không tu sự nghiệp. Vì thế không nên sinh ở đó."
Các Bồ-tát và các thiên tử, mỗi người đều cùng bàn bạc, quan sát các nước lớn trong thiên hạ cùng các vua, các dòng họ lớn, các bậc hào tôn ở ngôi cao, xem xét tất cả mà đều không vừa ý.
Lúc ấy trong hội có một vị thiên tử tên là Tràng Anh, tu đạo Bồ-tát, đã đạt bất thoái chuyển (không còn lui sụt trên đường tu), thông đạt Đại thừa, nói với các Bồ-tát và các thiên tử: "Thưa các hiền giả, chúng ta nên cùng đến hỏi Bồ-tát: bậc nhất sinh bổ xứ ở đời cuối cùng nên đến giáng thần, ở trong bào thai, thuộc dòng giống nào?" Mọi người đều chắp tay đến chỗ Bồ-tát, tiến lên hỏi: "Xin bậc chánh sĩ, vị Bồ-tát rốt ráo, cho biết nơi bậc nhất sinh bổ xứ nên giáng thần thuộc dòng giống nào, công đức ra sao?"
Bồ-tát đáp: "Nước và dòng giống nào có đủ sáu mươi đức thì bậc nhất sinh bổ xứ mới nên giáng thần. Sáu mươi đức là gì? Một, đất nước rộng lớn, dòng giống yên tĩnh. Hai, được mọi người tôn ngưỡng. Ba, không sinh ra dòng tạp. Bốn, chỗ sinh ra vi diệu. Năm, dòng giống chân chánh. Sáu, hợp với hạnh của nam và nữ. Bảy, chí khí bền chắc. Tám, nghề nghiệp gốc là bậc trượng phu. Chín, tôn trọng và tập theo nghiệp cao quý. Mười, hạnh làm bền chắc, cốt yếu. Mười một, người làm việc điềm đạm. Mười hai, được mọi người ưa mến. Mười ba, ý và hạnh dũng mãnh. Mười bốn, ở đâu cũng tôn quý. Mười lăm, chí hạnh vô cùng. Mười sáu, hạnh của phụ nữ trong trắng. Mười bảy, nam tử đông vô hạn. Mười tám, sinh ra không sợ hãi. Mười chín, không keo kiệt ghen ghét. Hai mươi, trí tuệ sáng suốt.
Hai mươi mốt, có tài nghệ, nhiều nghề. Hai mươi hai, bỏ được đường ác. Hai mươi ba, ăn uống tùy ý. Hai mươi bốn, được tự tại. Hai mươi lăm, bạn lành đông đúc. Hai mươi sáu, dù ở giữa sâu bọ thú vật cũng không bị quấy hại. Hai mươi bảy, dòng giống ôn hòa hiền lành. Hai mươi tám, mến tu đạo đức. Hai mươi chín, mà không tham dục. Ba mươi, không giận dữ. Ba mươi mốt, không ôm sự ngu tối. Ba mươi hai, ở trong vui sướng mà không ngây dại. Ba mươi ba, tướng tốt rộng khắp. Ba mươi bốn, việc làm có lòng tin sâu. Ba mươi lăm, ưa bố thí. Ba mươi sáu, xuất gia bền chắc. Ba mươi bảy, sức thế vượt trội. Ba mươi tám, chỗ nương theo thù thắng. Ba mươi chín, không ai không kính. Bốn mươi, chư thiên phụng thờ.
Bốn mươi mốt, quỷ thần phục dịch. Bốn mươi hai, ngạ quỷ (loài quỷ đói) quy ngưỡng. Bốn mươi ba, không có oán kết. Bốn mươi bốn, danh tiếng nghe khắp mười phương. Bốn mươi lăm, dòng loại bậc nhất. Bốn mươi sáu, tánh hạnh tự tại. Bốn mươi bảy, quyến thuộc mạnh mẽ. Bốn mươi tám, không có bè đảng gây loạn. Bốn mươi chín, cao tột trong các loài. Năm mươi, hiếu thuận cha mẹ. Năm mươi mốt, kính sa-môn (người xuất gia tu hành) và phạm chí (người tu hạnh trong sạch theo đạo Bà-la-môn). Năm mươi hai, của cải, nghề nghiệp giàu có. Năm mươi ba, nhiều kho báu và kho thóc. Năm mươi bốn, dồi dào bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não). Năm mươi lăm, voi ngựa đông đúc. Năm mươi sáu, một mình bước đi theo ý mình. Năm mươi bảy, nô tỳ, khách, đồng bộc nhiều vô số. Năm mươi tám, lợi và nghĩa đều như ý. Năm mươi chín, không ai thắng nổi. Sáu mươi, lòng nhân từ che chở khắp nơi. Đó là sáu mươi đức."
Bấy giờ các Bồ-tát và các thiên tử nghe sáu mươi đức của dòng giống thanh tịnh ấy, vui mừng hớn hở, mới biết là điều đặc biệt, tiến lên bạch Bồ-tát: "Dòng giống nào có công đức lồng lộng, đầy đủ như thế?" Bồ-tát đáp: "Nay có dòng giống này hưng thịnh: ngũ cốc được mùa, an ổn, giá cả rẻ, vui sướng vô cùng, người sinh sôi đông đúc, trồng nhiều cội đức. Ở Ca-duy-la-vệ (kinh đô của dòng họ Thích), mọi người hòa thuận, trên dưới nối nhau, lòng nghĩ đến việc đền đáp ơn nghĩa, giữ gìn tình ý, chất đầy ba kho tàng. Họ bỏ các tai ương tội lỗi, bỏ các tà kiến. Tất cả dòng họ Thích đều khát ngưỡng Nhất thừa (con đường duy nhất đưa đến thành Phật), kính phụng bậc tôn trưởng. Cư sĩ, đại thần, quyến thuộc đều hòa mục, sắc tướng bậc nhất.
Vua Bạch Tịnh (tức vua Tịnh Phạn, vua dòng Thích) tánh hạnh nhân hậu, hiền lành. Phu nhân tên là Diệu (tức hoàng hậu Ma-da), tánh nết ôn hòa, nhân từ, thương yêu rộng khắp, dung sắc khó ai sánh, lòng không nghiêng đổi, chưa có con cái. Bà chán thế tục, không mỏi mệt với lời dạy của đạo. Bà như ngọc nữ cõi trời, ai thấy cũng vui. Bà không có điệu bộ lả lơi của đàn bà; lời nói chí thành, chưa từng thô lỗ; dứt bỏ giận hờn; không đưa chuyện bên này bên kia; ưa bố thí; giữ giới không sứt mẻ; kính trọng chồng; biết thời, biết đủ; không ôm lòng khác; thường cát tường, an định. Tóc bà màu xanh biếc, mặt mày tươi vui, lời nói ân cần đón trước ý người (?), tánh nhân hậu hòa nhã; thân và hạnh ngay thẳng, không xu nịnh; thường biết hổ thẹn; tánh trầm tĩnh, không nhẹ dạ; ba thứ nhơ (tham, sân, si) mỏng ít; nhẫn nhục bậc nhất. Tay chân mềm mại như hoa sen. Bà giữ gìn thân, miệng, ý vững như kim cương. Như ngọc nữ báu, cội đức thanh tịnh. Năm trăm đời trước bà đã làm mẹ của Bồ-tát. Dòng họ Thích như người đói khát, ngày đêm mong đợi. Bồ-tát nên đến giáng thần, nhận lấy bào thai của bà." Rồi nói kệ rằng:
Bậc thanh tịnh ưa pháp,
Ngồi tòa sư tử pháp;
Chư thiên tự nhiên vây quanh,
Bồ-tát này điềm đạm.
Khắp giảng đường cùng bàn:
Dòng nào rất hiền lương,
Để Bồ-tát giáng thần,
Cha mẹ thuần chân chánh?
Nhìn khắp cả thiên hạ,
Quân tử, vua, họ lớn;
Đều cùng nhau suy nghĩ:
Dòng Thích sạch không vết.
Vua Bạch Tịnh hơn hết,
Đặc biệt giữa các vua;
Hưng thịnh, giàu, không lỗi,
Cung kính, luôn hành pháp.
Tất cả đều quy ngưỡng,
Đều mến dòng Thích hiền hòa;
Giảng đường, vườn cảnh đẹp,
Nên giáng thần Ca-duy.
Đều thành sức thế lớn,
Sức như voi, ba mươi hai (?);
Học thuật vượt vô cùng,
Trọn đời không bị hại.
Bạch Tịnh bỏ tự cao,
Bậc nhất ba nghìn cõi (toàn thể một đại thế giới gồm vô số thế giới nhỏ);
Ý vui như chư thiên,
Hoàng hậu tên Khiết Diệu.
Đoan chính như ngọc nữ cõi trời,
Hình thể thanh tịnh nhất;
Trời người nhìn thấy bà,
Ngắm nhìn không chán mỏi.
Không vết như của quý,
Ngay thẳng, lời dịu dàng;
An ổn, không thô, không tranh cãi,
Mặt vui, sắc không đổi.
Hành pháp, biết hổ thẹn,
Lìa kiêu mạn, không nhẹ dạ;
Nghe gì cũng không nịnh,
Luôn từ ái, thích bố thí.
Sạch điều tà, làm mười điều lành,
Thân, miệng, ý luôn chân thật;
Đã vượt khỏi thói đàn bà,
Chưa từng có sứt mẻ.
Không mến vinh hoa đời,
Cả cung rồng, cõi trời,
Không ai sánh hơn bà,
Nên mang thai bậc đại thánh.
Năm trăm đời trước kia
Luôn làm mẹ Bồ-tát;
Bạch Tịnh nên làm cha,
Ngài nên giáng thần đức nơi ấy.
Khéo thấy, siêng tu hành,
Điều phụng thờ là pháp tôn quý;
Luôn cùng điều trong trắng,
Ba mươi hai năm (?) không dục.
Ở trong nước đi đứng,
Nằm ngủ và kinh hành (đi qua lại thong thả để tu tập),
Đều chiếu sáng khắp nơi,
Ánh sạch diệt mọi tội.
Dù ở giữa trời, thần, người,
Không ai dám khởi lòng dục;
Kẻ thấy, dù không giữ oai nghi (?),
Cũng nhìn bà như mẹ con.
Hoàng hậu Diệu phát nghiệp sạch,
Sinh lớn trong cung vua;
Đã tôn quý, không ai vượt,
Danh tiếng lan truyền khắp.
Hoàng hậu xứng đáng như vậy,
Bậc tôn sáng hơn cả;
Nên đến miền nghĩa ấy,
Ta nên đến giáng thần.
Trong thiên hạ không ai khác
Có thể mang thai bậc tôn thánh;
Chỉ hoàng hậu Diệu có đức xứng,
Mới đủ sức gánh nhận.
Chư thiên hỏi bậc đại thánh,
Trí thanh tịnh của Bồ-tát,
Cũng khen công đức hoàng hậu:
Nên đến sinh vào dòng Thích.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video