# Kinh Phật Địa do Phật nói (kinh nói về Phật địa, tức địa vị và cảnh giới của bậc đã thành Phật)
Kinh Phật Địa do Phật nói
Đời Đường, Huyền Trang dịch
Kinh Phật Địa do Phật nói
Pháp sư Tam Tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật và Luận) Huyền Trang nước Đại Đường vâng chiếu vua mà dịch
Tôi nghe như thế này. Một thời, Bạc-già-phạm (phiên âm tiếng Phạn Bhagavat, tức Thế Tôn: bậc được thế gian tôn kính, chỉ Đức Phật) ở trong cung điện rực rỡ ánh sáng bậc nhất, trang hoàng bằng bảy thứ báu. Cung điện phát ra ánh sáng lớn, chiếu khắp tất cả các thế giới không bờ bến. Vô số nơi chốn được trang hoàng đẹp đẽ, bày xen nhau, tròn khắp không có giới hạn. Tầm cỡ của nó khó đo lường, vượt ngoài mọi nơi mà ba cõi vận hành (tam giới: cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô Sắc, tức toàn bộ thế gian còn trôi lăn trong sinh tử). Cung điện ấy sinh ra từ thiện căn (gốc lành, tức những việc tốt đã làm, là hạt giống cho quả lành) thù thắng, vượt ra ngoài thế gian. Nó lấy cái thức (tâm nhận biết) trong sạch, tự tại đến tột bậc làm hình tướng. Đó là nơi Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật) ngự, là nơi các vị đại Bồ Tát (người tu hạnh cứu độ chúng sinh, cầu thành Phật) tụ hội như mây, có vô lượng chư thiên (các vị trời), rồng, người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) thường theo hầu hai bên.
Nơi ấy được duy trì bằng niềm vui của pháp vị (hương vị của giáo pháp) rộng lớn, làm mọi điều lợi ích cho chúng sinh, dứt sạch phiền não (những trạng thái tâm gây khổ như tham lam, giận dữ, mê muội) cùng những trói buộc, nhơ bẩn chằng chịt, xa lìa các loài ma, vượt trên mọi sự trang hoàng khác, là chỗ nương của sự trang nghiêm của Như Lai. Nơi ấy lấy hạnh chánh niệm (sự nhớ biết, tỉnh giác thường trực) và trí tuệ lớn làm đường đi lại; lấy đại chỉ (phép tu làm tâm dừng lắng, an định) và diệu quán (phép tu quán chiếu sáng suốt, thấy rõ thực tướng) làm cỗ xe để cưỡi; lấy ba cửa giải thoát lớn là Không (thấy các pháp không có tự tính riêng), Vô tướng (không bám vào hình tướng) và Vô nguyện (không còn mong cầu, tạo tác) làm cửa đi vào. Nơi ấy được trang nghiêm bằng vô lượng công đức, được dựng trên những đóa hoa sen báu lớn bậc vua của các loài hoa.
Trong cung điện lớn ấy, Bạc-già-phạm có sự giác ngộ trong sạch nhất, hành xử không còn hai bên đối đãi, hướng đến pháp vô tướng (chân lý không có hình tướng), an trú nơi chỗ an trú của Phật, đạt được tính bình đẳng của tất cả chư Phật, đến chỗ không còn chướng ngại. Pháp của Ngài không ai lay chuyển được, việc làm của Ngài không gì ngăn ngại, những gì Ngài lập nên thì không thể nghĩ bàn. Ngài dạo chơi trong pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) bình đẳng của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Thân Ngài hiện khắp mọi thế giới. Đối với tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), trí Ngài không còn nghi ngờ, vướng mắc; với mọi hạnh, Ngài thành tựu đại giác (sự giác ngộ lớn); đối với trí hiểu các pháp, Ngài không còn nghi hoặc. Mọi thân Ngài hiện ra đều không thể dùng phân biệt mà đo lường. Ngài có cái trí mà tất cả Bồ Tát chân chính mong cầu, đạt được chỗ an trú không hai của Phật, đến bờ bên kia thù thắng (bờ giải thoát, ra khỏi sinh tử), không xen tạp. Trí mầu nhiệm giải thoát của Như Lai rốt ráo trọn vẹn, chứng biết chỗ không có giữa cũng không có bờ. Phật địa bình đẳng, cùng khắp pháp giới (toàn thể mọi pháp trong vũ trụ), trùm hết tính hư không, suốt đến tận cùng đời vị lai.
Ngài cùng ở với vô lượng đại chúng Thanh văn (các đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho chính mình). Tất cả đều đã thuần hòa, đều là con Phật. Tâm họ khéo được giải thoát, trí tuệ khéo được giải thoát, giới (những điều răn cấm phải giữ) khéo được trong sạch. Họ tìm cầu niềm vui của giáo pháp, nghe nhiều và nghe rồi thì giữ được, những điều nghe được tích lũy lại; khéo nghĩ điều cần nghĩ, khéo nói điều cần nói, khéo làm điều cần làm. Họ có trí tuệ nhanh nhạy, trí tuệ mau lẹ, trí tuệ sắc bén, trí tuệ đưa ra khỏi sinh tử, trí tuệ phân định đúng sai thù thắng, trí tuệ lớn, trí tuệ rộng và trí tuệ không ai sánh bằng, thành tựu báu vật trí tuệ. Họ đầy đủ tam minh (ba trí sáng suốt: biết các đời trước của mình và người; thấy chúng sinh chết đây sinh kia theo nghiệp; biết rõ phiền não đã dứt sạch), đạt được hiện pháp lạc trú (sự an trú trong niềm an vui ngay ở đời này) bậc nhất, là ruộng phước (người đáng được cúng dường; cúng dường cho họ thì sinh phước như gieo hạt vào ruộng tốt) lớn trong sạch. Oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đi đứng nằm ngồi) của họ lặng lẽ, nhẫn nhịn lớn lao, hiền hòa, thành tựu không thiếu sót. Họ đã khéo vâng làm theo giáo pháp thánh của Như Lai.
Lại có vô lượng Bồ Tát Ma-ha-tát (Bồ Tát bậc lớn) từ các cõi Phật cùng đến hội họp. Tất cả đều an trú trong Đại thừa (cỗ xe lớn, tức giáo pháp nhằm cứu độ mọi chúng sinh cùng thành Phật), dạo chơi trong pháp Đại thừa. Đối với chúng sinh, tâm họ bình đẳng. Họ lìa mọi phân biệt, lìa cả sự không phân biệt và các thứ phân biệt khác; dẹp tan ma và kẻ thù; xa lìa mọi ý niệm phân biệt của hàng Thanh văn và Độc giác (người tự mình giác ngộ mà không cần thầy, nhưng chỉ lo giải thoát cho riêng mình). Họ được duy trì bằng niềm vui của pháp vị rộng lớn, vượt qua năm điều sợ hãi (sợ không sống nổi, sợ mang tiếng xấu, sợ chết, sợ đọa vào đường ác, sợ đứng trước đại chúng), một mạch tiến vào địa vị bất thoái chuyển (địa vị không còn thụt lùi trên đường tu), hiện ra trước mặt ở những nơi chúng sinh bị mọi khổ não bức bách để làm dứt khổ ấy. Bồ Tát Diệu Sinh đứng đầu đại chúng.
Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ Tát Diệu Sinh: "Diệu Sinh nên biết, có năm pháp gồm thâu địa vị đại giác. Năm pháp ấy là gì? Đó là: Thanh tịnh pháp giới (pháp giới trong sạch, tức chân như: bản thể chân thật như vậy của mọi pháp, đã sạch hết mọi che lấp), Đại viên cảnh trí (trí như tấm gương tròn lớn, phản chiếu tất cả mà không méo mó), Bình đẳng tính trí (trí thấy rõ tính bình đẳng của mình và người, của mọi pháp), Diệu quan sát trí (trí quan sát mầu nhiệm, thấy rõ từng đặc tính của các pháp để thuyết pháp không ngại) và Thành sở tác trí (trí làm thành những việc cần làm, tức biến hóa ra thân, lời, ý để làm lợi ích cho chúng sinh).
Diệu Sinh nên biết, thanh tịnh pháp giới ví như hư không: tuy có mặt khắp trong mọi hình sắc với đủ thứ hình tướng, mà không thể nói hư không có đủ thứ hình tướng; bản thể của nó chỉ có một vị (một tính chất đồng nhất). Cũng vậy, thanh tịnh pháp giới của Như Lai tuy có mặt khắp đến những cảnh giới được biết thuộc đủ loại hình tướng, mà không thể nói nó có đủ thứ hình tướng; bản thể của nó chỉ có một vị.
Lại như hư không tuy có mặt khắp các hình sắc, không lìa nhau, mà không bị lỗi lầm của hình sắc làm nhơ bẩn. Cũng vậy, thanh tịnh pháp giới của Như Lai tuy có mặt khắp trong tâm tính của mọi chúng sinh, vì là chân thật nên không lìa nhau, mà không bị lỗi lầm của chúng sinh làm nhơ bẩn.
Lại như hư không dung chứa mọi nghiệp (hành động có tạo tác) của thân, lời nói và ý nghĩ, mà chính hư không thì không khởi lên, không tạo tác. Cũng vậy, thanh tịnh pháp giới của Như Lai dung chứa mọi việc làm lợi ích chúng sinh do trí biến hóa ra, mà thanh tịnh pháp giới thì không khởi lên, không tạo tác.
Lại như trong hư không, đủ thứ hình sắc hiện ra sinh, hiện ra diệt, mà hư không thì không sinh không diệt. Cũng vậy, trong pháp giới thanh tịnh của Như Lai, những việc làm lợi ích chúng sinh do trí biến hóa ra thì hiện ra sinh, hiện ra diệt, mà pháp giới thanh tịnh thì không sinh không diệt.
Lại như trong hư không, đủ thứ hình sắc hiện ra tăng, hiện ra giảm, mà hư không thì không tăng không giảm. Cũng vậy, trong pháp giới thanh tịnh của Như Lai, giáo pháp thánh như nước cam lộ (thứ nước trời bất tử, ví cho giáo pháp đem lại an vui giải thoát) của Như Lai được hiển bày lúc tăng lúc giảm, mà pháp giới thanh tịnh thì không tăng không giảm.
Lại như trong hư không, hình sắc khắp mười phương (bốn hướng chính, bốn hướng phụ, trên và dưới) không bờ bến, không cùng tận, vì cõi hư không không bờ bến, không cùng tận; mà hư không thì không đi không đến, không động không chuyển. Cũng vậy, trong pháp giới thanh tịnh của Như Lai, những tác dụng đủ loại lập nên lợi ích và an vui cho mọi chúng sinh mười phương là không bờ bến, không cùng tận, vì pháp giới thanh tịnh không bờ bến, không cùng tận; mà pháp giới thanh tịnh thì không đi không đến, không động không chuyển.
Lại như trong hư không, ba nghìn thế giới (tam thiên đại thiên thế giới: một tập hợp vô cùng lớn gồm hàng tỉ thế giới, theo vũ trụ quan Phật giáo) hiện ra hoại diệt, hiện ra hình thành, mà cõi hư không thì không hoại không thành. Cũng vậy, trong pháp giới thanh tịnh của Như Lai, hiện ra vô lượng hình tướng thành Đẳng Chánh Giác (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, tức thành Phật), hoặc lại thị hiện (hiện thân ra cho thấy) nhập Đại Niết-bàn (sự tịch diệt hoàn toàn, không còn sinh tử, của Phật khi rời cõi đời), mà pháp giới thanh tịnh thì không phải thành Đẳng Giác, cũng không phải nhập tịch diệt.
Lại như nương vào hư không mà thấy đủ thứ hình sắc mục nát, cháy khô, biến đổi, mà cõi hư không không bị chúng làm biến đổi, cũng không mỏi mệt. Cũng vậy, nương vào pháp giới thanh tịnh của Như Lai, trong cõi chúng sinh thấy có sự vi phạm các học xứ (những điều giới cần học và giữ) về thân, lời nói, ý nghĩ, mà pháp giới thanh tịnh không bị chúng làm biến đổi, cũng không mỏi mệt.
Lại như nương vào hư không mà thấy có đất lớn, núi lớn, ánh sáng, nước, lửa, Đế Thích (vua của cõi trời Ba Mươi Ba) cùng quyến thuộc, cho đến mặt trời, mặt trăng và đủ thứ khác, mà cõi hư không không phải là các hình tướng ấy. Cũng vậy, nương vào pháp giới thanh tịnh của Như Lai mà thấy có các uẩn (khối, nhóm tập hợp) là giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn và giải thoát tri kiến uẩn (năm khối công đức: giữ giới, thiền định, trí tuệ, giải thoát, và sự thấy biết rõ mình đã giải thoát), mà pháp giới thanh tịnh không phải là các hình tướng ấy.
Lại như trong hư không, do đủ thứ nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện) lần lượt sinh khởi, mà thấy vô lượng thế giới tam thiên đại thiên bày khắp chung quanh, mà cõi hư không thì không khởi lên, không tạo tác gì. Cũng vậy, trong pháp giới thanh tịnh của Như Lai, thấy các chúng hội (các hội đông đảo nghe pháp) của chư Phật đủ vô lượng hình tướng bày khắp chung quanh, mà pháp giới thanh tịnh thì không khởi lên, không tạo tác gì.
Lại nữa, Diệu Sinh! Đại viên cảnh trí là thế này: như nương vào tấm gương tròn mà bóng của mọi hình ảnh hiện ra, cũng vậy, nương vào tấm gương trí của Như Lai mà bóng của mọi hình ảnh về xứ, cảnh, thức (các giác quan, đối tượng của giác quan, và các tâm nhận biết) hiện ra. Sở dĩ chỉ lấy gương tròn làm ví dụ, là nên biết gương tròn và gương trí của Như Lai hoàn toàn giống nhau. Vì vậy gương trí ấy gọi là Viên cảnh trí (trí như gương tròn).
Như một tấm gương tròn lớn được người ưa làm phước treo ở chỗ cao đẹp, không lay động; vô lượng chúng sinh qua lại soi vào để thấy điều hay điều dở của mình, nhằm giữ điều hay, bỏ điều dở. Cũng vậy, Như Lai treo Viên cảnh trí ở pháp giới thanh tịnh, vì không gián đoạn nên không lay động, muốn cho vô lượng vô số chúng sinh thấy được nhiễm (sự ô nhiễm do phiền não) và tịnh (sự trong sạch), nhằm lấy cái tịnh, bỏ cái nhiễm.
Lại như tấm gương tròn được mài giũa rất kỹ, soi trong sạch không vết bẩn, ánh sáng chiếu khắp. Cũng vậy, Đại viên cảnh trí của Như Lai, trên Phật trí, vì đã vĩnh viễn thoát khỏi vết nhơ của phiền não chướng (sự che lấp do phiền não, ngăn cản giải thoát) và sở tri chướng (sự che lấp do bám chấp vào hiểu biết, ngăn cản trí biết tất cả) nên gọi là mài giũa rất kỹ; vì được định (trạng thái tâm chuyên chú, an định) làm chỗ nương nắm giữ nên gọi là soi trong sạch không vết bẩn; vì làm những việc lợi ích an vui cho chúng sinh nên gọi là ánh sáng chiếu khắp.
Lại như tấm gương tròn nương vào duyên là vật thật trước gương mà đủ thứ hình ảnh hiện lên. Cũng vậy, Đại viên cảnh trí của Như Lai, trong mọi lúc, nương vào các duyên mà đủ thứ bóng hình của trí hiện lên.
Như trên tấm gương tròn, không phải một mà rất nhiều hình ảnh hiện lên, nhưng trên gương thật ra không có các hình ảnh ấy, và tấm gương thì không động không tạo tác. Cũng vậy, trên Viên cảnh trí của Như Lai, không phải một mà rất nhiều bóng hình của trí hiện lên, nhưng trên Viên cảnh trí không có các bóng hình ấy, và gương trí thì không động không tạo tác.
Lại như tấm gương tròn và các hình ảnh không hợp cũng không lìa: vì hình ảnh không tụ lại trong gương, và vì hình ảnh hiện ra theo duyên. Cũng vậy, Đại viên cảnh trí của Như Lai và các bóng hình của trí không hợp cũng không lìa: vì không tụ lại, và vì không tan mất.
Lại như tấm gương tròn được mài sáng khắp, mặt gương ở mọi chỗ đều làm duyên nương cho các hình ảnh hiện lên khắp nơi. Cũng vậy, Đại viên cảnh trí của Như Lai nhờ vô lượng hạnh tu không gián đoạn mà được mài sáng khéo, làm duyên nương cho các bóng hình của trí hiện lên khắp nơi, tức là bóng hình trí của Thanh văn thừa, bóng hình trí của Độc giác thừa, bóng hình trí của Vô thượng Đại thừa (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu; ba thừa là ba con đường tu khác nhau), nhằm khiến người Thanh văn thừa nương Thanh văn thừa mà thoát ra khỏi sinh tử, người Độc giác nương Độc giác thừa mà thoát ra, người Đại thừa nương Vô thượng thừa mà thoát ra.
Như trong tấm gương tròn thấy được những bóng lớn, như bóng đất lớn, núi lớn, cây lớn, cung điện nhà cửa lớn, mà tấm gương không bằng kích thước của chúng. Cũng vậy, trên Viên cảnh trí của Như Lai thấy được bóng hình trí từ Cực Hỷ địa (bậc thứ nhất trong mười bậc tu của Bồ Tát, lúc tâm vui mừng tột độ vì mới chứng chân lý) cho đến Phật địa, và thấy được bóng hình trí của tất cả các pháp thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian), mà Viên cảnh trí không theo kích thước của chúng.
Lại như tấm gương tròn không làm duyên cho hình ảnh của vật bị che khuất hiện lên. Cũng vậy, Đại viên cảnh trí của Như Lai không làm duyên cho bóng hình trí hiện lên nơi những chúng sinh bị bạn xấu lôi kéo, nghe pháp không chân chính, bị chướng ngại, vì họ không phải là pháp khí (đồ chứa, ví người đủ khả năng tiếp nhận giáo pháp).
Lại như tấm gương tròn không làm duyên cho hình ảnh của vật ở chỗ tối hiện lên. Cũng vậy, Đại viên cảnh trí của Như Lai không làm duyên cho bóng hình trí hiện lên nơi những chúng sinh ưa điều ác, ngu tối, vì họ không phải là pháp khí.
Lại như tấm gương tròn không làm duyên cho hình ảnh của vật ở xa hiện lên. Cũng vậy, Đại viên cảnh trí của Như Lai không làm duyên cho bóng hình trí hiện lên nơi những chúng sinh không có lòng tin, ở trong nghiệp nhơ bẩn chiêu cảm sự thiếu vắng chánh pháp (?), vì họ không phải là pháp khí.
Lại nữa, Diệu Sinh! Bình đẳng tính trí do mười tướng mà được thành tựu viên mãn: vì đã chứng được pháp tính bình đẳng nơi các tướng tốt đẹp khiến người hết mực vui thích, được thành tựu viên mãn; vì đã chứng được pháp tính bình đẳng nơi mọi sự cảm thọ và duyên khởi (sự sinh ra do các nhân duyên nương nhau), được thành tựu viên mãn; vì đã chứng được pháp tính bình đẳng lìa xa tướng khác biệt và phi tướng, được thành tựu viên mãn; vì pháp tính bình đẳng của đại từ (lòng thương lớn, muốn ban niềm vui) cứu giúp rộng khắp được thành tựu viên mãn; vì pháp tính bình đẳng của đại bi (lòng thương lớn, muốn cứu khổ) không đợi điều kiện được thành tựu viên mãn; vì pháp tính bình đẳng của sự tùy theo chỗ ưa thích của chúng sinh mà thị hiện được thành tựu viên mãn; vì pháp tính bình đẳng của sự khiến mọi chúng sinh kính cẩn tiếp nhận lời dạy được thành tựu viên mãn; vì pháp tính bình đẳng của thế gian và tịch tĩnh (Niết-bàn) cùng một vị được thành tựu viên mãn; vì pháp tính bình đẳng của khổ và vui trong các pháp thế gian cùng một vị được thành tựu viên mãn; vì pháp tính bình đẳng của sự tu tập, vun trồng vô lượng công đức đến rốt ráo được thành tựu viên mãn.
Lại nữa, Diệu Sinh! Diệu quan sát trí ví như thế giới nâng đỡ cõi chúng sinh. Cũng vậy, Diệu quan sát trí của Như Lai nắm giữ tất cả các cửa đà-la-ni (tổng trì: năng lực ghi nhớ, giữ gìn giáo pháp không quên mất) và các cửa tam-ma-địa (định: trạng thái tâm chuyên chú một chỗ), cùng sự biện thuyết không ngăn ngại các pháp mầu của chư Phật.
Lại như thế giới là nhân duyên khiến chúng sinh cùng lúc khởi lên đủ thứ tâm nhận biết về vô lượng hình tướng. Cũng vậy, Diệu quan sát trí của Như Lai có thể làm nhân duyên cùng lúc khởi lên trí mầu nhiệm không ngăn ngại đối với mọi điều cần biết, cùng đủ thứ tâm nhận biết về vô lượng hình tướng.
Lại như thế giới có đủ thứ đáng vui chơi, được vườn rừng, ao hồ trang hoàng, rất đáng yêu thích. Cũng vậy, Diệu quan sát trí của Như Lai được trang nghiêm bằng đủ thứ đáng vui là các ba-la-mật-đa (các hạnh tu đưa đến bờ giải thoát như bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), các pháp bồ-đề phần (các pháp trợ giúp đạt giác ngộ), thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), vô úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp) và bất cộng Phật pháp (các phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), rất đáng yêu thích.
Lại như thế giới có các châu lục và bãi đất, mặt trời, mặt trăng, trời Tứ Thiên Vương, trời Ba Mươi Ba, trời Dạ-ma, trời Đổ-sử-đa, trời Lạc Biến Hóa, trời Tha Hóa Tự Tại, trời Phạm Thân v.v. (các tầng trời theo vũ trụ quan Phật giáo) được bày xen nhau đẹp đẽ. Cũng vậy, Diệu quan sát trí của Như Lai quan sát không sót nhân quả suy thịnh của thế gian và xuất thế gian, sự chứng đắc trọn vẹn của Thanh văn, Độc giác và Bồ Tát, bày xen nhau đẹp đẽ.
Lại như thế giới là chỗ cho chúng sinh thọ dụng (hưởng và dùng) rộng lớn. Cũng vậy, Diệu quan sát trí của Như Lai thị hiện mọi chúng hội của chư Phật, tuôn mưa pháp lớn để chúng sinh hưởng niềm vui pháp lớn.
Như trong thế giới có năm đường tái sinh, tức địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh, loài người và cõi trời. Cũng vậy, trên Quan sát trí của Như Lai, sự sai khác của năm đường với nhân quả vô biên đều hiện rõ đầy đủ.
Như trong thế giới có các cõi Dục (cõi còn ham muốn dục lạc), cõi Sắc (cõi có thân hình vi tế nhưng đã hết ham muốn dục lạc) và cõi Vô Sắc (cõi chỉ còn tâm, không có thân hình). Cũng vậy, trên Quan sát trí của Như Lai, sự sai khác của ba cõi với nhân quả vô biên đều hiện rõ đầy đủ.
Như trong thế giới có núi Tô-mê-lô (tức núi Tu-di, ngọn núi ở trung tâm thế giới) v.v. là những vua núi báu lớn hiện ra. Cũng vậy, trên Quan sát trí của Như Lai có giáo pháp rộng lớn sâu xa do oai thần của chư Phật và Bồ Tát dẫn ra.
Như trong thế giới có biển lớn rộng lớn sâu thẳm, không thể lay động. Cũng vậy, trên Quan sát trí của Như Lai có giáo pháp về pháp giới sâu xa mà mọi thiên ma (ma vương ở cõi trời), ngoại đạo (các đạo ngoài Phật giáo) và các thuyết khác không thể lay động.
Lại như thế giới được các dãy núi vòng lớn nhỏ (các dãy núi bao quanh thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) bao bọc. Cũng vậy, Diệu quan sát trí của Như Lai được bao bọc bởi sự không mê lầm về mọi tự tướng (đặc tính riêng của từng pháp) và cộng tướng (đặc tính chung của các pháp).
Lại nữa, Diệu Sinh! Thành sở tác trí là thế này: như chúng sinh có thân nghiệp siêng năng, nhờ đó chúng sinh tìm làm đủ việc như buôn bán kiếm lời, làm ruộng, làm thợ. Cũng vậy, Thành sở tác trí của Như Lai có hóa nghiệp (việc làm bằng cách biến hóa) siêng năng của thân, nhờ đó Như Lai thị hiện đủ các nghề khéo, dẹp lòng kiêu mạn của những chúng sinh cậy tài nghề; nhờ sức thiện xảo phương tiện (cách khéo léo, thích hợp để dẫn dắt) ấy, dẫn chúng sinh vào thánh giáo, khiến họ thành thục và giải thoát.
Lại như chúng sinh có thân nghiệp thọ dụng, nhờ đó chúng sinh hưởng dùng đủ thứ cảnh giới như hình sắc v.v. Cũng vậy, Thành sở tác trí của Như Lai có hóa nghiệp thọ dụng của thân, nhờ đó Như Lai đến những nơi sinh ra khác nhau của chúng sinh, thị hiện sinh ra cùng loài với họ mà ở địa vị tôn quý; nhờ thị hiện sinh ra cùng loài, Ngài thu phục mọi chúng sinh khác loài; nhờ sức thiện xảo phương tiện ấy, dẫn chúng sinh vào thánh giáo, khiến họ thành thục và giải thoát.
Lại như chúng sinh có thân nghiệp lãnh nhận, nhờ đó chúng sinh lãnh nhận quả của nghiệp thiện ác mình đã làm. Cũng vậy, Thành sở tác trí của Như Lai có hóa nghiệp lãnh nhận của thân, nhờ đó Như Lai thị hiện lãnh nhận những hạnh khó tu trong các bản sự (chuyện đời trước của các đệ tử và người khác) và bản sinh (chuyện các tiền thân của Phật); nhờ sức thiện xảo phương tiện ấy, dẫn chúng sinh vào thánh giáo, khiến họ thành thục và giải thoát.
Lại như chúng sinh có khẩu nghiệp (việc làm bằng lời nói) chúc mừng, an ủi, nhờ đó chúng sinh trò chuyện qua lại, chúc mừng an ủi lẫn nhau. Cũng vậy, Thành sở tác trí của Như Lai có hóa nghiệp chúc mừng của lời nói, nhờ đó Như Lai tuyên giảng đủ thứ pháp hợp với chỗ ưa thích của chúng sinh, lời văn và ý nghĩa khéo léo, khiến chúng sinh trí nhỏ vừa nghe đã tin; nhờ sức thiện xảo phương tiện ấy, dẫn chúng sinh vào thánh giáo, khiến họ thành thục và giải thoát.
Lại như chúng sinh có khẩu nghiệp phương tiện, nhờ đó chúng sinh chỉ bảo lẫn nhau, chuyên lo việc cần làm, chê điều ác, khen điều thiện, kêu gọi nhau. Cũng vậy, Thành sở tác trí của Như Lai khởi lên hóa nghiệp phương tiện của lời nói, nhờ đó Như Lai lập ra các học xứ chân chính, chê sự phóng dật (buông lung, lơ là), khen sự không phóng dật; lại lập ra hạng người tùy tín hành (người tu nhờ dựa vào lòng tin) và hạng người tùy pháp hành (người tu nhờ tự hiểu giáo pháp) v.v.; nhờ sức thiện xảo phương tiện ấy, dẫn chúng sinh vào thánh giáo, khiến họ thành thục và giải thoát.
Lại như chúng sinh có khẩu nghiệp biện luận, nhờ đó chúng sinh giảng giải cho nhau những nghĩa chưa hiểu, đọc tụng các bộ luận. Cũng vậy, Thành sở tác trí của Như Lai có hóa nghiệp biện luận của lời nói, nhờ đó Như Lai dứt vô lượng nghi hoặc của chúng sinh; nhờ sức thiện xảo phương tiện ấy, dẫn chúng sinh vào thánh giáo, khiến họ thành thục và giải thoát.
Lại như chúng sinh có ý nghiệp (việc làm bằng ý nghĩ) quyết định, nhờ đó chúng sinh quyết định điều nên làm và điều không nên làm. Cũng vậy, Thành sở tác trí của Như Lai có hóa nghiệp quyết định của ý, nhờ đó Như Lai phân định tám vạn bốn nghìn sự sai khác trong tâm hành (hoạt động của tâm) của chúng sinh; nhờ sức thiện xảo phương tiện ấy, dẫn chúng sinh vào thánh giáo, khiến họ thành thục và giải thoát.
Lại như chúng sinh có ý nghiệp tạo tác, nhờ đó chúng sinh tạo ra đủ thứ nghiệp. Cũng vậy, Thành sở tác trí của Như Lai có hóa nghiệp tạo tác của ý, nhờ đó Như Lai quán xét những hạnh chúng sinh đã làm, làm hay không làm, được hay mất, để khiến họ biết lấy biết bỏ, mà tạo ra pháp đối trị (phương pháp chữa trị phiền não, như thuốc chữa bệnh); nhờ sức thiện xảo phương tiện ấy, dẫn chúng sinh vào thánh giáo, khiến họ thành thục và giải thoát.
Lại như chúng sinh có ý nghiệp phát khởi, nhờ đó chúng sinh phát khởi các nghiệp. Cũng vậy, Thành sở tác trí của Như Lai có hóa nghiệp phát khởi của ý, nhờ đó Như Lai, vì muốn nói pháp đối trị cho họ, bày ra những tên gọi, câu và chữ mà họ ưa thích; nhờ sức thiện xảo phương tiện ấy, dẫn chúng sinh vào thánh giáo, khiến họ thành thục và giải thoát.
Lại như chúng sinh có ý nghiệp lãnh nhận, nhờ đó chúng sinh lãnh nhận khổ và vui. Cũng vậy, Thành sở tác trí của Như Lai có hóa nghiệp lãnh nhận của ý, nhờ đó Như Lai, đối với câu hỏi có lời đáp nhất định hay không nhất định, dùng cách hỏi ngược lại hoặc gác lại không đáp để trả lời phân định, tùy chỗ thích hợp mà lãnh nhận các nghĩa về quá khứ, vị lai, hiện tại v.v.; nhờ sức thiện xảo phương tiện ấy, dẫn chúng sinh vào thánh giáo, khiến họ thành thục và giải thoát."
Bấy giờ Bồ Tát Ma-ha-tát Diệu Sinh bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Chỉ riêng Như Lai mới ở trong pháp giới thanh tịnh mà thọ dụng cái trí về sự việc hòa hợp một vị (trí trong đó mọi việc hòa chung làm một, không còn phân biệt mình và người), hay các Bồ Tát cũng làm được như vậy?" Phật bảo Bồ Tát Diệu Sinh: "Các Bồ Tát cũng thọ dụng được cái trí về sự việc hòa hợp một vị."
Bồ Tát Diệu Sinh lại bạch Phật: "Những Bồ Tát nào thọ dụng được cái trí về sự việc hòa hợp một vị?" Phật bảo Diệu Sinh: "Đó là Bồ Tát đã chứng vô sinh pháp nhẫn (sự hiểu biết vững chắc, an nhiên chấp nhận rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Vì Bồ Tát ấy, khi đạt được sự nhẫn và hiểu biết về pháp vô sinh, liền đối trị hai thứ tưởng; do dẹp bỏ hai thứ tưởng là ta và người nên được tâm bình đẳng. Từ đó trở lên, các Bồ Tát ấy không còn hiện khởi tưởng phân biệt ta và người nữa, nên thọ dụng được cái trí về sự việc hòa hợp một vị."
Bồ Tát Diệu Sinh lại bạch Phật: "Cúi mong Như Lai nói rộng ví dụ, để các Bồ Tát hiểu được nghĩa sâu xa, tùy theo duyên của những người cần giáo hóa mà truyền bá rộng rãi, khiến chúng sinh nghe rồi mau chứng ngộ vô sinh pháp nhẫn."
Phật bảo Diệu Sinh: "Ví như chư thiên cõi trời Ba Mươi Ba, khi chưa vào rừng Tạp Lâm (khu vườn trên cõi trời Ba Mươi Ba, nơi chư thiên vào thì cùng hưởng chung mọi thứ), thì trước sau không thể cùng nhau thọ dụng chung các vật dụng và các cảm thọ mà không có ý niệm ta và của ta. Nếu vào rừng Tạp Lâm thì không còn phân biệt, tùy ý cùng thọ dụng. Vì rừng Tạp Lâm có đức như thế, có thể khiến chư thiên vào rừng ấy cùng nhau thọ dụng các vật dụng và cảm thọ thuộc quả báo cõi trời mà không suy tính gì. Cũng vậy, Bồ Tát nếu chưa chứng vô sinh pháp nhẫn thì trước sau không thể được tâm bình đẳng, được xả (tâm buông bỏ, quân bình, không thiên lệch) bình đẳng, nên không khác gì hàng Thanh văn và Độc giác, vì còn hai thứ tưởng; họ không thể an trú mà thọ dụng cái trí về sự việc hòa hợp một vị. Nếu đã chứng vô sinh pháp nhẫn, do dẹp bỏ hai thứ tưởng nên được tâm bình đẳng, bèn khác với hàng Thanh văn và Độc giác; nhờ tâm bình đẳng mà an trú được nơi xả, thọ dụng cái trí về sự việc hòa hợp một vị.
Lại nữa, Diệu Sinh! Ví như các dòng sông lớn nhỏ đủ loại, khi chưa đổ vào biển lớn thì mỗi dòng có chỗ nương riêng, nước khác nhau, nước ít, nước lúc tăng lúc giảm, công dụng của nước mỗi dòng mỗi khác, chỉ nuôi sống được một phần nhỏ các loài thủy tộc. Nếu đã đổ vào biển lớn thì không còn chỗ nương riêng, nước không còn sai khác, nước không có hạn lượng, nước không tăng không giảm, công dụng như nhau, nuôi sống được rộng lớn các loài thủy tộc. Cũng vậy, Bồ Tát nếu chưa chứng nhập biển lớn pháp giới thanh tịnh của Như Lai thì mỗi vị có chỗ nương riêng, trí khác nhau, trí ít, trí lúc tăng lúc giảm, công dụng của trí mỗi vị mỗi khác, chỉ làm chỗ nương cho một phần nhỏ chúng sinh làm chín muồi thiện căn. Nếu đã chứng nhập biển lớn pháp giới thanh tịnh của Như Lai thì không còn chỗ nương riêng, trí không sai khác, trí không có hạn lượng, trí không tăng không giảm, thọ dụng cái trí về sự việc hòa hợp một vị, làm chỗ nương cho vô lượng chúng sinh làm chín muồi thiện căn."
Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ (bài văn vần tóm ý giáo pháp) rằng:
Chân như (bản tính chân thật, như vậy, không đổi) của mọi pháp, là tướng đã sạch hai chướng (phiền não chướng và sở tri chướng);
Trí về pháp, và cảnh mà trí ấy hướng đến, là tướng tự tại không cùng tận;
Trí chân như trùm khắp, nhờ tu tập mà chứng đắc viên mãn;
Đặt để chúng sinh vào hai (?), đủ các loại quả không cùng tận;
Biến hóa thân, lời và tâm, là nghiệp phương tiện khéo giáo hóa;
Các cửa định và tổng trì, hai sự thành tựu không bờ bến;
Thân tự tính, thân thọ dụng pháp, thân biến hóa xoay chuyển sai khác (ba thân Phật: thân là bản tính chân thật; thân hưởng niềm vui giáo pháp; thân biến hóa hiện ra để cứu độ chúng sinh);
Pháp giới thanh tịnh như thế, là điều chư Phật đã nói.
Khi Bạc-già-phạm nói kinh này xong, Bồ Tát Ma-ha-tát Diệu Sinh cùng các vị đại Thanh văn, cùng chư thiên, loài người, A-tố-lạc (tức A-tu-la: loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, tranh đấu với chư thiên) v.v. trong thế gian, tất cả đại chúng nghe lời Phật dạy đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm theo.
Kinh Phật Địa do Phật nói
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video