Thiên 1 — Kinh Quyết định Tỳ-ni (toàn văn)

 Kinh Phật nói về Quyết định Tỳ-ni (Tỳ-ni là phiên âm từ tiếng Phạn vinaya, tức giới luật: những điều răn và phép tắc người tu phải giữ; nghĩa gốc là "điều phục", tức chế ngự thân và tâm. "Quyết định Tỳ-ni" là phân định rõ ràng, dứt khoát về giới luật).

 Kinh Phật nói về Quyết định Tỳ-ni

 Đời Tây Tấn (triều Tấn ở Trung Hoa, đóng đô ở phía tây, khoảng năm 265–316), vị Tam tạng (danh hiệu của vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật và Luận) người Đôn Hoàng (vùng đất ở cực tây bắc Trung Hoa) dịch.

 Kinh Phật nói về Quyết định Tỳ-ni

 Các bản mục lục kinh điển đều ghi là do vị Tam tạng người Đôn Hoàng dịch.

 Tôi nghe như thế này. Một thời, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn, ở đây chỉ đức Phật Thích-ca) ở nước Xá-vệ (một vương quốc lớn ở miền bắc Ấn Độ thời Phật), trong rừng Kỳ-đà, tại tinh xá (nơi ở và tu hành của các vị tu sĩ) Cấp Cô Độc (nghĩa là "người cấp giúp kẻ mồ côi và người không nơi nương tựa", danh hiệu của vị trưởng giả đã dâng cúng tinh xá này). Cùng ở với Ngài có đại chúng tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) một nghìn hai trăm năm mươi vị, và một vạn vị Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh).

 Bấy giờ đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật), như vị Long vương (vua loài rồng) nhìn quanh, quan sát đại chúng. Quan sát đại chúng xong, Ngài bảo các vị Bồ-tát: "Thưa các nhân giả, ai có thể, trong đời xấu ác về sau, kham nhẫn (có đủ sức nhẫn nại gánh vác mọi gian khó) để giữ gìn chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật), dùng các phương tiện (những cách khéo léo, linh hoạt phù hợp với từng người) mà giáo hóa, giúp chúng sinh (mọi loài có sự sống, có tâm thức) được thành tựu?"

 Bấy giờ Bồ-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn, trong đời sau, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) mà Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, đến như các Phật trước đã đến) đã tích tập qua trăm nghìn vạn ức na-do-tha (một con số cực lớn, khoảng hàng trăm tỷ) a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ nghĩa là "không thể đếm được"; kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài), để làm lợi ích rất nhiều cho vô lượng chúng sinh."

 Bồ-tát Sư Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn giáo hóa, giúp chúng sinh thành tựu." Bồ-tát Kim Cang bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn thương xót, che chở các chúng sinh xấu ác." Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ; "Pháp vương tử" nghĩa là người con của vua Pháp, tức của Phật, sẽ nối ngôi Phật) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn làm đầy đủ mọi điều mong cầu của chúng sinh."

 Bồ-tát Trí Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn khiến các chúng sinh trừ bỏ vô minh (sự mê mờ, không thấy biết lẽ thật, gốc rễ của khổ đau)." Bồ-tát Pháp Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn khiến các chúng sinh lìa xa những điều trái với chánh pháp." Bồ-tát Nguyệt Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn khiến các chúng sinh luôn được xa lìa những việc không có công đức." Bồ-tát Nhật Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn dùng cỗ xe an vui (thừa, nghĩa là cỗ xe, ví cho con đường tu chở người ra khỏi khổ) khiến các chúng sinh đều được cứu độ, thoát khổ." Bồ-tát Vô Úy bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn giáo hóa và làm lợi ích cho vô biên chúng sinh."

 Bồ-tát Bạt-đà-bà-la bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn nói pháp không mê muội, khiến các chúng sinh đều được nghe biết và thành tựu trí tuệ." Bồ-tát Vô Tận Ý bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể kham nhẫn phát khởi đại nguyện, khiến vô tận chúng sinh đều được thành tựu."

 Bồ-tát Nguyệt Quang nói: "Con có thể kham nhẫn khiến các chúng sinh thường làm việc phục vụ người khác." Bồ-tát Diệu Mục nói: "Con có thể kham nhẫn trao cho các chúng sinh cội gốc của an vui." Bồ-tát Quán Thế Âm (vị Bồ-tát lắng nghe tiếng kêu cứu của thế gian để cứu khổ) nói: "Con có thể kham nhẫn làm chỗ nương tựa cho các chúng sinh cứng cỏi khó dạy đang ở trong ác thú (các cõi xấu khổ như địa ngục, quỷ đói, súc vật)." Bồ-tát Đắc Đại Thế (vị Bồ-tát có sức mạnh trí tuệ lớn, thường cùng Quán Thế Âm hầu Phật A-di-đà) nói: "Con có thể kham nhẫn khiến những chúng sinh ở cõi xấu khổ chưa được cứu độ đều được cứu độ."

 Bồ-tát Thiện Số nói: "Con có thể kham nhẫn khiến những chúng sinh chưa được điều phục (chế ngự, thuần hóa) đều được điều phục." Bồ-tát Diệu Ý (bản Khiết Đan ghi là Diệu Âm) nói: "Con có thể kham nhẫn khiến những chúng sinh ưa thích pháp nhỏ hẹp đều được cứu độ, thoát khổ." Bồ-tát Hỷ Lạc nói: "Con có thể kham nhẫn giúp những chúng sinh thấp hèn, xấu ác, ô uế tạp nhạp đều được thành tựu." Bồ-tát Quang Tích nói: "Con có thể kham nhẫn giáo hóa và giải thoát chúng sinh trong loài súc sinh (loài vật)." Bồ-tát Nhập Vô Tránh nói: "Con có thể kham nhẫn chỉ bày con đường chân chính để giáo hóa chúng sinh."

 Bồ-tát Ái Kiến nói: "Con có thể kham nhẫn đem an vui, lợi ích, bố thí cho chúng sinh, khiến họ cầu trí tuệ chân thật." Bồ-tát Bất Tư Nghị nói: "Con có thể kham nhẫn thương nhớ và giáo hóa chúng sinh trong loài ngạ quỷ (quỷ đói, loài chịu khổ đói khát triền miên)." Bồ-tát Nhật Quang nói: "Con có thể kham nhẫn khiến những chúng sinh chưa thuần thục trở nên thuần thục." Bồ-tát Tỳ-ma-la-cật nói: "Con có thể kham nhẫn làm tròn đầy mọi điều mong ước của chúng sinh." Bồ-tát Đại Khí Lực nói: "Con có thể kham nhẫn vì các chúng sinh mà đóng cửa ác đạo (các đường xấu khổ)." Bồ-tát Đoạn Nghi nói: "Con có thể kham nhẫn khiến những chúng sinh ưa thích pháp nhỏ hẹp được cứu độ, thoát khổ."

 Bồ-tát Trụ Vô Úy nói: "Con có thể kham nhẫn thường dùng lời khen ngợi để làm lợi ích cho chúng sinh." Bồ-tát Cát Thắng Trí nói: "Con có thể kham nhẫn tùy theo sở thích khác nhau của chúng sinh mà cứu độ họ." Bồ-tát Trụ Vô Lượng nói: "Con có thể kham nhẫn vì các chúng sinh mà nói đạo vô vi (con đường đưa đến cái không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn)." Bồ-tát Trụ Nhất Thiết Pháp Vô Úy nói: "Con có thể kham nhẫn, đối với những chúng sinh ưa thích các thừa khác nhau, tùy theo sở thích của họ mà hiện ra cho phù hợp."

 Bồ-tát Diệu Ý nói: "Con có thể kham nhẫn thường bày ra những việc chúng sinh vui thích để giáo hóa họ." Bồ-tát Vô Cấu Diễm nói: "Con có thể kham nhẫn thương mến chúng sinh, che chở họ, giúp họ thành tựu." Bồ-tát Ma-ni Quang nói: "Con có thể kham nhẫn khiến các chúng sinh tự biết được túc mạng (các đời sống trước của mình)." Bồ-tát Quang Đức nói: "Con có thể kham nhẫn dùng sự siêng năng chân chính để cứu vớt chúng sinh." Bồ-tát Hiền Đức nói: "Con có thể kham nhẫn dứt trừ tận gốc khổ não của chúng sinh." Bồ-tát Bảo Thủ nói: "Con có thể kham nhẫn đem các thứ châu báu bố thí cho chúng sinh, khiến họ được an vui." Bồ-tát Tối Thắng Ý nói: "Con có thể kham nhẫn khiến chúng sinh nghèo khó thoát khỏi cảnh nghèo khổ."

 Bồ-tát Đoạn Chư Triền nói: "Con có thể kham nhẫn khiến các chúng sinh luôn được xa lìa phiền não (những tâm trạng xấu như tham, giận, si mê làm tâm rối loạn, khổ sở) và sợ hãi." Bồ-tát Kim Cang Quang nói: "Con có thể kham nhẫn vì các chúng sinh chỉ bày con đường chân chính." Bồ-tát Hiện Đức Sắc Tượng nói: "Con có thể kham nhẫn, với những chúng sinh mong cầu nhiều, tùy điều họ cầu mà đều cấp cho đầy đủ." Bồ-tát Pháp Xuất Diệu nói: "Con có thể kham nhẫn thường nói về hạnh thanh tịnh của các pháp." Bồ-tát Kim Cang Thể nói: "Con có thể kham nhẫn trừ bỏ mọi chướng ngại cho các chúng sinh." Bồ-tát Pháp Ích nói: "Con có thể kham nhẫn thường dùng chánh pháp để cứu độ chúng sinh."

 Bồ-tát Vô Thiểu Hữu (bản Khiết Đan ghi là Thiểu Vi) nói: "Con có thể kham nhẫn vì các chúng sinh mà dứt trừ các thứ độc." Bồ-tát Nguyệt Thượng nói: "Con có thể kham nhẫn vì các chúng sinh mà hiện thân thuyết pháp." Bồ-tát Sư Tử Ý nói: "Con có thể kham nhẫn thường dùng pháp thí (đem giáo pháp ban cho người) để làm lợi ích cho chúng sinh." Bồ-tát Ý Tử Quang (bản Khiết Đan ghi là Đồng Tử Quang) nói: "Con có thể kham nhẫn cứu độ các chúng sinh ở nơi thấp hèn." Bồ-tát Phật Công Đức nói: "Con có thể kham nhẫn chỉ bày con đường chân chính, dứt bỏ các cõi xấu khổ."

 Bồ-tát Kim Cang Quang nói: "Con có thể kham nhẫn hiện ra thân hình để cứu độ chúng sinh." Bồ-tát Đức Cát Thắng nói: "Con có thể kham nhẫn làm cho những chúng sinh đang sa sút được tăng thêm lợi ích." Bồ-tát Trì Thế nói: "Con có thể kham nhẫn đóng cửa địa ngục." Bồ-tát Trì Cam Lộ nói: "Con có thể kham nhẫn khiến các chúng sinh vượt qua sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, chết rồi lại sinh, triền miên không dứt)." Bồ-tát Võng Minh nói: "Con có thể kham nhẫn vì các chúng sinh thường hiện ánh sáng, diệt hết mọi kết (những sợi dây phiền não trói buộc chúng sinh vào sinh tử)."

 Bấy giờ ngài Xá-lợi-phất (một vị đại đệ tử của Phật) nghe các vị Bồ-tát nói những lời giáo hóa chúng sinh để tự trang nghiêm mình như thế, được điều chưa từng có, bèn tiến lên bạch Phật: "Thật chưa từng có, bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát này thật không thể nghĩ bàn, có lòng đại bi, dùng nhiều phương tiện, tinh tấn bền vững mà tự trang nghiêm, cho đến tất cả chúng sinh cũng không thể làm hư hoại, không thể đo lường, không thể theo kịp, không thể khuất phục; ánh sáng của các vị không gì che lấp được.

 "Bạch Thế Tôn, con thường khen ngợi những việc chưa từng có của các vị Bồ-tát này. Đó là: có người cố ý đến xin đầu, mắt, tai, mũi, thân thể, tay chân và mọi thứ của các vị; khi bị xin, các vị không hề tiếc rẻ, không sinh lòng hối hận. Bạch Thế Tôn, con thường suy nghĩ và luôn nghĩ thế này: nếu có người ép buộc các vị Bồ-tát này, xin của các vị mọi thứ, dù là trong thân hay ngoài thân, thì nên biết những vị ấy đều là Bồ-tát an trụ trong giải thoát không thể nghĩ bàn (cảnh giới giải thoát cao siêu vượt ngoài sự suy lường của tâm thường)."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Những cảnh giới về thiền định (trạng thái tâm lắng đọng, tập trung), phương tiện và trí tuệ của các vị Bồ-tát này không phải là điều mà phàm phu (người thường chưa giác ngộ), mọi bậc Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà tự giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi Phật (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy, cũng không đi giáo hóa người) có thể suy lường được.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất, các vị Bồ-tát này tuy thấy các thần thông biến hóa của chư Phật, nhưng đối với các pháp, tâm không lay động, thường làm đầy đủ mọi mong ước của chúng sinh. Lại nữa, Xá-lợi-phất, nếu có chúng sinh ưa thích đời sống cư sĩ (người tu tại gia), các vị hiện thân cư sĩ để giáo hóa họ. Nếu có chúng sinh ưa thích uy thế lớn, các vị hiện làm các vua có uy lực lớn để điều phục họ. Nếu có chúng sinh chí cầu Niết-bàn (trạng thái dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử, an tịnh tuyệt đối), các vị dùng Thanh văn thừa (con đường tu của hàng Thanh văn) để cứu độ họ. Với người cầu quả Bích-chi Phật, các vị hiện hình Bích-chi Phật để cứu độ. Với người cầu đạo Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh để cùng thành Phật), các vị hiện làm thân Phật, để xây dựng Phật pháp.

 "Như vậy, Xá-lợi-phất, các vị Bồ-tát này dùng nhiều phương tiện giáo hóa chúng sinh, khiến tất cả đều được an trụ trong Phật pháp. Vì sao vậy? Xá-lợi-phất, ngoài trí tuệ của Như Lai ra, không có cỗ xe nào khác có thể đưa người cứu độ đến Niết-bàn. Vì nghĩa ấy nên gọi là Như Lai. Vì sao vậy? Như Như Lai nói pháp như như (chân như, tức thực tướng không thay đổi của mọi sự vật), tức là đúng như vậy mà giác biết pháp này, nên gọi là Như Lai. Biết những sở thích khác nhau của chúng sinh mà đều hiện ra cho phù hợp, gọi là Như Lai. Thành tựu tất cả thiện căn (gốc lành, những việc lành làm nền tảng sinh ra quả tốt), dứt bỏ tất cả gốc bất thiện, gọi là Như Lai. Có thể chỉ cho chúng sinh con đường giải thoát, gọi là Như Lai. Có thể khiến chúng sinh xa lìa đường tà, chỉ bày đường thánh, gọi là Như Lai. Nói các pháp không (không có thực thể cố định, tự tồn tại), làm sáng tỏ nghĩa không, gọi là Như Lai. Tất cả chúng sinh có nhiều loại nhận thức, nhiều loại sở thích, Ngài tùy theo sở thích của họ mà chỉ con đường giải thoát, gọi là Như Lai.

 "Đối với các phàm phu có vọng tưởng (suy nghĩ sai lầm, không đúng thực tế) và nghi hoặc, Ngài có thể khiến họ hiểu ra đó là những điều không chân thật. Các vị Bồ-tát đối với pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, mọi sự vật) thì tâm không lay động, khiến những chúng sinh như huyễn đều được giải thoát, lần lượt sẽ tiến đến đạo tràng (nơi thành đạo, giác ngộ thành Phật)."

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất, Bồ-tát tại gia nên tu hai loại bố thí (cho đi để giúp người). Thế nào là hai? Một là tài thí (cho của cải), hai là pháp thí (cho giáo pháp). Lại nữa, Xá-lợi-phất, Bồ-tát xuất gia, hiền hòa không giận dữ, nên tu bốn loại bố thí. Những gì là bốn? Một là giấy, hai là mực, ba là bút, bốn là giáo pháp. Bốn loại bố thí như vậy là điều người xuất gia nên tu hành. Các vị Bồ-tát đã chứng vô sinh nhẫn (sự an trụ vững chắc trong chân lý rằng các pháp vốn không thật sinh, không thật diệt) nên tu tập ba loại bố thí. Những gì là ba? Bố thí ngôi vua, bố thí vợ con, bố thí đầu mắt. Ba loại như vậy gọi là đại thí, gọi là bố thí cực kỳ cao diệu. Các vị Bồ-tát đã chứng vô sinh nhẫn nên tu ba loại bố thí như vậy."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát không nên sợ tham dục, sân hận và si mê chăng?" Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát có hai loại phạm lỗi lớn. Những gì là hai? Do sân hận và do si mê mà phạm giới (những điều răn cấm đã thọ nhận), gọi là phạm lớn. Do tham dục mà phạm thì gọi là phạm nhỏ, nhưng khó trừ bỏ. Do sân hận mà phạm gọi là phạm lớn, nhưng dễ trừ bỏ. Do si mê mà phạm cũng gọi là phạm lớn, và cũng khó trừ bỏ.

 "Vì sao lòng ái (tham luyến) là phạm nhỏ mà khó trừ? Vì lòng ái làm tăng trưởng cành nhánh của sinh tử, lại cũng là hạt giống của sinh tử. Vì nghĩa ấy nên nó nhỏ mà khó trừ. Người do sân mà phạm thì đọa vào các đường ác là địa ngục (nơi chịu khổ hình nặng nề nhất) và súc sinh; sân hận rất nhanh chóng gây chướng ngại cho tâm, nhưng dễ trừ bỏ. Người do si mà phạm thì đọa vào tám đại địa ngục, những nơi khổ lớn, khó được giải thoát.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất, nếu có Bồ-tát phạm vào giới thứ nhất (giới nặng nhất trong các giới căn bản), thì phải ở trước mười vị tăng, với tâm ngay thẳng mà tha thiết sám hối (tỏ bày lỗi lầm, ăn năn và hứa không tái phạm). Người cố ý phạm giới thì phải ở trước năm vị, với tâm ngay thẳng mà tha thiết sám hối. Người tay nắm người nữ, mắt nhìn với tâm xấu, thì ở trước một người hoặc hai người, với tâm ngay thẳng mà tha thiết sám hối."

 "Nếu có Bồ-tát đã phạm tội ngũ vô gián (năm tội cực nặng phải đọa địa ngục Vô gián, nơi chịu khổ liên tục không gián đoạn: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hoại sự hòa hợp của tăng đoàn), phạm với người nữ hoặc phạm với người nam, hoặc cố ý phạm, phạm đến tháp (nơi thờ xá-lợi Phật), phạm đến tăng (đoàn thể người xuất gia), hay những tội khác như thế, thì Bồ-tát ấy nên đối trước ba mươi lăm vị Phật, ngày đêm ở một mình, hết lòng sám hối những tội nặng đã phạm. Phép sám hối là: Quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng (quy y nghĩa là trở về nương tựa)."

 Nam mô (xin kính lạy, xin quy về nương tựa) Phật Thích-ca Mâu-ni. Nam mô Phật Kim Cang Bất Hoại. Nam mô Phật Bảo Quang. Nam mô Phật Long Tôn Vương. Nam mô Phật Tinh Tấn Quân. Nam mô Phật Tinh Tấn Hỷ. Nam mô Phật Bảo Hỏa. Nam mô Phật Bảo Nguyệt Quang. Nam mô Phật Hiện Vô Ngu. Nam mô Phật Bảo Nguyệt. Nam mô Phật Vô Cấu. Nam mô Phật Ly Cấu. Nam mô Phật Dũng Thí. Nam mô Phật Thanh Tịnh. Nam mô Phật Thanh Tịnh Thí. Nam mô Phật Bà-lưu-na. Nam mô Phật Thủy Thiên. Nam mô Phật Kiên Đức. Nam mô Phật Chiên-đàn Công Đức. Nam mô Phật Vô Lượng Cúc Quang. Nam mô Phật Quang Đức. Nam mô Phật Vô Ưu Đức. Nam mô Phật Na-la-diên. Nam mô Phật Công Đức Hoa. Nam mô Phật Liên Hoa Quang Du Hý Thần Thông. Nam mô Phật Tài Công Đức. Nam mô Phật Đức Niệm. Nam mô Thiện Danh Xưng Công Đức Như Lai. Nam mô Hồng Diễm Tràng Vương Như Lai. Nam mô Thiện Du Bộ Công Đức Như Lai. Nam mô Đấu Chiến Thắng Như Lai. Nam mô Thiện Du Bộ Như Lai. Nam mô Châu Tạp Trang Nghiêm Công Đức Như Lai. Nam mô Bảo Hoa Du Bộ Như Lai. Nam mô Bảo Liên Hoa Thiện Trụ Ta-la Thọ Vương Như Lai.

 "Chư Phật Thế Tôn như thế trong tất cả các thế giới luôn ở mãi nơi đời, nguyện chư Thế Tôn thương xót nghĩ đến con. Trong đời này của con hoặc những đời trước của con, từ vô thủy (thời không có khởi đầu) trong vòng sinh tử đến nay, con đã tạo các tội: hoặc tự mình làm, hoặc bảo người khác làm, hoặc thấy người làm mà vui theo; hoặc là của tháp, hoặc của tăng, hoặc của chung chư tăng bốn phương, con hoặc tự lấy, hoặc bảo người khác lấy, hoặc thấy người lấy mà vui theo; năm tội vô gián, hoặc tự làm, hoặc bảo người khác làm, hoặc thấy người làm mà vui theo; mười điều bất thiện (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói đâm thọc, nói lời ác độc, nói lời thêu dệt, tham lam, sân hận, tà kiến), hoặc tự làm, hoặc bảo người khác làm, hoặc thấy người làm mà vui theo.

 "Những tội chướng đã tạo ấy, hoặc che giấu hoặc không che giấu, đáng phải đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh và các đường ác khác, vào vùng biên địa xa xôi không có Phật pháp, vào thân phận thấp hèn và làm Di-lệ-xa (phiên âm tiếng Phạn, chỉ dân man di không biết lễ nghĩa, không biết chánh pháp). Những tội chướng phải chịu ở các nơi như thế, nay con đều sám hối. Chư Phật Thế Tôn xin chứng biết cho con, xin nhớ nghĩ đến con."

 Lại ở trước chư Thế Tôn nói như thế này: "Nếu trong đời này hoặc trong những đời khác, con từng làm việc bố thí, hoặc giữ giới thanh tịnh, cho đến cho loài súc sinh một nắm cơm, hoặc tu tịnh hạnh (đời sống trong sạch, giữ thân tâm không nhiễm dục) — mọi thiện căn ấy; mọi thiện căn do giáo hóa chúng sinh; mọi thiện căn do tu hành Bồ-đề (giác ngộ); và mọi thiện căn của trí tuệ vô thượng — tất cả gom góp lại, tính toán đo lường, con đều hồi hướng (đem công đức của mình hướng về một mục đích cao cả) về A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Như chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã hồi hướng thế nào, con cũng hồi hướng như thế."

 Mọi tội lỗi, con đều sám hối; mọi phước lành, con đều tùy hỷ (vui theo việc lành của người khác).

 Và xin thỉnh công đức của Phật, nguyện thành tựu trí tuệ vô thượng.

 Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại là bậc cao quý nhất trong muôn loài chúng sinh;

 Là biển công đức vô lượng, con xin quy y, chắp tay kính lạy.

 "Như vậy, Xá-lợi-phất, Bồ-tát nên quán tưởng ba mươi lăm vị Phật này như đang ở trước mắt, suy nghĩ về mọi công đức của Như Lai, mà làm việc sám hối thanh tịnh như thế. Nếu Bồ-tát có thể làm sạch các tội này, thì khi ấy chư Phật hiện thân cho vị ấy thấy, và vì cứu độ chúng sinh mà cũng nói về nhiều hạnh tu khác nhau, để giáo hóa những chúng sinh ngu mê. Bồ-tát đối với pháp giới, tâm không lay động; mà chúng sinh thì có nhiều sở thích khác nhau, nên Bồ-tát tùy theo sở thích của họ mà đều có thể cứu độ, làm tròn mong ước của họ.

 "Nếu Bồ-tát nhập Đại Bi tam-muội (tam-muội là trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất vào một đối tượng), thì có thể thị hiện đi vào địa ngục, súc sinh và các đường ác khác. Nếu Bồ-tát nhập Đại Trang Nghiêm tam-muội, thì hiện thân cư sĩ để giáo hóa chúng sinh. Nếu Bồ-tát nhập Diệu Thắng tam-muội, thì có thể hiện thân Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp) để giáo hóa chúng sinh. Nếu Bồ-tát nhập Hoảng Diệu tam-muội, thì có thể hiện thân sắc tuyệt đẹp của Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) và Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm) để giáo hóa chúng sinh. Nếu Bồ-tát nhập Nhất Tâm tam-muội, thì hiện hình Thanh văn để giáo hóa chúng sinh. Nếu Bồ-tát nhập Thanh Tịnh Bất Nhị tam-muội, thì hiện hình Bích-chi Phật để giáo hóa chúng sinh. Nếu Bồ-tát nhập Tịch Tĩnh tam-muội, thì có thể hiện thân Phật để giáo hóa chúng sinh. Nếu Bồ-tát nhập Chư Pháp Tự Tại tam-muội, thì tùy theo những sở thích khác nhau của chúng sinh mà hiện nhiều hình tướng khác nhau để giáo hóa họ.

 "Lại nữa, vị Bồ-tát ấy, hoặc hiện thân Đế Thích, hoặc hiện thân Phạm Thiên, hoặc có lúc thị hiện thân Chuyển luân vương, tất cả đều vì giáo hóa chúng sinh. Nhưng Bồ-tát ấy đối với pháp giới vẫn không lay động. Vì sao vậy? Vì tuy tùy theo những sở thích khác nhau của chúng sinh mà hiện nhiều hình tướng, nhưng Bồ-tát ấy không thấy có thân mình và chúng sinh là thật có, mà vẫn tùy theo chúng sinh hiện ra nhiều thân."

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất, khi sư tử chúa loài thú gầm lớn, những con vật nhỏ khác có chịu nổi chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không." — "Lại như hương tượng (giống voi mạnh nhất, thân tỏa mùi thơm) chở vật nặng, các loài lừa, la có chịu nổi chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không." — "Lại như uy đức, ánh sáng, hình sắc của Đế Thích và Phạm Thiên, người nghèo khó có chịu nổi chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không." — "Lại nữa, Xá-lợi-phất, ý ông thế nào? Như sức mạnh của vua chim kim sí điểu (loài chim cánh vàng khổng lồ trong truyền thuyết, chuyên ăn rồng), các loài chim kên kên, bồ câu có chịu nổi chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không."

 "Như vậy, Xá-lợi-phất, tâm của Bồ-tát dũng mãnh mạnh mẽ, có sức mạnh của thiện căn; mọi tội lỗi của vị ấy đều nhờ trí xuất ly (trí tuệ giúp vượt ra khỏi sinh tử) mà được thấy chư Phật và được tam-muội. Việc trừ được những tội đã phạm và nỗi lo âu hối hận như thế không phải là điều mà mọi chúng sinh, Thanh văn hay Duyên giác (tức Bích-chi Phật) có thể làm được (?). Nếu Bồ-tát xưng niệm danh hiệu của các vị Phật ấy, thường ngày đêm thực hành ba việc (?), thì sẽ lìa được tội đã phạm và mọi nỗi lo âu hối hận, lại được tam-muội."

 Bấy giờ ngài Ưu-ba-li (một vị đại đệ tử của Phật) từ thiền định đứng dậy, đến chỗ đức Thế Tôn. Đến nơi, ngài cúi đầu lạy sát chân Phật, rồi lui ngồi một bên, bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vừa rồi con ngồi một mình ở nơi yên tĩnh suy nghĩ, khởi lên ý nghĩ thế này: Như Lai nói giới thanh tịnh Ba-la-đề-mộc-xoa (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là các điều giới riêng biệt, giữ từng điều thì được giải thoát khỏi lỗi lầm tương ứng; tức bộ giới luật căn bản), ta nên khéo học. Vì những người theo Thanh văn thừa, Duyên giác thừa và Bồ-tát thừa mà Ngài nói rằng: 'Thà bỏ thân mạng chứ không bỏ giới.'

 "Bạch Thế Tôn, khi Phật còn tại thế cũng như sau khi Phật nhập Niết-bàn, thế nào gọi là Ba-la-đề-mộc-xoa của người theo Thanh văn thừa, thế nào gọi là Ba-la-đề-mộc-xoa của người theo Bồ-tát thừa? Thế Tôn nói con là bậc nhất trong việc giữ gìn giới luật; vậy con phải giảng rộng cho người khác thế nào? Nay con được nghe trực tiếp từ Thế Tôn, thọ trì rồi được không còn e sợ, sau đó mới có thể giảng rộng cho người khác. Con ngồi một mình ở nơi yên tĩnh suy nghĩ, khởi lên ý nghĩ thế này: nay ta nên đến chỗ Thế Tôn hỏi về nghĩa quyết định trong Tỳ-ni. Nay trong đại chúng này, các vị Bồ-tát và chư tăng tỳ-kheo đều đã tụ họp. Lành thay Thế Tôn, cúi xin Ngài giảng nói."

 Bấy giờ đức Thế Tôn bảo Ưu-ba-li: "Nay ông nên biết, người theo Thanh văn thừa có phương tiện khác, có thâm tâm (chí nguyện sâu kín trong lòng) khác khi giữ giới thanh tịnh; người theo Bồ-tát thừa có phương tiện khác, có thâm tâm khác khi giữ giới thanh tịnh. Vì sao vậy? Vì người theo Thanh văn thừa có phương tiện khác, có thâm tâm khác; người theo Bồ-tát thừa có phương tiện khác, có thâm tâm khác.

 "Ưu-ba-li, người theo Thanh văn thừa tuy giữ giới thanh tịnh, nhưng đối với Bồ-tát thừa thì không gọi là giới thanh tịnh. Người theo Bồ-tát thừa tuy giữ giới thanh tịnh, nhưng đối với Thanh văn thừa thì không gọi là giới thanh tịnh. Ưu-ba-li, thế nào gọi là người theo Thanh văn thừa tuy giữ giới thanh tịnh mà đối với Bồ-tát thừa thì không gọi là giới thanh tịnh? Ưu-ba-li, người theo Thanh văn thừa thì cho đến một niệm cũng không được khởi lên ý muốn thọ thân thêm lần nữa (tái sinh thêm). Đó gọi là người theo Thanh văn thừa giữ giới thanh tịnh; nhưng đối với Bồ-tát thừa thì đó là phá giới lớn nhất, gọi là không thanh tịnh.

 "Thế nào gọi là người theo Bồ-tát thừa tuy giữ giới thanh tịnh mà đối với Thanh văn thừa thì không gọi là giới thanh tịnh? Ưu-ba-li, người theo Bồ-tát thừa trong vô lượng kiếp kham nhẫn thọ thân, không sinh chán ngán. Đó gọi là người theo Bồ-tát thừa giữ giới thanh tịnh; nhưng đối với người theo Thanh văn thừa thì đó là phá giới lớn nhất, không gọi là thanh tịnh.

 "Lại nữa, Ưu-ba-li, người theo Bồ-tát thừa giữ giới không giữ tận cùng (giới có chừa chỗ linh động), người theo Thanh văn thừa giữ giới giữ tận cùng (giữ khép kín tuyệt đối). Người theo Bồ-tát thừa giữ giới khai thông (giới có chỗ mở ra, cho phép linh hoạt), người theo Thanh văn thừa giữ giới không khai thông. Người theo Bồ-tát thừa giữ giới thâm nhập (đi sâu dần qua thời gian dài), người theo Thanh văn thừa giữ giới thứ lớp (theo từng bước, gấp rút).

 "Ưu-ba-li, thế nào gọi là người theo Bồ-tát thừa giữ giới không giữ tận cùng, người theo Thanh văn thừa giữ giới giữ tận cùng? Người theo Bồ-tát thừa khi giữ giới thì đối với chúng sinh và người khác nên tùy thuận; người theo Thanh văn thừa thì không nên tùy thuận. Ưu-ba-li, vì nghĩa ấy nên người theo Bồ-tát thừa giữ giới không giữ tận cùng, người theo Thanh văn thừa giữ giới giữ tận cùng.

 "Ưu-ba-li, thế nào gọi là người theo Bồ-tát thừa giữ giới khai thông, người theo Thanh văn thừa giữ giới không khai thông? Ưu-ba-li, người theo Bồ-tát thừa nếu vào phần đầu của ngày có phạm giới, rồi vào phần giữa ngày suy nghĩ rằng mình sẽ đạt được nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết rõ trọn vẹn mọi sự vật trong mọi phương diện, tức trí của Phật), thì khi ấy Bồ-tát không phá giới thân (toàn bộ giới đã thọ, hợp thành như một thân thể). Nếu vào phần giữa ngày có phạm giới, rồi vào phần cuối ngày suy nghĩ rằng mình sẽ đạt được nhất thiết chủng trí, thì khi ấy Bồ-tát không phá giới thân. Nếu vào phần cuối ngày có phạm giới, rồi vào phần đầu đêm suy nghĩ rằng mình sẽ đạt được nhất thiết chủng trí, thì khi ấy Bồ-tát không phá giới thân. Nếu vào phần đầu đêm có phạm giới, rồi vào phần giữa đêm suy nghĩ rằng mình sẽ đạt được nhất thiết chủng trí, thì khi ấy Bồ-tát không phá giới thân. Nếu vào phần giữa đêm có phạm giới, rồi vào phần cuối đêm suy nghĩ rằng mình sẽ đạt được nhất thiết chủng trí, thì khi ấy Bồ-tát không phá giới thân. Nếu vào phần cuối đêm có phạm giới, rồi vào phần đầu ngày suy nghĩ rằng mình sẽ đạt được nhất thiết chủng trí, thì khi ấy Bồ-tát không phá giới thân.

 "Vì nghĩa ấy nên người theo Bồ-tát thừa giữ giới khai thông, người theo Thanh văn thừa giữ giới không khai thông. Bồ-tát không nên sinh lòng hổ thẹn quá lớn, cũng không nên để sự hối hận trói buộc mình. Ưu-ba-li, người theo Thanh văn thừa nếu phạm tội nhiều lần thì ngay lúc ấy mất giới thân Thanh văn. Vì sao vậy? Vì người theo Thanh văn thừa phải giữ giới, dứt hết mọi kết, như cứu lửa đang cháy trên đầu (ví sự gấp rút cấp bách nhất); toàn bộ thâm tâm của họ đều nhằm đến Niết-bàn. Ưu-ba-li, vì nghĩa ấy nên người theo Thanh văn thừa gọi là giữ giới không khai thông.

 "Ưu-ba-li, thế nào là người theo Bồ-tát thừa giữ giới thâm nhập, người theo Thanh văn thừa giữ giới thứ lớp? Người theo Bồ-tát thừa trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ; cát sông Hằng ví cho số lượng vô cùng nhiều) hưởng thú vui ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái), vui chơi tự tại; hưởng các thú vui xong mà chưa từng bỏ tâm Bồ-đề đã phát, thì khi ấy Bồ-tát không gọi là mất giới. Vì sao vậy? Vì người theo Bồ-tát thừa về sau vẫn khéo giữ gìn được tâm Bồ-đề, cho đến trong mộng, mọi kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến tâm) cũng không làm hại được họ. Người theo Bồ-tát thừa không nên trong một lúc, ngay trong một thân mà dứt hết mọi kết; mà nên dần dần dứt hết mọi kết, để thiện căn được thành tựu, chứ không phải không thuần thục. Còn người theo Thanh văn thừa thì như cứu lửa cháy trên đầu, cho đến chỉ một niệm thọ thân cũng không được sinh lòng vui thích.

 "Vì nghĩa ấy nên người Đại thừa giữ giới thâm nhập, người theo Thanh văn thừa giữ giới thứ lớp. Người theo Bồ-tát thừa giữ giới khai thông, giữ giới không giữ tận cùng; người theo Thanh văn thừa giữ giới không khai thông, giữ giới giữ tận cùng. Vì sao vậy? Vì A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề rất khó đạt được, phải đầy đủ sự trang nghiêm lớn lao mới có thể thành tựu. Người Đại thừa trong vô lượng kiếp qua lại trong sinh tử, không nên sinh tâm chán bỏ.

 "Ưu-ba-li, Như Lai đã quán sát, cân nhắc: đối với người Đại thừa, không nên chỉ một mực nói pháp chán lìa, không nên chỉ một mực nói pháp lìa dục, không nên chỉ một mực nói pháp mau chóng (giải thoát gấp). Phải thường nói cho họ những pháp tương ứng với việc phát tâm vui mừng; phải thường nói cho họ pháp rất sâu xa, không khó khăn, không bị hối hận trói buộc; phải thường nói cho họ pháp không tích tụ, không chướng ngại, không rỗng. Nghe pháp ấy rồi, họ thường vui lòng ở trong sinh tử mà không sinh lo buồn hối hận, và cũng có thể làm tròn đầy hạnh Bồ-đề."

 Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, có người phạm giới với tâm tương ứng với tham dục, có người phạm giới với tâm tương ứng với sân hận, có người phạm giới với tâm tương ứng với si mê. Bạch Thế Tôn, Bồ-tát phạm giới với tâm tương ứng với tham dục, với tâm tương ứng với sân hận, với tâm tương ứng với si mê — loại nào là nặng nhất?"

 Bấy giờ đức Thế Tôn bảo Ưu-ba-li: "Nếu có các vị Bồ-tát nhiều như cát sông Hằng phạm giới với tâm tương ứng với tham dục, và có một vị Bồ-tát vì một tâm sân mà phạm giới, cùng đứng trên đạo Đại thừa của Bồ-tát, thì nên biết người do sân mà phạm là nặng nhất. Vì sao vậy? Vì do sân hận mà có thể bỏ rơi chúng sinh; còn do tham dục thì đối với chúng sinh lại sinh lòng thân mến. Ưu-ba-li, những kết nào có thể sinh lòng thân mến, Bồ-tát đối với chúng không nên sợ; những kết nào khiến bỏ rơi chúng sinh, Bồ-tát đối với chúng phải hết sức sợ hãi."

 "Ưu-ba-li, trước đây Như Lai nói tham dục khó lìa bỏ là phạm nhỏ, sân hận dễ lìa bỏ là phạm lớn. Ưu-ba-li, những kết thuộc loại phạm nhỏ mà khó lìa, người Đại thừa nên chịu đựng; những kết thuộc loại phạm lớn mà dễ lìa, người Đại thừa cho đến trong mộng cũng không nên dung chịu. Vì nghĩa ấy, người Đại thừa nếu do tham dục mà phạm, ta nói người ấy không gọi là phạm; nếu do sân hận mà phạm, ta nói người ấy gọi là phạm lớn, gọi là lỗi lớn, gọi là sa đọa lớn, là trở ngại lớn trong Phật pháp.

 "Ưu-ba-li, nếu có Bồ-tát không có phương tiện, thì phạm giới với tâm tương ứng với tham dục lại sinh sợ hãi, còn phạm giới vì sân lại không sinh sợ hãi. Nếu có Bồ-tát có phương tiện, thì phạm giới với tâm tương ứng với sân hận liền sinh sợ hãi, còn phạm giới với tâm tương ứng với tham dục thì không sinh sợ hãi."

 Bấy giờ ngài Văn-thù-sư-lợi ở trong đại chúng tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, tất cả các pháp rốt ráo đều là Tỳ-ni (tự chúng vốn đã được điều phục, vắng lặng), vậy ai là người thọ Tỳ-ni?" Phật bảo Văn-thù: "Nếu các phàm phu đều biết rõ tất cả các pháp rốt ráo là Tỳ-ni, thì Như Lai rốt cuộc đã không cần giảng nói Tỳ-ni. Vì họ không biết, nên khi ấy Như Lai, để khiến họ hiểu ra tất cả các pháp rốt ráo là Tỳ-ni, đã lần lượt nói các pháp Tỳ-ni."

 Bấy giờ Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, ngài Văn-thù-sư-lợi đây, về việc giải thích nghĩa quyết định của Tỳ-ni, lại không nói gì cả." Bấy giờ đức Thế Tôn bảo Văn-thù-sư-lợi: "Nay ông nên giải thích pháp Tỳ-ni rốt ráo. Ưu-ba-li đây muốn được nghe nghĩa của Tỳ-ni."

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi nói với Ưu-ba-li: "Tất cả các pháp rốt ráo không có cấu nhiễm; ai tự điều phục được tâm mình mới thấy được Tỳ-ni rốt ráo. Tất cả các pháp không có sự trói buộc của phiền não, bản tính vốn trong sạch; ai thấy như vậy mới thấy được Tỳ-ni rốt ráo. Tất cả các pháp không có nhiễm ô, cái 'ta' không thể nắm bắt; ai thấy như vậy mới thấy được Tỳ-ni không hối hận. Ai vui thích tu học ức vạn pháp môn đúng như chân thật mới thấy được giới học thanh tịnh. Tất cả các pháp không có phân biệt, không trói không mở, không khởi suy nghĩ; ai thấy như vậy mới thấy được sự không bị trói buộc, chấp trước. Tất cả các pháp không trụ, không nhiễm, không dừng lại; ai thấy như vậy mới thấy được các pháp thanh tịnh. Tất cả các pháp trụ ở bờ hư không, lìa mọi nơi chốn; ai thấy như vậy mới thấy được việc làm thanh tịnh. Tất cả các pháp đạt đến chỗ không tranh cãi, vì quá khứ và vị lai đều không thể nắm bắt; ai thấy như vậy mới thấy được ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) bình đẳng. Tất cả các pháp lìa mọi sự đặt bày, tâm không chỗ đi; ai thấy như vậy mới thấy được việc dứt trừ mối nghi.

 "Ưu-ba-li, đó gọi là pháp giới Tỳ-ni rốt ráo; chư Phật Thế Tôn từ đây mà đắc đạo. Nếu ai có thể cân nhắc, quán sát pháp này, đó gọi là người khéo học, đạt được giới tối thắng. Nếu không quán pháp này, thì không gọi là thâm nhập vào giới mà Như Lai đã học."

 Bấy giờ Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp mà ngài Văn-thù-sư-lợi nói thật không thể nghĩ bàn." Bấy giờ đức Thế Tôn bảo Ưu-ba-li: "Pháp mà Văn-thù-sư-lợi nói là dựa vào giải thoát. Tâm dựa vào giải thoát thì không có đi, không có đến. Vì thế Văn-thù-sư-lợi nói tâm đối với tất cả các pháp không có đi, không có đến. Đó là để trừ tăng thượng mạn (thái độ kiêu căng, tự cho mình đã chứng đắc điều mà thật ra chưa chứng đắc) cho những người sinh tăng thượng mạn đối với sự giải thoát của tâm."

 Bấy giờ Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, tỳ-kheo làm những điều gì thì gọi là tăng thượng mạn?" Phật bảo Ưu-ba-li: "Nếu có tỳ-kheo suy nghĩ rằng: 'Ta muốn dứt tham dục', đó gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Ta muốn dứt sân hận', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Ta muốn dứt si mê', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng pháp tham dục khác, Phật pháp khác, gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng pháp sân hận khác, Phật pháp khác, gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng pháp si mê khác, Phật pháp khác, gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ mà thấy có chỗ đắc, gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ mà thấy có chỗ chứng, gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ mà thấy có giải thoát, gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ mà thấy các pháp là không, gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ mà thấy vô tướng (không có hình tướng để bám vào), gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ mà thấy vô tác (không mong cầu, không tạo tác), gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ mà thấy có các hành (các hiện tượng do nhân duyên tạo thành), gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ mà thấy có các pháp, gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Tất cả các pháp không thể nghĩ bàn, nên không được nghĩ bàn', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Các pháp đều rỗng không, cần gì tinh tấn', gọi là tăng thượng mạn. Đó gọi là Thanh văn trụ trong tăng thượng mạn.

 "Thế nào gọi là tăng thượng mạn của Bồ-tát? Suy nghĩ rằng: 'Phật thừa là tối thắng, ta sẽ ở trong đó phát tâm Bồ-đề', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Tu sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) thì sẽ được thành Phật', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Chỉ có Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt thực tướng các pháp, đưa đến bờ giác ngộ) mới có thể ra khỏi sinh tử, không có pháp nào khác ra khỏi được', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Đối với pháp sâu xa nên dùng phương tiện, chứ không dựa vào pháp thế gian', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Pháp này sâu xa, pháp này không sâu xa', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Pháp này trong sạch, pháp này không trong sạch', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Đây là pháp của Phật, đây là pháp của Bích-chi Phật, đây là pháp của Thanh văn', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Pháp này nên làm, pháp này không nên làm', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Đây là pháp gần đạo, đây không phải pháp gần đạo', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Đây là đường chính, đây là đường tà', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Sẽ mau được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, hoặc sẽ không mau được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'Tất cả Phật pháp không thể nghĩ bàn, chưa từng có ai hiểu được', gọi là tăng thượng mạn. Suy nghĩ rằng: 'A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề không thể nghĩ bàn, nên không được nghĩ bàn về nó' — đó không phải là thấy đúng mà là lỗi. Đó gọi là Bồ-tát trụ trong tăng thượng mạn."

 Bấy giờ Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là tỳ-kheo lìa tăng thượng mạn?" Phật bảo Ưu-ba-li: "Nếu có tỳ-kheo quán xét các tâm, khi quán xét tâm mà không chấp vào sự quán xét, đó gọi là lìa tăng thượng mạn một cách tối thắng." Bấy giờ đức Thế Tôn muốn phân tích rộng về pháp suy nghĩ, nên nói bài kệ (thể thơ trong kinh Phật):

 Không nên phân biệt đâu là pháp, đâu là phi pháp; tâm hý luận (những bàn luận, suy nghĩ suông vô ích) không nên dừng trụ.

 Biết được pháp không thể nghĩ bàn, người ấy gọi là người lúc nào cũng hưởng an vui.

 Nếu ai muốn biết cái pháp vốn không có, suy nghĩ như thế là không chân thật.

 Kẻ phàm phu chạy theo tâm tà, phải chịu khổ trong các cõi tồn tại (vòng sinh tử) trăm nghìn ức lần.

 Nếu có tỳ-kheo thường niệm Phật (nhớ nghĩ đến Phật) mà chấp vào đó, thì đó không phải là chân thật, không phải là chánh niệm (sự nhớ nghĩ, tỉnh thức đúng đắn).

 Phải luôn biết rằng Phật (trong ý tưởng của mình) là do phân biệt mà khởi lên; thật ra không thể nắm bắt, cũng không sinh ra.

 Nếu ai suy nghĩ chấp vào các pháp không, thì là phàm phu đứng trên đường tà.

 Tuy nhờ danh từ mà nói pháp không, nhưng thật ra chẳng có danh từ nào để nói.

 Ở nơi thanh vắng mà suy nghĩ về pháp, được đời khen là người tịch tĩnh.

 Nhưng tâm còn trụ nơi giác quán (sự tìm xét thô và sự dò xét tế của tâm) thì vẫn là hý luận; vì thế không suy nghĩ mới hiểu được pháp.

 Tâm và các pháp thuộc về tâm gọi là suy nghĩ; hễ có chỗ suy nghĩ ắt có chấp trước.

 Nếu có thể xa lìa pháp chấp trước ấy, thì đối với mọi điều suy nghĩ chẳng còn suy nghĩ nữa.

 Pháp giống như cỏ cây, không hề hay biết, chỉ nhờ các duyên (điều kiện) mà được sinh khởi.

 Không có chúng sinh nào có thể nắm bắt được mà lại có thể tạo ra các pháp do duyên sinh vốn rỗng không.

 Nhờ ánh sáng mặt trời, mắt mới thấy được; ban đêm thì không thấy, vì lìa các duyên.

 Nếu mắt tự mình thấy được sắc (hình ảnh), cớ sao không có duyên thì không thấy?

 Mắt luôn phải nhờ các thứ ánh sáng mới thấy được các sắc vừa ý.

 Phải luôn biết rằng cái thấy do các duyên mà sinh, vì vậy biết rằng mắt không tự thấy được.

 Nếu nghe được những âm thanh hay, âm thanh sinh rồi liền diệt, không có ai nghe.

 Tìm xem âm thanh đi về đâu cũng không thể tìm được; do phân biệt mà khởi lên ý tưởng về âm thanh.

 Tất cả các pháp đều giống như âm thanh, chỉ là đặt bày ra mà nói có các con số, hình tướng.

 Chưa từng sinh ra pháp hay phi pháp nào; chỉ vì phàm phu mà bày hiện ra.

 Ta vì thế gian mà khen ngợi bố thí, nhưng thật ra pháp keo kiệt cũng không thể nắm bắt.

 Pháp Phật nói khó nghĩ bàn; tuy không thể nắm bắt mà vẫn giảng nói.

 Ta thường khen ngợi việc giữ giới thanh tịnh; nhưng tướng phá giới cũng như nắm lấy hư không.

 Các tướng phá giới như hư không; giữ giới thanh tịnh cũng như vậy.

 Ta nói nhẫn nhục là cao quý thù thắng; nhưng tính sân giận thật ra không hề sinh.

 Trong các pháp không có gì xúc phạm, gây phiền não, vậy mà Phật vẫn chỉ dạy người tu nhẫn nhục.

 Ta thường nói ngày đêm không mỏi mệt, tỉnh giác tinh tấn là cao nhất.

 Dù siêng năng tu hành trăm kiếp, nhưng những việc làm ấy không thêm cũng không bớt.

 Thiền định và giải thoát là tối thắng, Như Lai chỉ bày, nói ra các pháp môn.

 Nhưng thật ra các pháp vốn không tán loạn, Thế Tôn chỉ hiện ra mà nói các thiền định.

 Tính của trí tuệ có thể hiểu rõ; ai biết được các pháp là người có trí tuệ.

 Nhưng tự tính của trí tuệ không có sinh; Phật chỉ thị hiện để giải nói.

 Ta thường khen ngợi pháp sống thanh đạm khổ hạnh, vui mừng với người ưa hành đầu-đà (lối tu khổ hạnh, sống đơn giản tối đa để gột sạch phiền não).

 Tìm cái pháp gọi là tham không thể tìm được, người ấy gọi là bậc không tham cao nhất.

 Ta thường vì trăm nghìn chúng sinh mà nói những việc đáng sợ của địa ngục.

 Nhưng chưa từng có ai đi đọa vào đường ác, chết rồi vào địa ngục Vô gián.

 Không có ai tạo ra địa ngục, cũng không có ai làm ra giáo mác các thứ.

 Chỉ do phân biệt mà thấy có dao kiếm làm hại, gây thương tích cho thân mình.

 Những cây hoa trái trang hoàng đủ màu sắc, những cung điện bằng vàng sáng rực rỡ,

 Những thứ ấy cũng chưa từng có ai làm ra; tất cả đều từ vọng tưởng phân biệt mà khởi lên.

 Pháp giả dối lừa gạt thế gian, kẻ phàm phu chấp vào ý tưởng mà xoay vần mãi.

 Cái nắm giữ hay không nắm giữ đều không có tự tính, như phân biệt trò huyễn hóa hay ánh nắng dợn giữa đồng (ảo ảnh tưởng như nước).

 Nói về các hạnh tu, bậc tối thắng có thể khiến chúng sinh phát tâm cầu đạo.

 Nhưng đạo Bồ-đề không thể nắm bắt; nên biết người cầu đạo cũng không phải là thật.

 Bản tính của tâm luôn thanh tịnh, không có nhiễm trước và các khổ não.

 Phàm phu phân biệt sinh ra các tâm xấu, tự mình sinh tham ái và các nhiễm trước.

 Các pháp vi diệu thù thắng luôn tịch tĩnh, thật ra không có ái, sân, si.

 Tính chân thật của các pháp là giải thoát, lìa nhiễm ái, đạt đến chỗ an ổn không có nơi chốn.

 Ta biết các pháp như hư không, nên đi khắp thế gian mà không sợ hãi.

 Ý ta chưa từng nhiễm trước, vì vậy không trụ trên đường tà.

 Ta trong nhiều kiếp tu các hạnh, cứu độ vô biên chúng sinh.

 Nhưng chúng sinh sinh ra không bao giờ hết, cũng chưa từng có lúc nào tăng hay giảm.

 Ví như trên đời có nhà ảo thuật lớn, có thể hóa ra trăm nghìn người nhiều vô biên.

 Rồi ngay lúc đó giết hết những người được hóa ra ấy, mà đối với nhà ảo thuật chẳng thêm chẳng bớt.

 Tất cả chúng sinh đều như hình tướng huyễn hóa, giới hạn của họ chưa từng có thể tìm được.

 Nếu ai có thể quán được điều không thể nghĩ bàn này, nên biết người ấy không chán sinh tử.

 Quán thế gian là tịch tĩnh thì gọi là dũng mãnh; biết thực tướng (bộ mặt thật) của các pháp cũng như vậy.

 Hưởng lợi lạc của ngũ dục mà vẫn thường tu hành, không sinh nhiễm trước, cứu độ chúng sinh.

 Không có chúng sinh, cũng không có thọ mạng, vậy mà Thế Tôn thương xót, khởi lòng từ bi.

 Siêng năng tinh tấn tu khổ hạnh lớn; tuy không có chúng sinh mà vẫn làm lợi ích.

 Như lấy nắm tay không để dỗ trẻ nhỏ, lừa tâm nó khiến nó ham muốn,

 Rồi sau mở tay ra cho thấy trong tay trống không, đứa trẻ liền khóc òa lên.

 Cũng vậy, Phật Thế Tôn khó nghĩ bàn, đối với tướng các pháp có cái biết thanh tịnh.

 Đã hiểu thấu và xa lìa pháp rỗng không, mà vẫn có thể thị hiện ở thế gian.

 Trong giáo pháp của ta thật đáng vui thích: bỏ y phục thế tục mà xuất gia;

 Về sau sẽ được quả tối thắng — đó là điều bậc đại từ bi đã nói.

 Đã xuất gia, bỏ việc đời, lại được nghe rằng mình sẽ đạt được các quả.

 Nhưng khi quán sát thực tướng của các pháp thì không có quả nào để đắc.

 Đã thấy rằng đối với các pháp không có quả để đắc, lại càng sinh lòng thấy điều chưa từng có.

 Lành thay bậc Đại Bi, sư tử giữa loài người, khéo đi vào tướng của các pháp tương ứng.

 Tất cả các pháp như hư không, mà có thể đặt ra trăm nghìn vạn danh từ.

 Có cái gọi là căn (năm năng lực gốc giúp tu tập: tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định, tuệ), là thiền, là giải thoát, cũng có cái gọi là lực (năm sức mạnh do năm căn phát triển thành) và thất giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ).

 Các căn không có tướng sinh diệt, các giác chi, các lực cũng như vậy.

 Chúng không phải là tính của vật chất, không thể nắm giữ; chỉ dùng sức trí tuệ mà chỉ bày cho thế gian.

 Ta nói chúng sinh có chỗ chứng đắc, đều là xa lìa các tính và tướng.

 Nếu ai cho rằng "ta" có chỗ chứng đắc, thì không gọi là được quả sa-môn (quả vị chứng đắc của người xuất gia tu hành).

 Nếu pháp không sinh cũng không diệt, thì ai ở trong đó mà chứng đắc?

 Nói chúng sinh chứng đắc tức là không chứng đắc; hiểu được pháp này mới gọi là chứng đắc.

 Chúng sinh chứng quả gọi là tối thắng, nhưng ta nói chúng sinh không phải là chúng sinh.

 Chưa từng có ai nắm bắt được chúng sinh, vì vậy không nên có việc chứng quả.

 Ví như ruộng tốt mà không có hạt giống, thì trong đó không thể mọc mầm.

 Cũng vậy, chúng sinh không thể nắm bắt được, làm sao lại có việc đạt đến tịch tĩnh?

 Tính của tất cả chúng sinh vốn tịch tĩnh, chưa từng có ai nắm được cội gốc của họ.

 Nếu ai quán được pháp này, ta nói người ấy vĩnh viễn tịch diệt, không còn sót lại gì (tức Niết-bàn trọn vẹn).

 Trăm nghìn vạn vị Phật trong quá khứ đã cứu độ chúng sinh không cùng tận.

 Nhưng những chúng sinh ấy không chân thật, rốt ráo tịch tĩnh, không sinh lại nữa.

 Tất cả các pháp đều mang tướng diệt, chưa từng có cái gì thật sự được sinh ra.

 Nếu ai quán được pháp như thế, người ấy không chấp trước vào ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử).

 Ta nói các con đường không có chướng ngại, lìa được mọi chấp trước, thật đáng vui thích.

 Điều ấy trong trăm nghìn kiếp rất khó đạt được; ta từ thuở xưa nơi Phật Nhiên Đăng (vị Phật thời quá khứ đã thọ ký cho Phật Thích-ca sẽ thành Phật)

 Mới phát khởi được vô sinh nhẫn tối thắng, dứt hẳn chướng ngại không còn sót lại.

 Lấy đời sống thanh tịnh làm mạng sống, lìa hẳn mọi tà kiến (cái thấy sai lầm).

 Người ấy không còn rơi vào đường ác, thường được an vui, dũng mãnh biết được pháp không chướng ngại.

 Không chấp trước các hạnh mà được giải thoát, đối với trăm nghìn kinh điển không sinh sợ hãi.

 Đạt được các biện tài (tài thuyết giảng lưu loát, không bị bế tắc) cũng không khó, cùng vô biên trăm nghìn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất; cũng chỉ những câu chú có năng lực ấy).

 Hiểu được ý nghĩa của các đà-la-ni, mau chóng hiểu thấu pháp không chướng ngại.

 Phật nói bài kệ xong, hai trăm vị tỳ-kheo có tăng thượng mạn không còn chấp thủ các pháp, tâm được giải thoát; sáu mươi (bản Khiết Đan ghi là sáu nghìn) vị Bồ-tát chứng được vô sinh nhẫn.

 Bấy giờ Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nên gọi kinh này là gì, và phải vâng giữ thế nào?" Phật bảo Ưu-ba-li: "Kinh này tên là Quyết định Tỳ-ni, cũng gọi là Phá hoại tất cả tâm thức (phá bỏ mọi sự phân biệt, chấp trước của tâm). Các ông nên vâng giữ." Bấy giờ ngài Ưu-ba-li, ngài Văn-thù-sư-lợi, cùng tất cả đại hội, chư thiên (các vị trời), loài người, A-tu-la (một loài thần có phúc lớn nhưng tính hay ganh ghét, giận dữ) v.v... nghe Phật nói xong, đều rất vui mừng, lạy Phật mà lui ra.

 Kinh Phật nói về Quyết định Tỳ-ni

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video