Kinh Chiêm Sát Thiện Ác Nghiệp Báo (kinh dạy cách xem xét, bói xét để biết quả báo của các việc làm lành, việc làm dữ; "nghiệp" là mọi hành động của thân, lời nói, ý nghĩ, "báo" là kết quả mà hành động ấy đem lại), quyển hạ (rút ra từ kinh Lục Căn Tụ, tức kinh nói về sự tụ hợp của sáu căn — sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý).
Ngài Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Bồ-đề Đăng người Thiên Trúc (Ấn Độ thời xưa) dịch.
Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Kiên Tịnh Tín (Bồ-tát là người phát tâm cầu thành Phật để cứu giúp mọi loài; Ma-ha-tát nghĩa là "bậc lớn", chỉ vị Bồ-tát có địa vị cao) hỏi Bồ-tát Ma-ha-tát Địa Tạng rằng: "Làm sao chỉ bày cho người cầu hướng về Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", chủ trương tu để thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh, không chỉ lo giải thoát riêng mình) những phương cách khéo léo để tiến bước?"
Bồ-tát Ma-ha-tát Địa Tạng đáp: "Thiện nam tử (cách gọi người nam có lòng lành, theo Phật)! Nếu có chúng sinh muốn hướng về Đại thừa, thì trước hết phải biết việc làm gốc rễ cần thực hành đầu tiên. Việc làm gốc rễ đầu tiên ấy là nương vào nhất thực cảnh giới (cảnh giới chân thật duy nhất, tức bản thể thật của tâm) mà tu tín giải (lòng tin cùng sự hiểu biết đúng đắn). Nhờ sức tín giải tăng trưởng, sẽ mau chóng vào được chủng tánh Bồ-tát (dòng giống, phẩm chất bền vững của một Bồ-tát, bảo đảm không còn thối lui).
Nói nhất thực cảnh giới, là chỉ bản thể của tâm chúng sinh: từ xưa đến nay không sinh không diệt, bản tính vốn trong sạch, không bị ngăn che, không bị vướng mắc, giống như hư không. Vì lìa mọi sự phân biệt nên bình đẳng, trùm khắp, không đâu không đến, tròn đầy mười phương, rốt ráo chỉ một tướng, không hai không khác, không biến đổi, không sai khác, không thêm không bớt. Bởi vì tâm của tất cả chúng sinh, tâm của tất cả Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà tự giải thoát) và Bích-chi Phật (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy, cũng chỉ lo giải thoát riêng), tâm của tất cả Bồ-tát, tâm của tất cả chư Phật, đều cùng không sinh không diệt, không nhiễm ô, lặng lẽ, vì đều là tướng chân như (cái thật đúng như vốn có, không đổi khác).
Vì sao vậy? Mọi tâm có khởi lên phân biệt đều giống như trò ảo thuật, không có gì chắc thật. Đó là thức (sự nhận biết), thọ (sự cảm nhận vui, khổ), tưởng (sự hình dung, ghi nhận hình ảnh), hành (sự chuyển động tạo tác của ý), nhớ nghĩ, bám vào đối tượng mà suy lường, hay biết… đủ loại tâm số (các hoạt động tâm lý đi kèm với tâm). Chúng không xanh, không vàng, không đỏ, không trắng, cũng chẳng phải màu pha tạp, không có dài ngắn, vuông tròn, lớn nhỏ. Cho đến dù tìm khắp hư không mười phương trong tất cả thế giới, muốn tìm hình dạng của tâm, cũng không tìm được một phần nào.
Chỉ vì chúng sinh bị nhân duyên vô minh (sự không sáng suốt, không thấy rõ bản chất thật của sự vật) tối tăm huân tập (xông ướp dần dần, như mùi hương thấm vào áo, để lại thói quen ngầm trong tâm), nên hiện ra những cảnh giới giả dối, khiến sinh ra ý nghĩ bám chấp. Nghĩa là cái tâm này không tự biết mình, lại tưởng lầm rằng mình có thật, khởi ý tưởng hay biết, chấp có ngã (cái tôi) và ngã sở (cái của tôi), nhưng thật ra không hề có ý tưởng hay biết nào cả. Vì cái tâm giả dối ấy rốt cuộc không có thể chất, không thể thấy được.
Nếu không có cái hay biết có thể phân biệt, thì không có những tướng sai khác của mọi cảnh giới trong mười phương và ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Vì tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không thể tự có, chỉ nhờ tâm giả dối phân biệt mà có. Nghĩa là mọi cảnh giới, cái nào cũng khác nhau, đều do tự nghĩ rằng có, biết cái này là mình, biết cái kia là người khác. Vì vậy tất cả pháp không thể tự có thì không có gì sai khác. Chỉ vì nương vào tâm giả dối, không biết, không hiểu rằng bên trong tự nó vốn không, nên cho là có cảnh giới bên ngoài trước mặt, rồi sinh ra lầm lạc đủ thứ ý niệm về các pháp: cho là có, cho là không, cho là kia, cho là đây, cho là phải, cho là trái, cho là tốt, cho là xấu, cho đến sinh ra lầm lạc vô lượng vô biên ý niệm về các pháp. Nên biết như vầy: tất cả các pháp đều từ vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, không thật) mà sinh ra, lấy tâm giả dối làm gốc.
"Nhưng cái tâm giả dối này không có tướng riêng của chính nó, nên cũng phải nương vào cảnh giới mà có; nghĩa là vì nó bám vào, nghĩ đến, hay biết cảnh giới trước mặt, nên gọi nó là tâm. Lại nữa, cái tâm giả dối này và cảnh giới trước mặt tuy cùng nương vào nhau, khởi lên không có trước sau, nhưng cái tâm giả dối này có thể làm chủ gốc cho mọi cảnh giới.
Vì sao vậy? Vì nương vào tâm giả dối, không hiểu rõ pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng trong vũ trụ) chỉ có một tướng, nên nói tâm có vô minh. Nhờ sức của vô minh làm nhân, nên hiện ra cảnh giới giả dối. Cũng nhờ vô minh diệt mà mọi cảnh giới diệt; chứ không phải do chính các cảnh giới tự không hiểu rõ mà nói là cảnh giới có (vô minh) (?). Vô minh cũng không phải nương vào cảnh giới mà sinh ra; vì tất cả chư Phật đối với mọi cảnh giới đều không sinh vô minh. Lại cũng không phải nương vào việc cảnh giới diệt mà tâm vô minh diệt; vì mọi cảnh giới từ xưa đến nay, thể tính vốn tự diệt, chưa từng có.
Do nghĩa lý như vậy, nên chỉ nói tất cả các pháp lấy tâm làm gốc. Nên biết, tất cả các pháp đều gọi là tâm, vì về nghĩa và về thể không khác nhau, đều do tâm thâu nhiếp. Lại nữa, tất cả các pháp từ tâm mà khởi, làm tướng cho tâm, hòa hợp với tâm mà có, cùng sinh cùng diệt, cùng không dừng lại. Vì mọi cảnh giới chỉ tùy theo chỗ tâm bám vào, từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ) nối tiếp nhau, nên mới được giữ lại, tạm thời là có.
"Nghĩa của tâm như vừa nói có hai loại tướng. Hai loại gì? Một là tướng bên trong của tâm, hai là tướng bên ngoài của tâm. Tướng bên trong của tâm lại có hai loại. Hai loại gì? Một là chân (thật), hai là vọng (giả).
Nói chân, là tướng gốc của bản thể tâm, như như (luôn đúng như thật) không khác, trong sạch tròn đầy, không ngăn che, không vướng mắc, nhỏ nhiệm sâu kín khó thấy; vì nó trùm khắp mọi nơi, thường còn không hư hoại, dựng lập và nuôi lớn tất cả các pháp.
Nói vọng, là những việc như khởi ý nghĩ, phân biệt, hay biết, bám vào đối tượng mà suy lường, nhớ nghĩ…; tuy nối tiếp nhau, có thể sinh ra đủ mọi cảnh giới, nhưng bên trong giả dối, không có gì chân thật, vì không thể thấy được.
Nói tướng bên ngoài của tâm, là tất cả các pháp, đủ mọi cảnh giới…; tùy theo chỗ tâm nghĩ đến mà cảnh giới hiện ra trước mặt, nên biết có sự sai khác giữa tâm bên trong và tâm bên ngoài. Nên biết như vầy: vọng tưởng bên trong là nhân, là thể; tướng giả dối bên ngoài là quả, là dụng (chỗ hiện ra tác dụng). Dựa vào những nghĩa như thế, nên ta nói tất cả các pháp đều gọi là tâm.
"Lại nên biết, tướng bên ngoài của tâm cũng như đủ mọi cảnh giới thấy trong giấc mộng, chỉ do tâm tưởng tượng tạo ra, chứ không có sự việc bên ngoài nào thật. Mọi cảnh giới cũng đều như thế, vì đều là những gì thấy trong giấc mộng của cái thức vô minh, do vọng tưởng tạo ra.
"Lại nữa, nên biết, vì tâm bên trong từng niệm không dừng lại, nên mọi cảnh giới được thấy, được tâm bám vào cũng theo tâm mà từng niệm không dừng lại; nghĩa là tâm sinh thì đủ thứ pháp sinh, tâm diệt thì đủ thứ pháp diệt. Nhưng tướng sinh diệt ấy chỉ có tên gọi, thật ra không thể nắm bắt được. Vì tâm không đi đến cảnh giới, cảnh giới cũng không đến với tâm, như bóng trong gương, không đến không đi. Cho nên mọi pháp, dù tìm cái tướng sinh diệt nhất định cũng hoàn toàn không thể được. Nghĩa là tất cả các pháp rốt cuộc không có thể chất, xưa nay vẫn luôn rỗng không, thật ra không sinh không diệt.
Tất cả các pháp như thế đã thật không sinh không diệt, thì không có tướng sai khác của mọi cảnh giới, chỉ là một vị lặng lẽ, gọi là chân như, là đệ nhất nghĩa đế (chân lý cao nhất, tuyệt đối), là tâm tự tính thanh tịnh (tâm vốn bản tính trong sạch). Tâm tự tính thanh tịnh ấy lặng trong, tròn đầy, vì không có tướng phân biệt. Không có tướng phân biệt nên ở khắp mọi nơi, không đâu không có. Không đâu không có, vì nó có thể nâng đỡ, giữ gìn, dựng lập tất cả các pháp.
"Lại nữa, tâm ấy gọi là Như Lai tạng (cái kho chứa Như Lai, tức tính Phật vốn sẵn có trong tâm mỗi chúng sinh, như bào thai chứa đứa con; Như Lai là một danh hiệu của Phật, nghĩa là "người đến từ chân như"), nghĩa là đầy đủ vô lượng vô biên công đức, việc làm trong sạch vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não, tức hoàn toàn không dính phiền não) không thể nghĩ bàn. Vì pháp thân (thân chân lý của Phật, không có hình tướng, trùm khắp mọi nơi) của chư Phật, từ bản tế vô thủy (khởi điểm không có điểm bắt đầu) đến nay, không ngăn che, không vướng mắc, tự tại không diệt; mọi việc làm hiện ra, biến hóa đủ cách, luôn luôn rực rỡ, chưa từng ngừng nghỉ. Nghĩa là khắp tất cả thế giới đều thị hiện làm việc, biến hóa giúp ích đủ cách.
Vì thân của một vị Phật chính là thân của tất cả chư Phật; thân của tất cả chư Phật chính là thân của một vị Phật. Mọi việc làm cũng đều chung là một, nghĩa là không có tướng phân biệt, không nghĩ kia đây, bình đẳng không hai. Vì nương vào một pháp tính (bản tính chung của mọi pháp) mà có việc làm, cùng biến hóa một cách tự nhiên, thể chất không sai khác. Pháp thân của chư Phật như thế trùm khắp mọi nơi, tròn đầy không lay động, nên tùy theo chúng sinh chết chỗ này sinh chỗ kia, vẫn luôn làm chỗ nương tựa cho họ.
Ví như hư không có thể dung chứa mọi hình sắc, đủ mọi loại hình dạng; vì mọi hình sắc, đủ mọi loại hình dạng đều nương vào hư không mà có, được dựng lập và lớn lên, ở trong hư không, được hư không thâu nhiếp, lấy hư không làm thể, không có cái nào ra ngoài được phạm vi của hư không. Nên biết trong hình sắc, cõi hư không không thể bị hủy diệt; khi hình sắc rốt cuộc hư hoại thì lại trở về hư không, còn cõi gốc của hư không thì không thêm không bớt, không động không đổi. Pháp thân của chư Phật cũng như thế, có thể dung chứa đủ mọi quả báo của tất cả chúng sinh. Vì đủ mọi quả báo của tất cả chúng sinh đều nương vào pháp thân của chư Phật mà có, được dựng lập và lớn lên, ở trong pháp thân, được pháp thân thâu nhiếp, lấy pháp thân làm thể, không có cái nào ra ngoài được phạm vi của pháp thân.
"Nên biết, trong thân của tất cả chúng sinh, pháp thân của chư Phật cũng không thể bị hủy diệt. Khi phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ não như tham lam, giận dữ, si mê) dứt sạch thì trở về pháp thân, còn cõi gốc của pháp thân thì không thêm không bớt, không động không đổi. Chỉ vì từ đời vô thủy đến nay, pháp thân ở chung với tâm vô minh, do sức huân tập của nhân duyên si mê tối tăm, nên hiện ra cảnh giới giả dối. Lại do nhân duyên huân tập của cảnh giới giả dối, khởi lên tâm tương ứng với vọng tưởng, chấp có ngã và ngã sở, tạo tác tích chứa các nghiệp, chịu khổ sinh tử (vòng luân hồi chết chỗ này sinh chỗ kia không dứt), nên gọi pháp thân ấy là chúng sinh.
Nếu trong những chúng sinh như thế, sức huân tập của pháp thân trở nên mạnh, thì phiền não dần mỏng đi, biết chán thế gian, cầu con đường Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não và khổ đau, thoát khỏi sinh tử), tin theo và quay về cái thật duy nhất, tu sáu ba-la-mật (sáu phép tu đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cùng tất cả các pháp bồ-đề phần (các phép tu giúp đạt đến bồ-đề, tức giác ngộ), thì gọi là Bồ-tát. Nếu trong những Bồ-tát như thế, có vị tu hành tất cả các pháp lành đầy đủ, rốt ráo ra khỏi được giấc ngủ vô minh, thì chuyển gọi là Phật.
Nên biết, chúng sinh, Bồ-tát, Phật… như thế chỉ là dựa vào tên gọi tạm đặt và lời nói của thế gian nên mới có sai khác, còn thể của pháp thân thì rốt ráo bình đẳng, không có tướng khác nhau.
"Thiện nam tử! Đó là nói tóm tắt nghĩa của nhất thực cảnh giới. Nếu muốn nương vào nhất thực cảnh giới mà tu tín giải, thì nên học tập hai con đường quán (pháp tu tập trung tâm để quan sát, xét thấy rõ sự thật). Hai đường gì? Một là duy tâm thức quán (phép quán thấy mọi thứ chỉ là tâm thức), hai là chân như thực quán (phép quán thấy cái thật như vốn có).
Học duy tâm thức quán, là ở mọi lúc, mọi nơi, tùy theo mọi việc làm của thân, miệng, ý, đều phải quan sát, biết rằng chỉ là tâm. Cho đến mọi cảnh giới, hễ tâm dừng lại nghĩ đến, đều phải xét biết, đừng để tâm rơi vào vô ký (trạng thái lơ mơ, không rõ thiện hay ác, không tỉnh biết) mà phan duyên (níu bám chạy theo đối tượng) mà không tự hay biết. Trong từng niệm từng niệm đều phải quan sát. Tùy theo tâm bám vào, nghĩ đến điều gì, thì lại phải khiến tâm đuổi theo niệm ấy, cho tâm tự biết: biết rằng chính tâm bên trong của mình tự sinh ra ý tưởng, chứ không phải mọi cảnh giới có ý nghĩ, có phân biệt. Nghĩa là tâm bên trong tự sinh ra những cái thấy về dài ngắn, tốt xấu, phải trái, được mất, suy thịnh, có không…, vô lượng ý tưởng; còn mọi cảnh giới thì chưa từng có ý tưởng mà khởi lên phân biệt.
"Nên biết, vì mọi cảnh giới tự chúng không có ý tưởng phân biệt, nên tự chúng không dài không ngắn, không tốt không xấu, cho đến không có không không, lìa mọi tướng. Quan sát như thế thì thấy tất cả các pháp chỉ do ý tưởng của tâm sinh ra. Nếu rời tâm ra, thì không có một pháp, một ý tưởng nào tự thấy mình có sai khác. Nên phải giữ gìn, ghi nhận tâm bên trong như vậy, biết rằng chỉ là ý nghĩ giả dối, không có cảnh giới thật, đừng để ngưng bỏ. Đó gọi là tu học duy tâm thức quán. Nếu tâm rơi vào vô ký, không biết ý nghĩ của tâm mình, thì liền cho là có cảnh giới trước mặt, không gọi là duy tâm thức quán.
"Lại nữa, người giữ gìn, ghi nhận tâm bên trong thì biết được ý tưởng tham, ý tưởng giận, cùng ý tưởng si mê, tà kiến (cái thấy sai lệch). Biết điều lành, biết điều chẳng lành, biết điều vô ký, biết tâm nhọc nhằn lo nghĩ đủ thứ khổ. Nếu lúc ngồi thiền, tùy theo chỗ tâm bám vào, từng niệm quán biết chỉ là tâm sinh diệt, ví như dòng nước chảy, như ngọn đèn cháy, không tạm dừng một lúc nào. Từ đó sẽ được sắc tịch tam-muội (tam-muội là trạng thái định, tâm chuyên chú một chỗ, không tán loạn; sắc tịch tam-muội là định thấy mọi hình sắc đều lặng lẽ, không thật có).
"Được tam-muội này rồi, tiếp theo nên học tập quán tâm tin theo xa-ma-tha (chỉ: dừng lặng tâm, chấm dứt vọng niệm) và quán tâm tin theo tỳ-bà-xá-na (quán: quan sát sáng suốt, thấy rõ sự thật).
Tập quán tâm tin theo xa-ma-tha, là suy xét tướng không thể thấy của tâm bên trong: tròn đầy không lay động, không đến không đi, bản tính không sinh, vì lìa phân biệt.
Tập quán tâm tin theo tỳ-bà-xá-na, là tưởng thấy hình sắc trong và ngoài theo tâm mà sinh, theo tâm mà diệt. Cho đến tập tưởng thấy sắc thân (thân có hình tướng) của Phật cũng như thế: theo tâm mà sinh, theo tâm mà diệt, như huyễn như hóa (như trò ảo thuật, như vật biến hóa ra), như trăng dưới nước, như bóng trong gương; chẳng phải là tâm mà cũng không lìa tâm, chẳng phải đến cũng chẳng phải không đến, chẳng phải đi cũng chẳng phải không đi, chẳng phải sinh cũng chẳng phải không sinh, chẳng phải làm cũng chẳng phải không làm.
"Thiện nam tử! Nếu ai tập tin theo được hai phép quán tâm này, sẽ mau chóng tiến đến hội nhập con đường nhất thừa (cỗ xe duy nhất, tức con đường đưa tất cả mọi người đến thành Phật). Nên biết duy tâm thức quán như thế gọi là cửa trí tuệ cao tột, vì có thể khiến tâm mạnh mẽ sắc bén, tăng sức tín giải, nhanh chóng thấu vào nghĩa "không" (lẽ mọi pháp không có tự thể cố định), được phát tâm vô thượng đại bồ-đề (tâm cầu giác ngộ lớn lao cao tột, tức tâm cầu thành Phật).
Nếu học tập chân như thực quán, thì suy xét tính của tâm không sinh không diệt, không dừng nơi thấy, nghe, hay biết, vĩnh viễn lìa mọi ý tưởng phân biệt. Dần dần có thể vượt qua tướng cảnh giới của các tầng định như Không xứ (tầng định chỉ thấy hư không vô tận), Thức xứ (tầng định chỉ thấy thức vô tận), Vô thiểu xứ (tức Vô sở hữu xứ, tầng định thấy không còn chút gì có), Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định chẳng phải có ý tưởng mà cũng chẳng phải không có ý tưởng) — đây là bốn tầng thiền định cao của thế gian — mà được tương tự không tam-muội (cảnh định gần giống với sự chứng ngộ lẽ "không"). Khi được tương tự không tam-muội, những tướng phân biệt thô của thức, tưởng, thọ, hành không còn hiện ra trước mặt.
Từ đó tu học, được các bậc thiện tri thức (thầy bạn hiền lành, dẫn dắt mình tu đúng đường) có lòng đại từ bi che chở nuôi lớn, cho nên lìa được các chướng ngại, siêng tu không bỏ, dần dần có thể vào tâm tịch tam-muội (cảnh định tâm hoàn toàn lặng lẽ). Được tam-muội này rồi, liền có thể vào nhất hạnh tam-muội (cảnh định thấy toàn thể pháp giới chỉ một tướng bình đẳng). Vào nhất hạnh tam-muội rồi, thấy vô số Phật, phát tâm tu hạnh sâu rộng, an trụ ở kiên tín vị (địa vị có lòng tin vững chắc không lay chuyển). Nghĩa là đối với hai con đường quán xa-ma-tha và tỳ-bà-xá-na, tin hiểu chắc chắn, có thể quyết định hướng theo. Đối với việc tu học các môn thiền, tam-muội của thế gian thì không ham thích bám chấp. Cho đến tu khắp tất cả căn lành và các pháp bồ-đề phần, ở trong sinh tử không sợ hãi, không ưa nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ: Thanh văn và Bích-chi Phật, chỉ cầu giải thoát riêng mình). Vì nương vào sự tập hướng theo hai phép quán tâm, là phương tiện khéo léo màu nhiệm nhất, chỗ nương tựa của mọi trí tuệ, là gốc rễ của việc tu hành.
"Lại nữa, người tu học tín giải như trên có hai hạng. Hai hạng gì? Một là lợi căn (căn cơ sắc bén, dễ ngộ), hai là độn căn (căn cơ chậm lụt). Người lợi căn trước đó đã có thể biết mọi cảnh giới bên ngoài chỉ do tâm tạo ra, giả dối không thật, như mộng như huyễn…, chắc chắn không còn nghi ngờ; ấm cái (những phiền não ngăn che tâm như tham muốn, giận dữ, mê mờ, xao động, nghi ngờ) nhẹ mỏng, tâm ít tán loạn. Những người như thế thì nên học tập chân như thực quán. Người độn căn trước đó chưa biết được mọi cảnh giới bên ngoài đều chỉ là tâm, giả dối không thật, nên lòng nhiễm đắm còn nặng, những ngăn che chướng ngại thường khởi lên, tâm khó điều phục, thì nên học duy tâm thức quán trước.
"Nếu có người tuy học tín giải như thế, nhưng nghiệp lành còn mỏng, chưa thể tiến lên, các phiền não xấu ác không dần dần hàng phục được, tâm còn nghi ngờ khiếp sợ: sợ rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh), sinh vào tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp); sợ không thường được gặp Phật, Bồ-tát…, không được cúng dường và nghe nhận chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật); sợ lòng tin cầu bồ-đề khó thành tựu. Những ai có sự nghi ngờ sợ hãi như thế cùng đủ thứ chướng ngại, thì nên ở mọi lúc, mọi nơi, thường siêng năng tụng niệm danh hiệu của ta.
Nếu được nhất tâm (tâm chuyên nhất không tán loạn), căn lành tăng trưởng, ý chí mạnh mẽ sắc bén, thì nên quán pháp thân của ta cùng pháp thân của tất cả chư Phật với chính thân mình, thể tính bình đẳng, không hai không khác, không sinh không diệt, thường lạc ngã tịnh (bốn đức của pháp thân: thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch), công đức tròn đầy, là chỗ đáng quy y (quay về nương tựa).
"Lại quan sát tướng thân tâm của chính mình là vô thường (không thường còn), khổ, vô ngã (không có cái tôi chắc thật), bất tịnh (không trong sạch), như huyễn như hóa, là thứ đáng nhàm chán xa lìa. Nếu tu học được phép quán như thế, sẽ mau tăng trưởng lòng tin trong sạch, mọi chướng ngại dần dần giảm bớt.
Vì sao vậy? Người này gọi là người học tập nghe danh hiệu của ta, cũng có thể học tập nghe danh hiệu của chư Phật mười phương; gọi là người học hết lòng lễ lạy cúng dường ta, cũng có thể học hết lòng lễ lạy cúng dường chư Phật mười phương; gọi là người học nghe kinh Đại thừa sâu xa; gọi là người học cầm giữ, chép viết, cúng dường, cung kính kinh Đại thừa sâu xa; gọi là người học thọ trì (nhận lấy và giữ gìn thực hành), đọc tụng kinh Đại thừa sâu xa; gọi là người học xa lìa tà kiến, đối với nghĩa chân chính sâu xa không rơi vào chê bai; gọi là người học tin hiểu nghĩa thật tột cùng, rất sâu, cao nhất; gọi là người có thể trừ các tội chướng; gọi là người sẽ được khối công đức vô lượng. Người này khi bỏ thân, rốt cuộc không rơi vào đường ác hay chỗ tám nạn, lại được nghe chánh pháp, tập tin và tu hành, cũng có thể theo nguyện mà vãng sinh (sau khi chết sinh về) cõi tịnh độ (cõi nước trong sạch do một vị Phật tạo nên) ở phương khác.
"Lại nữa, nếu người muốn sinh về cõi nước trong sạch hiện có ở phương khác, thì nên theo danh hiệu của vị Phật ở thế giới ấy, chuyên ý tụng niệm, nhất tâm không loạn. Người quan sát như trên chắc chắn được sinh về cõi nước trong sạch của Phật ấy, căn lành tăng trưởng, mau được bất thoái (địa vị không còn thối lui trên đường tu).
Nên biết, việc nhất tâm buộc niệm suy xét pháp thân bình đẳng của chư Phật như trên, trong tất cả căn lành, là việc làm thù thắng nhất. Nghĩa là người siêng tu tập dần dần có thể hướng đến nhất hạnh tam-muội. Nếu đạt đến nhất hạnh tam-muội, thì thành tựu tâm tu hạnh rộng lớn nhiệm mầu, gọi là được tương tự vô sinh pháp nhẫn (vô sinh pháp nhẫn là sự an trụ vững chắc nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt; "tương tự" là gần giống như thế).
Vì có thể được nghe danh hiệu của ta, nên cũng có thể được nghe danh hiệu của chư Phật mười phương; vì có thể hết lòng lễ lạy cúng dường ta, nên cũng có thể hết lòng lễ lạy cúng dường chư Phật mười phương. Vì có thể được nghe kinh Đại thừa sâu xa, có thể cầm giữ, chép viết, cúng dường, cung kính kinh Đại thừa sâu xa, có thể thọ trì đọc tụng kinh Đại thừa sâu xa. Có thể đối với nghĩa thật tột cùng, rất sâu, cao nhất mà không sinh sợ hãi, xa lìa chê bai, được tâm chánh kiến (cái thấy đúng đắn), có thể tin hiểu. Chắc chắn trừ diệt các tội chướng, ngay hiện đời chứng được khối công đức vô lượng.
Vì sao vậy? Vì tâm bồ-đề không phân biệt, trí tuệ lặng lẽ hiện ra, khởi phát những việc làm phương tiện, đủ thứ hạnh nguyện. Người có thể nghe danh hiệu ta, là được việc làm lợi ích của lòng tin quyết định. Cho đến mọi điều có thể làm được, đều được nhân không thối lui của nhất thừa. Nếu tâm tạp loạn nhơ bẩn, thì dù có xưng tụng danh hiệu ta cũng không gọi là nghe; vì không thể sinh lòng tin hiểu quyết định, chỉ được quả báo lành của thế gian, không được lợi ích rộng lớn sâu mầu. Tâm tạp loạn nhơ bẩn như thế, tùy theo mọi việc lành tu tập, đều không thể được lợi ích sâu lớn.
"Thiện nam tử! Nên biết người siêng năng tu học vô tướng thiền (thiền không bám vào hình tướng nào) như trên, không lâu sẽ được lợi ích sâu lớn, dần dần thành Phật.
"Lợi ích sâu lớn, là được vào địa vị kiên tín, thành tựu tín nhẫn (sự chấp nhận vững vàng nhờ lòng tin); vào kiên pháp vị (địa vị vững chắc về pháp), thành tựu thuận nhẫn (sự chấp nhận thuận theo chân lý nhờ hiểu biết); vào chánh chân vị (địa vị chân chính, chứng đúng sự thật), thành tựu vô sinh nhẫn (sự an trụ nơi chân lý không sinh không diệt). Lại nữa, thành tựu tín nhẫn thì có thể làm thành chủng tánh Như Lai (dòng giống Phật); thành tựu thuận nhẫn thì có thể hiểu được hạnh của Như Lai; thành tựu vô sinh nhẫn thì được việc làm của Như Lai.
"Dần dần thành Phật, nói tóm lại có bốn loại. Bốn loại gì?
Một là, vì lòng tin đối với pháp đã đầy đủ mà thành Phật. Nghĩa là nương vào chủng tánh địa (giai vị đã có dòng giống Bồ-tát vững chắc), tin chắc các pháp không sinh không diệt, trong sạch bình đẳng, không có gì để mong cầu.
Hai là, vì sự hiểu biết đối với pháp đã đầy đủ mà thành Phật. Nghĩa là nương vào giải hành địa (giai vị hiểu biết và thực hành), hiểu sâu pháp tính, biết việc làm của Như Lai không tạo không tác, đối với sinh tử và Niết-bàn không khởi ý tưởng thấy là hai, tâm không có gì sợ hãi.
Ba là, vì sự chứng ngộ đối với pháp đã đầy đủ mà thành Phật. Nghĩa là nương vào tịnh tâm địa (giai vị tâm trong sạch, đã chứng chân lý), vì được trí tuệ về pháp lặng lẽ không phân biệt, cùng việc làm tự nhiên không thể nghĩ bàn, không còn ý tưởng mong cầu.
Bốn là, vì tất cả công đức và hạnh đều đầy đủ mà thành Phật. Nghĩa là nương vào cứu cánh Bồ-tát địa (giai vị Bồ-tát tột cùng), có thể trừ hết mọi chướng ngại, giấc mộng vô minh đã hết.
"Lại nữa, nên biết, người tu học hữu tướng thiền (thiền còn bám vào hình tướng) của thế gian có ba hạng. Ba hạng gì?
Một là, vì không có sức tín giải khéo léo, nên tham hưởng công đức của các môn thiền, tam-muội mà sinh kiêu mạn, bị thiền trói buộc, thối lui mà cầu chuyện thế gian.
Hai là, vì không có sức tín giải khéo léo, nên nương vào thiền mà khởi lên hạnh nhàm chán xa lìa một cách thiên lệch, sợ hãi sinh tử, thối lui rơi vào nhị thừa.
Ba là, có sức tín giải khéo léo, nghĩa là nương vào nhất thực cảnh giới, gần gũi tập hai con đường quán xa-ma-tha và tỳ-bà-xá-na, nên có thể tin hiểu tất cả các pháp chỉ do ý tưởng của tâm sinh ra, như mộng như huyễn…; tuy được công đức các môn thiền của thế gian nhưng không bám chặt, không còn thối lui mà cầu quả của tam hữu (ba cõi tồn tại của chúng sinh: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc). Lại vì tin biết sinh tử chính là Niết-bàn, nên cũng không sợ hãi mà thối lui cầu nhị thừa.
"Người tu học tất cả các pháp thiền, tam-muội như thế, nên biết có mười cửa tướng thứ lớp, thâu nhiếp đầy đủ việc tu thiền định, có thể khiến người học thành tựu tương ứng, không sai không lầm. Mười cửa gì?
Một là, tướng phương tiện thu nhiếp ý niệm. Hai là, tướng muốn an trụ vào cảnh giới. Ba là, tướng bắt đầu an trụ vào cảnh giới, rõ ràng sáng suốt, biết ra, biết vào. Bốn là, tướng khéo an trụ vào cảnh giới, được vững chắc. Năm là, tướng chỗ suy xét, phương tiện dũng mãnh, chuyển lên cầu tiến bước. Sáu là, tướng dần được điều hòa thuần thục, vừa lòng vui thích, trừ nghi mà tin hiểu, tự an ủi mình. Bảy là, tướng đạt được tiến bộ vượt bậc, chỗ chuyên chú của ý được tương ứng một phần, hay biết được lợi ích. Tám là, tướng chuyển tu càng thêm sáng, chỗ tập tu được vững chắc, được công đức thù thắng, thành tựu sự đối trị (khắc chế phiền não). Chín là, tướng tùy theo tâm nghĩ làm điều gì, bên ngoài hiện ra công đức, tương ứng như ý, không sai không lầm. Mười là, tướng nếu lại tu phép khác, nương vào chỗ đã được trước mà khởi phương tiện, thứ lớp thành tựu, ra vào theo ý, vượt bậc tự tại. Đó gọi là mười cửa tướng thứ lớp, thâu nhiếp việc tu thiền định."
Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Kiên Tịnh Tín hỏi Bồ-tát Ma-ha-tát Địa Tạng rằng: "Ngài khéo nói pháp sâu xa thế nào mà có thể khiến chúng sinh lìa được sự khiếp nhược?"
Bồ-tát Ma-ha-tát Địa Tạng đáp: "Thiện nam tử! Nên biết, người mới học phát tâm cầu hướng về Đại thừa mà chưa có lòng tin, thì đối với pháp rất sâu của đạo vô thượng (con đường cao tột, tức con đường thành Phật) hay sinh nghi ngờ khiếp sợ. Ta thường dùng phương tiện nói rõ nghĩa thật để an ủi họ, khiến họ lìa sự khiếp nhược, cho nên gọi ta là "người khéo nói lời an ủi".
An ủi thế nào? Nghĩa là chúng sinh căn cơ chậm lụt, tâm hẹp hòi, nghe nói đạo vô thượng là thù thắng nhất, mầu nhiệm nhất, ý tuy ham thích, phát tâm nguyện hướng về; nhưng lại nghĩ rằng người cầu đạo vô thượng cần phải tích công đức rộng lớn tột bậc, làm những việc khó làm, chịu khổ hạnh, tự độ mình và độ người, trải qua số kiếp (khoảng thời gian dài vô cùng) lâu xa, ở trong sinh tử chịu cực khổ lâu dài, mới đạt được. Vì thế tâm sinh khiếp nhược.
Ta liền vì họ nói nghĩa chân thật, nghĩa là tất cả các pháp bản tính tự không, rốt ráo không có ngã, không có người làm, không có người chịu, không có mình, không có người, không có đi, không có đến, không có phương hướng nơi chốn, cũng không có quá khứ, hiện tại, vị lai. Cho đến vì họ nói mười tám không (mười tám cách quán "không" để phá mọi sự bám chấp)…, không có tướng chắc thật nào của sinh tử, Niết-bàn hay tất cả các pháp mà có thể nắm bắt được.
Lại vì họ nói tất cả các pháp như huyễn như hóa, như trăng dưới nước, như bóng trong gương, như thành Càn-thát-bà (thành lũy ảo hiện trên không trung, giống như ảo ảnh lâu đài trên biển, trông như có mà không thật), như tiếng vang trong hang trống, như ánh nắng chập chờn giữa trời nóng trông như nước, như bọt nước, như sương sớm, như ngọn đèn, như mắt có màng che thấy hoa đốm giữa không (?), như giấc mộng, như tia chớp, như đám mây. Phiền não và sinh tử, tính chất rất yếu ớt, dễ khiến cho diệt. Lại nữa, phiền não và sinh tử rốt ráo không có thể chất, tìm không thể được; xưa nay vốn không sinh, thật không có gì để diệt; tự tính lặng lẽ, chính là Niết-bàn. Những điều nói như thế có thể phá mọi kiến chấp, làm giảm ý tưởng bám chấp vào thân tâm mình, nên lìa được khiếp nhược.
"Lại có chúng sinh vì không hiểu ý chỉ lời dạy của Như Lai mà sinh khiếp nhược. Nên biết ý chỉ lời dạy của Như Lai, là vì Như Lai thấy được nhất thực cảnh giới ấy, nên rốt ráo lìa được các pháp xấu ác như sinh, già, bệnh, chết, chứng được khối vô lượng công đức của pháp thân: thường còn, mát mẻ, không biến đổi… Lại có thể thấy rõ ràng trong thân của tất cả chúng sinh đều có công đức chân thật, mầu nhiệm, trong sạch như thế, nhưng bị sự tối tăm nhơ nhiễm của vô minh che lấp, nên trong đêm dài thường chịu vô lượng khổ sinh, già, bệnh, chết. Như Lai đối với điều ấy khởi lòng đại từ bi, muốn khiến tất cả chúng sinh lìa các khổ, cùng được niềm vui đệ nhất nghĩa của pháp thân. Mà pháp thân ấy là pháp không phân biệt, lìa ý niệm; chỉ có người diệt được ý tưởng của thức giả dối, không khởi niệm bám chấp, mới đạt được. Nhưng tất cả chúng sinh thường ưa phân biệt, bám chấp các pháp, vì vọng tưởng điên đảo nên phải chịu sinh tử.
"Vì vậy Như Lai muốn khiến họ lìa ý tưởng phân biệt bám chấp, nên nói tất cả pháp thế gian rốt ráo thể không, không có gì cả; cho đến tất cả pháp xuất thế gian (pháp vượt ra ngoài thế gian, tức pháp tu giải thoát) cũng rốt ráo thể không, không có gì cả. Nếu nói rộng ra thì như mười tám không. Chỉ bày như thế để cho thấy tất cả các pháp đều không lìa thể bồ-đề.
Thể bồ-đề thì chẳng phải có, chẳng phải không, chẳng phải chẳng có, chẳng phải chẳng không, chẳng phải vừa có vừa không; chẳng phải một, chẳng phải khác, chẳng phải chẳng một, chẳng phải chẳng khác, chẳng phải vừa một vừa khác. Cho đến rốt ráo không có một tướng nào có thể nắm bắt được, vì lìa mọi tướng. Lìa mọi tướng, nghĩa là không thể nương vào lời nói mà nắm lấy; vì trong pháp bồ-đề không có người nhận lời nói, cũng không có người nói. Lại không thể nương vào ý niệm của tâm mà biết; vì trong pháp bồ-đề không có cái nắm lấy và cái bị nắm lấy, không có mình, không có người, lìa tướng phân biệt. Nếu có ý tưởng phân biệt thì đó là giả dối, không gọi là tương ứng.
"Những lời nói như thế, chúng sinh căn cơ chậm lụt không hiểu được, cho rằng đạo vô thượng, pháp thân Như Lai chỉ là pháp rỗng không, hoàn toàn rốt ráo không có gì cả, nên tâm khiếp nhược, sợ rơi vào chỗ không được gì. Hoặc sinh ý tưởng đoạn diệt (cho rằng chết là hết, tất cả đều mất hẳn), khởi cái thấy thêm bớt sai lệch, rồi quay ra chê bai, tự khinh mình và khinh người. Ta liền vì họ nói pháp thân Như Lai tự tính không phải trống rỗng, có thể chất chân thật, đầy đủ vô lượng công đức và việc làm trong sạch; từ đời vô thủy đến nay tự nhiên tròn đầy, không phải do tu, không phải do làm ra. Cho đến trong thân của tất cả chúng sinh cũng đều đầy đủ, không đổi không khác, không thêm không bớt. Những lời nói như thế có thể trừ khiếp nhược, đó gọi là an ủi.
"Lại nữa, chúng sinh ngu si cố chấp, nghe những lời như thế cũng sinh khiếp nhược. Vì họ nắm lấy cái tướng pháp thân Như Lai xưa nay vốn đầy đủ, không do tu, không do làm ra, nên khởi ý tưởng không có gì để đạt được mà sinh khiếp nhược; hoặc chấp vào "tự nhiên" mà rơi vào cái thấy tà vạy điên đảo. Ta liền vì họ nói rằng phải tu hành tất cả các pháp lành, tăng trưởng đầy đủ, mới sinh ra sắc thân Như Lai, được quả báo trong sạch với vô lượng công đức. Những lời nói như thế khiến họ lìa khiếp nhược, đó là an ủi.
Mà nghĩa rất sâu ta nói đều tương ứng chân thật, không có lỗi gì, vì lìa những lời nói trái nhau. Làm sao biết là lìa tướng trái nhau? Nghĩa là trong pháp thân Như Lai, tuy không có cảnh giới của lời nói, lìa ý niệm của tâm, chẳng phải không cũng chẳng phải chẳng không, cho đến không có mọi tướng, không thể nương vào lời nói mà chỉ bày; nhưng dựa vào thế đế (chân lý theo quy ước của thế gian), trong pháp giả danh do nhân duyên huyễn hóa, nương nhau, đối nhau, thì có thể dùng phương tiện mà chỉ bày, nói ra.
Vì tính của pháp thân ấy thật không phân biệt, lìa tướng mình, lìa tướng người, không có không, không có chẳng không, cho đến xa lìa mọi tướng, nên nói thể của pháp ấy là rốt ráo không, không có gì cả. Vì lìa sự phân biệt của tâm thì ý niệm liền hết, không có một tướng nào có thể tự thấy, tự biết là có, cho nên nghĩa "không" là quyết định chân thật, tương ứng không sai.
"Lại nữa, ngay trong nghĩa "không" ấy, vì lìa ý niệm của tâm vọng tưởng phân biệt, nên rốt ráo không còn một tướng nào để mà làm cho không; vì chỉ có cái chân thật, nên đó tức là "chẳng không". Nghĩa là vì lìa ý tưởng của thức, nên không có mọi tướng giả dối; rốt ráo thường còn, không đổi không khác, vì không còn một tướng nào có thể hoại, có thể diệt, lìa sự thêm bớt.
Lại nữa, nơi thực thể không phân biệt ấy, từ đời vô thủy đến nay, đầy đủ vô lượng công đức và việc làm tự nhiên, thành tựu tương ứng, không lìa không rời, nên nói là "chẳng không". Khối công đức của thực thể như thế, tất cả chúng sinh tuy đều có, nhưng vì bị màn tối vô minh che lấp nên không biết không thấy, không thể đạt được lợi ích của công đức, chẳng khác gì không có, nên nói là chưa có. Vì không biết không thấy thể của pháp ấy, nên mọi việc làm có công đức lợi ích không phải là thứ chúng sinh ấy có thể thụ hưởng, nên không gọi là thuộc về họ. Chỉ nhờ tu khắp tất cả các pháp lành, đối trị các chướng ngại, thấy được pháp thân ấy, rồi sau mới đạt được công đức lợi ích; vì thế nói tu tất cả các pháp lành thì sinh ra sắc thân và trí thân (thân trí tuệ) của Như Lai.
"Thiện nam tử! Nghĩa rất sâu mà ta nói như thế là quyết định chân thật, lìa lỗi trái nhau, nên biết như vậy."
Bấy giờ, khi Bồ-tát Ma-ha-tát Địa Tạng nói những pháp môn (cửa ngõ giáo pháp) phương tiện sâu xa, thiết yếu, thù thắng như thế, có mười vạn ức chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả vị Phật), an trụ ở kiên tín vị. Lại có chín vạn tám nghìn Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn (sự an trụ vững chắc nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt). Toàn thể đại chúng mỗi người đều dùng hương hoa cõi trời cúng dường Phật và cúng dường Bồ-tát Ma-ha-tát Địa Tạng.
Bấy giờ, Phật bảo đại chúng rằng: "Các ngươi mỗi người đều nên thọ trì pháp môn này, tùy nơi mình ở mà làm cho lưu truyền rộng rãi. Vì sao vậy? Pháp môn này rất khó gặp, có thể đem lại lợi ích lớn. Nếu người nào được nghe danh hiệu của Bồ-tát Ma-ha-tát Địa Tạng và tin những điều ngài nói, nên biết người ấy sẽ mau lìa được mọi việc chướng ngại, nhanh chóng đến đạo vô thượng."
Khi ấy đại chúng đều cùng nói: "Chúng con xin thọ trì, lưu truyền khắp thế gian, không dám để quên mất."
Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Kiên Tịnh Tín bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), điều đã nói như thế trong tu-đa-la (kinh) Lục Căn Tụ gọi là pháp môn gì? Pháp này chân thật thiết yếu, con xin thọ trì, khiến đời sau ai ai cũng được nghe."
Phật bảo Bồ-tát Ma-ha-tát Kiên Tịnh Tín rằng: "Pháp môn này tên là "Chiêm sát thiện ác nghiệp báo" (Xem xét quả báo của nghiệp lành, nghiệp dữ); cũng tên là "Tiêu trừ các chướng, tăng trưởng lòng tin trong sạch"; cũng tên là "Chỉ bày cho người cầu hướng về Đại thừa phương tiện tiến bước, hiển bày nghĩa thật rốt ráo rất sâu"; cũng tên là "Pháp môn khéo nói lời an ủi, khiến lìa khiếp nhược, mau vào lòng tin vững chắc quyết định". Theo những tên gọi và nghĩa lý như thế, ngươi nên thọ trì."
Phật nói tên pháp môn này xong, tất cả hội chúng đều vui mừng, tin nhận và vâng làm theo.
Kinh Chiêm Sát Thiện Ác Nghiệp Báo, quyển hạ.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video