Kinh Phổ Môn Phẩm do Phật nói (bản thứ hai). Phổ Môn nghĩa là "cửa ngõ phổ khắp": pháp môn đi vào mọi sự vật với cái nhìn bình đẳng. Phật là bậc đã giác ngộ hoàn toàn.
Kinh Phổ Môn Phẩm do Phật nói
Đời Tây Tấn (triều đại Trung Hoa, năm 265–316), Trúc Pháp Hộ (vị tăng gốc Nguyệt Chi, nhà dịch kinh Phật lớn thời ấy) dịch.
Kinh Phổ Môn Phẩm do Phật nói
Đời Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch
Tôi nghe như thế này:
Một thuở nọ, Phật đi giáo hóa ở núi Linh Thứu (núi Kên Kên), thuộc thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa). Cùng ở với Ngài có tám trăm vị đại tỳ-kheo (tỳ-kheo là người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) và bốn vạn hai nghìn vị Bồ-tát (người tu hạnh cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Các vị Bồ-tát ấy đều đã đạt được các tổng trì (năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không quên mất). Thần thông (năng lực siêu phàm) của các vị đã thông suốt. Trí tuệ bậc thánh của các vị rộng lớn, tài biện luận không bị ngăn ngại. Các vị đã vững vàng trong tam muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một chỗ không tán loạn), và không có điều gì là không hiểu biết rộng.
Lúc ấy có một vị Bồ-tát tên là Ly Cấu Tạng (nghĩa là "kho tàng lìa nhơ bẩn"). Ngài cùng chín vạn hai nghìn vị Bồ-tát, từ cõi nước của đức Phổ Hoa Như Lai (tên của một vị Phật ở cõi khác; cõi ấy tên là Tịnh Hạnh), đi đến núi Linh Thứu ở cõi Nhẫn. Cõi Nhẫn là thế giới chúng ta đang sống, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ não, còn gọi là cõi Sa-bà.
Đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) từ xa trông thấy Bồ-tát Ly Cấu Tạng cùng vô số nghìn vị đại sĩ (bậc đại nhân, tức các Bồ-tát) đi theo vây quanh, bước đi trên hư không. Phật nghĩ thầm trong lòng: "Vị Ly Cấu Tạng này đã vượt qua đường xa cách trở, đi qua nhiều cõi nước, mang lời của đức Phổ Hoa Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác đến đây để nhận phẩm Phổ Môn." Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác là các danh hiệu của Phật: Như Lai là "bậc từ chân như mà đến", Chí Chân là "bậc chân thật tột cùng", Đẳng Chính Giác là "bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn". Phật nghĩ tiếp: "Nay nên hội họp chúng Bồ-tát lại."
Bấy giờ đấng Đại Thánh liền làm đúng như ý nghĩ ấy. Ngài nêu lời giáo hóa và hiện ra sự cảm ứng, khiến chúng Bồ-tát ở vô số thế giới không cùng tận lập tức đều kéo đến cõi Nhẫn này, tới núi Linh Thứu. Các vị đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân Ngài rồi lui đứng sang một bên.
Các Bồ-tát trong núi Linh Thứu, những vị đang ở nơi vắng vẻ tĩnh tọa, cũng đều đến tụ hội, lễ xong thì lui ra ngồi.
Ngay lúc ấy, Bồ-tát Ly Cấu Tạng hóa ra một đóa hoa sen làm bằng bảy thứ báu (bảy loại vật quý như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, mã não, ngọc đỏ). Hoa có một nghìn cánh. Ngài mang hoa đến chỗ đức Năng Nhân Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác (Năng Nhân là danh hiệu của Phật Thích-ca Mâu-ni, nghĩa là "bậc có lòng nhân"), cúi đầu lạy rồi dâng lên. Ngài thưa: "Đức Phổ Hoa Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, đấng thánh tôn của thế giới Tịnh Hạnh, kính hỏi thăm Ngài muôn vàn: 'Ngài đi lại có mạnh khỏe chăng? Sức lực có nhẹ nhàng chăng? Đi đứng có an ổn chăng? Cứu độ được nhiều chúng sinh chăng?' Nay con được sai đến, vâng lệnh kính cẩn tới đây, xin thưa thỉnh để được nhận phẩm Phổ Môn thanh tịnh không thể nghĩ bàn, để nói lại cho các khai sĩ (tức Bồ-tát, người mở đường giác ngộ cho mình và cho người)."
Bồ-tát đại sĩ Ly Cấu Tạng hỏi thăm xong thì lui ra, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi đối bên) giữa hư không, cùng các khai sĩ ngồi trên hoa sen báu.
Bấy giờ Phổ Thủ Đồng Chân (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; "đồng chân" là danh xưng chỉ bậc Bồ-tát giữ tâm trong sạch như trẻ thơ) từ trong hội chúng đứng dậy. Ngài sửa lại y phục, để trần vai phải, quỳ thẳng, chắp tay (những cử chỉ cung kính theo lễ nghi nhà Phật) mà thưa với Phật: "Lành thay, bạch Thế Tôn! Mong Ngài nói về nguồn gốc giáo pháp của phẩm đạo Phổ Môn không thể nghĩ bàn, phân tích giảng giải cho các Bồ-tát! Con nhớ vào thời quá khứ xa xưa, con được nghe kinh này từ đức Phổ Môn Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác. Nhờ đó con đã phát khởi tám mươi bốn vạn trăm nghìn ức cai tam muội (cai là đơn vị số đếm cực lớn). Từ lâu con cũng đã đạt được bảy mươi bảy ức trăm nghìn cai pháp môn tổng trì. Cúi mong Thế Tôn thương xót các Bồ-tát mà nói lại lần nữa."
Phật bảo Phổ Thủ Đồng Chân: "Hãy lắng nghe cho kỹ! Hãy khéo suy nghĩ ghi nhớ!"
Ngài đáp: "Vâng, bạch Thế Tôn! Con rất mong được nghe."
Phổ Thủ cùng các Bồ-tát vâng lời lắng nghe.
Phật bảo Phổ Thủ: "Nếu có Bồ-tát muốn học pháp đi vào của Phổ Môn, thì phải dùng tâm bình đẳng mà phân biệt, tức là nhìn mọi sự ngang bằng nhau, không thiên lệch. Vị ấy dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào sắc (hình tướng mắt thấy được), khi đi vào âm thanh, khi đi vào mùi hương, khi đi vào các vị, khi đi vào xúc chạm trơn mịn (cảm giác của thân khi tiếp xúc), và khi đi vào tâm tính.
Vị ấy cũng dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào người nữ, khi đi vào người nam, khi đi vào bé gái, khi đi vào bé trai, khi đi vào chư thiên (các vị trời), khi đi vào các loài rồng, khi đi vào quỷ thần, khi đi vào càn-đạp-hòa (loài thần âm nhạc của cõi trời, sống bằng hương thơm), khi đi vào a-tu-luân (loài thần hung hăng, hay gây chiến với chư thiên), khi đi vào ca-lâu-la (loài chim thần cánh vàng, ăn thịt rồng), khi đi vào chân-đà-la (loài thần ca múa, hình dáng nửa người nửa thú), và khi đi vào ma-hưu-lặc (loài thần mình rắn lớn).
Vị ấy cũng dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào địa ngục, khi đi vào ngạ quỷ (loài quỷ đói), khi đi vào súc sinh, khi đi vào tham dâm, khi đi vào sân giận, khi đi vào ngu si, khi đi vào các điều bất thiện, khi đi vào các cội gốc công đức, khi đi vào các pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), và khi đi vào các pháp vô vi (những gì không do tạo tác, không sinh không diệt).
Này Phổ Thủ! Những nơi các khai sĩ có thể đi khắp, vị ấy đều đầy đủ tất cả. Vị ấy sống trong sự bình đẳng và trọn vẹn đạo tối thượng. Đó là học pháp định đi vào Phổ Môn."
Phật bảo Phổ Thủ Đồng Chân: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào sắc? Vị ấy hiểu rõ sắc giống như bọt nước, không thể nắm bắt, không thể giữ gìn, không bền chắc. Như vậy là dùng tâm bình đẳng quán thấy không có sắc. Đó là Bồ-tát đi vào sắc một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào âm thanh? Giống như người cất tiếng gọi thì có tiếng vang đáp lại, nhưng tiếng vang liền tan mất, không có hình tướng, không biết sinh ra từ đâu. Mọi sự đều không có những điều khác nhau, không có sai biệt, cũng không có tướng. Đã hiểu rõ là không có tướng thì những gì người ta nói ra đều trống rỗng, không thật. Đã hiểu các âm thanh giống như tiếng vang đáp lại trong núi sâu, thì đó là quán bình đẳng. Đó là quán bình đẳng khi đi vào các âm thanh."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào mùi hương? Dù đi lại suốt trăm ức kiếp (kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài), mũi ngửi vẫn không biết chán, như vực biển lớn không bao giờ đầy. Hình tướng của hương không thể nắm được. Nó là pháp giả dối, không có sự chân thật. Nếu tìm xét cho thật kỹ thì không có chỗ nào nó hợp lại. Nó vốn không có gì và không thể giữ được. Chỗ của mũi cũng không thật, mờ mịt như hư không, như người làm trò ảo thuật biến hiện ra. Nếu thấy rõ như vậy, thì đó là quán bình đẳng khi đi vào mùi hương."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào các vị? Đến cổ họng thì không biết vị mặn, nhưng cũng không phải là không có vị. Vị là do nhân duyên mà phân biệt ra. Cái mà lưỡi cho là ngon cũng do các duyên hợp lại. Hiểu rõ như thế mà không vướng vào ý niệm, thì đó là quán bình đẳng khi đi vào các vị."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào xúc chạm trơn mịn? Cảm giác trơn mịn là do tâm có chỗ bám giữ, theo duyên mà tìm đến những thứ để mặc dùng. Thế nhưng cái mềm mại ấy không thể nắm bắt được. Đã thấy rõ duyên ấy thì trơn mịn hay thô cứng (?) đều không có chỗ dừng lại. Xét kỹ sự trơn mịn thì nó không thành, cũng không có chỗ nương. Chỉ vì bám vào áo quần mặc trên người mới có chỗ dựa. Thấy như thế là quán bình đẳng khi đi vào xúc chạm trơn mịn."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào tâm? Giả sử cho người trong ba cõi đều tụ họp lại, đứng chung một chỗ. Ba cõi là cõi dục, cõi sắc và cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử. Nếu bảo họ tìm nắm lấy cái tâm, thì không ai biết nó ở đâu. Không thấy hình tướng của nó. Nó cũng không do dự, không hợp, không tan, không biết nó ở chỗ nào. Nó hiện ra nhiều sắc khác nhau, nhưng bên trong không có chỗ của nó, mà chỗ ấy cũng không dừng trụ. Nó như trò ảo thuật biến hóa, trống rỗng mà không thật. Thấy như thế là quán bình đẳng khi đi vào tâm."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào người nữ? Xét tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu tạo nên thân thể) thì không có người nữ. Kẻ ngu si mê lầm thì đắm say trong ái dục, chìm mãi trong cái trống rỗng.
Chấp rằng có người nữ thì cũng giống như nhà ảo thuật hóa hiện ra hình người nữ. Người ta theo việc mình làm, theo điều mình ưa thích, mà khởi tâm ham muốn sắc dục nơi người nữ vốn như ảo ảnh. Ở đó vốn không có người nữ, chỉ có kẻ si mê bị lầm. Phân biệt được như thế thì biết các người nữ đều không có tướng thật. Vị ấy giải thoát, bình đẳng, mà vẫn có thể hiện ra thân nữ. Đó là quán bình đẳng khi đi vào người nữ."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào người nam? Ví như người nam tự khởi ý nghĩ: 'Ta là bậc trượng phu', rồi khởi niệm cho rằng người kia là nữ. Thế nhưng tâm dục không có hình sắc, không có gì thật để nắm lấy. Họ không thấy hình người nữ, mà chỉ từ việc nghĩ tưởng chung về các sắc mà khởi lên tưởng là nữ. Nếu xét rằng những điều mình nghĩ tưởng, như đây là nam, đây là nữ, đều giống như dã mã (ảo ảnh hơi nóng bốc lên giữa đồng, nhìn tưởng như nước) và như trăng dưới nước, thì sẽ thấy không có nam, không có nữ. Hiểu rõ người nam không có hình tướng thật, chỉ do giả dối mà lập nên, thì đã bình đẳng được, và có thể hiện ra thân nữ. Đó là quán bình đẳng khi đi vào người nam."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào bé trai? Giống như cây cối, nếu không có mầm thì không có rễ và thân, không có rễ và thân thì không có hoa quả. Cũng vậy, nếu không có người nữ thì không có bé trai. Chỉ do duyên mà gọi là bé trai, đó là tưởng tượng ra từ chỗ không hiểu biết (?). Biết người nữ vốn không sinh thì không có tính chất làm con. Hiểu rằng tất cả đều không có, thì đó là quán bình đẳng khi đi vào bé trai."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào bé gái? Như cây đã nhổ bật gốc thì rễ không bao giờ mọc lại. Người có trí sáng suốt không đi tìm quả từ nơi ấy. Vị ấy hiểu thấu ý nghĩa sai khác (?), biết phát khởi tất cả sự dũng mãnh mà không vướng vào tưởng, làm khô cạn các dòng chảy (dòng sinh tử và phiền não). Đó là bé gái. Hiểu rõ người nữ như thế thì những gì hiện ra đều bình đẳng. Đó là quán bình đẳng khi đi vào bé gái."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào chư thiên? Chư thiên trang nghiêm trong sạch, công đức có sẵn tự nhiên, tâm ý tươi sáng thanh khiết. Cung điện của họ trang hoàng lộng lẫy mà không có ai xây dựng. Cây tâm nở hoa đẹp mà không có ai gieo giống. Phúc báo như trò huyễn hóa (?), sự sinh ra không thể nghĩ bàn. Ánh sáng trong suốt như ngọc lưu ly, rồi diệt độ một cách thanh tịnh (?). Vị ấy hiểu rõ cõi trời là giả dối, được lập thành một cách mờ mịt. Vị ấy khéo nói về sự bình đẳng mà vẫn hiện ra hình tướng chư thiên. Đó là Bồ-tát đi vào chư thiên."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào các loài rồng? Thấy rằng không có sự cầu sinh (?). Rồng nổi mây suốt bảy ngày, mưa xuống thấm nhuần, nhưng nước mưa không ở trong cũng không ở ngoài. Nước ấy tràn khắp Diêm-phù-đề (châu lục nơi loài người sinh sống, tức thế gian này) rồi dần dần chảy về biển lớn. Vậy nước đầy ấy từ đâu mà đến? Chúng sinh cũng thế, theo nhiều duyên khác nhau mà hiện ra đủ thứ tội và phúc. Chúng sinh vốn tự nhiên là không có gì, nhưng người ngu tối lại lấy cái hư làm cái thật. Thấy loài rồng một cách bình đẳng, đó là Bồ-tát đi vào các loài rồng một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào quỷ thần? Tâm giống như cánh cửa mở ra, cùng với sắc mà có hình tướng: thân thì cao lớn, còn tâm thì là cùng một loại. Tâm vốn không có gì đáng sợ, chỉ do gặp gỡ mà sinh ra sợ hãi. Vị ấy thấy các pháp không có thật, các tưởng không thể nghĩ bàn, cái không thật thì là không. Vị ấy nói về sự vắng lặng bình đẳng mà vẫn hiện ra hình quỷ. Đó là Bồ-tát đi vào quỷ thần một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào càn-đạp-hòa? Pháp vốn không có đi, mà lời nói thì gọi là đi. Vị ấy hiểu rằng không có đi và lại, rồi nói một cách bình đẳng về càn-đạp-hòa. Đó là Bồ-tát quán bình đẳng khi đi vào càn-đạp-hòa."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào a-tu-luân? Không do nhân của sự việc, tâm của a-tu-luân vốn bình đẳng: không khởi, không diệt, không sinh. Vị ấy hiện ra sự bình đẳng. Đó là Bồ-tát quán bình đẳng khi đi vào a-tu-luân."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào ca-lâu-la? Có tạo tác, có thọ nhận, mà thật ra không có thọ nhận; chỉ lập ra lời nói và danh hiệu. Nếu không có danh sắc (danh là phần tâm, sắc là phần thân; danh sắc tức là toàn thể con người), thì quán ca-lâu-la một cách bình đẳng. Đó là Bồ-tát đi vào ca-lâu-la."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào chân-đà-la? Pháp vốn không tạo tác mà lại tạo tác, thế là lập ra chân-đà-la. Vị ấy phân biệt được rằng chân-đà-la không có chỗ sinh ra, nên chân-đà-la là bình đẳng. Đó là Bồ-tát quán bình đẳng khi đi vào chân-đà-la."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào ma-hưu-lặc? Các pháp được đặt tên gọi, rồi lập ra đủ loại người và pháp khác nhau. Thật ra chúng không có tướng gì, chỉ là sự phân biệt hư dối. Các tưởng vốn không phải là tưởng. Vị ấy tự nhiên nói lời bình đẳng mà vẫn hiện ra ma-hưu-lặc. Đó là Bồ-tát quán bình đẳng khi đi vào ma-hưu-lặc."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào địa ngục? Địa ngục không có chủ, trống rỗng, không có ai tạo ra. Nó đến từ tưởng của chính mình, mà tưởng thì vốn không khởi. Mọi địa ngục đều trong sạch, tươi sáng, không nhơ bẩn. Trí giác thấy nó như huyễn, vốn không có gì, không có tướng. Không có tướng thì không có gì, và phân biệt thấy nó như hư không. Vị ấy bình đẳng, vắng lặng mà vẫn hiện vào địa ngục. Đó là Bồ-tát đi vào địa ngục một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào ngạ quỷ? Ngạ quỷ không có hình, không có tên, vốn không có chỗ ở. Chỉ vì lòng keo kiệt mà chiêu cảm ra nó, nhưng lòng keo kiệt cũng không có chỗ trụ. Người ta không hiểu những gì mình có, nên chấp rằng có ta, có người. Biết rõ tất cả đều không có gốc, hiểu rằng không có ngạ quỷ, đó là Bồ-tát đi vào ngạ quỷ một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào súc sinh? Giống như mây mù hiện ra nhiều hình sắc, nhưng thật ra không có dáng hình gì, tất cả đều không có. Tâm nghĩ tưởng vốn trống rỗng, giống hệt như mây mù. Các thứ sắc tướng, tâm tính của súc sinh, tội và phúc, đều như huyễn. Vì mê lầm hư vọng mà nói có hình súc sinh. Vị ấy nói một cách bình đẳng lời của sự vắng lặng. Đó là Bồ-tát đi vào súc sinh một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào tham dâm? Dục khởi lên từ tưởng. Cái được tưởng thì không có, không thật, không hình, không dáng, không trụ, không tìm được chỗ của nó. Tham dâm như hư không. Kẻ ngu si thì suy nghĩ điên đảo, sinh ra trần lao (phiền não làm nhơ bẩn và mỏi mệt tâm). Thế nhưng pháp vốn không có bụi nhơ. Dục trống rỗng như hư không, tìm khắp mười phương cũng không thấy. Tham dâm không có hình tướng, nhưng kẻ ngu tối vừa tham đắm vừa sợ hãi, không được an ổn, chẳng có tai nạn gì mà vẫn ôm lòng sợ.
Ví như một người đàn ông chẳng gặp gì mà vẫn ôm lòng sợ, hoảng hốt bỏ chạy, rồi cũng chẳng thấy gì, chỉ là trống không. Tất cả đều là không. Người kia không có giải thoát, vì ngu si điên đảo, trái lại còn tạo ra tưởng ngược, tối tăm không hiểu. Pháp vốn như hư không. Chư Phật quá khứ, vị lai và hiện tại đều hiểu rõ các tham dục. Tham dục không có gì để thoát ra (?), tưởng ái đều trống không. Người chê trách tham dâm thì đi tìm cách thoát khỏi dục, nhưng những điều ấy đều không có gốc, mà gốc vốn tự nhiên thanh tịnh.
Vị ấy thấy đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo) của Phật là bình đẳng, không có tưởng. Còn người thấy chúng sinh theo kiểu chấp tướng (?) thì mong lìa dục. Cái họ tưởng là hư dối và chênh vênh, nên họ mới đi lìa các tưởng. Theo niệm đã phát ra, họ cầu may thoát khỏi tham dâm và cho rằng mình sẽ vượt qua được dục. Tưởng mà không có chỗ cầu thì không phá hoại bản tế (ngằn mé gốc, tức thật tướng vốn có của các pháp). Tham dục vốn không có suy nghĩ, gốc của nó vốn thanh tịnh như thế, nên không cần tưởng đến sự giải thoát. Giả sử vượt qua dục rồi gọi đó là thanh tịnh, thì tham dục vốn đã trống không; xét điều này thì không có hai. Chỉ kẻ ngu tối mới thấy tướng là hai. Người tu hành mà quán sâu rằng dục như huyễn rồi bám vào đó, thì lại là lạc mất ý câu (?).
Dù phát ra các tưởng niệm, tham dục vẫn không khởi. Ái dục chỉ là tên gọi tạm, không có cái tên nào gọi là nhiễm trước (sự bám dính). Các tên gọi không gây chướng ngại. Vị ấy biết dục không thể nắm được, thấy chân thật, đến tột cùng là không, nên không ôm tham dục, cũng không biết, không thấy có sự giải thoát. Tham dục và Phật pháp bình đẳng như nê-hoàn (niết-bàn, cảnh giới dứt hết khổ đau phiền não). Vị ấy hiểu rõ ấm (uẩn, tức nhóm các yếu tố cấu thành con người) của tham dục, lìa bỏ một cách bình đẳng cái 'ta' và cái 'của ta'. Vị ấy biết tham dục là vắng lặng, giữ tâm lặng lẽ trong sự bình đẳng, xem ấm của dục là bình đẳng, thấy nó như huyễn hóa. Đó là Bồ-tát đi vào tham dâm một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào sân giận? Giận khởi lên từ sự đối đãi, mà sự đối đãi lại do nhân duyên sinh ra. Không có cái 'ta' mà gọi là 'ta', rồi lập ra vô số việc. Như cây cối mọc lên (?), người ta kết mối hận gay gắt độc hại. Thế nhưng tiếng nói vốn tự nhiên trống không, không có tưởng, không có gì cả.
Như cây ở nơi vắng, cọ xát vào nhau thì lửa bùng cháy; khi nhân duyên lìa tan thì lửa tắt, không hiện ra nữa. Thân khởi lên từ hư không, tiếng nói thô ác cũng vậy. Nếu biết cân nhắc suy xét thì không khởi giận. Giận không khởi từ tiếng nói, không ở trong thân, cũng không từ ngoài đến. Chỗ nó do đó mà có là không, nó khởi từ duyên khác, nhân sự đối đãi mà lập ra. Phân biệt rõ từng điều một thì không có sân giận.
Như hạt giống bị gió thổi qua (?), có hận thì thành kiêu mạn. Nếu biết phương tiện (cách thức khéo léo) thì hiểu rằng chính tưởng đã lập nên duyên. Lời nói ác cũng như thế. Giận từ cái không mà sinh, rồi giận quay lại tự đốt mình, làm nguy hại thân mình. Phân biệt cái tưởng sân giận thì rốt cuộc không có hình tướng gì. Vị ấy xét âm thanh một cách bình đẳng, nghe tiếng sân giận mà thấy gốc của hận ngang bằng với bản tế, không có gốc, không có gì để giữ. Phân biệt pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng) thì thấy bình đẳng. Đó là Bồ-tát đi vào sân giận một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào ngu si? Ngu khởi lên từ cái không có. Xét kỹ thì si không có. Nếu đã không có gì thì cuồng mà không có cái tối tăm của cuồng (?). Người không bị che lấp thì nguyện không bị ngăn ngại (?). Tìm phương hướng của hư không thì sinh ra ngu, mà ngu ấy cũng là hư (?). Việc làm của người ngu si rất khó nắm bắt. Các pháp vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) do tưởng mà thành bụi trần.
Ví như một người muốn vượt qua hết hư không, trải ức kiếp cũng không được. Biết được đầu cuối của hư không thế nào thì ngu cũng như thế. Ở bản tế không có cái gọi là ngu (?). Sự che tối không sinh ra bụi trần, không có gì thành tựu đầy đủ. Như vượt qua hư không mà không biết phương hướng, cũng không có sự trọn vẹn, không thể bước qua được. Như trải trăm nghìn kiếp quen ưa sự tối tăm, người ấy không biết chán đủ, không bao giờ no.
Ví như đứa trẻ thổi hơi cho đầy bong bóng, rồi tháo miệng bong bóng ra, xét lại thì chẳng có gì. Tội và phúc như bong bóng trống rỗng, vậy mà người ta vẫn quen theo cái ngu; tìm nó thì không thể có được. Người ta lại cho rằng ngu không có đáy (?). Chặt gốc của nó thì không có hình; không có gốc, không có chỗ trụ, cho nên không thể làm cho hết. Nếu nói ngu khó làm cho hết thì điều ấy cũng không thể có. Giống như chúng sinh như huyễn, không thể ban cho gì (?).
Giả sử đặt ra ví dụ: các loài sinh trong ba cõi, mỗi ngày đều độ hết tất cả, cho họ được nê-hoàn; đức Phật sống ở đời ức kiếp khó tính, cứu thoát dân chúng, mà người vẫn không thể hết. Do ngu mà lập ra giống loài, nhưng cõi người vốn không có tưởng. Si tối như huyễn, không thể nắm được.
Phật và ngu là bình đẳng, quán thấy điều này thì không có hai. Nếu quán được một cách bình đẳng thì có thể nghĩ đến đạo. Si và tuệ là một, không có gì che lấp ngăn ngại. Muôn loài chúng sinh đều bình đẳng, không có cái gọi là ngu. Si không thể đo đếm. Suy nghĩ về dấu vết của ý thì thấy tâm ấy không có niệm, không có bờ mé. Ngu tối không có giới hạn, vì thế không thể nắm được.
Tâm tính vô minh từ đâu mà khởi lên? Si đã không khởi thì tối tăm thuộc loại gì? Si không có chỗ ở thế nào thì Phật đạo cũng thế ấy, rõ ràng không có bờ, không có đáy. Các pháp không có hai. Vị ấy phân biệt âm thanh một cách bình đẳng, xét bình đẳng tiếng vang của si, hiểu rằng không là một. Ngu tối như mây. Phân biệt một cách bình đẳng thì hiểu rõ định ý (tâm định). Đó là Bồ-tát đi vào ngu si một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào các điều bất thiện? Hành vi tham dục không có hình, hành vi sân giận không có chỗ, không làm hành vi ngu si. Vị ấy biết mọi thứ đều bình đẳng, các trần (đối tượng của giác quan, cũng là những thứ làm nhơ tâm) đều bằng phẳng như nhau, hiểu được sự trống rỗng, mọi thứ đều rõ ràng thanh tịnh. Như thế là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng đi vào các điều bất thiện."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng đi vào các cội gốc công đức lành? Chúng sinh tu điều thiện, tâm và hành vi có nhiều khác biệt, nhưng các hành vi đều là một hành vi. Vị ấy thường hiểu rõ sự bình đẳng. Đã biết bình đẳng thì thấy các hành vi đều như huyễn. Phân biệt các âm thanh đều là một thì hiểu rõ lời nói. Đó là Bồ-tát đi vào các công đức một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào hữu vi? Những gì có đều là không có, tính đếm không thể lường. Dù vô lượng khó tính, vị ấy vẫn luôn hiểu rõ sự bình đẳng. Vị ấy rõ biết vô số pháp đều không có hành, không có tướng, giải thoát một cách bình đẳng vắng lặng, thấy tất cả đều an ổn. Đó là Bồ-tát đi vào hữu vi một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào vô vi? Pháp vốn thanh tịnh, vắng lặng, cũng không có sự hợp lại. Vô minh chỉ là tên gọi tạm (?). Vị ấy xét âm thanh một cách bình đẳng, không có lời nói, không có lời dạy, đều hiểu rõ là vô vi. Những gì người ta bám vào lời nói, âm thanh, vị ấy đều quán bình đẳng như thế. Đó là Bồ-tát đi vào vô vi một cách bình đẳng."
Phật lại bảo Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà phân biệt khi đi vào sự bình đẳng? Vị ấy không ở trong hữu vi, không trụ trong vô vi. Các hành vi đều bình đẳng, như hư không không bị ngăn ngại. Ba cõi vốn không có gốc, thì còn tìm nê-hoàn ở đâu? Không ra, không vào, cho đến chỗ đại an ổn. Vị ấy độ thoát chúng sinh mà hiểu rằng không có sự khác biệt. Pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chính chân lý) như hư không, không hợp không tan. Đó là Bồ-tát đi vào sự bình đẳng một cách bình đẳng."
Đức Thế Tôn nói những câu kệ tụng này, thuận theo đúng lúc, thật không thể nghĩ bàn. Khi ấy chín vạn chín nghìn vị Bồ-tát đạt được bất khởi pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trú vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh không khởi, tâm không còn lay động). Bảy mươi hai ức trăm nghìn chư thiên và người đều phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân (tâm cầu sự giác ngộ cao nhất, chân chính của Phật). Ba trăm sáu mươi vạn vị tỳ-kheo dứt sạch phiền não, tâm được giải thoát (tức chứng quả A-la-hán, bậc đã thoát khỏi sinh tử). Sáu nghìn vị tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ) đều phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân. Hai nghìn hai trăm thanh tín sĩ (nam cư sĩ tin Phật, tu tại gia) và một nghìn tám trăm thanh tín nữ (nữ cư sĩ tin Phật, tu tại gia) cũng đều phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân.
Bấy giờ Phổ Thủ Đồng Chân thưa với Thế Tôn: "Cúi mong đấng Đại Thánh nói ra tên các tam muội, nhờ đó Bồ-tát đạt được đức cao tột, các căn (giác quan và các năng lực tinh thần) đều sáng tỏ. Người nghe được tên các tam muội ấy sẽ có được ánh sáng của mọi pháp, không gì không thông suốt, và hàng phục được tất cả những kẻ mê lầm theo tà kiến (cái thấy sai lệch).
Người ấy ưa thích một chữ mà phân biệt hiểu rõ được mọi chữ, dùng mọi chữ mà hiểu rõ một chữ. Trí tuệ biện tài của người ấy không thể hạn lượng. Người ấy giảng nói kinh pháp cho các chúng sinh, phân biệt hiểu rõ pháp nhẫn tương ứng với từng duyên (?), đem mọi hạnh đi vào một tướng, đạt được nghĩa lý vô lượng vô hạn. Người ấy hiểu rõ nghĩa lý nhờ bốn biện tài phân biệt (bốn khả năng thuyết giảng không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, và về sự ứng đáp khéo léo)."
Thế Tôn liền bảo Phổ Thủ Đồng Chân: "Hãy lắng nghe cho kỹ! Hãy khéo suy nghĩ ghi nhớ! Nay Ta sẽ phân tích đầu đuôi cho ông."
Ngài đáp: "Lành thay! Con rất mong được nghe."
Phật nói: "Có tam muội tên là Ly Vô Lượng Cấu (lìa vô số nhơ bẩn). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì thấy khắp mọi sắc đều thanh tịnh."
Phật bảo Phổ Thủ: "Có tam muội tên là Hoài Nhược Can (ôm chứa nhiều thứ). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì ánh sáng trí tuệ che lấp cả ánh sáng mặt trời mặt trăng.
Có tam muội tên là Thành Cụ Quang Minh (thành tựu đầy đủ ánh sáng). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì uy quang che lấp cả Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) và Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên). Bóng tối của ba cõi đều được an ổn, ánh sáng của chư thiên bỗng không hiện ra nữa.
Có tam muội tên là Xả Giới (buông bỏ các cõi). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì khi ở giữa đại chúng có thể trừ sạch mọi bệnh dâm dục, giận dữ và ngu si.
Có tam muội tên là Mạc Năng Đương (không gì chống nổi). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì chiếu sáng khắp các cõi Phật ở tám phương và phương trên, phương dưới.
Có tam muội tên là Chư Pháp Vô Sở Sinh (các pháp không có chỗ sinh). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì nắm trọn lời kinh và giáo điển của chư Phật, phân tích giảng giải rộng cho đại chúng.
Có tam muội tên là Niệm Lôi Âm (tiếng sấm nhớ nghĩ). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì tiếng nói vang thông đến tận cõi Phạm thiên.
Có tam muội tên là Hiểu Liễu Nhất Thiết Ứng Tâm Sở Lạc (hiểu rõ mọi điều tâm ưa thích). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì làm vui lòng chúng sinh, theo điều họ ưa thích mà giúp họ giải thoát.
Có tam muội tên là Vô Hội Hiện Duyệt Tinh Tiến (không hợp hội, hiện ra sự tinh tấn vui vẻ). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì thấy ngay vô vi không có giới hạn số lượng, đối với sự mê lầm của sinh tử từ đầu đến cuối, những gì nghe thấy đều thông suốt.
Có tam muội tên là Vô Niệm Bảo Đức Lạc Ư Thế Giới (đức báu không niệm, vui với thế giới). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì phát ra các thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại) để giáo hóa chúng sinh.
Có tam muội tên là Chư Âm Duyên Hội (các âm thanh do duyên hợp lại). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì hiểu rõ mọi lời nói, dùng vô số chữ mà hiểu một chữ, dùng một chữ mà nói ra vô số chữ.
Có tam muội tên là Tích Chúng Thiện Đức (tích chứa các đức lành). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì phân biệt tội phúc, làm sáng tỏ sự bình đẳng, làm vui lòng rất nhiều chúng sinh. Vị ấy liền nghe được tiếng Phật, tiếng pháp, tiếng của đại chúng: tiếng của thanh văn (người tu theo lời Phật dạy mà giác ngộ cho riêng mình), tiếng của duyên giác (người tự quán xét nhân duyên mà giác ngộ), tiếng của Bồ-tát, tiếng của độ vô cực (các hạnh tu đưa người qua bờ giác ngộ, tức ba-la-mật). Thế nhưng những gì các vị ấy nói ra cũng không có âm thanh.
Có tam muội tên là Khởi Chư Tổng Trì Vi Nhất Thiết Vương (khởi lên các tổng trì, làm vua của tất cả). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì phân biệt được mọi tổng trì vô lượng.
Có tam muội tên là Tịnh Chư Biện Tài (làm thanh tịnh các biện tài). Nếu Bồ-tát đạt được định này thì lặng dứt mọi âm thanh lời nói. Tất cả đều không có lời dạy, cũng không có tiếng vang đáp lại; không lời, không dạy, cũng không có gì cả."
Lúc ấy Phổ Thủ thưa với Thế Tôn: "Bạch đấng Đại Thánh! Kẻ hèn mọn này có nên nói về công đức của kinh điển này chăng?"
Phật bảo: "Nên nói."
Phổ Thủ thưa với Phật: "Giả sử có Bồ-tát nghe kinh điển này mà không ngờ vực, phát tâm thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, thì ngay trong đời hiện tại người ấy được biện tài vi diệu. Đó là biện tài thông minh, biện tài vui vẻ, biện tài sâu xa vi diệu, biện tài không lệ thuộc vào sự hợp lại (?). Người ấy luôn đem lòng từ đến với mọi chúng sinh, không có ý làm tổn hại. Vì sao vậy? Vì nếu người ấy lo nghĩ đến những việc mình làm và những nơi mình hướng tới, vâng làm theo chân lý của trí tuệ, thì điều ấy theo bên thân chưa từng rời bỏ (?)."
Bấy giờ Thế Tôn khen Phổ Thủ: "Lành thay, lành thay! Ông nói lời ấy thật hay, đúng như ý nghĩa. Ví như bố thí (đem của cải giúp người) thì được giàu lớn, điều ấy không giả dối; giữ giới thì được sinh lên cõi trời, điều ấy cũng không giả dối. Kinh điển này cũng như thế: học kinh thì được biện tài, điều ấy không phải nói suông, và ai cũng đạt được chí nguyện ban đầu của mình.
Như ánh mặt trời mọc lên chiếu khắp thiên hạ thì mọi bóng tối đều tan hết; kinh này cũng thế, người đọc tụng học tập thì được biện tài, không gì không thông suốt. Lại ví như Bồ-tát ngồi nơi đạo tràng, dưới cội cây Phật (cây bồ-đề), đạt được đạo vô thượng chính chân, thành bậc tối chính giác (giác ngộ cao nhất, chân chính nhất). Bồ-tát học tụng kinh này cũng như thế, ắt được biện tài, dứt hết mọi ngờ vực.
Cho nên, này Phổ Thủ! Nếu có Bồ-tát ngay trong đời này muốn có biện tài, muốn thông thạo các pháp, thì khi nghe kinh này mà lòng không do dự, hãy liền thọ trì, giảng nói, đọc tụng, và giảng rộng ý nghĩa của kinh cho đại chúng."
Lúc ấy Bồ-tát Ly Cấu Tạng tiến lên thưa với Phật: "Sau khi Phật diệt độ (nhập niết-bàn, rời bỏ thân xác), người nào thọ trì, đọc tụng, giảng nói kinh pháp này và giảng rộng ý nghĩa của kinh cho đại chúng, thì kẻ hèn mọn này sẽ đích thân làm chỗ nương tựa cho những người còn ít hiểu biết, khiến họ không ngờ vực và mau được biện tài."
Bấy giờ Ác ma (Ma vương, kẻ chuyên ngăn trở người tu đạo) buồn rầu khổ sở, rơi nước mắt, đến chỗ Phật thưa với Thế Tôn: "Xin Ngài đừng truyền bá kinh này! Đức Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác luôn mang lòng đại bi, ai khổ não thì Ngài ban cho sự an ổn lớn. Lành thay, đấng Đại Thánh! Xin Ngài trừ nỗi buồn cho con.
Ngày xưa, khi Thế Tôn mới ngồi dưới cội cây ở đạo tràng, nay Ngài lại nói thêm kinh điển này. Con nay buồn bực, lòng đầy phiền não, còn hơn cả lúc Như Lai mới thành Phật đạo. Những lúc Ngài cứu độ chúng sinh, con trằn trọc không chịu nổi. Như thế thì tất cả sẽ được bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường tu), đạt đạo vô thượng chính chân, thành bậc tối chính giác. Dân chúng nào tai nghe được kinh này, nghe tiếng mà kính phục danh hiệu, đều sẽ đắc đạo cho đến diệt độ. Cảnh giới của con sẽ trống không, cung điện của ma sẽ vắng tanh. Xin đấng Đại Thánh vỗ về nuôi nấng, cho con được an ổn, khởi lòng đại bi, chỉ mong Ngài thương xót cứu giúp."
Phật bảo Ma: "Này Ba-tuần (tên của Ma vương)! Đừng sợ, chớ ôm lòng sợ hãi. Không phải tất cả chúng sinh đều diệt độ, và Như Lai cũng không truyền bá kinh này."
Ma nghe Phật nói thì vui mừng hớn hở, tâm lành sinh khởi, rồi bỗng biến mất.
Phổ Thủ thưa với Phật: "Vì sao Ngài vì Ma mà nói lời dứt bỏ giáo pháp?"
Phật bảo Phổ Thủ: "Kinh điển này trụ mà không có chỗ trụ. Vì thế Ta vì Ma mà nói: 'Ta không truyền bá kinh điển này!', và lời ấy là chí thành, không dối. Tất cả các pháp trụ mà không có chỗ trụ, không thể đạt được, không có lời dạy, lìa khỏi hai bên đối đãi. Bản tế là bình đẳng, xét kỹ thì không có gốc. Pháp giới đúng như tên gọi của nó (?), bằng phẳng như hư không, không thân với ai cũng không xa ai, chân chính không khác. Nay kinh này được lưu truyền khắp Diêm-phù-đề, và trong thiên hạ này sẽ có điềm lành ứng hiện."
Thế Tôn vừa nói lời dạy chân thật ấy, tự nhiên trong không trung có tiếng vang khắp nơi, ai cũng nghe thấy: "Đúng như lời Phật nói, chí thành không dối."
Phật bảo A-nan (vị đệ tử thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi): "Hãy nhận lấy những điều cốt yếu của kinh Phổ Môn Phẩm này, giữ gìn, đọc tụng, và giảng bày cho các bạn đồng học."
Phật lại nói với A-nan: "Kho tàng tám vạn bốn nghìn (?) phẩm pháp, đem so với kinh điển này thì ngang bằng không khác. Vì sao vậy? Vì kinh này là cửa ngõ vô lượng, là những điều cốt yếu của pháp giới. Như Lai phân biệt hiểu rõ chúng sinh, hiểu kinh này mà thành Phật đạo, rồi sau đó mới giảng nói kho tàng tám vạn bốn nghìn phẩm kinh. Cho nên, này A-nan! Hãy nhận lấy kinh này, tùy thời mà vâng làm theo (?), giữ gìn cẩn thận, đọc tụng, và nói cho mọi người."
Phật nói kinh này xong, Bồ-tát Ly Cấu Tạng, Phổ Thủ Đồng Chân, hiền giả A-nan, chư thiên, người đời, càn-đạp-hòa và a-tu-luân nghe kinh đều vui mừng, cúi đầu lạy rồi lui ra.
Kinh Phổ Môn Phẩm do Phật nói
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video