Thiên 1 — Kinh Bồ Tát Thệ (toàn văn)
# Kinh Phật nói về Bồ-tát Thệ Kinh Phật nói về Bồ-tát Thệ (Phật: bậc đã giác ngộ hoàn toàn, ở đây chỉ Phật Thích-ca; Bồ-tát: người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp chúng sinh; Thệ: tên của nhân vật chính trong kinh). Kinh Phật nói về Bồ-tát Thệ, một quyển. Thuộc nhóm kinh dịch lại, nằm ngoài năm bộ lớn của Đại thừa (Đại thừa: "cỗ xe lớn", truyền thống Phật giáo chủ trương tu hành để cứu độ mọi chúng sinh; năm bộ lớn: năm bộ kinh lớn của Đại thừa là Bát-nhã, Bảo Tích, Đại Tập, Hoa Nghiêm, Niết-bàn). Kinh Phật nói về Bồ-tát Thệ, một quyển. Sa-môn Bạch Pháp Tổ đời Tây Tấn dịch (sa-môn: người xuất gia tu hành; Tây Tấn: triều đại Trung Hoa, khoảng năm 265–316). Kinh Phật nói về Bồ-tát Thệ. Một thời, Phật ở trong núi Diêu (nghĩa đen là núi Chim Cắt), cùng với năm trăm vị tỳ-kheo (tỳ-kheo: tăng sĩ nam đã thọ giới đầy đủ, sống bằng khất thực). Các vị ấy đều là A-la-hán (bậc tu hành đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử). Sáng sớm, các vị đều mặc áo, cầm bát (bát: bình đựng thức ăn của người xuất gia), vào thành, mỗi người tự đi xin ăn. Lúc ấy trong thành có một vị trưởng giả (người giàu có, có địa vị trong xã hội) rất giàu sang, giàu nhất nước. Nhà cửa, lầu gác ông ở đều cao ráo và rất đẹp, tường vây quanh bảy lớp cửa. Ông tên là Đàn-ni-gia-nại. Đàn-ni-gia-nại có một người con trai tên là Thệ, mười sáu tuổi. Đàn-ni-gia-nại đã qua đời, nên Thệ sống một mình với mẹ. Phật đến nhà Đàn-ni-gia-nại xin ăn. Lúc ấy Thệ đang ở bên trong lớp cửa thứ ba. Từ xa thấy Phật đi đến, Thệ vui mừng, liền nghĩ thầm: "Người này sao lại đoan chính, đẹp đẽ không ai sánh bằng đến thế! Đẹp như viên ngọc minh châu, sáng như mặt trời mặt trăng, màu da như vàng ròng, đẹp như vầng trăng tròn đầy đêm rằm." Lúc ấy Phật đến, đứng ngoài cửa. Thệ liền chạy vào nói với mẹ: "Con thấy có một người đi đến, đoan chính đẹp đẽ vô cùng, thiên hạ không ai sánh bằng. Từ khi sinh ra đến giờ con chưa từng thấy ai như vậy. Bây giờ người ấy đang đứng ngoài cửa muốn xin ăn." Thệ nói với mẹ: "Con sẽ cho người ấy." Mẹ Thệ rất keo kiệt tham lam, không chịu cho. Thệ nói với mẹ: "Người trong thiên hạ mà keo kiệt tham lam thì chẳng có ích gì cho bản thân. Đây không phải người thường, nên cho người ấy." Mẹ lại không đáp. Thệ lại nói với mẹ: "Người này là bậc thầy cứu vớt cả thiên hạ. Được cúng cho người này cũng như người bệnh gặp được thầy thuốc giỏi." Thệ nói với mẹ: "Xin mẹ vì con mà cho người ấy. Người này danh tiếng vang khắp thiên hạ, nay vẫn còn đứng ngoài cửa." Mẹ vẫn không chịu cho. Thệ nói với mẹ nhiều lần, mẹ nổi giận lớn, bảo Thệ: "Con quấy rầy mẹ mãi không thôi, làm mẹ rối cả lòng. Người đó đâu phải vì miếng ăn mà đến, chỉ muốn lừa gạt con thôi. Con là đứa trẻ con thì biết gì! Nếu con còn đòi mãi không thôi thì phải ăn roi của mẹ mới chịu thôi." Phật biết trước bà mẹ keo kiệt tham lam. Phật phóng ra uy lực thần thông, ánh sáng chiếu suốt vào bên trong bảy lớp cửa. Thệ thấy ánh sáng của Phật thì lòng liền bừng hiểu. Thệ liền trở lại chỗ mẹ, nói với mẹ: "Kẻ ngu không biết bố thí (đem của cải của mình cho người khác với lòng thương và không cầu đền đáp), ví như người mù rơi vào trong lửa; người ấy bị như vậy chỉ vì mù, không có mắt mà thôi. Người đời chỉ vì keo kiệt tham lam mà trong lòng nghĩ điều xấu, miệng nói điều xấu, thân làm điều xấu. Kẻ ngu không tin Phật, không tin kinh, chết rồi đều rơi vào địa ngục (cõi chịu hình phạt khổ sở nhất), súc sinh (cõi loài vật) hoặc quỷ thần (cõi loài quỷ đói khổ). Người không keo kiệt tham lam thì thân làm điều lành, miệng nói điều lành, lòng nghĩ điều lành, tự nhiên được hưởng phúc liên tục. Người có trí thì nên cúng dường (dâng lễ vật, cơm nước với lòng tôn kính) cơm nước cho Phật. Người ta nên thường đi theo bậc có trí, sẽ khiến mình hiểu biết." Thệ nói với mẹ: "Nếu mẹ không chịu cho, thì xin mang phần cơm hôm nay của con ra đây. Hôm nay con không ăn, con tự mang phần của con cho người ấy. Xin mẹ mau mang phần của con ra, con sợ người ấy bỏ con mà đi mất. Người này khó gặp được lắm." Mẹ vẫn không chịu cho. Thệ liền tự đi lấy cơm cùng chiếc áo lót mịn đẹp mình đang mặc, mang ra chỗ Phật. Thệ đến trước, cúi đầu và mặt chạm vào chân Phật, rồi lùi lại đứng, chắp tay thưa với Phật: "Xin đem áo mặc, cơm nước con có được dâng lên Phật." Phật im lặng không đáp. Thệ lại thưa với Phật: "Nay Phật là cha mẹ của người trong thiên hạ, xin Ngài độ thoát (cứu vớt, đưa ra khỏi khổ đau) chúng con. Xin Ngài thương mà nhận cho, để con được phúc." Thệ thưa như vậy ba lần. Phật bèn nhận áo mặc và cơm nước của Thệ. Thệ vô cùng vui mừng. Phật bảo Thệ: "Mọi sự keo kiệt tham lam, con đều đã hàng phục được. Hôm nay con bố thí áo mặc, cơm nước cho Phật, sẽ khiến con được toại điều mong ước trong lòng." Thệ rất vui mừng, lại thưa với Phật: "Lòng con không mong làm Thích (tức Đế Thích), vua của cõi trời Đao-lợi là tầng trời thứ hai (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, nơi vua trời Đế Thích cai quản), cũng không mong làm Phạm thiên (vị trời cai quản cõi trời Phạm, cõi trời cao hơn, vượt ngoài dục vọng), cũng không mong được giàu sang quyền quý ở thế gian. Con mong sao cho ánh sáng và trí tuệ của con được như Phật." Phật nói: "Rất hay! Điều lòng con mong ước đều sẽ đạt được." Vua trời Thích nghe lời Thệ, liền chắp tay đứng phía sau Phật. Thích ở trước Phật nói với Thệ: "Nếu ngươi muốn cầu làm Phật thì rất khó đạt được. Mười kiếp, trăm kiếp, nghìn kiếp, vạn kiếp, ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài, dài đến mức không thể tính bằng năm tháng) mà còn chưa thể thành Phật. Nay ngươi đem chút cơm nước, áo mặc dâng Phật mà đã muốn làm Phật thì không thể được đâu." Thích lại nói với Thệ: "Dù ngươi đem bốn thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê) chất cao như núi Tu-di (ngọn núi khổng lồ ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) ra bố thí, lại đem lòng từ (lòng thương yêu, mong mọi người được an vui) nghĩ đến khắp thiên hạ suốt mười vạn kiếp, trăm vạn kiếp, nghìn vạn kiếp, ngươi vẫn còn chưa thể thành Phật." Thệ đáp Thích: "Ví như người thợ cầm rìu vào núi đốn cây, ắt phải tìm chọn cây tốt, thẳng, vừa ý mới lấy." Thệ nói với Thích: "Tôi cũng không phải vì một bữa cơm, một tấm áo dâng Phật mà muốn được làm Phật. Tôi luôn giữ lòng lành, tinh tấn (siêng năng, nỗ lực không ngừng trên đường tu), suy ngẫm không lười biếng, ắt sẽ thành Phật." Thích lại đáp Thệ: "Cầu làm Phật thì vất vả khổ sở, chẳng bằng cầu làm Phạm thiên hay Đế Thích." Thệ lại đáp Thích: "Dù thấy khắp cõi Diêm-phù-lợi (tức cõi Diêm-phù-đề, châu lục nơi loài người chúng ta sinh sống) chứa đầy lửa, lửa bốc lên tận trời, tôi cũng đem thân mình nhảy vào đó, cầu làm Phật quyết không thôi." Thích đáp: "Nếu khiến cho khắp cõi Diêm-phù-lợi đầy lửa, thì trong đó có dân chúng, súc vật cùng các loài bò bay máy cựa (mọi loài sâu bọ nhỏ bé), ngươi không được giết chúng. Ngươi lại khởi lòng nghĩ điều ác, sẽ phải vào địa ngục, ngươi làm sao thành Phật được?" Thệ lại đáp: "Dân chúng thế gian cùng các loài bò bay máy cựa, tôi đem lòng từ mà giao phó tất cả cho Phật Di-lặc (vị Phật sẽ ra đời trong tương lai, nối tiếp Phật Thích-ca). Phật Di-lặc tự sẽ độ thoát họ. Tôi cầu đạo Phật quyết không thôi." Thệ lại nói với Thích: "Ngay cả Phạm thiên vương dù tôn quý, rốt cuộc cũng trở về vô thường (mọi sự vật đều thay đổi, không có gì còn mãi); không ai thoát khỏi cái chết." Thích liền chắp tay đáp Thệ: "Ngài giữ chí rất vững, nên mới nghĩ đến việc cầu làm Phật không thôi. Ngài rồi cũng sẽ thành Phật." Thệ lại đáp Thích: "Ngài chớ cậy mình ở trên trời mà tự cao, vẫn còn có người hơn ngài." Thệ nói: "Tôi giữ lòng từ, tinh tấn không lười biếng mà cầu làm Phật, ắt sẽ được làm Phật." Thích liền im lặng, không nói gì thêm. Phật liền bảo Thệ: "Trước sau con đã cúng dường cơm nước cho tất cả sáu vạn đức Phật. Lòng con luôn mong muốn làm Phật, con luôn giữ lòng lành cúng dường Phật." Phật bảo Thệ: "Từ nay về sau, trong hai trăm vạn ức kiếp, con sẽ không còn phải trải qua địa ngục, súc sinh, quỷ thần nữa." Phật lại bảo Thệ: "Con luôn giữ lòng từ cúng dường Phật, sau này con sẽ làm Kim luân vương (vị vua lý tưởng có bánh xe báu bằng vàng, dùng chính pháp cai trị khắp thế giới), sẽ có mười ức vua nước nhỏ đều thần phục. Con sẽ cai quản bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn ở bốn phía núi Tu-di, tức toàn thế giới), thường bay đi khắp nơi, mọi việc làm đều ngay chính. Khi hết tuổi thọ, con sẽ sinh lên cõi trời Phạm và cõi trời Đâu-thuật (cõi trời nơi các vị Bồ-tát sắp thành Phật cư ngụ). Hết tuổi thọ trên trời, con lại sinh xuống làm Kim luân vương. Hết tuổi thọ, con lại sinh lên cõi trời Phạm. Lên xuống như vậy cho đến hết hai trăm vạn ức kiếp, con sẽ thành Phật, hiệu là Tu-di-gia-la, độ thoát dân chúng trên trời và dưới đất. "Khi con sinh ra rơi xuống đất, ánh sáng sẽ chiếu khắp ba nghìn núi Tu-di (tức ba nghìn thế giới), lên tới hai mươi tám tầng trời; trời đất đều rung chuyển mạnh, ngày đêm đều sáng. Bấy giờ người ta đều sống đến bảy nghìn ức tuổi. Thân con cao hai trăm trượng (trượng: đơn vị đo chiều dài thời xưa, bằng mười thước). Sẽ có mười hai nghìn thành, mỗi thành rộng bốn trăm tám mươi dặm. Cửa thành đều được chạm khắc, đều làm bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não). Khi con làm Phật, sẽ hai lần nhóm họp các sa-môn để giảng kinh. Lần giảng kinh thứ nhất, sáu nghìn ức sa-môn đều chứng đạo A-la-hán. Lần giảng kinh thứ hai, bốn nghìn ức sa-môn đều chứng đạo A-la-hán. "Thời ấy dân chúng không ai trộm cắp, đàn ông đàn bà đều đồng một lòng, dân chúng không ai làm điều ác. Các nẻo ác (các cõi khổ như địa ngục, súc sinh, quỷ đói) là nơi chịu khổ nhọc đều bị đóng lấp. Cũng không có núi rừng khe suối, mặt đất đều bằng phẳng. Dân chúng không có bệnh tật, không có lo buồn khổ sở, ai nấy đều vui sướng. Chỗ ở ai nấy đều tự giữ gìn (?). Trời mỗi ngày mưa ba lần, chỉ vừa đủ thấm bụi. Dân chúng muốn bàn bạc chuyện gì thì đều tụ họp với nhau. Mùa hạ không quá nóng, mùa đông không quá lạnh, vừa phải ôn hòa. Tinh xá (nơi tăng sĩ cư trú, tu tập và giảng đạo) nơi con giảng dạy tên là Nan-đề-đà. "Nếu có người bố thí cho Phật và các vị A-la-hán, mong cầu làm Phật, làm Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, nhưng không đi giáo hóa người khác), làm A-la-hán, thì đều có thể đạt được đạo Phật. Không thể không cầu trí tuệ của Phật. Mười phương (tám hướng cùng phía trên và phía dưới, tức khắp mọi nơi) không thể đo lường, không có cùng tận; trí tuệ của Phật cũng như vậy, không có cùng tận. Người trong thiên hạ không biết khi sinh ra là từ đâu đến, cũng không biết khi chết thì đi về nẻo nào." Phật giảng kinh xong, Thệ cùng các vị tỳ-kheo và vua trời Thích đều cúi lạy Phật.