Thiên 1 — Phẩm 1: Vào cửa chân ngôn, an trú nơi tâm

 Kinh Đại Tỳ-lô-giá-na Thành Phật Thần Biến Gia Trì. Tỳ-lô-giá-na là tên Phật Vairocana, còn gọi là Phật Đại Nhật, nghĩa là "mặt trời lớn chiếu khắp". Thần biến là sự biến hiện thần diệu. Gia trì là sức Phật ban xuống để che chở và tăng thêm năng lực cho chúng sinh.

 Kinh Đại Tỳ-lô-giá-na Thành Phật Thần Biến Gia Trì.

 Đời Đường, Thiện Vô Úy và Nhất Hạnh dịch.

 Kinh Đại Tỳ-lô-giá-na Thành Phật Thần Biến Gia Trì, quyển thứ nhất.

 Thiện Vô Úy, bậc Tam tạng người Thiên Trúc (Ấn Độ), cùng sa-môn Nhất Hạnh dịch vào đời Đại Đường. Tam tạng là danh hiệu của pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật và luận. Sa-môn là người xuất gia tu hành.

 Phẩm thứ nhất: Vào cửa chân ngôn, an trụ nơi tâm. Chân ngôn (tiếng Phạn là mantra) là những câu chú bí mật, lời chân thật của Phật, được trì tụng để tu hành trong Mật giáo.

 Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, đức Bạc-già-phạm ngự trong cung điện Pháp giới Kim cang rộng lớn do Như Lai gia trì.
- Bạc-già-phạm (tiếng Phạn là Bhagavat) tức Thế Tôn, đấng được thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật.
- Như Lai là danh hiệu của Phật, nghĩa là đấng từ chân như mà đến.
- Pháp giới là toàn thể cảnh giới chân thật của muôn pháp.
- Kim cang là chất cứng chắc không gì phá nổi, ví cho trí tuệ bền chắc của Phật.

Tất cả các vị trì kim cang đều đến tụ hội. Đó là những vị cầm chày kim cang, một thứ pháp khí, tượng trưng cho trí tuệ bí mật của Phật và có nhiệm vụ hộ trì Phật pháp.

Từ sự tin hiểu và sự du hí thần biến của Như Lai (biến hiện thần diệu một cách tự tại như dạo chơi), sinh ra một tòa lầu gác lớn bằng ngọc báu bậc vua, cao vút không thấy khoảng giữa và bờ mép. Các thứ ngọc báu quý lớn xen nhau trang trí đủ kiểu. Thân các bồ-tát làm thành tòa sư tử. Bồ-tát là người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh. Tòa sư tử là chỗ ngồi của Phật, vì Phật được ví như sư tử chúa giữa muôn loài.

Các vị kim cang ấy tên là: Hư Không Vô Cấu Chấp Kim Cang, Hư Không Du Bộ Chấp Kim Cang, Hư Không Sinh Chấp Kim Cang, Bị Tạp Sắc Y Chấp Kim Cang, Thiện Hành Bộ Chấp Kim Cang, Trụ Nhất Thiết Pháp Bình Đẳng Chấp Kim Cang, Ai Mẫn Vô Lượng Chúng Sinh Giới Chấp Kim Cang, Na-la-diên Lực Chấp Kim Cang (Na-la-diên là vị thần có sức mạnh lớn), Đại Na-la-diên Lực Chấp Kim Cang, Diệu Chấp Kim Cang, Thắng Tấn Chấp Kim Cang, Vô Cấu Chấp Kim Cang, Nhận Tấn Chấp Kim Cang, Như Lai Giáp Chấp Kim Cang, Như Lai Cú Sinh Chấp Kim Cang, Trụ Vô Hý Luận Chấp Kim Cang (hý luận là lời bàn luận rỗng, phân biệt vô ích), Như Lai Thập Lực Sinh Chấp Kim Cang (thập lực là mười thứ năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), Vô Cấu Nhãn Chấp Kim Cang, và Kim Cang Thủ Bí Mật Chủ (vị chủ nắm giữ các điều bí mật của Phật, tay cầm chày kim cang).

Các vị ấy đứng đầu, cùng với chúng trì kim cang đông như số bụi nhỏ của mười cõi Phật. Lại có các đại bồ-tát như bồ-tát Phổ Hiền, bồ-tát Từ Thị (tức Di Lặc), bồ-tát Diệu Cát Tường (tức Văn Thù), bồ-tát Trừ Nhất Thiết Cái Chướng (Trừ Mọi Che Chướng), trước sau vây quanh.

Đức Phật diễn nói pháp môn (cửa ngõ của giáo pháp) gọi là "câu thân, lời nói, ý bình đẳng". Ngài nói được như vậy là nhờ sự gia trì của mặt trời Như Lai vượt ngoài ba thời: quá khứ, hiện tại, vị lai.

Lúc ấy, các bồ-tát do bồ-tát Phổ Hiền đứng đầu và các vị chấp kim cang do Bí Mật Chủ đứng đầu, nhờ sự gia trì của Như Lai Tỳ-lô-giá-na, liền mạnh mẽ thị hiện kho trang nghiêm vô tận của thân. Cũng vậy, các vị mạnh mẽ thị hiện kho trang nghiêm vô tận, bình đẳng của lời nói và ý. Những kho ấy không phải từ thân, lời nói hay ý của Phật Tỳ-lô-giá-na mà sinh ra, và ở mọi nơi đều không tìm được giới hạn của lúc khởi lên hay lúc diệt đi.

Thế nhưng Tỳ-lô-giá-na dùng mọi việc làm của thân, mọi việc làm của lời nói, mọi việc làm của ý, ở mọi nơi, mọi lúc, mà tuyên nói cho cõi chúng sinh giáo pháp về các câu của đạo chân ngôn. Ngài lại hiện ra hình tướng của các bồ-tát như Chấp Kim Cang, Phổ Hiền, Liên Hoa Thủ, khắp mười phương tuyên nói giáo pháp về các câu thanh tịnh của đạo chân ngôn.

Nghĩa là từ lúc mới phát tâm cho đến thập địa (mười giai vị tu chứng cao của bồ-tát), theo thứ lớp đều được viên mãn ngay trong đời này. Những chúng sinh do nghiệp mà sinh ra và lớn lên thì được trừ bỏ hạt giống nghiệp và mạng sống của sinh tử. Rồi lại có mầm mới nảy sinh (?).

 Bấy giờ, Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ ngồi trong hội chúng ấy, bạch Phật rằng:

"Bạch Thế Tôn! Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri làm sao đạt được nhất thiết trí trí? Ứng Cúng nghĩa là đáng được cúng dường. Chánh Biến Tri nghĩa là biết khắp và đúng đắn mọi sự. Nhất thiết trí trí là trí của bậc biết hết thảy, tức trí tuệ tối thượng của Phật.

Ngài đã được nhất thiết trí trí, lại vì vô lượng chúng sinh mà rộng nói, phân chia ra. Tùy theo các nẻo khác nhau, các căn tính và ý muốn khác nhau, Ngài dùng các con đường phương tiện khác nhau để tuyên nói nhất thiết trí trí:
- hoặc đạo Thanh văn thừa, cỗ xe của người nghe tiếng Phật dạy mà tu để tự giải thoát;
- hoặc đạo Duyên giác thừa, cỗ xe của người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ;
- hoặc đạo Đại thừa, cỗ xe lớn của bồ-tát cầu thành Phật để cứu độ tất cả;
- hoặc đạo trí ngũ thông, năm thứ thần thông: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại;
- hoặc cầu sinh lên cõi trời;
- hoặc sinh trong loài người, và loài rồng, dạ-xoa (một loại quỷ thần), càn-thát-bà (thần nhạc trời, sống bằng mùi hương), cho đến nói pháp sinh làm ma-hầu-la-già (thần rắn lớn).

Nếu có chúng sinh đáng được Phật hóa độ, Ngài liền hiện thân Phật. Hoặc Ngài hiện thân Thanh văn, thân Duyên giác, thân bồ-tát, thân Phạm thiên (vị trời chúa cõi Phạm), thân Na-la-diên, thân Tỳ-sa-môn (vị Thiên vương giữ phương bắc, chủ về của cải), cho đến thân ma-hầu-la-già, thân người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần). Mỗi thân đều nói cùng tiếng nói với loài ấy, giữ đủ các dáng vẻ oai nghi (cử chỉ đi, đứng, ngồi, nằm đúng phép).

Thế nhưng đạo nhất thiết trí trí này chỉ có một vị, đó là vị giải thoát của Như Lai.

Bạch Thế Tôn! Ví như cõi hư không lìa mọi phân biệt, không có phân biệt mà cũng không phải không có phân biệt. Nhất thiết trí trí cũng thế, lìa mọi phân biệt, không có phân biệt mà cũng không phải không có phân biệt.

Bạch Thế Tôn! Ví như mặt đất là chỗ nương của tất cả chúng sinh. Nhất thiết trí trí cũng thế, là chỗ nương của trời, người và a-tu-la (loài thần hay ganh đua, hiếu chiến).

Bạch Thế Tôn! Ví như lửa đốt mọi củi mà không biết chán. Nhất thiết trí trí cũng thế, đốt hết thảy củi vô minh mà không biết chán.

Bạch Thế Tôn! Ví như gió thổi sạch mọi bụi bặm. Nhất thiết trí trí cũng thế, trừ sạch mọi bụi phiền não (những tâm trạng xấu như tham, giận, si mê làm khổ và ràng buộc con người).

Bạch Thế Tôn! Ví như nước, tất cả chúng sinh nương vào đó mà vui sống. Nhất thiết trí trí cũng thế, đem lợi ích và an vui cho chư thiên và người đời.

Bạch Thế Tôn! Trí tuệ như vậy lấy gì làm nhân? Lấy gì làm gốc? Lấy gì làm chỗ rốt ráo?"

Nói xong, Phật Tỳ-lô-giá-na bảo Trì Kim Cang Bí Mật Chủ: "Lành thay, lành thay, Chấp Kim Cang! Lành thay, Kim Cang Thủ! Ông hỏi Ta nghĩa ấy, ông hãy lắng nghe cho kỹ, khéo chú tâm, nay Ta sẽ nói."

Kim Cang Thủ thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn, con rất muốn được nghe."

Phật dạy: "Tâm bồ-đề là nhân. Tâm bồ-đề là tâm cầu giác ngộ thành Phật để lợi ích chúng sinh. Lòng bi (thương xót, muốn cứu khổ cho chúng sinh) là gốc. Phương tiện (các cách khéo léo để hóa độ) là chỗ rốt ráo.

Này Bí Mật Chủ! Thế nào là bồ-đề? Đó là biết đúng như thật tâm của chính mình.

Này Bí Mật Chủ! Đó là a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, tức sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật. Thế nhưng nơi pháp ấy, không có một phần nhỏ nào có thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì bồ-đề có tướng như hư không, không có người hiểu biết nó, cũng không có người làm sáng tỏ nó. Vì sao vậy? Vì bồ-đề không có hình tướng. Này Bí Mật Chủ! Các pháp không có hình tướng, nghĩa là có tướng như hư không."

Bấy giờ Kim Cang Thủ lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Ai là người tìm cầu nhất thiết trí? Ai là bồ-đề, thành bậc chánh giác? Ai phát khởi nhất thiết trí trí ấy?"

Phật dạy: "Này Bí Mật Chủ! Chính tâm mình tìm cầu bồ-đề và nhất thiết trí. Vì sao vậy? Vì bản tính của tâm vốn trong sạch. Tâm không ở trong, không ở ngoài, ở khoảng giữa cũng không tìm thấy tâm.

Này Bí Mật Chủ! Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (bậc đáng cúng dường, giác ngộ chân chính và trọn vẹn) không xanh, không vàng, không đỏ, không trắng, không hồng tía, không phải màu pha lê; không dài, không ngắn, không tròn, không vuông, không sáng, không tối; không phải nam, không phải nữ, cũng không phải chẳng nam chẳng nữ.

Này Bí Mật Chủ! Tâm không cùng tính chất với Dục giới, là cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục. Tâm không cùng tính chất với Sắc giới, là cõi trời còn có thân hình nhưng đã lìa ham muốn. Tâm không cùng tính chất với Vô sắc giới, là cõi trời không còn thân hình, chỉ còn tâm thức. Tâm cũng không cùng tính chất với các nẻo trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la (chim cánh vàng khổng lồ, ăn rồng), khẩn-na-la (thần ca múa có sừng), ma-hầu-la-già, người và phi nhân.

Này Bí Mật Chủ! Tâm không ở nơi nhãn giới (phạm vi của mắt), không ở nơi phạm vi của tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Tâm không phải thấy được, cũng không hiện ra. Vì sao vậy? Vì tâm có tướng như hư không, lìa các phân biệt và không phân biệt. Tại sao thế? Tính tâm giống hư không thì cũng là giống tâm. Tính giống tâm thì cũng là giống bồ-đề.

Như vậy, này Bí Mật Chủ, tâm, cõi hư không và bồ-đề, ba thứ này không phải hai. Những điều ấy lấy lòng bi làm gốc, và phương tiện ba-la-mật được đầy đủ. Ba-la-mật nghĩa là hạnh tu đưa đến bờ bên kia, tức giải thoát.

Vì thế, này Bí Mật Chủ, Ta nói các pháp như vậy là để các bồ-tát có tâm bồ-đề trong sạch, nhận biết được tâm mình.

Này Bí Mật Chủ! Nếu con trai hay con gái nhà dòng dõi tốt muốn nhận biết bồ-đề, thì hãy nhận biết tâm mình như thế.

Này Bí Mật Chủ! Thế nào là tự biết tâm? Hãy tìm tâm trong mọi phần được chia tách ra, và ở đâu cũng không tìm thấy:
- hoặc trong hiển sắc (màu sắc) hay hình sắc (hình dáng), hoặc trong cảnh giới (đối tượng của giác quan);
- hoặc trong sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Đó là năm nhóm hợp thành con người: thân thể, cảm giác, nhận biết, ý muốn hành động, và hiểu biết phân biệt;
- hoặc trong cái ta, hay cái thuộc về ta;
- hoặc trong cái có khả năng nắm giữ, hay cái bị nắm giữ;
- hoặc trong sự trong sạch, hoặc trong giới (các phạm vi giác quan), trong xứ (chỗ giác quan gặp đối tượng).

Này Bí Mật Chủ! Cửa tâm bồ-đề trong sạch này của bồ-tát gọi là con đường đầu tiên làm sáng tỏ pháp. Bồ-tát an trụ nơi đây mà tu học thì không lâu, không vất vả, sẽ được tam-muội Trừ Mọi Che Chướng (tam-muội là trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất). Ai được tam-muội này thì an trụ ngang hàng với chư Phật và bồ-tát. Người ấy sẽ phát được năm thần thông, được đà-la-ni về vô lượng tiếng nói và ngôn ngữ (đà-la-ni là năng lực ghi nhớ, nắm giữ không quên). Người ấy biết được tâm ý và hành vi của chúng sinh, được chư Phật hộ trì. Tuy ở trong sinh tử mà không bị nhiễm dính. Vì chúng sinh trong pháp giới mà không từ nan khó nhọc. Người ấy thành tựu giới vô vi (giới không do tạo tác mà có), lìa tà kiến (thấy biết sai lệch), thông đạt chánh kiến (thấy biết đúng đắn).

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Bồ-tát an trụ trong tam-muội Trừ Mọi Che Chướng này, nhờ sức tin hiểu, siêng tu không lâu sẽ đầy đủ mọi Phật pháp.

Này Bí Mật Chủ! Nói tóm lại, thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy đều thành tựu vô lượng công đức (phúc đức và đức hạnh có được nhờ tu tập)."

Bấy giờ Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ lại dùng kệ hỏi Phật. Kệ là những câu thơ trong kinh.

 "Vì sao Thế Tôn nói rằng bồ-đề sinh ra từ tâm này?

 Lại dựa vào tướng trạng nào mà biết được người đã phát tâm bồ-đề?

 Xin Ngài nói về tâm và sự thù thắng của tâm, khi nhận biết tâm ấy thì trí tự nhiên sinh ra.

 Bậc Đại Cần Dũng (đấng đại tinh tấn, chỉ Phật) ơi, có bao nhiêu tâm theo thứ lớp nối nhau sinh khởi?

 Các tướng trạng của tâm cùng thời gian của chúng, xin Phật rộng giảng.

 Khối công đức cũng vậy, và hạnh tu hành của tâm ấy nữa.

 Tâm và tâm có những chỗ khác biệt, xin đấng Đại Mâu-ni (bậc Đại Thánh tịch tĩnh, chỉ Phật) nói rõ."

 Nói như thế xong, Thế Tôn Ma-ha Tỳ-lô-giá-na (Ma-ha nghĩa là lớn) bảo Kim Cang Thủ:

 "Lành thay, hỡi người con chân thật của Phật, với tâm rộng lớn làm lợi ích.

 Ông hỏi về câu thù thắng tột bậc của Đại thừa, tức tướng trạng tâm nối nhau sinh khởi.

 Đây là điều bí mật lớn của chư Phật, ngoại đạo không thể biết được.

 Nay Ta sẽ chỉ bày tất cả, ông hãy một lòng lắng nghe.

 Vượt qua một trăm sáu mươi tâm thì sinh ra công đức rộng lớn.

 Tính của nó thường bền chắc, biết đó là bồ-đề sinh khởi.

 Nó vô lượng như hư không, không nhiễm ô, thường trụ.

 Các pháp không lay động được nó, xưa nay vốn vắng lặng, không có hình tướng.

 Vô lượng trí tuệ thành tựu, chánh đẳng giác hiển hiện.

 Hạnh cúng dường và tu hành bắt đầu từ lúc mới phát tâm này.

 Này Bí Mật Chủ! Hạng phàm phu ngu như trẻ con, trong sinh tử không có khởi đầu, chấp vào tên gọi "ta" và "cái ta có", phân biệt ra vô lượng phần của cái ta.

Này Bí Mật Chủ! Nếu họ không quán xét tự tính của cái ta, thì "ta" và "cái của ta" sinh ra. Những người khác lại chấp theo các thuyết sau:
- có Thời (cho rằng thời gian là gốc sinh ra muôn vật);
- cái ta là sự biến hóa của đất, nước…;
- cái ta theo phái Du-già (phái tu thiền định ngoài Phật giáo);
- lập ra cái ta thì trong sạch, không lập thì không trong sạch;
- trời Tự Tại tạo ra muôn vật (vị thần tối cao của ngoại đạo, thần Shiva);
- muôn vật từ một gốc tuôn chảy ra, và lại cho là Thời;
- đấng Tôn Quý (?);
- Tự Nhiên;
- cái ta ở bên trong;
- cái ta lớn bằng thân người;
- cái ta trùm khắp và trang nghiêm (?);
- thọ giả, tức cái ta có tuổi thọ;
- bổ-đặc-già-la, tức "người", một chủ thể đi luân hồi;
- thức;
- a-lại-da, tức cái kho chứa mọi hạt giống tâm thức;
- người biết, người thấy, cái có khả năng nắm giữ và cái bị nắm giữ;
- cái biết bên trong, cái biết bên ngoài;
- xã-đát-phạm (?);
- ý sinh, tức kẻ do ý sinh ra;
- nho đồng, tức người thanh niên, một tên gọi cái ta;
- cái thường hằng nhất định sinh ra;
- âm thanh là thường hằng, hay không phải âm thanh.

Này Bí Mật Chủ! Những phần của cái ta như thế, từ xưa đến nay người ta cứ theo phân biệt mà gắn vào, rồi mong cầu sự giải thoát cho hợp lẽ.

Này Bí Mật Chủ! Hạng phàm phu ngu như trẻ con giống như con dê đực, chỉ biết ăn uống và dâm dục. Có lúc trong họ chợt sinh một ý nghĩ về điều thiện, ví như giữ trai giới (nhịn ăn quá giờ, giữ giới trong ngày). Họ suy nghĩ về phần nhỏ ấy, sinh lòng vui mừng, rồi tu tập nhiều lần. Này Bí Mật Chủ! Đó là hạt giống nghiệp lành đầu tiên nảy sinh.

Lại lấy đó làm nhân, vào sáu ngày trai trong tháng (ngày 8, 14, 15, 23, 29, 30 âm lịch, những ngày giữ giới thanh tịnh), họ bố thí cho cha mẹ, con trai con gái, bà con. Đó là mầm thứ hai.

Lại đem sự bố thí ấy trao cho người không quen biết, không phải bà con. Đó là chồi thứ ba.

Lại đem bố thí cho người có tài năng, đức hạnh cao. Đó là lá thứ tư.

Lại vui vẻ đem bố thí cho những người làm nghề ca nhạc, và dâng cho các bậc tôn túc (bậc lớn tuổi đáng kính). Đó là hoa nở thứ năm.

Lại đem bố thí, phát lòng thân thương yêu mến mà cúng dường các vị ấy. Đó là kết quả thứ sáu.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Người ấy giữ giới mà được sinh lên cõi trời. Đó là hạt giống thứ bảy, hạt giống được hưởng dụng.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Người ấy mang tâm này trôi lăn trong sinh tử. Ở chỗ bạn lành, họ nghe nói thế này: "Đây là trời, là trời lớn, ban mọi niềm vui. Nếu thành kính cúng dường thì mọi điều mong cầu đều được thỏa mãn."

Đó là các vị: trời Tự Tại, Phạm thiên, trời Na-la-diên, trời Thương-yết-la, Hắc thiên, trời Tự Tại Tử, Nhật thiên (trời mặt trời), Nguyệt thiên (trời mặt trăng), các Long tôn (rồng đáng tôn)… Lại có Câu-phệ-lạm, Tỳ-sa-môn, Thích-ca (Đế Thích, vua cõi trời Đao Lợi), Tỳ-lâu-bác-xoa (Thiên vương phương tây), trời Tỳ-thủ-yết-ma (thần thợ khéo của cõi trời), Diêm-ma (vua cõi chết), hoàng hậu Diêm-ma, hoàng hậu Phạm thiên, các vị được người đời tôn thờ, Hỏa thiên (trời lửa), trời Ca-lâu-la Tử, hoàng hậu trời Tự Tại, Ba-đầu-ma. Lại có các rồng như rồng Đức-xoa-ca, Hòa-tu-cát, Thương-khư, Yết-cú-trác-kiếm, Đại Liên, Câu-lý-kiếm, Ma-ha-bàn-ni, A-địa-đề-bà, Tát-đà, Nan-đà. Hoặc thiên tiên, hoặc các đại luận sư Vi-đà (người giảng kinh Veda của Bà-la-môn giáo). "Đối với từng vị, đều nên khéo cúng dường."

Nghe như vậy, họ vui mừng trong lòng, hết mực cung kính, theo đó mà tu hành.

Này Bí Mật Chủ! Đó gọi là hạng dị sinh ngu như trẻ con (dị sinh tức phàm phu, vì theo nghiệp khác nhau mà sinh vào các loài khác nhau), trôi lăn trong sinh tử mà tìm chỗ nương để không sợ hãi. Đó là tâm trẻ thơ thứ tám.

Này Bí Mật Chủ! Lại có hạnh thù thắng hơn. Theo trong những điều các vị kia nói, người ấy an trụ ở chỗ thù thắng, sinh trí tuệ cầu giải thoát. Đó là [nghe nói về] thường, vô thường, không, và theo lời nói ấy mà làm.

Này Bí Mật Chủ! Người ấy không hiểu biết được về không và không phải không, thường và đoạn diệt, không phải có và không phải không. Tất cả đều là phân biệt của họ, chứ không phải không phân biệt. Làm sao phân biệt về không? Người không biết các thứ không thì không thể biết được niết-bàn, tức cảnh giới dứt hết phiền não, khổ đau, giải thoát hoàn toàn. Vì vậy cần hiểu rõ rằng không là lìa cả đoạn diệt lẫn thường hằng.

 Bấy giờ, Kim Cang Thủ lại thỉnh Phật: "Cúi xin Thế Tôn nói về các tâm ấy."

Nói như vậy xong, Phật bảo Kim Cang Thủ Bí Mật Chủ: "Này Bí Mật Chủ! Hãy lắng nghe về các tướng của tâm. Đó là:
- tâm tham, tâm không tham;
- tâm giận, tâm từ (thương yêu, muốn đem vui cho người);
- tâm si (mê muội), tâm trí;
- tâm quyết định, tâm nghi;
- tâm tối, tâm sáng;
- tâm tích tụ, tâm đấu, tâm tranh, tâm không tranh;
- tâm trời, tâm a-tu-la, tâm rồng, tâm người, tâm đàn bà, tâm tự tại;
- tâm lái buôn, tâm nhà nông;
- tâm sông, tâm ao đầm, tâm giếng;
- tâm giữ gìn, tâm keo kiệt;
- tâm chó, tâm chồn, tâm ca-lâu-la, tâm chuột;
- tâm ca hát, tâm múa, tâm đánh trống;
- tâm nhà cửa, tâm sư tử, tâm cú vọ, tâm quạ;
- tâm la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người);
- tâm gai, tâm hang;
- tâm gió, tâm nước, tâm lửa, tâm bùn;
- tâm màu sắc, tâm tấm ván;
- tâm mê, tâm thuốc độc;
- tâm dây thòng lọng, tâm gông cùm;
- tâm mây, tâm ruộng, tâm muối, tâm dao cạo;
- tâm như núi Tu-di (ngọn núi cao nhất ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo);
- tâm như biển, tâm như hang lỗ;
- tâm thọ sinh.

Này Bí Mật Chủ! Thế nào là tâm tham? Là thuận theo các pháp nhiễm ô.
Thế nào là tâm không tham? Là thuận theo các pháp không nhiễm ô.
Thế nào là tâm giận? Là thuận theo pháp giận dữ.
Thế nào là tâm từ? Là thuận theo mà tu pháp từ.
Thế nào là tâm si? Là thuận theo mà tu pháp không quán xét.
Thế nào là tâm trí? Là thuận theo mà tu các pháp thù thắng, tăng thượng.
Thế nào là tâm quyết định? Là tôn trọng lời dạy bảo, làm đúng như lời.
Thế nào là tâm nghi? Là thường ôm giữ những việc không chắc chắn.
Thế nào là tâm tối? Là đối với pháp không có gì đáng nghi ngờ mà lại sinh hiểu biết nghi ngờ.
Thế nào là tâm sáng? Là đối với pháp không đáng nghi ngờ thì tu hành không nghi ngờ.
Thế nào là tâm tích tụ? Là lấy việc gom vô lượng thành một làm tính chất.
Thế nào là tâm đấu? Là lấy việc cho nhau là phải, là trái làm tính chất.
Thế nào là tâm tranh? Là tự mình sinh ra phải trái.
Thế nào là tâm không tranh? Là bỏ cả phải lẫn trái.
Thế nào là tâm trời? Là trong lòng nghĩ gì thì liền được thành tựu như ý.
Thế nào là tâm a-tu-la? Là ưa ở trong sinh tử.
Thế nào là tâm rồng? Là nghĩ đến của cải rộng lớn.
Thế nào là tâm người? Là nghĩ đến việc làm lợi cho người khác.
Thế nào là tâm đàn bà? Là thuận theo pháp dục.
Thế nào là tâm tự tại? Là suy nghĩ muốn mọi thứ đều như ý mình.
Thế nào là tâm lái buôn? Là thuận theo mà tu pháp trước thì gom góp, sau thì chia ra.
Thế nào là tâm nhà nông? Là thuận theo pháp trước nghe rộng rồi sau mới cầu.
Thế nào là tâm sông? Là thuận theo mà tu pháp nương vào hai bên làm nhân (?).
Thế nào là tâm ao đầm? Là thuận theo pháp khát khao không biết đủ.
Thế nào là tâm giếng? Là suy nghĩ như vầy: sâu, lại càng sâu hơn.
Thế nào là tâm giữ gìn? Là cho rằng chỉ tâm này là thật, các tâm khác không thật.
Thế nào là tâm keo kiệt? Là thuận theo pháp chỉ vì mình, không cho người khác.
Thế nào là tâm chồn? Là thuận theo mà tu pháp tiến tới chậm rãi.
Thế nào là tâm chó? Là được một phần nhỏ đã cho là vui đủ.
Thế nào là tâm ca-lâu-la? Là thuận theo pháp bè đảng, vây cánh.
Thế nào là tâm chuột? Là suy nghĩ cắt đứt mọi trói buộc.
Thế nào là tâm múa? Là tu hành pháp như vầy: "Ta sẽ bay lên và hiện các thứ thần biến."
Thế nào là tâm đánh trống? Là tu theo pháp này: "Ta sẽ đánh trống pháp."
Thế nào là tâm nhà cửa? Là thuận theo mà tu pháp tự bảo vệ thân mình.
Thế nào là tâm sư tử? Là tu hành mọi pháp không khiếp nhược.
Thế nào là tâm cú vọ? Là thường suy nghĩ trong đêm tối.
Thế nào là tâm quạ? Là ở đâu cũng suy nghĩ trong kinh sợ.
Thế nào là tâm la-sát? Là ở trong điều thiện mà khởi lên điều bất thiện.
Thế nào là tâm gai? Là lấy việc ở đâu cũng sinh lòng hối hận việc đã làm (?) làm tính chất.
Thế nào là tâm hang? Là thuận theo mà tu pháp để vào hang.
Thế nào là tâm gió? Là lấy việc phát khởi khắp mọi nơi làm tính chất.
Thế nào là tâm nước? Là thuận theo mà tu pháp rửa sạch mọi điều bất thiện.
Thế nào là tâm lửa? Là có tính bốc cháy nóng rực.
Thế nào là tâm màu sắc? Là lấy việc bắt chước theo màu kia làm tính chất.
Thế nào là tâm tấm ván? Là thuận theo mà tu pháp theo hạn lượng, vì bỏ đi các điều thiện khác.
Thế nào là tâm mê? Là điều mình chấp giữ khác với điều mình suy nghĩ.
Thế nào là tâm thuốc độc? Là thuận theo mà tu pháp không còn phần sống (?).
Thế nào là tâm dây thòng lọng? Là lấy việc ở đâu cũng bị cái ta trói buộc làm tính chất.
Thế nào là tâm gông cùm? Là lấy việc hai chân đứng yên một chỗ làm tính chất.
Thế nào là tâm mây? Là thường nghĩ đến việc làm mưa.
Thế nào là tâm ruộng? Là thường lo tu sửa, chăm chút thân mình như vậy.
Thế nào là tâm muối? Là điều đã nghĩ thì lại nghĩ thêm mãi.
Thế nào là tâm dao cạo? Là chỉ nương vào pháp cạo bỏ như vậy.
Thế nào là tâm như núi Di-lô (tức núi Tu-di)? Là lấy việc thường nghĩ đến chuyện tâm mình cao ngạo làm tính chất.
Thế nào là tâm như biển? Là thường hưởng dụng chính thân mình mà sống như vậy.
Thế nào là tâm như hang lỗ? Là lấy việc trước đã quyết định rồi sau lại đổi thay làm tính chất.
Thế nào là tâm thọ sinh? Là khi tu tập các hạnh nghiệp trong các cõi thì sinh ra tâm ấy. Tâm có cùng tính chất như vậy.

Này Bí Mật Chủ! Đếm một, hai, ba, bốn, năm lần như thế, tổng cộng có một trăm sáu mươi tâm.

Vượt qua ba vọng chấp (ba tầng chấp sai lầm) của thế gian thì tâm xuất thế gian sinh ra. Đó là:
- hiểu rằng chỉ có uẩn mà không có ngã (uẩn là năm nhóm hợp thành con người như đã nói, ngã là cái ta thường hằng);
- an trụ nơi căn (giác quan) và cảnh giới (đối tượng của giác quan) mà tu hành;
- nhổ tận gốc rễ của nghiệp và phiền não;
- biết rằng từ hạt giống vô minh (si mê, không thấy rõ sự thật) mà sinh ra mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai khâu nhân quả làm cho chúng sinh trôi lăn trong sinh tử;
- lìa các tông chỉ do ngoại đạo dựng lập.

Sự lắng trong, vắng lặng như vậy, tất cả ngoại đạo không thể biết được. Đó là điều các đức Phật trước đã tuyên nói, lìa mọi lỗi lầm.

Này Bí Mật Chủ! Tâm xuất thế gian ấy an trụ trong các uẩn, và có trí tuệ như vầy theo đó sinh ra: nếu đối với uẩn… mà khởi tâm lìa bỏ chấp trước, thì nên quán xét chúng như bọt nước, bong bóng nổi, cây chuối (thân rỗng, không có lõi), ảo ảnh nắng giữa trưa, trò huyễn thuật…, nhờ đó được giải thoát. Nghĩa là uẩn, xứ, giới, cái có khả năng nắm giữ và cái bị nắm giữ, đều lìa pháp tính (bản tính chân thật của các pháp). Chứng được cảnh giới vắng lặng như vậy, gọi là tâm xuất thế gian.

Này Bí Mật Chủ! Người ấy lìa tám tâm nối nhau theo chiều nghịch và chiều thuận (?), lìa lưới nghiệp và phiền não. Đó là hạnh của người tu du-già (người tu thiền định, hợp nhất thân tâm với chân lý) vượt qua kiếp thứ nhất. Kiếp vốn là khoảng thời gian rất dài, ở đây chỉ một tầng vọng chấp.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Đó là hạnh Đại thừa, phát tâm của thừa vô duyên (cỗ xe không nương vào đối tượng nào), [hiểu] tính pháp vô ngã, tức các pháp đều không có thực thể riêng. Vì sao vậy? Vì người tu hành như thế ở thời trước đã quán xét uẩn và a-lại-da, biết tự tính của chúng như trò huyễn, như ảo ảnh nắng, như bóng, như tiếng vang, như vòng lửa xoay (cầm que lửa quay tròn thì thấy như có vòng lửa), như thành càn-thát-bà (thành lâu đài ảo hiện trên không, như ảo ảnh trên biển).

Này Bí Mật Chủ! Người ấy bỏ cả sự chấp vào vô ngã như vậy. Tâm làm chủ, tự tại, giác ngộ rằng tâm mình vốn không sinh. Vì sao vậy? Này Bí Mật Chủ, vì không thể tìm thấy thời trước và thời sau của tâm. Biết được tự tính của tâm mình như vậy là hạnh của người tu du-già vượt qua kiếp thứ hai.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Các bồ-tát tu hành hạnh bồ-tát theo cửa chân ngôn, trong vô lượng vô số trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa kiếp đã tích tập vô lượng công đức và trí tuệ. Câu-chi và na-dữu-đa là những số rất lớn, chừng mười triệu và trăm tỉ. Các vị ấy tu đủ các hạnh, thành tựu trọn vẹn vô lượng trí tuệ và phương tiện. Các vị được trời, người và thế gian quy y, vượt hơn mọi địa vị của Thanh văn và Bích-chi Phật (tức Duyên giác). Các vị trời như Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích) đều gần gũi, kính lễ.

Đó là tính không: lìa căn và cảnh, không có tướng, không có cảnh giới, vượt mọi hý luận, bằng hư không không có bờ bến. Tất cả Phật pháp nương vào đây mà nối nhau sinh ra. Tâm này lìa cõi hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác) và cõi vô vi (pháp không do tạo tác), lìa mọi tạo tác, lìa mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Đó là tâm hoàn toàn không có tự tính sinh ra.

Này Bí Mật Chủ! Tâm ban đầu như vậy, Phật nói là nhân để thành Phật. Vì thế, tuy đã giải thoát khỏi nghiệp và phiền não, mà vẫn là chỗ nương của mọi nghiệp và phiền não. Người đời đều tôn thờ và thường nên cúng dường.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Ở địa vị tín giải hạnh (giai đoạn tin hiểu và thực hành), người ấy quán xét ba tâm, vô lượng trí tuệ ba-la-mật, và quán bốn nhiếp pháp. Bốn nhiếp pháp là bốn cách thu phục, gần gũi chúng sinh: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ. Địa vị tín giải này không gì sánh được, vô lượng, không thể nghĩ bàn. Đến được mười tâm thì trí tuệ không bờ bến sinh ra. Tất cả những gì Ta đã nói đều nương vào đây mà có được. Vì thế người trí nên suy nghĩ về địa vị tín giải của nhất thiết trí này. Lại vượt qua một kiếp nữa thì lên an trụ ở địa vị này. Đây là vượt qua một phần tư của địa vị tín giải (?).

 Bấy giờ Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Xin đấng cứu đời giảng nói về tướng của tâm. Bồ-tát được bao nhiêu loại chỗ không sợ hãi?"

Nói như vậy xong, Thế Tôn Ma-ha Tỳ-lô-giá-na bảo Kim Cang Thủ: "Hãy lắng nghe và khéo suy nghĩ.

Này Bí Mật Chủ! Hạng phàm phu ngu như trẻ con kia tu các nghiệp lành, dứt bỏ nghiệp ác, sẽ được sự không sợ hãi về điều thiện.

Nếu biết đúng như thật về cái ta, sẽ được sự không sợ hãi về thân.

Nếu đối với thân ta do các thủ uẩn gom lại (thủ uẩn là năm uẩn gắn với sự bám chấp), bỏ đi cách nhìn vào hình sắc của chính mình, sẽ được sự không sợ hãi về vô ngã.

Nếu dẹp bỏ uẩn mà an trụ nơi việc nương vào pháp, sẽ được sự không sợ hãi về pháp.

Nếu dẹp bỏ pháp mà an trụ nơi không nương vào gì, sẽ được sự không sợ hãi về pháp vô ngã.

Nếu đối với tất cả uẩn, giới, xứ, cái có khả năng nắm giữ và cái bị nắm giữ, cái ta, mạng sống…, và cả pháp không nương vào gì, tính không, tự tính vốn không có tính, mà trí tuệ về tính không này sinh ra, thì sẽ được sự không sợ hãi về tính bình đẳng tự tính của tất cả các pháp.

Này Bí Mật Chủ! Nếu các bồ-tát tu hạnh bồ-tát theo cửa chân ngôn mà tu sâu và quán xét mười câu duyên sinh (mười ví dụ về các pháp do nhân duyên mà sinh, không có thực thể), thì sẽ thông đạt và chứng ngộ được hạnh chân ngôn. Thế nào là mười? Đó là như huyễn thuật, như ảo ảnh nắng, như giấc mộng, như bóng hình, như thành càn-thát-bà, như tiếng vang, như trăng trong nước, như bong bóng nổi, như hoa đốm giữa hư không (hoa giả do mắt bệnh thấy trên không), như vòng lửa xoay.

Này Bí Mật Chủ! Các bồ-tát tu hạnh bồ-tát theo cửa chân ngôn nên quán xét như thế này.

Thế nào là huyễn thuật? Ví như nhờ sức của bùa chú và thuốc, có thể tạo ra đủ thứ hình sắc. Do mắt mình bị mê hoặc mà thấy những việc hiếm có, chúng lần lượt sinh ra nhau, qua lại khắp mười phương. Nhưng chúng không phải đi mà cũng không phải không đi. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn trong sạch. Cũng vậy, huyễn của chân ngôn, khi trì tụng thành tựu thì có thể sinh ra tất cả.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Ảo ảnh nắng có tính không. Nó nương vào vọng tưởng của người đời mà được dựng lên, có lời bàn nói về nó. Cũng vậy, tưởng về chân ngôn chỉ là tên gọi giả tạm.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Như điều thấy trong mộng: giữa ban ngày, trong một mâu-hô-lật-đa (đơn vị thời gian chừng 48 phút) hay một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), mà thấy trải qua nhiều năm tháng, làm đủ loài khác nhau, chịu đủ khổ vui. Thức dậy rồi thì không thấy gì cả. Nên biết hạnh chân ngôn như mộng cũng như vậy.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Dùng ví dụ bóng hình để hiểu rõ rằng chân ngôn có thể phát sinh tất-địa, tức sự thành tựu do tu pháp chân ngôn đạt được. Như khuôn mặt nhờ tấm gương mà hiện ra hình ảnh khuôn mặt. Tất-địa của chân ngôn nên biết như thế.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Dùng ví dụ thành càn-thát-bà để hiểu rõ về cung điện thành tựu tất-địa.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Dùng ví dụ tiếng vang để hiểu rõ âm thanh chân ngôn. Như nhờ có tiếng mà có tiếng vang, người tu chân ngôn nên hiểu như thế.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Như do trăng mọc mà chiếu vào nước trong, hiện ra hình bóng mặt trăng. Ví dụ trăng trong nước của chân ngôn cũng vậy, người trì minh (người giữ gìn, trì tụng chân ngôn) nên nói như thế.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Như trời đổ mưa thì sinh bong bóng. Nên biết các biến hóa của tất-địa chân ngôn cũng như vậy.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Như trong hư không không có chúng sinh, không có mạng sống, người tạo tác cũng không thể tìm được. Chỉ vì tâm mê loạn mà sinh ra đủ thứ thấy sai lầm như thế.

Lại nữa, này Bí Mật Chủ! Ví như than lửa, nếu có người cầm trong tay mà quay tròn trên không thì có hình vòng tròn hiện ra.

Này Bí Mật Chủ! Nên hiểu rõ như vậy về câu Đại thừa, câu tâm, câu không gì sánh bằng, câu tất định, câu chánh đẳng giác, câu Đại thừa dần dần sinh ra. Người ấy sẽ được đầy đủ của báu là pháp, sinh ra đủ loại tài khéo và trí lớn, biết khắp đúng như thật mọi ý tưởng trong tâm."

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video