Thiên 1 — Kinh Văn Thù Sư Lợi hỏi về Bồ-đề (toàn văn)

 # Kinh Văn-thù-sư-lợi hỏi về Bồ-đề

(Văn-thù-sư-lợi: tên một vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; Bồ-đề: sự giác ngộ hoàn toàn, tỉnh thức trọn vẹn trước chân lý)

 Kinh Văn-thù-sư-lợi hỏi về Bồ-đề

 Đời Diêu Tần (tức nhà Hậu Tần do họ Diêu lập ở Trung Quốc, cuối thế kỷ 4 đầu thế kỷ 5), Cưu-ma-la-thập (nhà sư dịch kinh nổi tiếng) dịch.

 Kinh Văn-thù-sư-lợi hỏi về Bồ-đề (còn có tên là Kinh Đỉnh núi Già-da)

 Đời Diêu Tần, Tam tạng (danh hiệu tôn xưng bậc thông thạo cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh là lời Phật dạy, luật là giới luật, luận là các sách giảng giải) người nước Quy Tư (một nước nhỏ thời xưa, nay thuộc vùng Tân Cương, Trung Quốc) là Cưu-ma-la-thập dịch.

 Chính tôi được nghe như thế này (lời mở đầu quen thuộc của kinh Phật, do người đệ tử từng trực tiếp nghe Phật giảng thuật lại). Một thời, Phật vừa mới thành đạo, ở tại ngôi đền thờ trên núi Già-da, nước Ma-già-đà (một vương quốc cổ ở miền đông bắc Ấn Độ). Ngài ở cùng với đông đảo các vị đại tỷ-khưu (tăng sĩ nam đã nhận đầy đủ giới luật) gồm một nghìn người. Những vị ấy trước kia đều là những người tu tiên để tóc bện. Họ đều là A-la-hán (bậc tu hành đã dứt sạch phiền não, không còn phải tái sinh, là quả vị cao nhất của hàng đệ tử nghe Phật dạy): việc cần làm đã làm xong, tâm được tự tại, đã đạt được lợi ích cho chính mình, dứt sạch mọi trói buộc của sự tồn tại (những sợi dây phiền não ràng buộc con người vào vòng sinh tử), nhờ trí tuệ chân chính mà được giải thoát.

 Có một vạn vị Bồ-tát (người phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), đều từ các thế giới khắp mười phương kéo đến họp, có uy đức lớn lao. Các vị đều đã đạt được các nhẫn (sự chấp nhận và an trú vững vàng vào chân lý, không còn dao động), các đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và giữ gìn giáo pháp không để quên mất), các tam-muội sâu xa (trạng thái thiền định trong đó tâm chuyên chú vào một điểm, lặng yên không tán loạn), và đầy đủ các thần thông. Đứng đầu là Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát Quán Thế Âm, Bồ-tát Đại Thế Chí, Bồ-tát Hương Tượng, Bồ-tát Dũng Thí, Bồ-tát Tùy Trí Hành. Đại chúng Bồ-tát như thế có đến trăm nghìn vạn ức, số đông không kể xiết. Lại có các loài trời, rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la (loài thần có sức mạnh, hay gây chiến với chư thiên), ca-lâu-la (loài chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (loài thần ca hát), ma-hầu-la-già (loài thần mình rắn lớn), cùng người và các loài chẳng phải người, đông đảo vây quanh.

 Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) nhập vào tam-muội rất sâu của chư Phật, quán xét kỹ càng, đúng như thật, về tính và tướng của các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần; tính: bản chất bên trong; tướng: hình thái biểu hiện ra ngoài), rồi nghĩ thế này: "Ta đã đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật), đạt được mọi trí tuệ, trút bỏ hết các gánh nặng, vượt qua con đường hiểm nguy của ba cõi (ba cảnh giới mà chúng sinh trôi lăn trong sinh tử: cõi dục là cõi còn ham muốn, cõi sắc là cõi còn hình thể nhưng hết ham muốn thô, cõi vô sắc là cõi không còn hình thể). Ta đã diệt vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) mà được sự sáng suốt chân thật, nhổ được mũi tên tà kiến, cắt đứt lòng khát khao ham muốn. Ta đã đóng nên con thuyền pháp, đánh trống pháp, thổi tù và pháp, dựng cờ pháp (ví giáo pháp như con thuyền chở người qua sông sinh tử, như tiếng trống, tiếng tù và đánh thức người mê, như lá cờ hiệu tập hợp mọi người). Ta chuyển đổi hạt giống sinh tử, chỉ ra bản tính của Niết-bàn (trạng thái tịch lặng, dứt hết phiền não và khổ đau, thoát khỏi vòng sinh tử). Ta đóng lấp đường tà, mở ra đường chính, lìa bỏ mọi nghiệp ác (việc làm xấu ác để lại hậu quả), chỉ bày ruộng phước (nơi gieo trồng phước đức, như gieo hạt vào ruộng tốt thì được mùa).

 "Nay ta hãy xét xem: ai là người đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Là dùng thân mà đạt được, hay dùng tâm mà đạt được? Nếu dùng thân mà đạt được, thì thân vốn không hay biết, không tạo tác, giống như cỏ cây ngói đá. Thân do bốn đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) hợp thành, sinh ra từ cha mẹ, nhờ áo mặc, đồ ăn thức uống, giường nằm, tắm rửa mà tồn tại được, rốt cuộc ắt phải hư hoại, vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi), mòn dần rồi mất. Còn Bồ-đề này thì chỉ có tên gọi, vì theo cách nói của thế gian mà nói ra. Bồ-đề không có hình, không có sắc, không cố định, không có tướng, không có phương hướng, không có lối vào, không có đường đi; vượt ngoài mọi lời nói, ra khỏi ba cõi; không thấy, không nghe, không cảm, không biết; cũng không có gì để đạt được, cũng không có hý luận (lời bàn cãi, phân biệt suông vô ích). Không có hỏi, không có chỉ bày, không có chữ nghĩa, không có con đường của ngôn ngữ.

 "Nếu dùng tâm mà đạt được, thì tâm sinh ra từ nhiều duyên (các điều kiện hợp lại). Vì do nhiều duyên sinh ra nên tâm là không (không có thực thể riêng tự tồn tại), như ảo ảnh, không có chỗ ở, không có tướng, không có tính, cũng không có gì cả. Trong đó, người đạt được Bồ-đề, và pháp dùng để đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, các pháp ấy đều là không, chỉ có tên gọi; vì theo thế gian mà có lời nói. Tất cả đều chỉ là do nhớ tưởng, phân biệt mà ra. Thật ra chẳng có gì, không có gốc rễ, cũng không có bản thể và hình tướng; không có nhận lấy, không có dính mắc, không có nhiễm ô, không có lìa bỏ. Chỉ có một tướng, tức là không có tướng nào. Vì thế, trong pháp này không có người đạt được, không có pháp được dùng, cũng không có Bồ-đề. Thông suốt được như vậy, thì đó gọi là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Bấy giờ Pháp vương tử (con của vị vua giáo pháp tức là Phật; danh xưng tôn quý dành cho vị Bồ-tát sẽ nối tiếp ngôi Phật) Văn-thù-sư-lợi đứng trong đại hội, ở bên phải Phật, cầm chiếc lọng báu lớn che trên đầu Phật. Lúc ấy, Văn-thù-sư-lợi lặng lẽ biết được điều Thế Tôn đang nghĩ như vậy, liền thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-đề có tướng như thế, thì những người nam, người nữ có lòng lành phát tâm (khởi lên chí nguyện cầu giác ngộ) như thế nào?" Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Những người nam, người nữ có lòng lành nên theo đúng tướng của Bồ-đề mà phát tâm." — "Bạch Thế Tôn, tướng của Bồ-đề nên nói thế nào?" Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Tướng của Bồ-đề là ra khỏi ba cõi, vượt ngoài pháp thế gian, dứt bặt con đường ngôn ngữ, diệt hết mọi sự phát khởi, không có phát khởi gì — đó là phát Bồ-đề.

 "Này Văn-thù-sư-lợi, vì thế Bồ-tát nên diệt hết mọi sự phát khởi mà phát tâm Bồ-đề; không phát khởi gì chính là phát Bồ-đề. Người phát tâm Bồ-đề thì tâm ấy giống như chân như (cái thật như vậy, không đổi khác), như pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp), tướng của nó như thật tế (chỗ tận cùng của sự thật, bản chất rốt ráo của mọi vật); không phân biệt, không nương vào thân hay tâm — đó là phát Bồ-đề. Không dính mắc vào các pháp, không tăng không giảm, không khác không một — đó là phát Bồ-đề. Như hình bóng trong gương, như ảo ảnh hơi nóng lúc trời nắng, như cái bóng, như tiếng vang, như mặt trăng dưới nước — nên phát tâm Bồ-đề như thế."

 Bấy giờ trong hội có một vị thiên tử (một vị thần ở cõi trời) tên là Nguyệt Tịnh Quang Đức, đã đạt bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên con đường tu tiến đến quả Phật), hỏi Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi rằng: "Bồ-tát vì cớ gì mà thực hành đạo Bồ-tát?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Ông có thể đem câu này hỏi Thế Tôn." Phật liền bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ông hãy trả lời câu hỏi của thiên tử Nguyệt Tịnh Quang Đức về pháp tu hành." Văn-thù-sư-lợi bảo thiên tử: "Ông hãy lắng nghe cho kỹ, nay tôi sẽ nói. Thiên tử nên biết: đạo của các Bồ-tát lấy đại bi (lòng thương xót lớn lao, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ đau) làm gốc, và nương vào chúng sinh."

 Thiên tử hỏi: "Đại bi của Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Lấy tâm ngay thẳng (không quanh co, không dối trá) làm gốc." Lại hỏi: "Tâm ngay thẳng lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sinh làm gốc." Lại hỏi: "Tâm bình đẳng lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy cách đối xử không phân biệt khác nhau làm gốc." Lại hỏi: "Cách đối xử không phân biệt khác nhau lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy tâm sâu xa trong sạch làm gốc." Lại hỏi: "Tâm sâu xa trong sạch lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề làm gốc." Lại hỏi: "Tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy sáu ba-la-mật (sáu phép tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) làm gốc."

 Lại hỏi: "Sáu ba-la-mật lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy tuệ phương tiện (trí tuệ biết dùng cách khéo léo, thích hợp để giáo hóa và giúp đỡ người) làm gốc." Lại hỏi: "Tuệ phương tiện lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy sự không buông lung (luôn chuyên cần, giữ gìn mình, không lơ là) làm gốc." Lại hỏi: "Sự không buông lung lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy ba hạnh lành (việc lành của thân, của miệng, của ý) làm gốc." Lại hỏi: "Ba hạnh lành lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy mười thiện nghiệp đạo (mười con đường việc lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) làm gốc." Lại hỏi: "Mười thiện nghiệp đạo lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy việc thu giữ sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý) làm gốc." Lại hỏi: "Thu giữ sáu căn lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy sự nhớ nghĩ chân chính làm gốc." Lại hỏi: "Sự nhớ nghĩ chân chính lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy sự quán xét chân chính làm gốc." Lại hỏi: "Sự quán xét chân chính lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy sự ghi nhớ vững chắc không quên làm gốc."

 Thiên tử nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có mấy tâm có thể thu giữ được nhân (nguyên nhân) và thu giữ được quả (kết quả)?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này thiên tử, các Bồ-tát có bốn tâm có thể thu giữ được nhân và thu giữ được quả. Bốn tâm ấy là gì? Một là tâm sơ phát (tâm lúc mới phát nguyện cầu giác ngộ). Hai là tâm hành đạo (tâm đang thực hành con đường tu). Ba là tâm bất thoái chuyển (tâm đã vững vàng, không còn lui sụt). Bốn là tâm nhất sinh bổ xứ (tâm của bậc chỉ còn một đời nữa là sẽ thành Phật, nối vào ngôi vị Phật). Tâm sơ phát làm nhân duyên (điều kiện sinh ra) cho tâm hành đạo; tâm hành đạo làm nhân duyên cho tâm bất thoái chuyển; tâm bất thoái chuyển làm nhân duyên cho tâm nhất sinh bổ xứ.

 "Lại nữa, này thiên tử, nên biết: tâm sơ phát giống như gieo hạt lúa xuống ruộng; tâm hành đạo giống như hạt lúa lớn lên; tâm bất thoái chuyển giống như hoa và quả vừa mới thành; tâm bổ xứ giống như hoa quả đã dùng được. Lại nữa, tâm sơ phát giống như người thợ đóng xe gom góp gỗ; tâm hành đạo giống như dùng rìu đẽo gọt gỗ; tâm bất thoái chuyển giống như lắp ráp các khúc gỗ; tâm nhất sinh bổ xứ giống như chiếc xe đã làm xong, chở chuyên được. Lại nữa, tâm sơ phát giống như trăng mới mọc; tâm hành đạo giống như trăng mùng năm; tâm bất thoái chuyển giống như trăng mùng mười; tâm nhất sinh bổ xứ giống như trăng mười bốn; còn trí tuệ của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) thì giống như trăng rằm.

 "Lại nữa, tâm sơ phát có thể vượt qua địa vị Thanh văn (hàng đệ tử nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ lo giải thoát cho riêng mình); tâm hành đạo có thể vượt qua địa vị Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy, nhưng không đi giáo hóa người khác); tâm bất thoái chuyển có thể vượt qua giai đoạn bất định (giai đoạn chưa chắc chắn, còn có thể lui sụt); tâm nhất sinh bổ xứ an trụ ở giai đoạn đã định (đã vững chắc chắc chắn thành Phật). Lại nữa, tâm sơ phát giống như học chương đầu; tâm hành đạo giống như học chương thứ hai; tâm bất thoái chuyển giống như đã đem các chương ra sử dụng được; tâm nhất sinh bổ xứ giống như thông suốt những kinh sách sâu xa.

 "Lại nữa, tâm sơ phát sinh ra từ nhân; tâm hành đạo sinh ra từ trí; tâm bất thoái chuyển sinh ra từ sự đoạn trừ (cắt đứt phiền não); tâm bổ xứ sinh ra từ quả. Lại nữa, tâm sơ phát có sức mạnh của nhân; tâm hành đạo có sức mạnh của trí; tâm bất thoái chuyển có sức mạnh của sự đoạn trừ; tâm bổ xứ có sức mạnh của quả. Lại nữa, tâm sơ phát giống như người bệnh đi tìm thuốc; tâm hành đạo giống như phân biệt các thứ thuốc; tâm bất thoái chuyển giống như người bệnh uống thuốc; tâm bổ xứ giống như bệnh đã khỏi. Lại nữa, tâm sơ phát là được sinh vào nhà của Pháp vương (vua của giáo pháp, tức là Phật); tâm hành đạo là học pháp của Pháp vương; tâm bất thoái chuyển là học được đầy đủ pháp của Pháp vương; tâm bổ xứ là học pháp của Pháp vương mà được tự tại."

 Bấy giờ trong đại chúng có một vị thiên tử tên là Định Quang Minh Chủ, đã không còn thoái lui trên con đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Thiên tử Định Quang Minh Chủ nói với Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi: "Thế nào là con đường tóm lược của Bồ-tát ma-ha-tát (vị Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có địa vị cao), mà nhờ con đường tóm lược ấy nhanh chóng đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này thiên tử, con đường tóm lược của Bồ-tát ma-ha-tát có hai, nhờ con đường tóm lược ấy mà nhanh chóng đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Hai con đường ấy là gì? Một là phương tiện (cách thức khéo léo, linh hoạt để làm lợi ích cho chúng sinh). Hai là tuệ (trí tuệ thấy rõ bản chất trống rỗng của các pháp).

 "Thu góp các pháp lành gọi là phương tiện; phân tách các pháp (để thấy chúng không có thực thể) gọi là tuệ. Lại nữa, phương tiện là thuận theo việc làm của chúng sinh; tuệ là không xoay chuyển theo tướng của mọi pháp. Phương tiện là chờ đợi để đáp ứng tâm ý chúng sinh; tuệ là không chờ đợi nơi bất cứ pháp nào. Phương tiện là kết hợp các pháp lại; tuệ là buông bỏ lìa xa các pháp. Phương tiện là làm khởi lên nhân duyên; tuệ là diệt nhân duyên. Phương tiện là biết phân biệt các pháp; tuệ là không phân biệt pháp tính. Phương tiện là trang nghiêm cõi Phật (làm cho cõi nước của Phật thêm tốt đẹp); tuệ là trang nghiêm cõi Phật mà không có chút phân biệt nào. Phương tiện là biết căn cơ của chúng sinh lanh lợi hay chậm lụt; tuệ là không thấy có chúng sinh nào cả. Phương tiện là có thể đi đến đạo tràng (nơi Phật ngồi tu và thành đạo); tuệ là có thể đạt được tất cả Phật pháp.

 "Này thiên tử, nên biết Bồ-tát ma-ha-tát lại có hai con đường, nhờ hai con đường ấy mà nhanh chóng đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Hai con đường ấy là gì? Một là con đường hỗ trợ. Hai là con đường đoạn trừ. Con đường hỗ trợ là năm ba-la-mật (bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định); con đường đoạn trừ là bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt chân lý, đưa người sang bờ giác ngộ). Lại có hai con đường. Hai con đường ấy là gì? Một là con đường còn ràng buộc. Hai là con đường không ràng buộc. Con đường còn ràng buộc là năm ba-la-mật; con đường không ràng buộc là bát-nhã ba-la-mật. Lại có hai con đường: một là con đường có hạn lượng, hai là con đường không hạn lượng. Con đường có hạn lượng là nắm giữ hình tướng mà phân biệt; con đường không hạn lượng là không nắm giữ hình tướng mà phân biệt. Lại có hai con đường: một là con đường của trí, hai là con đường đoạn trừ. Con đường của trí là từ địa thứ nhất đến địa thứ bảy (địa: mười bậc tu tiến của Bồ-tát); con đường đoạn trừ là từ địa thứ tám đến địa thứ mười."

 Bấy giờ trong hội có một vị Bồ-tát tên là Tùy Trí Dũng Hành, hỏi Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi rằng: "Thế nào là nghĩa của Bồ-tát? Thế nào là trí của Bồ-tát?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này thiện nam tử (người con trai có lòng lành, cách gọi thân mật người tu hành), nghĩa gọi là không có tác dụng, trí gọi là có tác dụng. Vì sao nghĩa gọi là không có tác dụng? Nghĩa là vô vi (cái không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt); pháp vô vi đối với các pháp thì chẳng phải không tác dụng, cũng chẳng phải có tác dụng. Lại nữa, nghĩa chẳng phải là tướng nhiễm ô, cũng chẳng phải là tướng lìa bỏ; nghĩa này đối với các pháp chẳng phải không tác dụng, cũng chẳng phải có tác dụng. Lại nữa, nghĩa không tăng không giảm, đối với các pháp chẳng phải không tác dụng, cũng chẳng phải có tác dụng.

 "Này thiên tử, thế nào gọi là trí? Trí là con đường của nhẫn, là cái mà tâm sử dụng, chẳng phải không tác dụng; vì thế trí gọi là có tác dụng, chẳng phải không tác dụng. Công dụng của trí là quy về sự đoạn trừ; vì thế trí gọi là có tác dụng, chẳng phải không tác dụng. Trí là biết rõ năm ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết, hành là ý muốn và tạo tác, thức là sự phân biệt hay biết), mười hai nhập (sáu giác quan cùng sáu đối tượng tương ứng của chúng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự xúc chạm, các ý niệm), mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu sự hay biết phát sinh từ đó), mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau làm nhân làm quả, dẫn đến vòng sinh tử luân hồi), điều hợp lẽ và điều không hợp lẽ (điều có thể xảy ra và điều không thể xảy ra); vì thế trí gọi là có tác dụng, chẳng phải không tác dụng.

 "Lại nữa, này thiên tử, các Bồ-tát có mười trí. Mười trí ấy là gì? Một là trí về nhân. Hai là trí về quả. Ba là trí về nghĩa. Bốn là trí về phương tiện. Năm là trí về tuệ. Sáu là trí về thu nhiếp (thu phục, gom giữ chúng sinh về với đạo). Bảy là trí về ba-la-mật. Tám là trí về đại bi. Chín là trí làm cho chúng sinh được thành tựu. Mười là trí không dính mắc vào tất cả các pháp.

 "Lại nữa, này thiên tử, các Bồ-tát có mười sự phát khởi. Mười sự ấy là gì? Một là phát khởi nơi thân, vì muốn làm cho thân nghiệp (hành động của thân) của chúng sinh được trong sạch. Hai là phát khởi nơi miệng, vì muốn làm cho khẩu nghiệp (lời nói) của chúng sinh được trong sạch. Ba là phát khởi nơi ý, vì muốn làm cho ý nghiệp (ý nghĩ) của chúng sinh được trong sạch. Bốn là phát khởi bên trong, vì không tham đắm mọi vật bên trong. Năm là phát khởi bên ngoài, vì muốn làm cho chúng sinh sống theo hạnh chân chính. Sáu là phát khởi trí, vì để có đầy đủ trí tuệ của Phật. Bảy là phát khởi từ (lòng thương yêu, muốn đem niềm vui cho người khác), vì nghĩ đến việc trang nghiêm bằng tất cả công đức. Tám là phát khởi làm cho chúng sinh được chín muồi (đủ duyên để giác ngộ), vì giữ gìn thuốc trí tuệ. Chín là phát khởi trí hữu vi (hữu vi: những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), vì để có đầy đủ nhóm định tụ (nhóm những người đã chắc chắn đi trên đường chân chính đến giác ngộ). Mười là phát khởi trí vô vi, vì tâm không dính mắc vào ba cõi.

 "Lại nữa, này thiên tử, các Bồ-tát có mười hạnh. Mười hạnh ấy là gì? Một là hạnh ba-la-mật. Hai là hạnh thu nhiếp chúng sinh. Ba là hạnh trí tuệ. Bốn là hạnh phương tiện. Năm là hạnh đại bi. Sáu là hạnh tìm cầu các pháp hỗ trợ cho trí tuệ. Bảy là hạnh tìm cầu các pháp về trí. Tám là hạnh làm cho tâm trong sạch. Chín là hạnh quán xét các đế (đế: chân lý). Mười là hạnh không tham đắm vào bất cứ điều gì mình yêu thích.

 "Lại nữa, này thiên tử, các Bồ-tát lại có mười điều suy xét về sự chấm dứt. Mười điều ấy là gì? Một là suy xét về sự chấm dứt của sự việc. Hai là suy xét về sự chấm dứt của thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ). Ba là suy xét về sự chấm dứt của pháp. Bốn là suy xét về sự chấm dứt của phiền não (những trạng thái tâm xấu như tham lam, giận dữ, mê muội làm cho khổ não). Năm là suy xét về sự chấm dứt của kiến (các quan điểm sai lầm). Sáu là suy xét về sự chấm dứt của tà vạy. Bảy là suy xét về sự chấm dứt của ái (lòng tham luyến). Tám là suy xét về sự chấm dứt của sự không dính mắc. Chín là suy xét về sự chấm dứt của kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến con người). Mười là suy xét về sự chấm dứt của hạnh dính mắc vào đạo tràng.

 "Lại nữa, này thiên tử, các Bồ-tát lại có mười pháp đối trị (chữa trị, khắc chế). Mười pháp ấy là gì? Một là trị tâm keo kiệt tham lam, vì đã tuôn xuống cơn mưa bố thí. Hai là trị tâm phạm giới, vì ba pháp (thân, miệng, ý) được trong sạch. Ba là trị tâm giận dữ, vì tu hành lòng từ và sự nhẫn nhịn. Bốn là trị tâm lười biếng, vì tìm cầu Phật pháp không biết chán. Năm là trị tâm suy tính nghĩ ngợi điều không lành, vì đạt được thiền định, giải thoát và tự tại. Sáu là trị tâm ngu si, vì làm sinh ra các pháp hỗ trợ cho bát-nhã ba-la-mật một cách quyết định chắc chắn. Bảy là trị tâm phiền não, vì làm sinh ra các pháp trợ đạo (các pháp hỗ trợ cho việc tu đạo). Tám là trị tâm theo đường điên đảo (thấy trái ngược với sự thật), vì tu các pháp hỗ trợ cho bốn đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ). Chín là trị tâm, vì biết lúc nên và lúc không nên mà hành động tự tại (?). Mười là trị cái ngã (sự chấp có cái tôi thật), vì quán xét pháp vô ngã (không có cái tôi thật).

 "Lại nữa, này thiên tử, các Bồ-tát lại có mười bậc lành. Mười bậc ấy là gì? Một là thân lành, vì lìa ba điều ác của thân (giết hại, trộm cắp, tà dâm). Hai là miệng lành, vì lìa bốn điều ác của miệng (nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt). Ba là ý lành, vì lìa ba điều ác của tâm (tham lam, giận dữ, tà kiến). Bốn là bên trong lành, vì không dính mắc vào thân kiến (cái thấy sai lầm cho rằng thân này là cái tôi thật). Năm là bên ngoài lành, vì không dính mắc vào tất cả các pháp. Sáu là lành vì không dính mắc vào những gì hỗ trợ cho trí, vì không tham đắm các pháp trợ đạo. Bảy là lành vì không tự cao, vì suy xét bản tính của thánh đạo (con đường của bậc thánh). Tám là lành vì trừ bỏ thân, vì tu tập bát-nhã ba-la-mật. Chín là lành vì lìa điên đảo, vì không lừa dối bất cứ chúng sinh nào. Mười là lành vì không tiếc thân mạng, vì dùng lòng đại bi mà giáo hóa chúng sinh.

 "Lại nữa, này thiên tử, các Bồ-tát nào quý trọng việc làm theo đúng giáo pháp thì có thể đạt được Bồ-đề; người không quý trọng việc làm theo đúng giáo pháp thì không đạt được. Người làm theo đúng giáo pháp là nói sao thì làm được như vậy; người không làm theo đúng giáo pháp thì chỉ có lời nói suông, không thể làm được như điều mình đã nói.

 "Lại nữa, này thiên tử, các Bồ-tát lại có hai cách làm theo đúng giáo pháp. Hai cách ấy là gì? Một là thực hành con đường tu. Hai là thực hành sự đoạn trừ. Lại có hai cách làm theo đúng giáo pháp. Hai cách ấy là gì? Một là tự thân tu hành điều lành. Hai là giáo hóa chúng sinh. Lại có hai cách làm theo đúng giáo pháp. Hai cách ấy là gì? Một là thực hành hạnh của trí. Hai là không thực hành hạnh của trí. Lại có hai cách làm theo đúng giáo pháp. Hai cách ấy là gì? Một là khéo phân biệt các địa. Hai là không phân biệt đâu là địa, đâu chẳng phải là địa. Lại có hai cách làm theo đúng giáo pháp. Hai cách ấy là gì? Một là biết chỗ sai sót của các địa mà có thể chuyển lên tiến tới. Hai là biết rõ đầy đủ cách đi từ địa này lên địa khác. Lại có hai cách làm theo đúng giáo pháp. Hai cách ấy là gì? Một là biết rõ con đường của Thanh văn và Bích-chi-phật. Hai là biết rõ hạnh không thoái lui trên con đường thành Phật."

 Bấy giờ Phật khen ngợi Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi rằng: "Lành thay, lành thay! Ông đã có thể vì các Bồ-tát ma-ha-tát mà nói về con đường của những việc tu căn bản, thật đúng như lời ông đã nói." Khi pháp này được nói ra, có mười nghìn vị Bồ-tát đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự hiểu thấu và an trú vững vàng vào chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt). Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi cùng tất cả trời, người, a-tu-la trong thế gian nghe lời Phật nói đều vui mừng, tin tưởng và vâng nhận.

 Kinh Văn-thù-sư-lợi hỏi về Bồ-đề

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video