Thai, tức, dựng, dục (thụ thai, nuôi hơi thở, mang thai, sinh nở nuôi lớn — ví các đoạn mạch núi gần huyệt với quá trình sinh con)
Lời xưa nói: "Long đến nghìn dặm, chỉ xem một đốt đến đầu." Bài phú nói: "Nhập thủ thành thai vẫn phải phòng tử tuyệt." Cho nên thai, tức, dựng, dục chỉ ở phần nhập thủ (đoạn mạch đi vào huyệt) là càng thiết yếu. (Sách Đại Thành nói: một đỉnh sau chủ tinh (ngọn núi chủ ngay sau huyệt) là thai; dưới thai thắt cổ lại gọi là tức; đỉnh chủ tinh ... (chữ hỏng) mới thành huyệt.) Chỗ này không thành thì huyệt (điểm táng, nơi sinh khí tụ) ắt né sang chỗ khác.
Vì một đốt sau Huyền Vũ (núi chủ tựa phía sau huyệt) là phụ mẫu (núi cha mẹ — tức núi trùm phía trên núi huyệt). Phụ mẫu khai diện (mặt núi mở ra, thoai thoải ôm lại, có sinh khí) xuất mạch là thụ thai. Khai diện là hình tượng dương khí giãn nở; xuất mạch là hình âm khí thu tụ. Chỗ khai diện có cúi đầu, là tượng cúi xuống mà ban cho. Chỗ xuất mạch có ngửa miệng (?), là hình ngửa lên mà nhận lấy. Âm dương phối hợp, cúi ngửa giao nhau, thì thụ thai.
Trước thai có chỗ đứt gãy nhỏ như lưng ong, gọi là tức (hơi thở), như mẹ thụ thai mà nuôi dưỡng hơi thở (đây bàn về mặt dương của núi phụ mẫu xuất mạch).
Trước đỉnh Huyền Vũ (huyệt ở trước đỉnh), có chỗ ngầm chia ra, ngầm hạ xuống một cách nhỏ nhặt, đó là khí thở ra mà chìm. Lại có phía trước nổi lên một bọng nhỏ sát thân, là hóa sinh não (gò não hóa sinh), đó là khí hít vào mà nổi. Trước hóa sinh não cũng lại có chỗ hơi chia, hơi hạ, là thở ra mà chìm; chỗ hơi động, hơi nổi, là hít vào mà chìm (?). Gọi là dựng (mang thai). (Đây bàn về hóa sinh não khai diện xuất mạch. Dựng lấy hóa sinh não làm chủ; trên từ trước đỉnh núi huyệt, dưới đến các bọng ở đốt nối mạch lưng chừng núi, đều gọi là dựng.) Như mẹ mang thai, mà hô hấp, phù trầm (thở ra hít vào, nổi lên chìm xuống) của thai thông với hơi thở của mẹ (nói hô hấp phù trầm trước sau của dựng liền với khí mạch của núi cha mẹ).
Dưới dựng nổi lên hài nhi đầu (đầu trẻ con: tức cầu thiềm ở đốt sát huyệt — gò tròn nhỏ như mái hiên ngay trên huyệt), mở mặt ngay ngắn, lại có động khí ngầm chia, ngầm hạ, hơi nổi, gọi là dục (nuôi lớn). Như con đã rời bụng mẹ mà tự có động khí hô hấp, trầm phù, cho nên nuôi lớn được (đây bàn về cầu thiềm khai diện xuất mạch). Vì vậy thai, tức, dựng, dục hoàn toàn nhờ khai diện mới thành, mà sinh cơ lại nằm ở động khí hô hấp phù trầm.
Bàn thêm: Người xưa bàn về thai, tức, dựng, dục, có thuyết bắt đầu từ thiếu tổ sơn (núi tổ gần, ngọn núi lớn gần nhất phía sau), có thuyết bắt đầu từ núi phụ bình (?), lại có thuyết lấy cầu thiềm làm thai, mà tức, dựng, dục cũng khác nhau. Là vì sao?
Vì vạn vật sinh ra không gì không có thai. Trời đất cũng là một vật. Lúc thái cực (trạng thái nguyên sơ hợp nhất, trước khi chia âm dương) chưa phân, bao chứa cả trời đất, cõi hỗn độn tức là thai của trời đất. Phôi thai của người cũng là tượng hỗn độn. Đến khi Càn Khôn định vị (trời đất phân ngôi), nóng lạnh thay nhau, nam nữ phân biệt mà con cháu nối nhau, tức là đã gửi trong đó nghĩa của tức và dựng dục.
Núi sông cũng do hai khí âm dương mà thành hình. Núi được khí thiêng của trời đất tụ đọng yên tĩnh, cao vượt các núi danh tiếng trong thiên hạ, kéo dài đông tây nam bắc không biết mấy vạn dặm, là núi Côn Lôn. Dòng phái của vạn núi bắt đầu từ đó, thai của vạn núi cũng thành từ đó. Các nhánh, các tay mạch chia ra chính là tức. Các núi nổi tiếng vụt nổi lên ở các quận, các đô là dựng. Đất dựng kinh đô, thành ấp là dục.
Lấy việc thân long phát mạch mà luận thì nên lấy thái tổ sơn (núi tổ lớn nhất ở xa) làm thai, chỗ chia long làm tức, tiểu tổ sơn làm dựng, huyệt sơn (núi có huyệt) làm dục. Lấy vài đốt nhập thủ của long đang đi mà luận thì nên lấy thiếu tổ sơn làm thai, chỗ mạch đi qua làm tức, phụ mẫu sơn làm dựng, huyệt sơn làm dục. Tiên sinh lấy phụ mẫu sơn làm thai, xuất mạch làm tức, hóa sinh não của huyệt sơn làm dựng, hài nhi đầu làm dục, là vì những chỗ ấy chân thật và gần sát.
Nhưng đây là nói về núi lớn bác hoán (lột đổi: mạch núi thay hình đổi dạng dần từ thô sang tinh), núi nhỏ xuất mạch kết huyệt. Nếu chỉ là huyệt sơn chia ba phần (?) mà kết huyệt, thì nên lấy hóa sinh não của huyệt sơn làm thai, cúi đầu xuất mạch làm tức, bọng nổi lưng chừng núi làm dựng, cầu thiềm làm dục. Còn thuyết lấy cầu thiềm làm thai thì cũng có thể suy ra theo thứ bậc như vậy. Đó là điều thiên "Nhũ, đột, oa, kiềm" gọi là "nương theo thai mà táng", và Kham Dư Kinh gọi là "điểm huyệt phải nổi lên chỗ tức (?)". Người xưa bàn tuy khác nhau nhưng ý mỗi người có chỗ riêng. Tiên sinh nhân ý của họ mà nói cho rõ, là nói về chỗ gần sát và quan trọng nhất.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video