Thể của long, hình của huyệt
Bình dương (vùng đất bằng, đồng bằng) cũng có tinh thần (các hình thể gò đất, ví như các vì sao), long cách (các kiểu cách của long mạch — dải đất mang sinh khí chạy dài như con rồng), thể thế và hình huyệt (huyệt: điểm đất kết tụ sinh khí, nơi đặt mộ hoặc dựng nhà). Tinh thần là ngũ tinh, cửu tinh của bình dương (năm sao, chín sao: các dạng hình đất được xếp theo ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ và theo chín sao), tức là các hình gọi là: Nước sóng gợn, Kim sóng lăn lăn, Kim nửa vầng trăng, Mộc ngã nằm đất, Mộc thước thợ, Mộc bèo nổi, Thổ bàn cờ, Thổ cuống quả hồng, Thổ trải thảm, Thổ góc viên gạch, Lửa ngầm nở đỏ, Đồng tiền vàng rơi đất.
Long cách là các cách như: Tam thai (ba bậc), Năm đầu, Chín đầu, hình chữ Đinh, hình chữ Ngọc, Thước ngọc roi lau, Rắn vàng qua nước, Nước uốn hình chữ Chi chữ Huyền (uốn lượn ngoằn ngoèo), Thược dược mọc một mình, Lau sậy dương liễu.
Thể thế là như rồng, rắn, cá, ba ba, như phơi gấm, trải nệm, hoặc như sợi tơ nhện giăng đường, như dây dưa bò nối dài, như chim âu vịt trời nổi chìm, như tơ ngó sen vương kéo, như bờ ruộng xếp lớp như sóng dồn tới (sách Bình dương chính tông nói: Giữa vùng đồng rộng, bốn bề nước vòng, thì xem ở trong các bờ ruộng chỗ nào có khí động. Có ba phép: một là "chầu đến", hình như trăng non, hai góc chúc xuống, xếp lớp, đến chỗ bờ ruộng ngang gặp bờ ruộng thẳng thì kết huyệt; hai là "thu đến", cũng như trăng non, hai góc hướng lên, thế như sóng xếp lớp, đến chỗ đồng vuông đang động mà sắp tĩnh thì kết huyệt; ba là "vảy cá", dày như vết nứt của nước, như hình xoắn, giữa có cao có thấp, đến chỗ cửa khóa thì kết, hoặc kết ở chỗ vuông vắn ngay ngắn).
Gò đống lô nhô (ở bình dương, gò đống làm long đi thì cũng cần mở vai, lộ mặt mà kết huyệt; nên có kiềm khẩu — miệng kìm, hai cánh đất ôm quặp như càng kìm — hoặc sa bên cạnh vây ôm thì tốt; cách dùng là lưng tựa chỗ đặc, mặt hướng chỗ trống, giống phép vùng núi), như mưa gió nối nhau kéo đến. Đó đều là khí đi trong lòng đất, nên mới dâng lên mà thành hình thành thế.
Ruộng cao đất cao dâng lên trên mặt ruộng thấp ở bình dương ắt có gốc ở khí mạch; như bình dương vùng sông nước Giang Chiết (vùng Giang Tô, Chiết Giang), ruộng đất bằng dâng lên trên mặt nước, được chỗ ruộng cao đất cao chừng một thước, thì đó tức là khí mạch. Nhưng khí thường sinh ra và thấy được ở chỗ nhỏ hẹp; nếu một vùng tản rộng thì dù có ruộng cao đất cao cũng vô ích. Cho nên nhập thủ (đoạn mạch cuối cùng trước khi vào huyệt) quý ở thúc khí (mạch thắt nhỏ lại, bó khí trước khi vào huyệt) (đoạn trên bàn thể thế của mạch đến, đây bàn đến nhập thủ (?)).
Nhập thủ có hai thể cao và bằng. Cái ngang bằng với mạch đến là thể bằng: được nội giới (ranh giới nước phía trong, sát huyệt) phân minh, thì đầu sa (gò, dải đất cao quanh huyệt) sát thân tuy không dâng lên, mà chính thân là gò nổi cao riêng, cũng là kết thật (đây là thể "dương đến âm nhận" — mạch đến bằng phẳng thuộc dương thì huyệt nhận ở chỗ hơi nổi thuộc âm; âm dương: hai mặt đối nghịch bổ sung cho nhau, chỗ bằng lõm là dương, chỗ gồ nổi là âm. Tuy sát thân không có sa rõ, nhưng đã có nội giới phân minh thì tự có âm sa — dải đất nổi — vây ôm). Không thế, thì dù có thế đến mà không có tinh thần nổi riêng, lại không có giới hợp sát thân, như Ngọc xích kinh nói: "Một mảnh da trơ, lấy gì làm chứng?"
Nhập thủ cao hơn chỗ mạch đến vài thước vài tấc là thể cao, cũng phải có giới hợp sát thân phân minh, có âm sa bao bọc (đây là thể "âm đến dương nhận" — mạch đến nổi cao thuộc âm thì huyệt nhận ở chỗ bằng lõm thuộc dương; có âm sa vây ôm thì mới có giới hợp sát thân); không thế thì chẳng phải là dụng thần (phần phụ trợ, làm công dụng che chở) của núi khác, thì cũng là gò đống tản mát như sao. Tuyết tâm phú nói: "Hoa đào lăn sóng, tơ liễu theo gió, phần nhiều không cuống không rễ, chưa chắc có hình có khí." Chính là nói điều này.
Bởi hình đất có cao có thấp, sa và nước có bên trội. Chỗ sống mạch (sống đất) nổi cao thì sa rõ mà nước ẩn, nên bàn sa mở miệng (hai cánh đất mở ra ôm lấy khoảng giữa) là ở chỗ giới hợp mờ nhạt (nối đoạn nhập thủ cao hơn mạch đến). Chỗ sống mạch ẩn phục thì nước rõ mà sa ẩn, nên nước quấn quanh ở chỗ bằng mỏng, mà hình mở miệng tự ở trong đó (nối đoạn nhập thủ ngang bằng mạch đến; từ đây trở xuống bàn hình thể của long và huyệt).
Lấy hình mở miệng thì lấy sa làm chủ, lấy nước làm khách. Sa trội thì hình mở miệng nhiều, như hình con rết, tôm, cua, không dưới vài chục; nước trội thì hình mở miệng ít, như Sen mọc khỏi nước, Bèo nổi đậu bờ, Bãi cát ngược dòng — ba hình ấy có thể bao quát hết.
Nhưng tượng mở miệng có bốn (tứ tượng: bốn dạng âm dương — Thái dương là dương cực thịnh, Thái âm là âm cực thịnh, Thiếu âm là âm mới sinh trong dương, Thiếu dương là dương mới sinh trong âm). Như bên cạnh chia hai nhánh làm sa, giữa ngậm ruộng thấp đất thấp làm minh đường (khoảng đất trống trước huyệt nơi khí và nước tụ lại), là Thái dương; làm thành các hình con rết, tôm cua, Chậu vàng, Lưỡi câu, Đai ngọc, Lưng cầu vồng, Trăng non khép góc — đều là tượng Thái dương (âm mở ra bọc lấy dương là Thái dương).
Bên cạnh chia hai sa, giữa ra một mạch, ngoài nước giới hai bên có miệng kìm, là Thái âm (giữa có mạch ra, hai bên có nước nhỏ làm ranh giới cho mạch mà chảy xuống, sa kìm ở ngoài, nước giới ở trong, nên nói ngoài nước giới có miệng kìm); làm thành các hình Hoa rơi trôi nước, Quạ phục đất, Phượng đỏ ngậm thư, Rắn vàng ra hang, Tôm tiên ngẩng đầu, Rùa ba ba thở hơi (?), Nhện giăng lưới, Kiếm báu trong hộp — đều là tượng Thái âm (dương bọc lấy âm là Thái âm (?); phàm long mạch trong miệng kìm hơi cao mà nối liền đều là thế).
Thái dương mở miệng rộng lớn, giữa lòng nổi lên một chỗ hơi gồ, là Thiếu âm; làm thành các hình Váng sữa nổi trong chén, Chậu vàng dâng quả, Đào giấu trong hộp, Trứng nấu trong nồi, Rùa ba ba nổi chìm, Tôm tiên dòm ngọc — đều là tượng Thiếu âm (Thái dương mở miệng rộng lớn, ở giữa nổi gồ là Thiếu âm; một khoảnh ruộng bằng hơi cao hơn bốn phía cũng là thế).
Thái âm hình thể đầy dày, ở chính giữa mở ra một ổ hơi lõm, là Thiếu dương; làm thành các hình Miệng tim gà, Miệng lúm vỏ ốc, Bàn tay ngửa, Ổ gà — đều là tượng Thiếu dương (Thái âm mở ra ổ lõm hơi mỏng là Thiếu dương; phàm chỗ nổi lớn mà rõ, mở ra mặt mỏng nhẹ, nhả ra môi — dải đất nhô ra trước huyệt như cái môi — bằng ngửa, đều là thế).
Suy rộng ra, Sen mọc khỏi nước và Bèo nổi đậu bờ là thể Thái âm; Bãi cát ngược dòng là thể Thiếu âm. Người xưa bàn hình là nhân chỗ nó giống cái miệng của huyệt mà lấy tên; người nay bàn hình mà quên mất ý lấy hình, thì sai xa lắm (nhân miệng mở mà bàn môi, nhân môi và miệng mà bàn minh đường, sa, hình huyệt thật giả — đều phân biệt ở đây).
Có mở miệng thì không có hình cũng thật; không mở miệng thì có hình cũng giả. Tóm lại, lấy cục kìm của sa mà làm sự quấn quanh của nước, lấy sự quấn quanh của nước mà làm cục kìm của sa (có nước quấn quanh tức là có sa làm cục kìm), đều là có miệng, lẽ quy về một. Có miệng còn phải bàn đến môi: miệng dương mà không có môi là miệng rỗng (thuần dương, tản mạn), miệng âm mà không có môi là mặt chết (thuần âm, bọc sát khí — khí độc hại). Có môi còn phải bàn đến sa: không có hai sa ôm lấy môi thì minh đường không thành, nước giới không hợp (không có minh đường sát huyệt thì nước nhỏ ở huyệt không hội hợp được). Có sa rồi mới thành minh đường (chỗ chính giữa hai sa vây ôm chính là minh đường), có minh đường rồi mới thành miệng, có miệng thì không thể không có môi. Cho nên môi, miệng, minh đường, sa, bất luận là hình gì, đều không thể thiếu.
Nhưng miệng mở thẳng thì dễ hiểu, còn miệng mở ngang, mở ngược, mở nghiêng thì khó rõ; có mạch ra mà theo miệng âm thì dễ hiểu, không có mạch ra mà mở miệng dương thì khó rõ. Lấy gì mà phân biệt (từ đây trở xuống bàn miệng dương)? Mạch đến thẳng mà kết thẳng, như miệng con rết cuộn càng kìm, là miệng thẳng. Mạch đến thẳng mà kết ngang, lấy thân đến và thân đi hai bên khum lại làm long hổ (Thanh long và Bạch hổ: hai cánh đất bên trái và bên phải huyệt), như chỗ cong ngang của lưng cầu vồng, của cái ách trâu, như đốt mắt của đai ngọc, của dây dưa, là miệng ngang. Mạch đến thẳng mà kết nghiêng, cũng lấy thân đến và thân đi hai bên khum lại làm long hổ, như chỗ hơi lõm ở ngọn trăng non, như chỗ đốt ngón trỏ của bàn tay đặt nghiêng, là miệng nghiêng. Mạch đến thẳng mà kết ngược, lấy thế móc quay lại làm long hổ, như miệng lưỡi câu, móc vàng, dao móc, là miệng ngược.
Núi mà móc quay lại thì phía sau không thể thiếu chỗ tựa lưng thật; đất bằng mà móc quay lại thì chỉ cần phía sau có đỉnh hơi nhô, phía trước có môi mỏng; sau lưng minh đường có kéo dài ra cũng không sao (miệng mở ngang, mở ngược, mở xuôi của sơn long — long mạch vùng núi — nếu phía sau không có quỷ lạc (phần đất nhô ra sau huyệt đỡ lấy lưng), thì phải có lưng tựa kéo ra (?); ở bình dương, phía sau huyệt có kéo dài ra cũng coi như quỷ, nhưng mọi mặt đều quay về hướng huyệt thì tốt).
Bất luận là miệng nào, chỉ cần lấy chỗ tròn của môi, chỗ tụ của minh đường làm chủ. Miệng dương xoay trái thì khí ắt hơi lệch sang phải; xoay phải thì khí ắt hơi lệch sang trái; miệng âm cũng thế (đây bàn chung về miệng âm mở bọc dương và miệng dương mở bọc âm; từ đây trở xuống bàn riêng phép táng của bốn tượng).
Miệng Thái dương thì khí của môi ngậm vào trong, nên nương vào thai mà táng (thai tức là cầu: khối đất tròn hơi nổi ở đầu huyệt; chú thích kỹ ở thiên Nhũ đột oa kiềm); miệng Thiếu dương thì môi nhả ra ngoài miệng, huyệt ở dưới ổ lõm (khí của môi Thái dương ngắn rụt nên nên nương vào thai; khí của môi Thiếu dương nhả ra ngoài nên nên điểm vào ổ). Miệng Thái âm lấy chỗ nhả khí làm chủ, chỗ mỏng thì nên gần (chỗ dày nhiều thì lấy chỗ mỏng); miệng Thiếu âm lấy một chỗ nổi làm lạ, đỉnh hơi nhô có thể đặt huyệt trùm lên trên (trong chỗ bằng mà hơi nổi thì có thể đặt huyệt trùm lên đỉnh; nếu chỗ nổi lớn thì nên điểm vào chỗ hơi lúm phía trước đỉnh).
Nếu là ổ lõm ở đất bằng, môi nhả ra ngoài miệng, thì bất luận miệng lớn hay nhỏ, đặt ở chính giữa là chỗ khí tụ (đây tức là miệng Thiếu dương, nên đặt vào giữa ổ, vì môi nhả ra mà mạch ẩn); hình Chậu vàng không có miệng cũng thế (đây tức là thể Thiếu âm, nên điểm vào giữa chỗ nổi, vì khí tụ mà mạch vượng; Tử nang trai nói: Hình chậu vàng là ở chỗ bốn bề cao mà nước không có lối thoát ra, bốn mùa trong lặng không cạn thì tốt). Nếu đã bị đào xới mất dấu, không thể định theo bốn tượng, thì phía sau lấy thúc khí làm chứng, phía trước lấy chỗ tụ của minh đường làm bằng, mà cân nhắc thêm bớt, thì may ra không sai.
Hình trên, ở núi và ở đồng bằng đại khái giống nhau, có thể xem đối chiếu. Bởi sơn long (long mạch vùng núi) và đất bằng tuy là hai đường, nhưng âm dương giúp nhau thì quy về một mối. Như tượng Thái dương là dương đến cực; dương nhiều thì lấy âm, điểm vào chỗ hơi lúm phía trước đỉnh — giống với sơn long mở miệng kìm ngang, không có mạch ra rủ xuống mà điểm huyệt áp sát sống đất (?). Tượng Thái âm là âm đến cực; âm nhiều thì lấy dương, nên gần chỗ miệng mỏng — giống với hình sơn long hai bên long hổ khum ôm, ở giữa rủ xuống nhũ đột (gò đất nổi như bầu vú), điểm táng ở chỗ bằng dưới "mái hiên".
Thái dương biến thành Thiếu âm là dương động mà sinh âm, tức như sơn long không có mạch rõ, ổ kìm sâu lớn, nên nhận mạch dương mà điểm vào chỗ kết như cái rốn ngang mặt nước (?). Thái âm biến thành Thiếu dương là âm động mà sinh dương, tức như sơn long nhũ đột mở miệng, khí của môi trải ra ngoài, nên dùng phép điểm huyệt dưới ổ. Miệng có bốn tượng, hình biến nhiều kiểu, biết một suy ra ba, rốt cuộc không ngoài lẽ dương đến âm nhận, âm đến dương nhận, dương nhiều tìm âm, âm nhiều tìm dương. Bình dương như thế, sơn long cũng như thế.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video