Thiên 1 — Địa thứ nhất: Hoan Hỷ địa

 Kinh Thập Trụ (kinh nói về mười "trụ", tức mười bậc tu chứng của Bồ-tát, cũng gọi là "mười địa")

 Kinh Thập Trụ

 Ngài Cưu-ma-la-thập dịch vào đời Diêu Tần (nhà Hậu Tần do họ Diêu lập, khoảng thế kỷ IV–V).

 Kinh Thập Trụ, quyển thứ nhất

 Tam tạng (danh hiệu tôn xưng nhà sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Cưu-ma-la-thập, người nước Quy Tư (một nước ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc), dịch vào đời Hậu Tần.

 Hoan Hỷ địa (bậc vui mừng; "địa" là bậc, tầng tu chứng của Bồ-tát), thứ nhất

 Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật ở trên điện báu ma-ni (một loại ngọc quý trong suốt, sáng rực) trong cung của vua trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời thứ sáu, cao nhất trong cõi Dục, tức cõi của chúng sinh còn ham muốn; chư thiên ở đây thụ hưởng những thú vui do người khác biến hóa ra). Ngài ở cùng đông đảo các vị đại Bồ-tát (người tu hành phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh). Các vị ấy đều đã đến chỗ không còn lùi bước trên con đường hướng tới A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật). Các vị từ các cõi phương khác cùng đến tụ hội.

 Các vị Bồ-tát này đều đã được tự tại trong mọi chỗ thực hành trí tuệ của Bồ-tát. Những chỗ mà trí tuệ của chư Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) đi vào, các vị đều đã vào được. Các vị khéo giáo hóa toàn thể thế gian, tùy lúc mà bày ra khắp nơi các việc thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có). Trong từng niệm (từng khoảnh khắc của ý nghĩ), các vị đều có thể làm tròn đầy đủ mọi điều nguyện của Bồ-tát. Ở hết thảy thế giới, trong hết thảy kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), ở hết thảy cõi nước, các vị luôn tu các hạnh Bồ-tát và đầy đủ hết thảy phước đức, trí tuệ mà Bồ-tát có, không bao giờ cạn.

 Các vị có thể làm lợi ích cho tất cả, có thể đến bờ bên kia (chỗ rốt ráo, viên mãn) của trí tuệ và phương tiện (cách thức khéo léo, linh hoạt để giáo hóa chúng sinh) của hết thảy Bồ-tát. Các vị có thể chỉ cho chúng sinh thấy cánh cửa của sinh tử (vòng luân hồi sinh ra rồi chết đi không dứt) và cánh cửa của Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử). Các vị không dứt bỏ hạnh nào mà Bồ-tát thực hành. Các vị khéo dạo chơi trong các thiền định, giải thoát và tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một đối tượng) của hết thảy Bồ-tát, có đủ thần thông và trí tuệ sáng suốt. Trong mọi việc làm, các vị đều khéo thị hiện (hiện ra cho chúng sinh thấy). Hết thảy vô tác thần túc (thần thông đi lại, biến hóa tự tại mà không cần gắng sức tạo tác) của Bồ-tát, các vị đều đã đạt được.

 Chỉ trong khoảng một niệm, các vị có thể đến các đại hội của chư Phật mười phương để khuyến thỉnh, thưa hỏi và thọ trì pháp luân (bánh xe pháp, ví giáo pháp của Phật lăn đi khắp nơi, phá tan mê lầm). Các vị luôn dùng tâm rộng lớn cúng dường chư Phật, luôn tu tập những sự nghiệp mà các đại Bồ-tát thực hành. Thân các vị hiện khắp vô lượng thế giới. Tiếng các vị vang khắp, không nơi nào không đến. Tâm các vị thông suốt, thấy rõ hết thảy Bồ-tát trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Mọi công đức các vị đều tu tập đầy đủ. Công đức của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát bậc lớn) như thế không thể lường, không có bờ bến, dù nói trong vô số kiếp cũng không hết.

 Tên các vị là: Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng (nghĩa là "kho kim cương"), Bồ-tát Bảo Tạng, Bồ-tát Liên Hoa Tạng, Bồ-tát Đức Tạng, Bồ-tát Liên Hoa Đức Tạng, Bồ-tát Nhật Tạng, Bồ-tát Nguyệt Tạng, Bồ-tát Tịnh Nguyệt Tạng, Bồ-tát Chiếu Nhất Thiết Thế Gian Trang Nghiêm Tạng, Bồ-tát Trí Tuệ Chiếu Minh Tạng, Bồ-tát Diệu Đức Tạng, Bồ-tát Chiên Đàn Đức Tạng (chiên-đàn là loại gỗ thơm quý), Bồ-tát Hoa Đức Tạng, Bồ-tát Ưu Bát La Hoa Đức Tạng (ưu-bát-la là hoa sen xanh), Bồ-tát Thiên Đức Tạng, Bồ-tát Phước Đức Tạng, Bồ-tát Vô Ngại Thanh Tịnh Trí Đức Tạng, Bồ-tát Công Đức Tạng, Bồ-tát Na La Diên Đức Tạng (Na-la-diên là vị thần lực sĩ có sức mạnh rất lớn), Bồ-tát Vô Cấu Tạng, Bồ-tát Ly Cấu Tạng, Bồ-tát Chủng Chủng Lạc Thuyết Trang Nghiêm Tạng, Bồ-tát Đại Quang Minh Võng Tạng, Bồ-tát Tịnh Minh Uy Đức Vương Tạng, Bồ-tát Đại Kim Sơn Quang Minh Uy Đức Vương Tạng, Bồ-tát Nhất Thiết Tướng Trang Nghiêm Tịnh Đức Tạng, Bồ-tát Kim Cang Diệm Đức Tướng Trang Nghiêm Tạng, Bồ-tát Diệm Sí Tạng, Bồ-tát Tú Vương Quang Chiếu Tạng, Bồ-tát Hư Không Vô Ngại Diệu Âm Tạng, Bồ-tát Đà La Ni Công Đức Trì Nhất Thiết Thế Gian Nguyện Tạng (đà-la-ni là năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp không quên), Bồ-tát Hải Trang Nghiêm Tạng, Bồ-tát Tu Di Đức Tạng (Tu-di là núi chúa ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), Bồ-tát Tịnh Nhất Thiết Công Đức Tạng, Bồ-tát Như Lai Tạng, Bồ-tát Phật Đức Tạng, Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát như thế nhiều vô lượng vô biên, không thể nghĩ bàn, không thể kể xiết. Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng là vị đứng đầu.

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng nương oai thần của Phật, nhập vào tam-muội "Ánh sáng đại trí tuệ của Bồ-tát". Ngay lúc ấy, ở mỗi phương trong mười phương thế giới, vượt qua số thế giới nhiều như số hạt bụi nhỏ trong mười ức cõi Phật thì có một vị Như Lai hiệu là Kim Cang Tạng. Cứ thế theo thứ lớp, chư Phật nhiều như số hạt bụi nhỏ trong mười ức cõi Phật đều hiện thân, đều có hiệu là Kim Cang Tạng. Mười phương thế giới cũng đều như vậy. Các ngài đồng thanh khen rằng: "Lành thay, lành thay, Kim Cang Tạng! Ông đã có thể nhập vào tam-muội Ánh sáng đại trí tuệ của Bồ-tát này. Chư Phật nhiều như số hạt bụi nhỏ của mười phương thế giới như thế, đều cùng một hiệu, gia thêm oai thần cho ông.

 Lại vì sức bản nguyện (lời nguyện gốc phát ra từ thuở ban đầu) của Phật Lô-xá-na (thân Phật biểu trưng cho ánh sáng trí tuệ chiếu khắp), lại vì ông có đại trí tuệ, lại để ban cho hết thảy Bồ-tát ánh sáng giáo pháp không thể nghĩ bàn của chư Phật. Tức là để khiến họ vào được bậc trí tuệ; để thu gom hết thảy căn lành (những việc thiện đã làm, ví như gốc rễ sinh ra quả tốt); để khéo phân biệt, lựa chọn hết thảy Phật pháp; để biết rộng các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và giáo lý); để nói các pháp một cách quyết định; để dùng trí không phân biệt mà khéo phân biệt; để mọi pháp thế gian không làm ô nhiễm được; để căn lành xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian luân hồi) được thanh tịnh; để đạt được sức trí không thể nghĩ bàn; để đạt đến chỗ trí của bậc Nhất thiết trí (bậc có trí biết tất cả, tức Phật).

 Lại để đạt được mười địa của Bồ-tát; để nói đúng như thật sự sai khác giữa mười địa của Bồ-tát; để phân biệt giảng nói pháp vô lậu (pháp không còn phiền não rò rỉ, không còn dính mắc vào luân hồi) mà không chấp trước; để khéo chọn ánh sáng đại trí tuệ mà tự trang nghiêm; để khiến người vào được cửa trí tuệ đầy đủ; để tùy chỗ nên trụ mà nói theo thứ lớp; để đạt được ánh sáng của tài biện thuyết vô ngại (ưa giảng nói, nói năng trôi chảy không vướng mắc); để đầy đủ bậc đại trí vô ngại mà không quên mất tâm Bồ-tát; để giáo hóa và làm thành tựu bản tính của hết thảy chúng sinh; để đạt được trí quyết định đến khắp mọi nơi.

 Lại nữa, Kim Cang Tạng, ông nên nói sự sai khác của pháp môn (cửa vào giáo pháp, tức một phương pháp tu học) này. Tức là: vì thần lực của chư Phật; vì ông kham nhận được thần lực của Như Lai; vì căn lành của chính ông thanh tịnh; vì bản tính của pháp tánh (bản chất chân thật của mọi pháp) thanh tịnh; vì bản tính làm lợi ích chúng sinh; vì muốn khiến chúng sinh đạt được pháp thân (thân chân lý, bản thể giác ngộ) và trí thân (thân trí tuệ) thanh tịnh; vì ông đã được hết thảy chư Phật thọ ký (Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật); vì ông đạt được thân cao lớn nhất trong mọi thế gian; vì ông đã vượt qua mọi con đường thế gian; vì căn lành xuất thế gian của ông thanh tịnh."

 Ngay lúc ấy, chư Phật mười phương chỉ cho Kim Cang Tạng thấy thân Phật chân thật cao tột. Các ngài ban cho ông tài biện thuyết vô ngại, trí tuệ thanh tịnh khéo phân biệt, sức khéo ghi nhớ không quên, ý khéo quyết định, chỗ trí đến khắp mọi nơi, sức không thể phá hoại của chư Phật, sự không sợ hãi, không khiếp nhược của chư Phật, trí vô ngại của chư Phật để phân biệt các pháp và khéo mở các pháp môn, cùng những việc làm vi diệu cao tột của thân, miệng, ý của hết thảy chư Phật. Vì sao vậy? Vì ông đã đạt được pháp tam-muội Ánh sáng đại trí tuệ của Bồ-tát; cũng vì sức bản nguyện của Bồ-tát; vì chí tâm thanh tịnh; vì trí tuệ sáng tỏ; vì khéo gom các pháp trợ đạo (các pháp giúp cho việc tu đạo giác ngộ); vì khéo tu những hạnh gốc đã làm từ trước (?); vì có thể giữ vô lượng niệm; vì tin hiểu pháp ánh sáng thanh tịnh; vì khéo đạt cửa đà-la-ni không phân biệt; vì dùng ấn trí tuệ (dấu ấn xác chứng của trí tuệ) mà khéo ấn chứng pháp tánh.

 Bấy giờ chư Phật mười phương đều duỗi tay phải xoa đỉnh đầu Bồ-tát Kim Cang Tạng (cử chỉ gia hộ, trao truyền). Bồ-tát Kim Cang Tạng liền ra khỏi tam-muội. Ra khỏi rồi, ngài bảo các Bồ-tát rằng: "Các Phật tử (con của Phật, tức người tu theo Phật)! Việc của các Bồ-tát này trước hết đều đã được khéo tự quyết định, không có lỗi, không phân biệt, trong sạch rõ ràng, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, che phủ khắp chúng sinh trong hết thảy thế giới của chư Phật mười phương. Vì cứu độ hết thảy thế gian nên được thần lực của hết thảy chư Phật hộ trì. Vì sao? Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát đã vào bậc trí của chư Phật quá khứ, cũng vào bậc trí của chư Phật vị lai và hiện tại.

 Các Phật tử! Thế nào là bậc trí của các Bồ-tát Ma-ha-tát? Các Phật tử! Bậc trí của Bồ-tát Ma-ha-tát có mười. Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã nói, đang nói, sẽ nói. Vì các địa này nên tôi nói như vậy. Những gì là mười? Một là Hỷ địa (bậc vui mừng); hai là Tịnh địa (bậc trong sạch, giữ giới thanh tịnh); ba là Minh địa (bậc sáng suốt); bốn là Diệm địa (bậc ánh lửa, trí tuệ bừng cháy); năm là Nan thắng địa (bậc khó vượt qua); sáu là Hiện tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt); bảy là Thâm viễn địa (bậc sâu xa); tám là Bất động địa (bậc không lay động); chín là Thiện tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo); mười là Pháp vân địa (bậc mây pháp: giáo pháp như mây che khắp, mưa xuống khắp nơi).

 Các Phật tử! Mười địa này chư Phật ba đời đã nói, đang nói, sẽ nói. Tôi chưa từng thấy cõi nước của chư Phật nào mà không nói mười địa của Bồ-tát này. Vì sao? Mười địa này là con đường vi diệu cao tột của Bồ-tát, là pháp môn sáng sạch cao tột, tức là sự phân biệt việc mười trụ. Các Phật tử! Việc này không thể nghĩ bàn, tức là trí tuệ của Bồ-tát Ma-ha-tát thuận theo các địa."

 Lúc ấy Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng nói tên mười địa của các Bồ-tát xong thì im lặng, không phân giải ý nghĩa nữa. Bấy giờ toàn thể chúng Bồ-tát nghe nói tên mười địa xong, ai nấy đều khát khao ngưỡng mộ, muốn được nghe giải thích. Mỗi vị đều nghĩ: "Vì nhân gì, vì duyên gì mà Bồ-tát Kim Cang Tạng nói tên mười địa của Bồ-tát xong lại im lặng, không giải thích thêm?" Khi ấy trong chúng đại Bồ-tát có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tên là Giải Thoát Nguyệt biết điều các Bồ-tát đang nghĩ trong lòng, bèn dùng kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) hỏi Bồ-tát Kim Cang Tạng rằng:

 Hỡi bậc có trí trong sạch, có chánh niệm và tuệ sáng, cớ sao ngài nói tên các địa của Bồ-tát

 xong rồi lại im lặng, không giải thích?

 Nay các vị đại Bồ-tát trong lòng đều mang nỗi ngờ vực:

 Cớ sao nói những tên ấy mà không giảng bày nghĩa của chúng?

 Các Bồ-tát có trí lớn ai nấy đều muốn được nghe

 nghĩa của các địa như thế; xin ngài phân biệt giảng nói.

 Chúng Bồ-tát nơi đây trong sạch, không tì vết dơ bẩn,

 vững trụ nơi pháp bền chắc, đầy đủ trí tuệ và công đức.

 Ai cũng mang lòng cung kính, ngước trông lên bậc nhân giả (người có lòng nhân, tiếng tôn xưng),

 mong muốn nghe điều ngài nói, như người khát mong nước cam lộ (nước ngọt của cõi trời, tương truyền uống vào thì không chết; ở đây ví cho giáo pháp).

 Bồ-tát Kim Cang Tạng nghe nói việc ấy xong,

 muốn cho đại chúng vui lòng, liền nói bài tụng rằng:

 Những hạnh mà các Bồ-tát thực hành là bậc nhất khó nghĩ bàn;

 việc phân biệt các địa ấy là gốc rễ của chư Phật.

 Nó vi diệu, rất khó thấy, chẳng phải tâm suy nghĩ có thể với tới;

 nó từ trí tuệ của Phật mà ra, ai nghe thì có thể mê muội chìm đắm.

 Phải giữ tâm vững như kim cương, tin sâu vào trí tuệ của Phật,

 coi đó là vi diệu bậc nhất, trong lòng không còn ngờ vực vướng mắc,

 xa lìa tâm chấp có "ta", cùng những cảnh mà tâm đi tới (?),

 những Bồ-tát như thế mới có thể lắng nghe.

 Trí vô lượng tịch diệt (lặng sạch mọi phiền não), không rò rỉ phiền não, mà phân biệt giảng nói thì rất khó,

 như vẽ lên hư không, như nắm gió giữa không trung.

 Tôi nghĩ trí tuệ của Phật là bậc nhất khó nghĩ bàn,

 chúng sinh ít ai tin được, vì thế tôi im lặng.

 Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt nghe nói vậy xong, thưa với Bồ-tát Kim Cang Tạng rằng: "Thưa Phật tử, chúng đại Bồ-tát này tâm sâu thanh tịnh, khéo thực hành đạo Bồ-tát, khéo gom pháp trợ đạo, khéo cúng dường và cung kính chư Phật. Ở chỗ vô lượng Phật, họ đã trồng nhiều căn lành, thành tựu vô lượng công đức sâu dày. Họ đã lìa si mê, ngờ vực, hối tiếc, không còn tham đắm và các kết ngại (những phiền não trói buộc và chướng ngại). Tâm sâu của họ tin hiểu, an trụ không lay động; đối với pháp này họ không chạy theo lời dạy của người khác. Vì thế, thưa Phật tử, xin hãy nương sức Phật mà giảng bày nghĩa này. Các Bồ-tát đây đối với pháp sâu xa này đều có thể tự mình chứng biết." Bấy giờ Giải Thoát Nguyệt muốn nói lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng:

 Xin nói pháp an ổn, hạnh cao tột của Bồ-tát,

 phân biệt các địa, khiến trí tuệ được thanh tịnh.

 Đại chúng có trí trong sạch không dơ, an trụ nơi niềm tin hiểu sâu xa;

 ở nơi vô lượng chư Phật, họ chứng biết nghĩa của mười địa.

 Bấy giờ Bồ-tát Kim Cang Tạng nói: "Thưa Phật tử, đại chúng này tuy đều thanh tịnh, đã lìa si mê, ngờ vực, hối tiếc, đối với việc này không chạy theo lời dạy của người khác. Nhưng những người khác ưa pháp nhỏ (giáo pháp hẹp, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), nghe việc rất sâu, khó nghĩ bàn này, có khi sinh ngờ vực, hối tiếc. Những người ấy sẽ phải trong đêm dài (ví thời gian luân hồi lâu dài) chịu các khổ não suy tàn. Tôi thương xót những người đó, vì thế im lặng." Bấy giờ Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn làm sáng tỏ nghĩa này, bèn nói kệ rằng:

 Chúng này tuy thanh tịnh, trí sâu, đã lìa ngờ vực hối tiếc,

 tâm họ đã quyết định, không còn chạy theo lời người khác dạy,

 vững chẳng động như núi Tu-di, không loạn như biển lớn.

 Nhưng những người khác tu hành chưa lâu, trí tuệ chưa sáng rõ,

 theo thức (sự hiểu biết phân biệt thông thường) chứ không theo trí, nghe rồi sinh ngờ vực hối tiếc;

 họ sẽ rơi vào đường ác (các cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); vì thương xót nên tôi không nói.

 Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt nói: "Thưa Phật tử, xin nương sức Phật mà khéo phân biệt pháp không thể nghĩ bàn này, là việc được Phật hộ niệm (che chở, ghi nhớ), khiến người dễ tin hiểu. Vì sao vậy? Khi khéo nói nghĩa mười địa, theo lẽ pháp, chư Phật mười phương sẽ hộ niệm, và hết thảy Bồ-tát vì giữ gìn việc này mà siêng năng tinh tấn. Vì sao? Vì đây là hạnh cao tột của Bồ-tát, nhờ đó mà đạt đến hết thảy pháp của chư Phật. Ví như mọi kinh sách đều thu gồm trong chương đầu (bảng chữ cái căn bản); chương đầu là gốc, không có một chữ nào không nằm trong chương đầu. Cũng thế, thưa Phật tử, mười địa là gốc rễ của hết thảy Phật pháp. Bồ-tát thực hành đầy đủ mười địa này thì đạt được hết thảy trí tuệ. Vì thế, thưa Phật tử, xin ngài nói nghĩa này. Chư Phật sẽ hộ niệm, gia thêm thần lực, khiến người tin nhận, không thể phá hoại." Bấy giờ Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt muốn làm rõ nghĩa này, bèn nói kệ rằng:

 Lành thay, hỡi người con của trí tuệ, đầy đủ hạnh thanh tịnh,

 xin nói hạnh mười địa, cùng pháp mười địa mà Bồ-tát đi vào,

 để đầy đủ trí tuệ, nhờ đó thành tựu bồ-đề (sự giác ngộ).

 Hết thảy Phật mười phương, bậc tối thắng, đấng tôn quý trong loài người,

 đều cùng hộ niệm ông nói nghĩa mười địa này.

 Mười địa là gốc rễ, gọi là chỗ thực hành của trí,

 cũng là con đường rốt ráo, là kho chứa vô lượng pháp của Phật.

 Ví như mọi văn tự đều thu gồm trong chương đầu,

 công đức và trí tuệ của chư Phật lấy mười địa làm gốc.

 Bấy giờ các Bồ-tát cùng một lúc đồng thanh dùng kệ thỉnh Bồ-tát Kim Cang Tạng rằng:

 Hỡi bậc trí tuệ vi diệu cao tột, tài biện thuyết không lường,

 đức nặng như vua các núi, xin thương xót mà nói mười địa.

 Bậc có giới, niệm, tuệ thanh tịnh, xin nói nghĩa mười địa này,

 là gốc của thập lực (mười năng lực đặc biệt của Phật), là hạnh gốc của trí vô ngại.

 Công đức của giới (giữ điều răn), định (tâm định tĩnh), tuệ (trí tuệ) đều tụ trong lòng nhân giả;

 kiêu mạn và các tà kiến (cách thấy biết sai lệch) đều đã diệt sạch.

 Chúng này không có lòng ngờ, chỉ mong được nghe lời khéo nói.

 Ví như khát mong nước, như đói mong món ngon,

 như bệnh mong thầy thuốc giỏi, như ong muốn ăn mật,

 chúng tôi cũng như thế, mong được nghe vị pháp cam lộ.

 Vì thế xin bậc có lòng rộng lớn mở cửa địa thứ nhất,

 cho đến địa thứ mười, theo thứ lớp nói cho chúng tôi.

 Bấy giờ Phật Thích-ca Mâu-ni từ tướng bạch hào (sợi lông trắng xoáy giữa hai chân mày, một trong các tướng tốt của Phật) phóng ra luồng ánh sáng rực rỡ tên là "Ánh sáng sức Bồ-tát" (?), có trăm nghìn a-tăng-kỳ (số lượng lớn đến mức không thể đếm) tia sáng đi kèm làm quyến thuộc. Phóng ánh sáng ấy xong, ngài chiếu khắp thế giới của chư Phật mười phương, không nơi nào không tới. Nỗi khổ của ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) đều được tạm ngừng. Ánh sáng chiếu khắp các đại hội và chúng nghe pháp của chư Phật mười phương, làm hiển hiện sức không thể nghĩ bàn của Như Lai. Ánh sáng này chiếu khắp thân các Bồ-tát trong các đại hội của chư Phật mười phương xong, thì ở trên hư không kết thành đài mây ánh sáng lớn.

 Chư Phật mười phương cũng như vậy, từ tướng bạch hào giữa hai chân mày cùng phóng ra luồng ánh sáng rực rỡ "Ánh sáng sức Bồ-tát", có trăm nghìn a-tăng-kỳ tia sáng đi kèm làm quyến thuộc, hiện khắp sức không thể nghĩ bàn của Như Lai. Ánh sáng ấy chiếu khắp mọi đại hội của chư Phật, chiếu đến đại chúng của Phật Thích-ca Mâu-ni ở thế giới Ta-bà (cõi thế giới mà loài người đang sống, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu), đồng thời chiếu Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng cùng tòa sư tử (tòa ngồi của bậc thuyết pháp, ví Phật như sư tử chúa). Chiếu xong, ở trên hư không kết thành đài mây ánh sáng lớn. Khi ấy, trong các đài mây ánh sáng lớn, nhờ thần lực của chư Phật mà vang lên lời kệ rằng:

 Chư Phật là bậc Vô đẳng đẳng (không ai sánh bằng, chỉ ngang với nhau), công đức như hư không,

 có thập lực, vô úy (sự không sợ hãi khi thuyết pháp)…, là đấng chủ thế gian tôn quý nhất,

 ở trước Phật Thích-ca mà hiện thần lực này,

 dùng sức Phật mở bày kho báu sư tử của Pháp vương (vua của giáo pháp, chỉ Phật) (?).

 Hãy nói những hạnh của các địa và sự sai khác về nghĩa các địa;

 nương sức chư Phật mà nói thì không ai phá hoại được.

 Nếu ai được nghe báu pháp thì được chư Phật hộ trì,

 dần dần đầy đủ các địa, nhờ đó thành Phật đạo.

 Nếu ai kham được việc nghe, dù ở giữa biển lớn,

 hay trong lửa kiếp tận (ngọn lửa thiêu rụi thế giới khi một đại kiếp chấm dứt), cũng nhất định được nghe kinh này.

 Nếu ai si mê, ngờ vực, hối tiếc thì rốt cuộc không thể được nghe.

 Vì thế nay, hỡi Phật tử, hãy nói con đường trí tuệ của các địa,

 (khiến người) đi vào bằng sức mạnh, quán xét pháp, theo thứ lớp mà tu hành (?),

 đạt đến các địa kế tiếp, mỗi người được lợi ích riêng.

 Để làm lợi cho hết thảy thế gian, xin hãy nói, chớ để đứt đoạn.

 Bấy giờ Bồ-tát Kim Cang Tạng quan sát mười phương, muốn khiến đại chúng thêm lòng tin kính, bèn nói kệ rằng:

 Con đường của chư Phật, các bậc thánh chủ, vi diệu rất khó hiểu,

 chẳng phải suy lường mà có được, chỉ là chỗ đi của bậc trí.

 Bản tính của nó xưa nay vốn lặng yên, không sinh không diệt;

 từ xưa đến nay vốn là không (không có tự tính cố định), diệt trừ mọi khổ não;

 nó xa lìa các nẻo luân hồi, giống như tướng Niết-bàn;

 không có giữa cũng không có sau, chẳng phải lời nói diễn tả được;

 nó vượt ra ngoài ba đời, tướng nó như hư không.

 Chỗ đi của chư Phật thanh tịnh, sâu xa, tịch diệt,

 lời nói khó với tới; hạnh của các địa cũng như vậy.

 Nói ra còn khó, huống gì chỉ bày cho người.

 Trí tuệ của chư Phật lìa con đường của các tâm số (các trạng thái, tác dụng của tâm như cảm thọ, tưởng tượng…),

 không thể nghĩ bàn được, chẳng phải là ấm, giới, nhập (các yếu tố cấu thành thân tâm và thế giới theo Phật học: năm uẩn, mười tám giới, mười hai xứ),

 chỉ dùng trí mới biết được, chẳng phải thức với tới.

 Như dấu vết giữa hư không khó nói, làm sao chỉ ra tướng nó được?

 Nghĩa mười địa cũng như vậy, chẳng phải tâm vô biên (?) biết được.

 Việc này tuy khó, nhưng nếu phát nguyện thực hành từ bi,

 thì dần dần đầy đủ các địa, chẳng phải tâm suy nghĩ với tới được.

 Hạnh của các địa như thế vi diệu, rất khó thấy,

 không thể dùng tâm mà biết; tôi sẽ nương sức Phật mà nói.

 Các ông hãy cung kính, cùng một lòng lắng nghe.

 Hạnh các địa vào nhau, tu tập để ra khỏi (?) qua các pháp môn,

 trong vô lượng ức kiếp nói cũng không thể hết.

 Nay tôi nói lược đúng như thật, mà nghĩa không thiếu sót.

 Hãy một lòng cung kính chờ đợi, nay tôi nương sức Phật mà nói.

 Tiếng lớn xướng lên lý do và ví dụ, nghĩa và lời không trái nhau.

 Thần lực của Phật không lường, nay đều ở nơi thân tôi;

 điều tôi nói ra chỉ như một giọt nước trong biển lớn.

 Bồ-tát Kim Cang Tạng nói kệ này xong, bảo đại chúng: "Các Phật tử! Nếu có chúng sinh gom dày căn lành, tu các hạnh thiện, khéo gom pháp trợ đạo, cúng dường chư Phật, gom các pháp trong trắng, được thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu) che chở, vào được tâm sâu rộng, tâm tin ưa pháp lớn, thường hướng về từ bi, ưa cầu trí tuệ Phật, thì chúng sinh như thế mới có thể phát tâm cầu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.

 Vì muốn đạt nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi phương diện, mọi chủng loại của hết thảy các pháp, tức trí của Phật); vì muốn đạt thập lực; vì muốn đạt đại vô úy; vì muốn đầy đủ Phật pháp; vì muốn cứu hết thảy thế gian; vì muốn làm thanh tịnh tâm đại từ đại bi; vì muốn hướng tới trí vô ngại trùm khắp mười phương không sót; vì muốn làm thanh tịnh hết thảy cõi Phật không sót; vì muốn trong một niệm biết việc ba đời; vì muốn tự tại chuyển đại pháp luân, rộng thị hiện thần lực của Phật, nên các Bồ-tát Ma-ha-tát sinh tâm như thế.

 Các Phật tử! Tâm này lấy đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh) làm đầu, lấy trí tuệ làm phần trội, được phương tiện che chở. Trực tâm (lòng ngay thẳng) và thâm tâm (lòng sâu xa) thuần hậu, chí thành; độ lượng ngang với sức Phật. Tâm ấy khéo cân nhắc sức chúng sinh và sức Phật, hướng tới trí vô ngại, thuận theo trí tự nhiên (trí tự có, không do thầy dạy), có thể tiếp nhận hết thảy Phật pháp, dùng trí tuệ mà giáo hóa; rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận mé sau (suốt thời gian vị lai không cùng).

 Các Phật tử! Bồ-tát sinh tâm như thế thì tức thì vượt qua bậc phàm phu (người thường còn mê lầm), vào ngôi vị Bồ-tát, sinh vào nhà Phật, dòng giống không có chỗ nào chê trách được; vượt qua mọi con đường thế gian, vào con đường xuất thế gian; trụ trong pháp Bồ-tát, ở trong hàng các Bồ-tát; vào dòng giống Như Lai ba đời một cách bình đẳng, nhất định rốt ráo đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Bồ-tát trụ nơi pháp như thế gọi là trụ Hoan Hỷ địa, vì đó là pháp không lay động.

 Các Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát trụ Hoan Hỷ địa này thì nhiều vui mừng, nhiều tin tưởng, nhiều thanh tịnh, nhiều hân hoan phấn khởi, nhiều điều hòa mềm mỏng, nhiều sức kham nhận; không ưa tranh cãi, không ưa quấy nhiễu chúng sinh, không ưa giận hờn.

 Các Phật tử! Các Bồ-tát trụ Hoan Hỷ địa này nghĩ đến chư Phật nên sinh lòng vui mừng; nghĩ đến Phật pháp nên sinh lòng vui mừng; nghĩ đến các Bồ-tát Ma-ha-tát nên sinh lòng vui mừng; nghĩ đến hạnh của các Bồ-tát nên sinh lòng vui mừng; nghĩ đến tướng thanh tịnh của các ba-la-mật (các hạnh tu đưa đến bờ giải thoát của Bồ-tát, như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) nên sinh lòng vui mừng; nghĩ đến các Bồ-tát thù thắng hơn mọi người nên sinh lòng vui mừng; nghĩ đến sức của các Bồ-tát không thể phá hoại nên sinh lòng vui mừng; nghĩ đến pháp giáo hóa của chư Như Lai nên sinh lòng vui mừng; nghĩ đến việc mình có thể làm lợi ích chúng sinh nên sinh lòng vui mừng; nghĩ đến phương tiện của cửa trí tuệ mà hết thảy Phật, hết thảy Bồ-tát đi vào nên sinh lòng vui mừng.

 Các Phật tử! Bồ-tát lại nghĩ thế này: "Ta dần dần lìa xa mọi cõi thế gian" nên sinh lòng vui mừng; "ta vào trong sự bình đẳng của hết thảy Phật" nên sinh lòng vui mừng; "ta xa lìa bậc phàm phu" nên sinh lòng vui mừng; "ta đến gần bậc trí tuệ" nên sinh lòng vui mừng; "ta dứt hết thảy đường ác" nên sinh lòng vui mừng; "ta làm chỗ nương tựa cho hết thảy chúng sinh" nên sinh lòng vui mừng; "ta được gần gũi, thấy hết thảy chư Phật" nên sinh lòng vui mừng; "ta sinh vào cảnh giới của chư Phật" nên sinh lòng vui mừng; "ta vào hàng hết thảy Bồ-tát" nên sinh lòng vui mừng; "ta lìa mọi sợ hãi đến rợn tóc gáy" nên sinh lòng vui mừng.

 Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát này được Hoan Hỷ địa thì mọi nỗi sợ hãi đều xa lìa, tức là: sợ không sống nổi (lo thiếu cái ăn cái mặc), sợ tiếng xấu, sợ chết, sợ rơi vào đường ác, sợ uy thế của đại chúng (rụt rè trước đám đông). Bồ-tát lìa hết thảy những nỗi sợ như thế. Vì sao? Vì Bồ-tát này lìa ngã tướng (ý niệm chấp có một cái "ta" thật), đến thân mình còn không tham, huống gì đồ dùng, cho nên không có nỗi sợ không sống nổi. Lòng không mong được cúng dường, cung kính, mà nghĩ: "Ta nên cúng dường chúng sinh, cung cấp những gì họ cần", cho nên không có nỗi sợ tiếng xấu. Vì lìa ngã kiến (cái thấy chấp có ta), không có ngã tướng, nên không sợ chết. Lại nghĩ thế này: "Nếu ta chết rồi sinh lại, ắt không lìa chư Phật, Bồ-tát", cho nên không có nỗi sợ rơi vào đường ác. "Chí nguyện mà ta ưa thích không ai sánh bằng, huống gì hơn", cho nên không có nỗi sợ uy thế của đại chúng.

 Các Phật tử! Bồ-tát như thế lìa các việc kinh sợ, rợn tóc gáy. Các Phật tử! Bồ-tát này lấy đại bi làm đầu, tâm sâu rộng bền chắc, lại càng siêng tu hết thảy căn lành. Tức là: lấy lòng tin làm phần trội, thường thực hành tâm trong sạch, tâm hiểu biết thanh tịnh; thường dùng lòng tin mà phân biệt, khởi lòng thương xót, thành tựu đại từ (lòng thương lớn, muốn đem niềm vui cho chúng sinh), tâm không mỏi mệt biếng nhác; lấy tàm quý (biết hổ thẹn với mình và với người khi làm điều sai) làm trang nghiêm; thành tựu nhẫn nhục, hiền hòa; kính thuận giáo pháp của chư Phật, tin trọng, tôn quý; ngày đêm thường tu căn lành không chán; gần gũi thiện tri thức; thường yêu thích pháp; cầu nghe nhiều học rộng không chán; đối với pháp đã quán sát thì quán xét đúng đắn; tâm không tham đắm; không cầu lợi dưỡng (lợi lộc, sự cung phụng), danh tiếng, sự cung kính; đối với hết thảy vật dụng nuôi sống, lòng không keo kiệt.

 Bồ-tát thường sinh tâm chân thật, không biết đủ; tham thích bậc Nhất thiết trí; thường muốn đạt được thập lực, vô úy và bất cộng pháp (những phẩm chất riêng có của Phật, không chung với các hàng khác) của chư Phật; cầu các pháp ba-la-mật trợ giúp; lìa mọi dối trá quanh co; nói sao làm vậy; thường nói lời thật; không làm nhơ nhà chư Phật; không bỏ giới học của Bồ-tát; sinh tát-bà-nhã (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là trí biết tất cả, tức trí của Phật), tâm không lay động như vua các núi lớn; không ưa mọi việc thế gian; thành tựu căn lành xuất thế gian; gom các pháp trợ bồ-đề phần (các pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ) không biết chán; thường cầu con đường thù thắng nhất trong những con đường thù thắng.

 Các Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu những pháp làm trong sạch địa như thế thì gọi là an trụ Hoan Hỷ địa của Bồ-tát. Bồ-tát an trụ Hoan Hỷ địa như thế thì phát các đại nguyện, sinh tâm quyết định như sau: "Ta sẽ cúng dường hết thảy chư Phật, không sót một vị, dùng mọi đồ cúng dường tùy ý mà cúng dường, tâm hiểu biết thanh tịnh." Bồ-tát phát đại nguyện như thế, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận đời vị lai, cúng dường hết thảy chư Phật trong mọi kiếp bằng những đồ cúng dường lớn, không hề ngừng nghỉ.

 Lại nguyện: "Kinh pháp mà hết thảy chư Phật nói ra, ta đều thọ trì (nhận lấy và gìn giữ), để thu giữ quả A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề của hết thảy chư Phật; pháp giáo hóa của hết thảy chư Phật ta đều thuận theo; hết thảy Phật pháp ta đều giữ gìn." Bồ-tát phát đại nguyện như thế, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận đời vị lai, giữ gìn hết thảy Phật pháp trong mọi kiếp, không hề ngừng nghỉ.

 Lại nguyện: "Hết thảy chư Phật ở hết thảy thế giới, khi từ cõi trời Đâu-suất (cõi trời thứ tư trong cõi Dục, nơi Bồ-tát ở trước khi giáng sinh thành Phật) xuống nhập thai, khi ở trong thai, khi mới sinh, khi xuất gia, khi thành Phật đạo, ta đều sẽ khuyến thỉnh các ngài chuyển đại pháp luân; và khi các ngài thị hiện vào đại Niết-bàn, lúc ấy ta đều đến cúng dường, lấy việc thu giữ pháp làm đầu, vì pháp luân được chuyển qua ba lần (?)." Bồ-tát phát đại nguyện như thế, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận đời vị lai, suốt mọi kiếp đón rước, cúng dường hết thảy chư Phật, không hề ngừng nghỉ.

 Lại nguyện: "Những hạnh mà hết thảy Bồ-tát thực hành rộng lớn, cao xa, vô lượng, không thể phá hoại, không phân biệt, được các ba-la-mật thu gồm, được các địa làm thanh tịnh, sinh ra các pháp trợ đạo. Con đường các địa mà hết thảy Bồ-tát thực hành, dù là đạo có tướng hay không tướng, có thành hay có hoại, cùng các hạnh gốc của ba-la-mật, ta đều giáo hóa, khiến người nhận lấy mà thực hành, khiến tâm họ được tăng trưởng." Bồ-tát phát đại nguyện như thế, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận đời vị lai, suốt mọi kiếp theo hạnh của các Bồ-tát mà dùng pháp giáo hóa, làm cho chúng sinh thành thục, không hề ngừng nghỉ.

 Lại nguyện: "Hết thảy chúng sinh, hoặc có hình sắc hoặc không hình sắc, hoặc có tưởng (có tri giác, ý niệm) hoặc không tưởng, hoặc chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng; hoặc sinh từ trứng, hoặc sinh từ thai, hoặc sinh nơi ẩm ướt, hoặc hóa sinh (tự nhiên hiện ra, không nhờ cha mẹ); bị ràng buộc trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), đi vào sáu nẻo (trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), ở mọi chốn sinh ra, bị danh sắc (tinh thần và thể xác) thu nhiếp. Ta vì giáo hóa, làm thành thục hết thảy chúng sinh ấy mà dứt hết thảy con đường thế gian, khiến họ trụ trong Phật pháp, gom hết thảy trí tuệ, không sót một ai." Bồ-tát phát đại nguyện như thế, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận đời vị lai, suốt mọi kiếp giáo hóa hết thảy chúng sinh, không hề ngừng nghỉ.

 Lại nguyện: "Hết thảy thế gian, rộng hay hẹp, cực cao, vô lượng không thể phân biệt, không thể dời đổi, không thể nói là thô hay tế; có cõi đứng thẳng, có cõi lộn ngược, có cõi đầu chân đối nhau, có cõi bằng phẳng, tròn hay vuông. Ta tùy theo mà vào các thế gian như thế, trí như lưới Đế Thích (tấm lưới báu ở cung trời Đế Thích, mỗi mắt lưới có một viên ngọc, các viên ngọc phản chiếu lẫn nhau trùng trùng vô tận), trải qua mọi sự sai khác như trò huyễn hóa. Sự sai khác của các thế giới mười phương như thế, ta đều biết rõ ngay trước mắt." Bồ-tát phát đại nguyện như thế, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận đời vị lai, suốt mọi kiếp biết rõ, trong sạch, ngay trước mắt các thế giới như thế, không hề ngừng nghỉ.

 Lại nguyện: "Đem hết thảy cõi Phật vào một cõi Phật, đem một cõi Phật vào hết thảy cõi Phật. Mỗi một cõi Phật đều được trang nghiêm bằng vô lượng ánh sáng, lìa mọi dơ bẩn, đầy đủ con đường thanh tịnh; chúng sinh có vô lượng trí tuệ ở đầy khắp trong đó; thường có đại thần thông lực của chư Phật tùy tâm chúng sinh mà thị hiện." Bồ-tát phát đại nguyện như thế, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận đời vị lai, suốt mọi kiếp làm thanh tịnh các cõi nước như thế, không hề ngừng nghỉ.

 Lại nguyện: "Hết thảy Bồ-tát cùng một lòng, cùng tu học, cùng gom các điều thiện, không oán ghét đố kỵ, cùng hướng về một việc, lòng bình đẳng hòa hợp, thường không rời nhau; tùy ý có thể hiện thân Phật; tự trong tâm mình đều hiểu biết thần lực và trí lực của chư Phật; thường được thần thông tùy ý, đều có thể dạo đi khắp mọi cõi nước, hiện thân nơi mọi hội Phật, sinh vào khắp mọi chốn sinh; có đại trí tuệ không thể nghĩ bàn như thế, đầy đủ hạnh Bồ-tát." Bồ-tát phát đại nguyện như thế, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận đời vị lai, suốt mọi kiếp thực hành con đường đại trí tuệ như thế, không hề ngừng nghỉ.

 Lại nguyện: "Ta cưỡi bánh xe không thoái lui, thực hành hết thảy đạo Bồ-tát; việc làm của thân, miệng, ý đều không uổng. Chúng sinh nào thấy ta liền chắc chắn đi vào Phật pháp; ai nghe tiếng ta liền được con đường trí tuệ chân thật; ai thấy ta thì lòng liền vui mừng, lìa các phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ não như tham, giận, si), như gặp cây thuốc chúa lớn (chạm vào là khỏi bệnh). Vì muốn được tâm như thế, ta thực hành các đạo Bồ-tát." Bồ-tát phát đại nguyện như thế, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận đời vị lai, suốt mọi kiếp thực hành đạo không thoái lui, việc làm không uổng, không hề ngừng nghỉ.

 Lại nguyện: "Ở hết thảy thế giới, ta đều đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Ngay trên đầu một sợi lông, ta thị hiện thân vào thai, xuất gia, ngồi đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo), thành Phật đạo, chuyển pháp luân, độ chúng sinh, thị hiện đại Niết-bàn, hiện ra đại thần lực và trí lực của chư Như Lai. Tùy theo hết thảy chúng sinh đáng được độ, trong từng niệm ta thành Phật đạo, độ chúng sinh, diệt khổ não. Ta biết hết thảy pháp đều như tướng Niết-bàn; dùng một âm thanh mà khiến hết thảy chúng sinh đều vui mừng; thị hiện đại Niết-bàn mà không dứt hạnh Bồ-tát; chỉ cho chúng sinh bậc đại trí, khiến họ biết hết thảy pháp đều là giả dối; vì có đại trí tuệ, đại thần thông, biến hóa tự tại." Bồ-tát phát đại nguyện như thế, rộng lớn như pháp tánh, rốt ráo như hư không, cùng tận đời vị lai, suốt mọi kiếp làm các việc thành Phật đạo, cầu đại trí tuệ, đại thần thông…, không hề ngừng nghỉ.

 Các Phật tử! Bồ-tát trụ Hoan Hỷ địa lấy mười nguyện này làm đầu mà sinh ra trăm vạn a-tăng-kỳ đại nguyện như thế. Bồ-tát dựa vào mười pháp không thể cùng tận mà sinh các nguyện ấy, và để làm tròn các nguyện ấy mà siêng năng tinh tấn. Những gì là mười? Một là chúng sinh không thể cùng tận; hai là thế gian không thể cùng tận; ba là hư không không thể cùng tận; bốn là pháp tánh không thể cùng tận; năm là Niết-bàn không thể cùng tận; sáu là việc Phật ra đời không thể cùng tận; bảy là trí tuệ của chư Phật không thể cùng tận; tám là những đối tượng mà tâm hướng tới không thể cùng tận; chín là sự khởi lên của trí không thể cùng tận; mười là hạt giống của đạo thế gian, hạt giống của đạo pháp, hạt giống của đạo trí tuệ (?) không thể cùng tận.

 "Nếu chúng sinh cùng tận thì nguyện của ta mới cùng tận. Nếu thế gian cùng tận, nếu hư không cùng tận, nếu pháp tánh cùng tận, nếu Niết-bàn cùng tận, nếu việc Phật ra đời cùng tận, nếu trí tuệ của chư Phật cùng tận, nếu đối tượng của tâm cùng tận, nếu sự khởi lên của trí tuệ cùng tận, nếu hạt giống của đạo cùng tận, thì nguyện của ta mới cùng tận. Nhưng chúng sinh thật không thể cùng tận; thế gian, hư không, pháp tánh, Niết-bàn, việc Phật ra đời, trí tuệ của chư Phật, đối tượng của tâm, sự khởi lên của trí, hạt giống của đạo thật không thể cùng tận; nên phước đức của các nguyện này của ta cũng không thể cùng tận."

 Các Phật tử! Bồ-tát quyết định phát các đại nguyện này thì được tâm lợi ích an ổn, tâm mềm mỏng, tâm điều hòa thuận thảo, tâm lành, tâm lặng yên, tâm hòa nhuận, tâm ngay thẳng, tâm không loạn, tâm không quấy nhiễu, tâm không vẩn đục. Như thế thì thành người có lòng tin, có tâm ưa thích, có tướng tin tưởng, biết phân biệt công đức. Bồ-tát tin con đường chư Phật đã thực hành từ trước; tin thực hành các ba-la-mật thì được tăng trưởng; tin khéo vào các địa thì được công đức thù thắng; tin sẽ thành tựu thập lực của Phật; tin sẽ đầy đủ bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp); tin bất cộng pháp không thể phá hoại; tin Phật pháp không thể nghĩ bàn; tin sức của chư Phật không có giữa, không có bờ; tin vô lượng cửa hạnh của chư Như Lai; tin rằng từ nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ) mà thành quả báo (kết quả tương ứng với việc đã làm). Nói tóm lại, Bồ-tát tin các Bồ-tát thực hành khắp công đức, trí tuệ, oai thần lực… của chư Phật.

 Các Phật tử! Bồ-tát nghĩ thế này: "Chánh pháp của chư Phật sâu xa như thế, lìa tướng như thế, tịch diệt như thế, không như thế, vô tướng (không có hình tướng cố định) như thế, vô tác (không tạo tác, không mong cầu) như thế, không nhiễm như thế, vô lượng như thế, rộng lớn như thế, khó phá hoại như thế. Vậy mà các phàm phu tâm rơi vào tà kiến, bị sự tối tăm của vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý, là gốc rễ của khổ) và si mê che lấp mắt tuệ. Họ thường dựng cao ngọn cờ kiêu mạn, rơi vào lưới khát ái (lòng tham muốn đắm say như người khát khao nước), chạy theo dối trá quanh co, thường mang lòng keo kiệt ghen ghét, mà tạo nhân duyên cho chỗ thọ sinh đời sau. Họ chất chứa nhiều tham dục, giận dữ, ngu si, khởi các nghiệp nặng. Ngọn gió dữ của oán hận thổi bùng lửa tâm tội lỗi, khiến nó luôn cháy hừng hực. Hễ làm việc gì đều tương ứng với điên đảo (cách thấy sai ngược với sự thật). Các dòng chảy cuốn trôi: dòng dục (ham muốn dục lạc), dòng hữu (bám chấp vào sự tồn tại), dòng vô minh, dòng kiến (các kiến chấp sai lầm) nối nhau khởi lên. Hạt giống của tâm, ý, thức ở trên đất ba cõi mọc ra mầm khổ não.

 Tức là: danh sắc hòa hợp, làm tăng trưởng sáu nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); các giác quan gặp trần cảnh bên ngoài (đối tượng của giác quan) mà sinh xúc (sự tiếp xúc); do nhân duyên của xúc mà sinh các thọ (cảm nhận khổ, vui, hoặc không khổ không vui); vì đắm sâu vào cảm thọ vui nên sinh khát ái; khát ái tăng thêm nên sinh thủ (sự nắm giữ, bám víu); thủ tăng trưởng nên lại khởi hữu đời sau (sự tồn tại tiếp nối, tức nghiệp dẫn đến tái sinh); do nhân duyên của hữu nên có sinh, già, chết, lo buồn, khổ não. Do nhân duyên như thế mà gom thành khối khổ, chúng sinh phải chịu các khổ não. Trong đó không có ta, không có cái của ta, không có người làm, không có người chịu, không có người biết; như cỏ cây, ngói đá, lại cũng như bóng hình. Phàm phu thật đáng thương, không biết không hay mà phải chịu khổ não."

 Ở đây, Bồ-tát thấy các chúng sinh không thoát khỏi các khổ, liền sinh trí tuệ đại bi: "Những chúng sinh này, ta phải cứu." Lại muốn khiến họ an trụ trong niềm vui rốt ráo của Phật đạo, Bồ-tát liền sinh trí tuệ đại từ. Bồ-tát Ma-ha-tát thuận theo pháp đại từ bi như thế, dùng tâm sâu xa vi diệu mà trụ ở địa thứ nhất, đối với mọi vật không có gì tham tiếc. Vì tôn trọng trí lớn vi diệu của chư Phật nên Bồ-tát học hạnh đại xả (buông bỏ, bố thí lớn), tức thì đem cho hết mọi vật có thể bố thí. Tức là: thóc lúa, kho tàng, vàng bạc, ngọc ma-ni, xa cừ, mã não, lưu ly, san hô, hổ phách, ngọc kha (vỏ ốc trắng quý), chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo làm trang sức), đồ trang sức cho thân, các thứ châu báu; cùng voi, ngựa, xe cộ, kiệu, nhân dân, tôi tớ, quyến thuộc, đất nước, thành ấp, xóm làng, nhà cửa, vườn rừng, nơi dạo chơi, vợ con trai gái. Hết thảy những gì yêu quý đều bỏ ra cho; đầu, mắt, tai, mũi, các khớp, tay chân, cả toàn thân đều đem cho. Vì kính trọng sâu xa trí Phật nên Bồ-tát không tham tiếc.

 Bồ-tát Ma-ha-tát trụ ở địa thứ nhất có thể làm hạnh đại xả. Bồ-tát này vì dùng tâm đại bi và tâm đại xả để cứu hết thảy chúng sinh, nên càng siêng năng tìm cầu những việc lợi ích thù thắng của thế gian và xuất thế gian, lòng không mỏi mệt biếng nhác; vì thế Bồ-tát sinh công đức không mỏi mệt. Đối với các kinh sách, Bồ-tát tự mình có thể mở hiểu; vì thế sinh công đức hiểu biết kinh sách. Được trí tuệ hiểu biết kinh sách như thế rồi, Bồ-tát khéo cân nhắc điều nên làm, điều không nên làm; đối với chúng sinh bậc trên, bậc giữa, bậc dưới thì tùy chỗ thích hợp mà làm; ai đến nương tựa, gần gũi thì tùy sức làm lợi ích cho họ; vì thế Bồ-tát sinh công đức trí thế gian (hiểu biết về việc đời). Được công đức trí thế gian thì biết thời, biết lượng, lấy tàm quý làm trang nghiêm, tu tập con đường lợi mình lợi người; vì thế sinh công đức tàm quý. Trong các hạnh công đức như thế, Bồ-tát siêng năng tu hành, lòng không biếng nhác thối lui; đó là công đức tinh tấn không thoái lui. Tức thì Bồ-tát được sức kham nhận (sức chịu đựng, gánh vác). Được sức kham nhận rồi, Bồ-tát siêng năng cúng dường chư Phật, theo lời Phật dạy, nói sao làm vậy.

 Các Phật tử! Bồ-tát này đều biết sinh khởi những pháp làm thanh tịnh địa như thế, tức là: tin, từ, bi, xả, không mỏi mệt, hiểu các kinh sách, khéo hiểu pháp thế gian, tàm quý, sức kham nhận, cúng dường chư Phật, làm đúng như lời dạy. Lại nữa, Bồ-tát này trụ Hoan Hỷ địa, nhờ đã phát nguyện nên được thấy rộng khắp chư Phật, vài trăm, vài nghìn, vài vạn ức na-do-tha (con số cực lớn trong cách đếm Ấn Độ cổ) vị Phật. Khi thấy chư Phật, Bồ-tát lòng rất vui mừng, tâm sâu yêu kính, đem những đồ vui thích của Bồ-tát cúng dường chư Phật và cúng dường tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành), rồi đem phước đức ấy hồi hướng (hướng công đức của mình về một mục đích) hết về A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.

 Bồ-tát này nhờ cúng dường chư Phật mà sinh pháp giáo hóa chúng sinh, phần nhiều dùng hai trong bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục, lôi cuốn người khác về với đạo: bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự) để thu phục chúng sinh, tức là bố thí và ái ngữ (lời nói dịu dàng, yêu thương). Còn hai nhiếp pháp sau thì chỉ thực hành bằng sức tin hiểu, chưa khéo thông suốt.

 Bồ-tát này tùy theo việc cúng dường chư Phật, giáo hóa chúng sinh, đều có thể tiếp nhận và thực hành pháp làm thanh tịnh địa. Các công đức như thế đều tự nhiên hồi hướng về tát-bà-nhã, càng thêm sáng rõ, dùng được việc. Thưa Phật tử, ví như thợ kim hoàn luyện vàng, tùy theo sức lửa mà vàng trở nên mềm dẻo dùng được, càng thêm sáng màu. Bồ-tát cũng như thế, tùy việc cúng dường chư Phật, giáo hóa chúng sinh, tiếp nhận và thực hành pháp làm thanh tịnh các địa, các công đức này đều tự nhiên hồi hướng về tát-bà-nhã, càng thêm sáng rõ, tùy ý mà dùng.

 Lại nữa, các Phật tử! Đối với tướng trạng và quả đạt được trong địa thứ nhất, Bồ-tát Ma-ha-tát nên đến chỗ chư Phật, Bồ-tát, thiện tri thức mà thưa hỏi, nhận lời dạy về pháp thành tựu địa này, không nên chán bỏ. Bồ-tát trụ trong địa thứ nhất nên đến chỗ chư Phật, Bồ-tát, thiện tri thức mà thưa hỏi về tướng trạng và quả đạt được trong địa thứ hai, không biết chán. Cũng như thế, đối với tướng trạng và quả đạt được trong địa thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, thứ mười, Bồ-tát nên đến chỗ chư Phật, Bồ-tát, thiện tri thức mà thưa hỏi, nhận lời dạy về pháp thành tựu mười địa, không bỏ, không chán.

 Bồ-tát này nên khéo biết: những điều thuận và nghịch của các địa; sự thành và hoại của các địa; tướng trạng và nhân quả của các địa; sự được và bỏ của các địa; phần hạnh thanh tịnh của các địa; hạnh đi từ địa này đến địa kia; điều hợp lẽ và không hợp lẽ của các địa; chỗ trụ chuyển tiếp của các địa; sự sai khác giữa việc trước và việc sau của các địa; tướng đạt được sự không thoái chuyển của các địa; cho đến khéo biết pháp làm thanh tịnh địa của hết thảy Bồ-tát, khéo biết việc vào bậc trí của Như Lai.

 Các Phật tử! Các Bồ-tát như thế, khi chưa khởi hành vào địa thứ nhất đã khéo biết tướng của các địa cho đến địa thứ mười, biết mà không chướng ngại. Nhờ được ánh sáng trí tuệ của các địa nên có thể được ánh sáng trí tuệ của chư Phật.

 Các Phật tử! Như một vị thương chủ (người đứng đầu đoàn buôn) lớn dẫn nhiều lái buôn muốn đến một thành lớn: trước hết nên hỏi về đường đi, những trở ngại khiến phải quay lui, những lợi hại trên đường; khi chưa khởi hành từ chỗ đầu tiên đã biết những chỗ nghỉ đêm trên đường, cho đến khéo biết việc đến thành kia. Vị ấy có thể dùng trí tuệ suy nghĩ cân nhắc, sắm đủ vật dụng, khiến không thiếu thốn gì, dẫn dắt đoàn người đúng đường đến được thành lớn, ở trên đường hiểm tránh được các hoạn nạn, bản thân và mọi người đều không lo khổ. Các Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế, trụ ở địa thứ nhất mà khéo biết những điều thuận nghịch của các địa, cho đến khéo biết pháp làm thanh tịnh địa của hết thảy Bồ-tát, khéo biết việc vào bậc trí của Như Lai.

 Bấy giờ Bồ-tát gom tư lương (hành trang, vốn liếng cho chuyến đi; ở đây ví phước đức và trí tuệ là vốn để tu đạo) lớn về phước đức và trí tuệ, làm thương chủ cho chúng sinh, tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa, khiến họ ra khỏi chốn hiểm nạn xấu ác của sinh tử, chỉ cho họ con đường an ổn, cho đến khiến họ trụ trong thành lớn trí tuệ tát-bà-nhã, không còn các suy tổn khổ não. Vì thế, các Phật tử, Bồ-tát Ma-ha-tát nên thường giữ lòng không mỏi mệt, siêng tu các hạnh gốc của các địa, cho đến khéo biết việc vào bậc trí của Như Lai. Các Phật tử! Đó gọi là nói lược về cửa vào Hoan Hỷ địa của Bồ-tát Ma-ha-tát; nếu nói rộng thì có vô lượng trăm nghìn vạn ức a-tăng-kỳ việc.

 Bồ-tát Ma-ha-tát trụ ở địa này phần nhiều làm vua cõi Diêm-phù-đề (châu lục ở phía nam núi Tu-di, nơi loài người sinh sống), giàu sang tự tại, thường giữ gìn chánh pháp, có thể dùng bố thí để thu phục chúng sinh, khéo trừ cấu bẩn keo kiệt tham lam của chúng sinh, thường làm việc bố thí lớn mà không cạn kiệt. Những nghiệp lành đã làm, hoặc bố thí, hoặc ái ngữ, hoặc lợi hành (làm điều có lợi cho người), hoặc đồng sự (cùng làm việc, cùng chung hoàn cảnh với người để dẫn dắt họ), các phước đức ấy đều không lìa niệm Phật, không lìa niệm Pháp, không lìa niệm các bạn đồng hành là Bồ-tát Ma-ha-tát, không lìa niệm con đường các Bồ-tát thực hành, không lìa niệm các ba-la-mật, không lìa niệm mười địa, không lìa niệm thập lực, vô úy, bất cộng pháp, cho đến không lìa niệm việc đầy đủ nhất thiết chủng trí.

 Bồ-tát thường sinh tâm này: "Ta sẽ ở giữa hết thảy chúng sinh làm bậc đứng đầu, bậc thù thắng, bậc lớn, bậc vi diệu, bậc trên, bậc không ai trên, bậc dẫn đường, bậc tướng soái, bậc thầy, bậc tôn quý, cho đến làm chỗ nương tựa cho hết thảy chúng sinh."

 Các Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát này nếu muốn bỏ nhà, siêng năng tinh tấn, thì trong khoảnh khắc liền có thể ở trong Phật pháp bỏ nhà cửa, vợ con và năm dục (năm thứ ham muốn do năm giác quan: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái). Xuất gia rồi, siêng năng tinh tấn, trong khoảnh khắc được trăm tam-muội, được thấy trăm vị Phật, biết thần lực của trăm vị Phật, có thể làm rung động trăm thế giới Phật, có thể bay qua trăm thế giới Phật, có thể chiếu sáng trăm thế giới Phật, có thể giáo hóa chúng sinh ở trăm thế giới Phật, có thể sống lâu trăm kiếp, có thể biết việc trăm kiếp ở quá khứ và trăm kiếp ở vị lai, có thể khéo vào trăm pháp môn, có thể biến thân thành trăm, trong mỗi thân có thể hiện ra trăm Bồ-tát làm quyến thuộc. Nếu dùng sức nguyện mà tự tại thị hiện thì vượt quá con số này, nhiều đến trăm nghìn vạn ức na-do-tha, không thể đếm biết. Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng muốn làm sáng tỏ lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng:

 Nếu có các chúng sinh dày công tu gom căn lành,

 thành tựu pháp trong trắng (các pháp thiện), gần gũi chư Phật,

 sức tin thanh tịnh lớn lao, thuận theo lòng từ bi,

 người như thế có thể phát tâm cầu trí Phật vô lượng.

 Cầu trí biết tất cả của chư Phật, sức vô lượng thanh tịnh,

 sức kham nhận bền chắc, thành tựu các pháp của Phật,

 lòng bi cứu thế gian, tu làm thanh tịnh các cõi Phật,

 diễn bày, chuyển pháp luân, người ấy phát nguyện cao tột này.

 Một niệm biết ba đời mà không có sai khác,

 lại hiện đủ loại thời gian sai biệt để chỉ bày cho thế gian.

 Nói tóm lại là cầu cho trọn công đức của chư Phật,

 phát tâm rộng lớn giống như hư không.

 Lấy lòng bi, trí tuệ làm đầu, hợp với phương tiện mà tu hành;

 nhờ niềm tin thanh tịnh và tâm sâu xa, sức ấy không có hạn lượng.

 Tâm hướng tới chỗ không chướng ngại, không chạy theo lời người khác dạy;

 bình đẳng như chư Phật mà sinh tâm lớn.

 Các Phật tử nên sinh tâm chân thật như thế,

 liền lìa hạnh phàm phu, vào chỗ hành của Phật,

 liền sinh vào nhà Như Lai, không có gì đáng chê trách,

 thì đồng với chư Phật, ắt thành đạo cao tột.

 Khi sinh tâm như thế liền được địa thứ nhất;

 tâm ấy không thể lay động, giống như vua các núi.

 Bồ-tát ấy liền có tướng vui mừng lớn hiện rõ,

 tâm thường thanh tịnh, kham nhận được việc lớn,

 lòng không ưa tranh tụng, không thích quấy nhiễu chúng sinh,

 không có lòng giận hờn, ưa tàm quý và cung kính.

 Lại tập hạnh tâm ngay thẳng, giữ gìn các căn (các giác quan),

 thường nghĩ cứu thế gian, nghĩ cầu trí tuệ chư Phật.

 Lòng sinh vui mừng: "Ta sẽ đạt được việc này."

 Được Hoan Hỷ địa thì vượt khỏi năm điều sợ hãi:

 sợ không sống nổi, sợ chết, và sợ tiếng xấu,

 sợ ba đường ác, sợ uy thế của đại chúng.

 Vì không tham chấp "ta" và "cái của ta",

 nên các Phật tử ấy xa lìa mọi sợ hãi,

 thường làm theo lòng từ bi, mãi có niềm tin cung kính,

 đủ công đức tàm quý, ngày đêm tăng thêm pháp lành,

 ưa lợi ích thật của công đức, không ưa các dục lạc.

 Pháp nào đã nghe thì thường khéo suy nghĩ,

 không có hạnh tham chấp, dứt lòng ham lợi dưỡng,

 thường ưa bồ-đề, một lòng cầu trí Phật,

 thực hành các ba-la-mật, lìa lòng dối trá quanh co,

 nói sao làm vậy, an trụ trong lời thật,

 không làm nhơ nhà chư Phật, không bỏ giới học của Bồ-tát,

 xa lìa việc đời, mà ưa làm lợi cho đời,

 cầu pháp lành không chán, tinh tấn càng thêm tăng.

 Các Bồ-tát như thế ưa thích các công đức,

 mà phát đại nguyện, cầu muốn thấy chư Phật,

 giữ gìn pháp, đến chỗ Phật, thực hành diệu hạnh Bồ-tát,

 giáo hóa hết thảy chúng sinh, làm thanh tịnh hết thảy cõi Phật:

 "Trong cõi nước Phật của ta đầy các đại Bồ-tát,

 các Bồ-tát đồng lòng, ai thấy ai nghe đều không uổng;

 trong mọi hạt bụi nhỏ đều có chư Phật thành Phật đạo."

 Phát những nguyện như thế, vô lượng vô biên;

 nguyện ấy không cùng tận, như hư không, chúng sinh,

 pháp tánh, thế gian, Niết-bàn, việc chư Phật ra đời, trí tuệ,

 đối tượng của tâm, sự khởi trí, hạt giống của đạo: nguyện của ta trụ như thế.

 Phát đại nguyện như thế, tâm mềm mỏng, điều thuận,

 có thể tin công đức Phật, mà quán xét chúng sinh,

 biết khổ của họ từ nhân duyên khởi lên, liền sinh lòng từ bi:

 "Với chúng sinh khổ đau, ta sẽ cứu độ họ."

 Vì chúng sinh ấy mà làm đủ mọi sự bố thí,

 tức là cõi nước tốt đẹp, các châu báu thượng hạng,

 voi ngựa và xe cộ, quyến thuộc cùng nhân dân,

 đầu, mắt và tay chân, da thịt, bố thí không hối tiếc.

 Tìm cầu các loại kinh sách, lòng không mỏi mệt,

 hiểu được ý nghĩa, có thể tùy đời mà làm,

 tâm tàm quý và kham nhận dần dần được tăng trưởng,

 có thể dùng lòng cung kính cúng dường vô lượng Phật.

 Bậc trí ngày đêm thường tu hành như thế,

 căn lành được sáng tỏ, giống như vàng đã luyện xong.

 Bồ-tát trụ ở địa này có thể hiểu rõ mười trụ,

 khi lần lượt tu hành thì không có các chướng ngại.

 Ví như người chủ đoàn buôn muốn làm lợi cho các thương nhân,

 trước hết hỏi những việc hiểm trở, khó khăn trên đường đi;

 Bồ-tát trụ địa thứ nhất nên biết hạnh của các địa,

 thì không có chướng ngại, có thể đến được địa vị Phật.

 Trụ trong địa thứ nhất này, phần nhiều làm vua cõi Diêm-phù,

 khéo biết các pháp, thường làm theo lòng từ bi,

 đúng theo pháp mà giáo hóa dẫn dắt, ai nấy đều tin kính,

 khuyên họ làm việc bố thí để cầu trí tuệ Phật.

 Bồ-tát nếu bỏ nước, xuất gia trong Phật pháp,

 siêng năng tinh tấn thì liền được trăm tam-muội,

 và thấy trăm vị Phật, làm rung động trăm cõi nước,

 ánh sáng chiếu trăm cõi, bay đi cũng như vậy,

 giáo hóa chúng sinh trăm cõi, vào trăm pháp môn,

 nhớ biết việc trăm kiếp, thị hiện trăm loại thân,

 có thể hiện ra trăm Bồ-tát làm quyến thuộc;

 nếu dùng sức nguyện thì vượt con số này đến vô lượng.

 Nay làm rõ nghĩa địa thứ nhất, chỉ giải nói sơ lược;

 nếu muốn nói rộng thì ức kiếp cũng không hết.

 Đó là bậc thứ nhất của Bồ-tát, tên gọi là Hoan Hỷ,

 là bậc của người làm lợi ích chúng sinh, nay đã phân biệt giảng nói.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video