Thiên 4 — Chương 2: Xem thời tiết

 Chương thứ hai: Thiên thời (xem thời tiết)

 Xem trời thì trước hết xem sao Đại Giác (ứng với chi Thìn, còn gọi là Thiên cương). Thìn chỉ vào ngôi âm thì chủ mưa, chỉ vào ngôi dương thì nắng. (Trong Lục Nhâm có "bàn đất" gồm mười hai chi cố định, và "bàn trời" gồm mười hai chi xoay chồng lên trên. Chi trên bàn trời nằm trên chi nào của bàn đất thì gọi là "gia" hay "lâm" lên chi ấy. Chi âm là Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi; chi dương là Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất.)

 Quý nhân (vị đứng đầu trong mười hai thiên tướng — mười hai vị thần tướng được xếp theo bàn trời, mỗi vị mang một ý nghĩa lành dữ riêng) mà lên Giáng Minh (hai cung Hợi, Tý) thì mưa đúng lúc và dồi dào. Đoán trước nắng hay mưa, phép này tinh tường.

 Thanh long (thiên tướng chủ mưa, tiền của, việc vui) vào miếu (Thanh long gia lên Dần) thì nắng; Thanh long bay lên trời (Thanh long lâm Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi) thì mưa. Bạch hổ (thiên tướng chủ gió, tang tóc, đổ máu) ra rừng núi (Bạch hổ gia lên Dần, Mão) thì có gió dữ. Thủy vận hành trên trời thì phải than vì mưa dầm; Hỏa rời khỏi mặt đất thì ngước nhìn trời quang.

 Chủ của gió mưa thì xem Thanh long và Bạch hổ; kỳ hạn của gió mưa thì tìm Dê và Chuột (chi Mùi và chi Tý). Đằng xà (thiên tướng chủ việc kinh sợ, quái lạ) và Chu tước (thiên tướng chủ lửa, văn thư, tin tức) gia lên Mão hay Đinh thì trên không thấy chớp, mưa đá, sét đánh.

 Nhâm, Quý, Hợi, Tý (thuộc hành Thủy) lâm lên Dần, Mão thì vào ngày Giáp, Ất sẽ thấy mưa dầm dề. Nếu gia lên tứ quý (bốn chi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, thuộc Thổ) thì tìm ngày Mậu, Kỷ; gia lên Tỵ, Ngọ thì theo lệ ấy suy ra ngày Bính, Đinh.

 Nếu trong khóa và truyền (bốn khóa và ba truyền — các thành phần chính của một quẻ Lục Nhâm) không thấy Hợi, Tý lâm vào, hoặc thấy không vong (các chi rơi vào khoảng "trống" của tuần can chi; chủ việc hư, không thực, không thành), thì theo loại mà suy. Tý cưỡi Thanh long, nằm trên Sửu là tốt. Chỗ hợp của Thanh long là kỳ mưa dầm. (Như Tý cưỡi Thanh long, thì lấy thần nằm trên chi hợp với Tý ở bàn đất để đoán ngày mưa.)

 Suy, vượng, không vong, hình phải phân biệt kỹ. Nếu (thần chủ mưa) khắc can ngày mà có khí (đang vượng, đang mạnh theo mùa) thì thấy mưa như trút. Nếu không có khí lại gặp không vong thì chỉ mưa nhỏ. Ứng nghiệm như tiếng vang đáp lại tiếng gọi, thật đáng khen.

 Phong lôi sát (sát chủ gió sấm) động thì gió lớn nổi lên; Vân vũ thần (thần chủ mây mưa) gia vào thì mưa rào ập đến. Mạnh dữ nhất, đáng sợ nhất là ... (?); Phi phù (thần sát chủ việc nhanh gấp) thì mưa gấp sấm vang rất nhanh.

 Vũ sư (thần mưa, ứng Sửu) gặp sao Tất (ứng Dậu) thì mưa đầy trời. Phong bá (thần gió, ứng Mùi) gặp sao Cơ (ứng Dần) thì gió đầy hang núi. Can ngày ở phía sau Quý nhân thì mưa như dốc ngược sông; can ngày ở phía trước Quý nhân thì gió nhổ bật cây.

 Cương (Thiên cương, tức Thìn) gia lên tứ quý thì trời không mây; cách ngày xem mấy ngôi thì đó là thời hạn ứng. Lại xem nguyệt tướng (thần đại diện vị trí mặt trời trong tháng; đặt nguyệt tướng lên chi giờ xem quẻ để lập bàn trời) gia lên giờ, thấy chi nằm dưới Bính, Đinh thì có nắng sáng chiếu rõ.

 Kim (Thân) là mẹ của nước; Tốn (Ất) thì gió theo; Chấn (Mão) là sấm; Đoài (Dậu) là đầm nước. (Tốn, Chấn, Đoài là tên quẻ trong bát quái của Kinh Dịch: Tốn tượng gió, Chấn tượng sấm, Đoài tượng đầm.) Lại thêm thần sát, suy theo vượng tướng, thì chuyện gió mưa có thể tìm thấy ngay trong lòng bàn tay.

 Dương bị (tức âm bất bị) thì nắng, âm bị (tức dương bất bị) thì mưa. ("Bất bị" là bốn khóa có khóa trùng nhau nên không đủ bốn; thiếu phần âm gọi là âm bất bị, thiếu phần dương gọi là dương bất bị.)

 Khúc trực thì sinh gió, Viêm thượng thì hạn hán; Tòng cách chủ trời u ám, Nhuận hạ thì âm u; Giá sắc chủ nắng, có thể đoán như vậy. (Đây là tên các cục khi ba truyền hợp thành một hành: Khúc trực là cục Mộc — Hợi, Mão, Mùi; Viêm thượng là cục Hỏa — Dần, Ngọ, Tuất; Tòng cách là cục Kim — Tỵ, Dậu, Sửu; Nhuận hạ là cục Thủy — Thân, Tý, Thìn; Giá sắc là cục Thổ — các chi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi.)

 Phép xem tuyết nói thế nào? Thái âm (thiên tướng chủ việc âm thầm, kín đáo) ở Dần, Mão làm dụng thần (thần chủ việc đang xem). Có Thanh long thì tuyết chỉ chốc lát, có Thiên hậu (thiên tướng chủ đàn bà, ân trạch, nước) thì tuyết lâu; Tuất, Mùi, Bạch hổ, Lục hợp (thiên tướng chủ hòa hợp, cưới hỏi, giao dịch) là đúng (?).

 Thái Ất (Tỵ), sao Dực, Đằng xà... thì trên đầu có tuyết (?). Độn can ra Bính, Tân gia vào (Bính hợp Tân hóa thành Thủy). Mưa và nước vào truyền mà không có khắc chiến, lại có Huyền vũ (thiên tướng chủ trộm cắp, việc mờ ám, nước), Thiên hậu, Thanh long, Thái âm, thì sẽ rải xuống "sáu cánh hoa" (tức tuyết).

 Lời chú của Trương: Đoán thiên thời phải xem cả khóa lẫn truyền, vì khóa là tượng, mà tượng trời cũng là tượng.

 Quẻ nghiệm một: Năm Mậu Dần, tháng ba, ngày Kỷ Tỵ, giờ Ất Sửu, trời hạn nặng. Thầy Đài Trung Trì người Lai Dương nhân việc vua Tư Tông (tức vua Sùng Trinh) cầu mưa, xem ngày nào có mưa. Quẻ thuộc cách Dao khắc (bốn khóa không có trên dưới khắc nhau, phải lấy thần ở xa có quan hệ khắc với can ngày làm truyền đầu), Huyền thai (ba truyền đều là các chi Dần, Thân, Tỵ, Hợi). Tuất, Hợi không vong; Mùi, Thân lạc không (chi trên bàn trời đè lên chi không vong ở bàn đất).

 (Sơ đồ quẻ dưới đây: khung vuông là bàn trời — mười hai chi xếp quanh bốn cạnh, mỗi chi đè lên một vị trí cố định của bàn đất. Chữ ở ngoài khung là tên viết tắt của mười hai thiên tướng: Quý = Quý nhân, Xà = Đằng xà, Chu = Chu tước, Lục = Lục hợp, Câu = Câu trần (chủ đất đai, tranh chấp, giam giữ), Thanh/Long = Thanh long, Không = Thiên không (chủ hư dối, kẻ hầu), Hổ/Bạch = Bạch hổ, Thường = Thái thường (chủ ăn uống, áo mũ, lễ tiệc), Huyền = Huyền vũ, Âm = Thái âm, Hậu = Thiên hậu. Cột giữa là tứ khóa (bốn khóa; mỗi khóa gồm thiên tướng ở dòng trên, thần trên bàn trời ở dòng giữa, can hoặc chi ở dưới ở dòng cuối). Cột bên phải là tam truyền (ba truyền: sơ, trung, mạt — tức diễn biến đầu, giữa, cuối của việc). Mỗi truyền ghi lục thân (quan hệ với can ngày: Quan/Quỷ là hành khắc can ngày, Tài là hành bị can ngày khắc, Tử là hành do can ngày sinh ra, Phụ là hành sinh ra can ngày, Huynh/Tỷ là hành giống can ngày), rồi can độn và chi, rồi thiên tướng.)

 Hổ Thường

 Không   Dần Mão Thìn Tỵ   Huyền

 Thanh   Sửu        Ngọ   Âm        Lục Không   Thanh Thường        Quan   Bính Dần   Không

 Câu     Tý         Mùi   Hậu       Hợi Dần     Sửu Thìn            Tài    Ất Hợi     Lục

 Lục     Hợi Tuất Dậu Thân  Quý     Dần Tỵ      Thìn Kỷ             Tử     Nhâm Thân  Quý

 Chu Xà

 Đoán rằng: Ngày Tỵ, ngày Ngọ trước hết có gió dữ nổi lên. Qua hết tuần này thì ngày Giáp mưa nhỏ, ngày Ất mưa lớn.

 Vì Đẩu cương (tức Thìn) gia lên Mùi, mà Mùi là Phong bá (thần gió); phát dụng (truyền đầu tiên, đầu mối của việc) là Công tào (tức Dần) mang Kiếp sát (một hung sát) khắc ngày, nên chủ có gió dữ. Lại thêm Quý nhân lên Thiên môn (Quý nhân gia lên Hợi), Long thần bay lên trời, đều là tượng làm mưa. Vì trung truyền và mạt truyền là Hợi, Thân gặp không vong, nên nói qua hết tuần mới ứng nghiệm. Ngày Giáp mưa nhỏ là vì cưỡi hưu khí (khí đang nghỉ, yếu) lại gặp không vong. Ngày Ất mưa lớn là vì Tý và Mão hình nhau.

 Lai Dương là tên một huyện ở Sơn Đông; Đài Trung Trì là người Lai Dương.

 Quẻ nghiệm hai: Năm Canh Dần, tháng giêng, ngày Giáp Tuất, giờ Tân Mùi. Một người gặp trên đường, vì trời hạn mà hỏi ngày nào có mưa, miệng báo giờ Mùi. Quẻ thuộc cách Tỷ dụng (nhiều khóa có khắc, chọn khóa cùng âm dương với can ngày làm phát dụng) và Liên như (ba truyền là ba chi liền nhau). Thân, Dậu không vong; Dậu, Tuất lạc không.

 Không Hổ

 Thanh   Ngọ Mùi Thân Dậu   Thường        Hậu Âm   Lục Chu        Tài   Canh Thìn   Lục

 Câu     Tỵ          Tuất   Huyền         Tý Hợi   Thìn Mão       Tử    Tân Tỵ      Câu

 Lục     Thìn        Hợi    Âm            Hợi Tuất  Mão Giáp      Tử    Nhâm Ngọ    Long

 Chu     Mão Dần Sửu Tý   Hậu

 Xà Quý

 Đoán rằng: Ngày mai ắt mưa, sáu ngày sau mưa liền. Thiên cương gia lên Mão, can ngày ở trước Quý nhân, tuy ba truyền là Hỏa và Thổ cũng chủ mưa lớn. Huống chi Long thần bay lên trời, Quý nhân ở Tý, đều là tượng làm mưa. Lại thêm Thần hậu (tức Tý) gia lên Hợi, nên biết ngày mai ắt mưa. Tân Tỵ ở trung truyền, Nhâm Ngọ lâm lên ngôi Tỵ; trong Tỵ có Bính hỏa ngầm hợp với Tân kim, hóa thành Thủy. Lại trên Tân, Nhâm thấy Hợi, Tý; Nhâm, Quý gia lâm Tỵ, Ngọ. Quả nhiên sáu ngày sau mưa liền.

 Quẻ nghiệm ba: Năm Giáp Thân, tháng mười hai, ngày Giáp Thân, giờ Quý Dậu. Lúc tôi đi Hoài Âm, quan Chỉ huy sứ (võ quan coi một vệ quân) họ Thi ở Phượng Dương mời tôi đến đón giao thừa. Thấy trời u ám, tôi xem ngày mồng một Tết có tuyết không. Ngọ, Mùi không vong; Dậu, Tuất lạc không.

 Chu Lục

 Xà     Thân Dậu Tuất Hợi   Câu        Hổ Câu    Xà Âm        Quỷ   Giáp Thân   Xà

 Quý    Mùi         Tý     Thanh       Dần Hợi   Thân Tỵ      Phụ   Đinh Hợi    Câu

 Hậu    Ngọ         Sửu    Không       Hợi Thân  Tỵ Giáp      Huynh Canh Dần    Hổ

 Âm     Tỵ Thìn Mão Dần   Hổ

 Huyền Thường

 Đoán rằng: Không chỉ mồng một có tuyết, mà tối nay cũng có tuyết. Vì Đẩu cương gia lên Sửu là tượng âm. Huống chi Thân là mẹ của nước, làm phát dụng, sinh cho trung truyền là Hợi thủy, lại cưỡi Đằng xà, là hình đầu tuyết đôi cong queo (?). Cho nên đoán tối nay và ngày mai có tuyết.

 Quẻ nghiệm bốn: Năm Đinh Sửu, tháng mười hai, ngày Đinh Dậu, giờ Quý Mão. Tăng tiên sinh, tên húy Ứng Lân, người Giang Tây, nguyên giữ chức Trường viên khoa Hình (?), vì sau trận tuyết trời vẫn u ám, tự mình dùng phép tính số (?) đoán rằng ngày mai ắt có tuyết. Tôi dùng Lục Nhâm để đoán. Quẻ thuộc cách Biệt trách (bốn khóa chỉ có ba, không có khắc, phải lấy chi hợp với can hoặc chi ngày làm phát dụng). Thìn, Tỵ không vong; Dần, Mão lạc không.

 Thanh Không

 Câu    Mão Thìn Tỵ Ngọ   Hổ

 Lục    Dần         Mùi    Thường       Không Thường   Câu Không      Tử    Tân Sửu   Chu

 Chu    Sửu         Thân   Huyền        Tỵ Mùi         Mão Tỵ         Tỷ    Ất Tỵ     Không

 Xà     Tý Hợi Tuất Dậu   Âm           Mùi Dậu        Tỵ Đinh        Tỷ    Ất Tỵ     Không

 Quý Hậu

 Đoán rằng: Ngày mai không có tuyết mà còn có nắng. Thái dương (tức nguyệt tướng, thần đại diện mặt trời của tháng ấy) làm phát dụng, cưỡi Chu tước là tinh của Hỏa phương nam. Lại thêm ba truyền, bốn khóa toàn âm; âm đến cùng cực thì dương sinh ra, ắt có chỗ thấy mặt trời. Đến ngày Canh giờ Mùi sẽ có gió dữ nổi lên, vì Dậu là Phong sát, Mùi là Phong bá, Dậu gặp Mùi vậy. Lại thêm Lộc của ngày (chi mà can ngày có "lộc" ở đó, như Đinh có lộc ở Ngọ) cưỡi Bạch hổ gia lên Canh, trên dưới khắc chiến nhau, nên có ứng nghiệm này.

 Hình trường viên tức là chức Đô cấp sự trung ở khoa Hình, thuộc hàng quan khoa đạo (các quan có nhiệm vụ can gián vua và giám sát quan lại).

 Xem thiên thời mà gặp Thái dương làm phát dụng là tượng nắng. Mùi là Phong bá là theo bản tượng của can chi (tượng vốn có của chi Mùi). Ở quẻ trước, Dậu là Vũ sư cũng vậy; giống như ý Huyền vũ chủ trộm cắp, hao tổn.

 Nói Dậu là Phong sát là theo thần sát. Xét quyển năm "Thần sát chỉ nam": Phong sát tính từ tháng giêng khởi ở Dần, đi ngược mười hai chi, thì tháng mười hai phải ở Mão. Phong bá tính từ tháng giêng khởi ở Dần, đi ngược mười hai chi, thì tháng mười hai phải ở Dậu. Vậy chữ "Phong sát" ở đây là chép nhầm từ thần sát Phong bá. Có lẽ để tránh trùng với câu "Mùi là Phong bá" mà thôi.

 Quẻ nghiệm năm: Năm Canh Dần, tháng năm, ngày Giáp Dần, giờ Đinh Mão. Vì trời hạn, nghe chim cưu gáy, tôi xem một quẻ coi có mưa không. Quẻ thuộc cách Tuyệt tự (bốn khóa đều là dưới khắc trên) và Bát chuyên (ngày mà can và chi cùng ở một ngôi, nên bốn khóa chỉ có hai). Tý, Sửu không vong; Tỵ, Ngọ lạc không.

 Chu Xà

 Lục    Tuất Hợi Tý Sửu   Quý

 Câu    Dậu         Dần    Hậu       Xà Không Xà Không       Phụ   Giáp Tý    Xà

 Long   Thân        Mão    Âm        Tý Mùi Tý Mùi           Tử    Đinh Tỵ    Hổ

 Không  Mùi Ngọ Tỵ Thìn   Huyền     Mùi Dần Mùi Giáp        Tài   Nhâm Tuất  Lục

 Hổ Thường

 Đoán rằng: Chim cưu tuy gọi mưa, nhưng quẻ này là tượng gió lớn mưa nhỏ. Vì Thần hậu (Tý) phát dụng gặp tuần không (không vong của tuần); trung truyền có Bạch hổ là Phong sát, lại là Đinh trong tuần (can Đinh độn ra trong tuần ấy); lại có Phong bá lâm can và chi, hợp với Dần, mà trong Dần có sao Cơ là sao ưa gió. Há chẳng phải hôm nay có gió sao? Đến giờ Tý đêm nay thì "lấp đầy" tuần không, há chẳng có mưa lất phất sao? Vì hưu phế (khí suy yếu) và không vong, nên chỉ rảy chút cho ướt bụi mà thôi.

 Mùi là Phong bá cũng là theo bản tượng can chi. Nếu bàn theo thần sát thì tháng năm Phong bá ở Thìn, Phong sát ở Tuất.

 Quẻ nghiệm sáu: Năm Giáp Thân, tháng năm, ngày Kỷ Sửu, giờ Canh Ngọ. Tình cờ thấy có quầng lớn vây quanh mặt trời, mọi người đều nói đây là khí điềm lành, ứng vào việc được phúc lành cứu giúp (?). Tôi bấm tay trong tay áo xem một quẻ. Quẻ thuộc cách Nguyên thủ (trong bốn khóa chỉ có một khóa trên khắc dưới, lấy khóa ấy làm phát dụng) và Nghênh dương (?). Ngọ, Mùi không vong; Thân, Dậu lạc không.

 Câu Lục

 Thanh   Mùi Thân Dậu Tuất   Chu        Bạch Huyền   Xà Lục       Quỷ    Tân Mão    Huyền

 Không   Ngọ         Hợi     Xà         Tỵ Mão       Hợi Dậu      Phụ    Quý Tỵ     Bạch

 Hổ      Tỵ          Tý      Quý        Mão Sửu      Dậu Kỷ       Huynh  Ất Mùi     Long

 Thường  Thìn Mão Dần Sửu   Hậu

 Huyền Âm

 Đoán rằng: Phát dụng là Huyền vũ mang Tặc phù (hung sát chủ giặc cướp), khắc can lại khắc chi. Can là ngôi trời mà cưỡi bại khí; chi là xã tắc mà gặp tử thần. Lại thêm Thái tuế (thần của năm, tượng nhà vua) lâm vào phương Diệt một (phương tiêu vong), Quý nhân lại không đắc địa. Trung Châu và Ngô Việt ắt mất bờ cõi, là tượng vua mất nước tan. Về sau Phúc vương lên ngôi được một năm thì mất nước, đó là sự ứng nghiệm.

 Sự thật lịch sử liên quan: Vua Vạn Lịch có hai con. Con trưởng là Chu Thường Lạc, tức Quang Tông, cha của hai vua Thiên Khải và Sùng Trinh. Con thứ là Chu Thường Tuân, được phong đất ở Lạc Dương, Hà Nam, là Phúc vương. Năm 1641, Lý Tự Thành đánh phá Lạc Dương, giết Phúc vương Chu Thường Tuân. Năm 1644 (Giáp Thân), Lý Tự Thành phá Bắc Kinh, vua Sùng Trinh thắt cổ tự vẫn.

 Tháng Tỵ năm 1644, các quan ở Nam Kinh tôn con của Phúc vương là Chu Do Tung lên ngôi, tức Hoằng Quang đế. Tháng Dần năm sau, quân Thanh tiến xuống phía nam; tháng Thìn, Sử Khả Pháp tử trận ở Dương Châu; tháng Tỵ (?) quân Thanh vượt sông, chính quyền Nam Minh sụp đổ. Hoằng Quang chạy trốn đến Vu Hồ, An Huy, bị bề tôi là các tổng binh Điền Hùng, Mã Đắc Công bắt đem nộp cho quân Thanh để đầu hàng, rồi bị giết ở Bắc Kinh. Tháng năm năm sau, quân Thanh chiếm Nam Kinh.

 Trung Châu, Ngô Việt: đất phong của Phúc vương ở Hà Nam nên gọi là Trung Châu, theo phân dã (phép cho mỗi vùng đất ứng với một vùng trời, một chi) thì ở Mão. Phúc vương lên ngôi ở Nam Kinh, tức đất Ngô Việt, phân dã ở Sửu.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video