Thiên 1 — Phẩm Độc Chứng – Tự mình chứng ngộ

# Kinh Phật nói về Tam-muội Tự Thệ

 # Kinh Phật nói về Tam-muội Tự Thệ (tam-muội: trạng thái thiền định, tâm dồn vào một chỗ, không tán loạn; tự thệ: tự mình phát lời thề nguyện)

 Kinh Phật nói về Tam-muội Tự Thệ, một quyển.

 Kinh dịch lại, nằm ngoài năm bộ lớn của Đại thừa (Đại thừa: "cỗ xe lớn", dòng Phật giáo chủ trương cứu độ tất cả chúng sinh chứ không chỉ riêng mình).

 Kinh Phật nói về Tam-muội Tự Thệ, một quyển.

 Sa-môn An Thế Cao người nước An Tức dịch vào đời Hậu Hán. (Sa-môn: người xuất gia tu hành. An Tức: tên nước Parthia, vùng Ba Tư cổ.)

 Kinh Phật nói về Tam-muội Tự Thệ

 Phẩm Độc Chứng (một mình tự chứng đạo) (trích từ phần "Hạnh trong sạch của tỳ-kheo").

 Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, Phật đang ở cõi Ma-kiệt-đề (nước Magadha ở miền trung Ấn Độ cổ). Ngài ở tinh xá Giảo Lộ (?), giữa rừng cây lớn nơi các phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) dựng am tu. Đạo tràng (nơi tu đạo và thành đạo) nơi Ngài ở tên là Hiển Dương Độc Chứng. Lúc Ngài mới thành Phật, hào quang rất sáng rực, tự nhiên có tòa hoa sen báu (?) hiện ra.

 Cùng ở với Ngài có ba vạn hai nghìn vị đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã nhận giới đầy đủ). Tất cả đều là A-la-hán (bậc tu hành đã dứt sạch phiền não, không còn phải sinh tử luân hồi). Các lậu (phiền não, những thứ như nước rỉ ra làm ô nhiễm tâm) của các vị đã dứt hết. Tâm ý các vị nắm giữ trọn vẹn giáo pháp và thu giữ được các căn (các giác quan). Các vị tự tại trong ba đời (quá khứ, hiện tại, tương lai), thần thông không gì ngăn ngại. Các vị ví như rồng lớn, việc cần làm đã làm xong. Trí tuệ thánh của các vị đầy đủ, thấu suốt tận cội nguồn của chúng sinh.

 Có các vị hiền giả như Xá-lợi-phất, Đại Mục-kiền-liên (hai vị đại đệ tử của Phật) cùng vô số Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Các vị đều có phương tiện khéo léo không thể nghĩ bàn và thực hành đầy đủ khắp nơi. Các vị dạo khắp kho tàng giáo pháp của chư Phật và vượt qua mọi việc làm của ma. Ở khắp các cõi nhiều như cát sông Hằng, các vị mở rộng lòng từ, thực hành sáu độ (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), tùy lúc cứu giúp chúng sinh được an ổn. Các vị lìa xa danh tiếng và danh phận. Đứng đầu là những vị như Quang Thế Âm (tức Bồ-tát Quán Thế Âm) và Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc).

 Bấy giờ Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là "bậc từ chân như mà đến") nhập vào tam-muội Thần Tĩnh Hóa Chứng (?), cảm động khắp các thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Trước tòa của Phật bỗng có một tòa hoa sen tự nhiên từ dưới đất vọt lên. Hoa ấy thơm ngát, ánh sáng trong suốt chiếu khắp mười phương. Hoa có nghìn cánh, trên mỗi cánh có một vị Bồ-tát do biến hóa mà thành. Các vị đứng hầu theo thứ tự trang nghiêm, lơ lửng giữa hư không. Từ chỗ của mình, mỗi vị gieo năm vóc xuống đất (lạy sát đất, hai đầu gối, hai khuỷu tay và đầu đều chạm đất). Sau đó các vị đi vòng quanh Phật bảy vòng theo chiều bên phải, rồi đứng cung kính trước mặt Ngài. Các vị cùng cất tiếng lớn khen đây là việc chưa từng có:

 "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Ở cõi nước của mình, chúng con thấy hiện ra một cây linh thụy (cây linh thiêng báo điềm lành). Lúc cây mới mọc, ánh sáng của nó chiếu khắp các thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Cây phát ra tiếng vang lớn, trong trẻo, chứa lòng thương xót, thanh nhã, hiền hòa, thấm vào lòng mọi người. Ai nghe cũng hớn hở, có đủ tâm bình đẳng, khởi lên hạnh Đại thừa, thực hành sáu độ đến chỗ tột cùng và ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn tới giác ngộ), làm trọn mọi việc của Phật."

 Lúc ấy, mỗi đức Như Lai ở các thế giới nhiều như cát sông Hằng đều sai Bồ-tát đi tuyên dương giáo pháp, làm sáng tỏ Đại thừa. Các Ngài bảo vị Bồ-tát của mình: "Từ cõi Phật này, các ông đi qua số cõi nhiều như cát sông Hằng thì đến một cõi Phật tên là Sa-ha (tiếng Hán gọi là Nhẫn giới, tức cõi chúng sinh phải nhẫn chịu khổ đau, chính là thế giới của chúng ta). Đức Phật ở đó hiệu là Năng Nhân Như Lai (tức Phật Thích-ca Mâu-ni; "Năng Nhân" là cách dịch nghĩa chữ "Thích-ca"), Vô Sở Trước (không còn vướng mắc vào đâu), Chí Chân (chân thật tột cùng), Đẳng Chánh Giác (giác ngộ chân chính, trọn vẹn). Ngài dùng giáo pháp, giới luật, thần túc (thần thông đi lại tự tại) và lời dạy để làm việc của Phật."

 Mỗi đức Như Lai tay cầm một hoa sen nghìn cánh, trao cho vị Bồ-tát của mình và dặn: "Ông hãy nhân danh ta gửi lời kính chào vô lượng. Ta vui mừng được biết bậc Chánh sĩ (bậc người chân chính; ở đây chỉ Phật Năng Nhân) công đã thành, chí đã toại, thể đạo đã đầy đủ. Ngài giáng sinh vào đời ngũ trược (đời có năm thứ vẩn đục: thời thế, kiến chấp, phiền não, chúng sinh và thọ mạng đều suy kém), gánh vác trọng trách vì chúng sinh. Ngài vượt qua thứ bậc, thành Phật trước cả Bồ-tát Di-lặc. Ngài mở rộng lòng từ, thực hành sáu độ, cứu giúp khắp mọi loài. Ngài đi đứng nhẹ nhàng thư thái, giáo pháp hưng thịnh hơn thường. Nay ta gửi hoa này làm lễ cúng dường bằng pháp, mong cho tất cả cùng về hội ở đạo tràng."

 Nhờ uy thần của Phật, các vị Bồ-tát ấy bỗng biến mất khỏi cõi của mình. Các vị lặng lẽ vào định, nhập tam-muội tịch tĩnh và tam-muội quán sát. Chỉ trong khoảnh khắc, tất cả đều đến cõi Nhẫn. Các vị rời chỗ ngồi, đứng nghiêm trang cung kính, hướng lòng tôn kính sự giáo hóa của bậc Thánh, gieo năm vóc xuống đất. Rồi các vị lui ra, đi vòng quanh bảy vòng và trở về chỗ cũ. Các vị dùng thần túc lơ lửng giữa không trung, dáng vẻ uy nghiêm, pháp phục chỉnh tề. Tất cả cùng cất tiếng lớn, tiến lên bạch Phật:

 "Bạch Thế Tôn! Đức Như Lai ở cõi của chúng con gửi lời kính chào vô lượng. Ngài vui mừng được biết Thế Tôn công đã thành, chí đã toại, thể đạo đã đầy đủ. Thế Tôn giáng sinh vào đời ngũ trược, gánh vác trọng trách vì chúng sinh. Thế Tôn vượt qua thứ bậc, thành Phật trước cả Bồ-tát Di-lặc. Thế Tôn mở rộng lòng từ, thực hành sáu độ, cứu giúp khắp mọi loài. Thế Tôn đi đứng nhẹ nhàng thư thái, giáo pháp hưng thịnh hơn thường. Nay Ngài tặng hoa này làm lễ cúng dường bằng pháp, mong cho tất cả cùng về hội ở đạo tràng."

 Phật nói: "Này các Chánh sĩ! Ta vui mừng được biết các đức Như Lai ấy dùng trí tuệ giáo hóa không biết mỏi mệt. Tam-muội của các Ngài thông suốt, Pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) trống không và trong sạch, trí sáng rộng khắp, đầy đủ. Ta và các Ngài ấy cùng một lòng kính ngưỡng, ca ngợi điều đã nghe, niềm vui sáng tỏ không lường (?)."

 Lúc ấy, Năng Nhân Như Lai tay nhận hoa, vui vẻ mỉm cười. Từ miệng Ngài phát ra ánh sáng, chiếu khắp vô lượng thế giới của chư Phật ở mười phương, nhiều như cát sông Hằng. Ngài đem hoa ấy rải đều lên vô lượng chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Ngài lại dùng ánh sáng soi thấu khắp các thế giới nhiều như cát sông Hằng. Mỗi chúng sinh được ánh sáng từ bi của Phật chiếu tới đều có được trí tuệ quán sát và biết rõ các đời trước của mình. Ánh sáng lần lượt soi chiếu lẫn nhau, chiếu xuống địa ngục, ba đường ác (địa ngục, quỷ đói, súc sinh), tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp), lên cõi trời và cõi người. Tất cả đều được ánh sáng từ bi chiếu tới mà được giải thoát. Trăm nghìn chúng sinh cùng một ý, đều phát tâm đạo Vô thượng Chánh chân (tâm cầu giác ngộ cao tột và chân chính, tức tâm cầu thành Phật). Rồi ánh sáng quay về, nhiễu quanh thân Phật ba vòng và tan vào đỉnh đầu Ngài.

 Lúc ấy, chư Phật nhiều như cát sông Hằng đều thông suốt, thấy được nhau. Uy thần của chư Phật khiến khắp chúng sinh đều được thấy Phật. Biến hiện xong, mọi thứ trở lại như thường. Bấy giờ trong hội có một vị Bồ-tát tên là Hiền Nho. Ngay trước Phật, vị ấy đọc bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) khen ngợi rằng:

 Tuyệt diệu thay sự giáo hóa của bậc Đại Thánh, thương xót các loài chúng sinh.

 Từ vô số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian vô cùng dài), Ngài tích góp hạnh công đức.

 Mỗi một hạnh công đức có đến bao trăm nghìn.

 Trăm phúc mới thành một tướng tốt trên thân Ngài. Con nguyện lạy đấng tôn quý của ba đời.

 Tuyệt diệu thay sự giáo hóa của bậc Đại Thánh, từ bi và trí tuệ không bờ bến.

 Giáo pháp trong sạch lại quý báu. Thầy Thích-ca là Thiên Trung Thiên (danh hiệu của Phật: bậc tôn quý nhất, cả trong hàng chư thiên).

 Trí lớn cao tột, không gì hơn. Thuyền pháp cứu vớt mọi loài.

 Trí tuệ thánh trong sạch không lường. Con nguyện lạy đấng Vô thượng tôn (bậc tôn quý không ai trên được).

 Tuyệt diệu thay sự giáo hóa của bậc Đại Thánh. Ánh sáng từ bi thấm nhuần các cõi nhiều như cát sông Hằng.

 Ngu tối đều đã dứt. Kẻ mê được tỉnh, đục trở thành trong.

 Ân huệ ban ra hợp với từng lúc. Phương tiện khéo léo dắt dìu mọi loài.

 Cây cầu pháp đưa tất cả sang bờ. Con nguyện lạy đấng tôn quý của ba cõi (ba cõi: cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc còn thân hình, cõi Vô sắc không còn thân hình).

 Bấy giờ bậc Thánh sư bảo Hiền Nho: "Chư Phật cười là có ba nhân duyên. Ba nhân duyên ấy là gì? Trí Tát-vân-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ giác ngộ trọn vẹn của Phật) sâu xa vi diệu. Trí ấy soi sáng ba đời, thấu suốt cội nguồn của chúng sinh. Nó thấy rõ những người hướng theo ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn là nghe pháp mà ngộ, Duyên giác là tự quán nhân duyên mà ngộ, Bồ-tát là tu để thành Phật cứu người), ai cũng có hạnh nguyện gốc, căn lành và lòng tin đầy đủ.

 Có những vị Bồ-tát lập chí theo lời thệ nguyện rộng lớn. Các vị mặc áo giáp đức lớn, gánh vác trọng trách vì chúng sinh, quyết định nơi mình hướng tới (?), làm cầu nối cho đời. Các vị chuyên thực hành sáu độ, không bỏ một ai. Đạo đã vững thì dần dần thêm sâu chắc. Các vị dũng mãnh tinh tấn, bố thí mà không chấp vào hình tướng, giữ giới, nhẫn nhục, gìn giữ việc làm. Các vị tu thiền định không tán loạn, trí tuệ trong sáng, hướng tới bậc bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường tu). Những vị như vậy, này Hiền Nho, mắt Phật đều thấy hết, và mỗi vị đều được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật). Không chỉ một đức Phật thọ ký cho người ấy, mà chư Phật hiện tại khắp mười phương đều thọ ký cho. Đó là nhân duyên thứ nhất.

 Lại nữa, này Hiền Nho, có những vị Bồ-tát hướng tới bậc A-duy-nhan (bậc Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật). Các vị vun trồng gốc công đức, trí tuệ thánh đầy đủ. Các vị cúng dường vô lượng chư Phật nhiều như cát sông Hằng, và được từng vị thọ ký. Lời thọ ký này làm sáng tỏ lời thọ ký kia, làm cho cõi Phật trong sạch rực rỡ. Các vị thấm nhuần đều khắp chúng sinh, cùng chung một hạnh, thu hút về chư Phật, các bậc hiền thánh và các bậc đại nhân. Giữa bốn dòng nước xiết (bốn thứ phiền não cuốn trôi con người: ham muốn, tham đắm sự sống, chấp vào kiến giải sai lầm, và vô minh), các vị làm chiếc thuyền pháp lớn. Các vị làm cạn biển sáu dục (sáu thứ ham muốn sinh ra từ sáu giác quan) và làm khô héo mười hai cửa (?) (có thể chỉ mười hai nhân duyên của vòng sinh tử). Các vị đi vào năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, súc sinh, quỷ đói, địa ngục), làm trong sạch năm mắt (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), dồn tinh thần vào chốn huyền diệu, tịch lặng.

 Các vị ở cung trời Đâu-thuật (tức cõi trời Đâu-suất, nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật), tụ họp các Bồ-tát, các bậc đạt sĩ, chánh sĩ. Các vị làm trong sạch hạnh tu trong ba cõi và giảng về bánh xe pháp không thối lui. Chư Phật hiện tại khắp mười phương, ở trước bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ), đều cùng khen ngợi và xưng tụng đức của những vị Bồ-tát như vậy, nói rằng: "Không bao lâu nữa vị này sẽ giáng sinh làm Phật, và chúng sinh mười phương đều được giải thoát." Đó là nhân duyên thứ hai.

 Lại nữa, này Hiền Nho, có vị Bồ-tát ở cung Đâu-thuật đã hết tuổi thọ cõi trời ấy và sắp giáng sinh xuống trần. Vị ấy liền nhập tam-muội Cứu Cánh Quảng Hiện. Chư thiên cõi Tịnh Cư (cõi trời của các bậc thánh đã dứt hết ham muốn) quan sát khắp cõi tam thiên đại thiên (một đại thế giới gồm một tỷ thế giới nhỏ). Họ xem nước nào, ấp nào rộng lớn, chúng sinh hiền hòa. Họ xem trong các dòng sát-lợi (dòng vua chúa, võ tướng), phạm chí, trưởng giả, cư sĩ, ở thành nào, ấp nào trong trăm ức nơi, có người có đạo, có đức, trong sạch, thuần hậu, nhân hòa, từ ái. Họ thấy có vị Chuyển luân Thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị bằng chính pháp) ngự đúng ở Thiên Trúc (tức Ấn Độ). Bàn định xong, vị Bồ-tát giáng sinh, chư thiên theo hầu hai bên.

 Ngài thị hiện sống trong cung, có thị nữ hầu hạ và lính canh giữ. Ngài thị hiện học hết các nghề của thế gian. Ngài thấy bốn cảnh vô thường (bốn cảnh già, bệnh, chết và người tu hành, khiến Ngài nhận ra cuộc đời không có gì bền vững). Các thiên tử cõi Tịnh Cư khuyên Ngài xuất gia. Ngài vào núi tinh chuyên tu tập, ngồi dưới cây bối-đa (cây lá bối; ở đây chỉ cây nơi Phật thành đạo). Ngài cạo tóc, tự phát lời thề và hiện tướng tỳ-kheo. Ngài tu theo pháp của các đức Phật trước, lấy Pháp làm thầy, chư thiên cõi Tịnh Cư làm chứng. Chỉ trong một đêm, Ngài đạt được ba minh (ba trí sáng suốt: biết các đời trước của mình, thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não), hàng phục ma vương cùng bộ hạ, làm trọn vẹn việc của Phật.

 Cây linh thụy liền mọc lên khắp nơi. Mỗi đức Như Lai ở các thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Hằng đều khen ngợi công đức của vị Bồ-tát ngồi dưới cây, trước tám bộ chúng (tám loài hộ trì Phật pháp: trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già) ở cõi mình. Rồi các Ngài sai Bồ-tát cõi mình đến tặng hoa, kính chào và tán dương Đại thừa. Như vậy, này Hiền Nho, chư Phật hiện tại khắp mười phương đều biết cả, và vui mừng vì chúng sinh khắp nơi cùng về hội ở đạo tràng. Đó là nhân duyên thứ ba.

 Các vị Bồ-tát đến đây đều là những người có nhân duyên gốc với Như Lai. Nhân dịp này được nghe thuyết pháp, các vị đều sẽ đạt được Vô sở tùng sinh (thấu suốt rằng mọi pháp vốn không từ đâu sinh ra, không sinh không diệt). Có vị hướng tới bậc Đồng chân (bậc Bồ-tát tâm trong sạch như trẻ thơ), có vị hướng tới bậc Liễu sinh (?) (bậc thấu suốt lẽ sinh tử), có vị hướng tới bậc A-duy-nhan. Vì vậy Như Lai thọ ký cho từng vị, rõ ràng và đầy đủ. Nên biết, này Chánh sĩ, Phật không bao giờ cười vô cớ."

 Khi Phật nói lời ấy, bảy mươi ức na-thuật (na-thuật: một đơn vị đếm cực lớn) Bồ-tát đạt bậc Đồng chân. Sáu mươi ức na-thuật Bồ-tát đạt bậc Liễu sinh. Ba mươi ức na-thuật Bồ-tát đạt bậc A-duy-nhan. Trăm nghìn tỳ-kheo đạt quả A-la-hán. Chín mươi ức na-thuật người bước vào dấu đạo (đạt quả thánh đầu tiên, bắt đầu vào dòng thánh). Chư thiên trong ba cõi đều được ánh sáng của pháp. Bấy giờ Thánh sư nói bài tụng:

 Pháp giới (toàn bộ mọi sự vật, hiện tượng) hết thảy đều không, sắc thân (thân có hình tướng) trong sạch và chân thật.

 Tổng trì (nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không quên mất) đưa người sang bờ đến chỗ tột cùng. Tam-muội không có nguyên nhân.

 Cõi Phật cũng chẳng phải là không, trí tuệ trong sạch cũng chẳng phải là có.

 Vì thương đời mà Ta hiện nụ cười. Các Chánh sĩ nên mau tiếp nhận.

 Bấy giờ trong hội có một vị Bồ-tát tên là Minh Kiến Quang Hiền. Vị ấy đứng dậy, sửa y phục, để trần vai phải, quỳ gối phải xuống, quỳ thẳng, chắp tay, tiến lên bạch Thánh sư: "Con có điều muốn hỏi. Kính mong Thánh sư dùng trí tuệ vô lượng giải bày những điều chúng con chưa được nghe." Thế Tôn nói: "Lành thay! Ông cứ tùy ý hỏi. Nay Ta sẽ vì ông trình bày đầy đủ điều cốt yếu." Bồ-tát Minh Kiến Quang Hiền thưa: "Bồ-tát Chánh sĩ xuất gia thế nào để chứng đạo đầy đủ, đạt tới Tát-vân-nhiên (trí biết tất cả, tức trí tuệ giác ngộ trọn vẹn của Phật)?"

 Thánh sư bảo: "Này Chánh sĩ, hãy lắng nghe, để tâm suy nghĩ kỹ điều cốt yếu. Khi chư Phật xuất gia, điều cốt yếu là phải có chỗ khởi phát. Ngài ngồi ngay ngắn, lặng lẽ suy tư, tâm sâu kín tĩnh lặng, thông suốt đến chỗ vi tế. Người chuyên tâm nghĩ về đạo ắt sẽ có cảm ứng. Những vị đáp lại sự cảm ứng ấy là các thiên tử cõi Tịnh Cư, Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên) và trời Tự Tại. Các vị liền sai Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) hóa ra bốn cảnh vô thường là hình ảnh già, bệnh, chết. Nhờ vậy Ngài chứng nghiệm rằng phải lìa dục để thoát khổ nạn, phải nghĩ về đạo trong sạch, phải đến nơi núi đầm tinh chuyên tu thiền. Ý ấy từ đó mới khởi lên. Từ Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời hộ trì bốn phương) trở xuống đều lo hầu hạ, cung cấp những gì cần thiết.

 Ngài đến cây bối-đa, nhớ nghĩ pháp xuất gia của các đức Phật trước, lấy Pháp làm thầy, chư thiên và Phạm thiên làm chứng. Gốc rễ lòng tin bên trong Ngài vững chắc. Từ lâu Ngài đã tập sáu độ, bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn, bình đẳng với mọi loài: từ, bi, hỷ, xả), bốn ân (ở đây chỉ bốn cách thu phục người: bố thí, nói lời yêu thương, làm lợi cho người, cùng làm việc với người), bốn thiền (bốn bậc thiền định từ thấp đến cao), năm thần thông, phương tiện khéo léo tùy lúc, ba mươi bảy phẩm, làm trọn đầy đủ việc của Phật. Từ khi phát tâm, Ngài chưa từng bỏ một ai. Bỗng nhiên Ngài tự giác ngộ.

 Đế Thích liền xuống, trao dao cạo cho Ngài. Bồ-tát tay trái nắm tóc, tay phải cầm dao, trong lòng tự nghĩ: "Ta cắt bỏ cấu bẩn của khổ do thói quen tạo ra, trồng gốc không vướng mắc. Ta dứt dòng sinh tử, không thối lui (?), thông tới nguồn Nê-hoàn (tức niết-bàn: cảnh giới đã diệt hết khổ, dứt hẳn sinh tử). Từ lúc mới khởi ý, ta luôn muốn rời nhà. Chí ta bền vững, tâm không lười mỏi. Ta vững sâu không thối chuyển, lòng tin và sự chứng ngộ đầy đủ, ý nghĩ rõ ràng." Dao chưa chạm tới, tóc bỗng tự rụng. Nhục kế (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu, một tướng tốt của Phật) tự nhiên hiện rõ.

 Bồ-tát nghĩ thầm: "Các đức Phật trước xuất gia cạo tóc, hẳn phải có ca-sa (áo của người xuất gia) làm pháp phục." Ngài vừa xét lòng và khởi ý nghĩ ấy, thiên tử cõi Tịnh Cư liền lấy một chiếc ca-sa tự nhiên mà có, làm bằng vải kiếp-ba-dục (một loại vải bông quý) của cõi trời Sắc giới, dâng lên Bồ-tát: "Kính mong Chánh sĩ nhận pháp phục này." Bồ-tát liền nhận và khoác lên thân. Áo trên thân ngay ngắn chỉnh tề, dáng vẻ uy nghiêm.

 Bấy giờ, ở vô lượng thế giới nhiều như cát sông Hằng, chư Phật đều thông suốt, thấy được nhau. Mỗi đức Phật đều gửi ca-sa đến trao cho Bồ-tát, và Bồ-tát nhận hết ca-sa của chư Phật. Chư Phật ở cõi này và cõi kia đều hiện uy thần, khiến những chiếc ca-sa chư Phật gửi đến hợp lại thành một chiếc áo, tên là Tát-phi Phật-đầu Chấn-việt (?). Chiếc áo ấy nay đang ở cõi Phạm thiên. Sau đó Bồ-tát ngồi ngay ngắn suốt sáu năm để trả cho xong duyên nợ đời trước. Hết sáu năm, vào canh cuối của đêm, giới chứng (sự chứng ngộ nhờ giữ giới trọn vẹn) mới hiện ra.

 Giới chứng là gì? Đó là lập chí nơi núi đầm vắng lặng mà nhận pháp. Tinh thần chân thật, chí khí cao xa, giữ giới mà hành đạo. Không tiếc tuổi thọ, xả bỏ thân thể. Xem muôn vật đều bình đẳng, không cầu lợi lộc hay được cúng dường. Giữ lấy tính Không (mọi vật đều không có thực thể cố định), thực hành sự tịch lặng, thường quán xét pháp trong sạch. Thực hành trong sạch bốn đẳng: từ, bi, hỷ, hộ (tức xả, buông bỏ). Tuyên bày bốn ân: bố thí, nói lời yêu thương, làm lợi cho người, cùng chung lợi ích với người. Có đủ lòng thương lớn không gì che lấp. Hiểu rõ bốn thiền, không tì vết, không ý nghĩ xảo trá.

 Xa lìa mắt và hình sắc. Buông bỏ tai và âm thanh. Ngăn mũi với mùi hương. Dứt miệng với vị nếm. Bên ngoài lìa sự xúc chạm. Dừng ý niệm. Diệt sáu dục. Bỏ thói quen cũ. Sắc dừng nơi sắc (?). Tiếng và hương đều dừng. Vị nếm và xúc chạm, vị nếm dừng (?). Xúc chạm và ý niệm dừng. Niệm trong sạch thì sắc sinh (?). Dứt tai với âm thanh. Lắng gốc mũi. Nhổ sức của miệng. Dừng xúc chạm. Định trụ nơi giác ý.

 Sắc chẳng phải sắc, cũng chẳng có cái gì chẳng phải sắc, không diệt sắc, không lấy sắc làm sắc. Bỏ các đại (các yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió). Bỏ thói quen cũ. Tiếng chẳng phải tiếng, cũng chẳng có cái gì chẳng phải tiếng, không lấy tiếng làm tiếng. Bỏ cái tiếp nhận ở bên kia, dừng cái khởi lên ở bên này, không còn duyên đối đãi, trở về gốc mà dứt. Hương chẳng phải hương, cũng chẳng phải không phải hương, không lấy hương làm hương. Tinh thần trống không trong sạch, làm trong sạch thần túc. Vị chẳng phải vị, cũng chẳng phải không phải vị, không lấy vị làm vị. Lặng lẽ, nhẹ nhàng (?), làm mạnh các căn và các lực (năm căn và năm lực trong ba mươi bảy phẩm: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ). Xúc chạm chẳng phải xúc chạm, cũng chẳng phải không phải xúc chạm, không lấy xúc chạm làm xúc chạm. Bốn đại trong sạch, làm trong sạch chỗ trụ gốc.

 Tâm, ý và thức duyên theo bảy pháp (?). Bảy pháp trong sạch thì làm trong sạch chỗ hướng tới. Tâm mà không có tâm, không lấy tâm làm tâm. Ý mà không có ý, không lấy ý làm ý. Thức mà không có thức, cũng chẳng phải không phải thức, không lấy thức làm thức, chẳng phải ý thức. Hợp lại làm một, dùng cái một để biết cái một mà trừ bỏ cái một, không vì cái một mà dao động. Làm trống không mảnh đất gốc, làm trong sạch chỗ hướng về gốc. Bỏ danh dự. Lìa các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng). Không có dòng giống. Không chạy theo đám đông. Xa lìa hình tướng. Không có ta. Không có người, không có thọ mạng. Bỏ việc mong cầu sự sống. Không có tưởng về ba cõi.

 Không có thức, không có ta. Không có ngã, không có người. Không có mạng, không có ý. Không có tên, không có dòng giống. Không biến hóa, không con số, không tạo tác. Không từ đâu đến, không đi về đâu. Không khởi lên, không diệt đi. Không thân, không phạm lỗi, không miệng, không lời. Không tâm, không niệm. Không việc đời. Không tính toán, tưởng tượng. Không có việc gì làm duyên. Không có chỗ trụ. Cũng không có giới, cũng không có người giữ giới. Không có ý niệm thành tựu, cũng không có hư hoại. Đó gọi là cấm giới, là giới trong sạch cả trong lẫn ngoài, là cấm giới của Phật. Giới ấy không tì vết, và cũng không có người chấp vào giới. Không giận, không hờn, an định thanh tịnh, đi trên con đường vượt khỏi thế gian.

 Lúc Bồ-tát Chánh sĩ mới ngồi dưới cây, Ngài bắt đầu làm trong sạch giới chứng. Ngài bỏ gốc khổ của dục, lìa ý tán loạn. Không có tưởng khởi lên, không có tưởng bất động, không có tưởng vi tế. Không có tưởng về ta, không có tưởng về người kia, không có tưởng về khoảng giữa. Không có tưởng về đây và kia, không có tưởng về trong và ngoài. Không có tưởng về đạo, không có tưởng về đời, không có tưởng về sự diệt; diệt rồi thì không còn tưởng. Không có cái tưởng về sự "không có không tưởng" (?). Không có cái "không có không tưởng" (?). Dứt hết cả tưởng về sự không dứt hết.

 Như vậy, này Chánh sĩ, Bồ-tát ngồi dưới cây lập được giới chứng, làm trong sạch gốc của một nghìn tám trăm giới. Số giới ấy vừa xong, tòa kim cương (tòa ngồi bền chắc không gì phá nổi, nơi Phật thành đạo) bỗng từ đất nứt ra mà hiện lên. Cung ma ở tầng trời thứ sáu (cõi trời cao nhất của cõi Dục, nơi ma vương ở) rung chuyển dữ dội. Chư thiên trong ba cõi không yên ở chỗ của mình, đều cùng xuống đến cây bối-đa, cúng dường và hầu hạ những gì cần thiết. Khắp các thế giới nhiều như cát sông Hằng bỗng vang lên tiếng lớn, trong tiếng ấy nói rằng: "Đêm nay vị Bồ-tát ngồi dưới cây đã mở ra sự chứng ngộ." Chúng sinh ai nấy đều nghe thấy, đều trông thấy.

 Như vậy, này Chánh sĩ, đó là Bồ-tát có đủ giới chứng mà thành Tát-vân-nhiên. Ba minh, sáu thông (sáu thần thông), ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có), mười lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), thần thông và bốn vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi khi thuyết pháp) đều đầy đủ cả. Ba nghìn thế giới sáu lần chấn động. Nhờ công đức, Ngài hàng phục được ma. Ánh sáng chiếu khắp các thế giới nhiều như cát sông Hằng. Chúng sinh nhờ ánh sáng từ bi ấy mà cùng lúc được an ổn, đều phát ý đạo Vô thượng Chánh chân."

 Khi Phật nói điều này, tám trăm tỳ-kheo đạt quả A-la-hán. Ba vạn trời và người đều được pháp nhãn (mắt pháp, tức thấy rõ chân lý). Ba nghìn thanh tín sĩ (cư sĩ nam có lòng tin trong sạch) đạt quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục). Các Chánh sĩ như Hiền Nho đều đạt được bậc Liễu sinh (?). Toàn thể hội chúng đều phát ý đạo Vô thượng Chánh chân.

 Bấy giờ Thánh sư bảo Hiền Nho: "Xưa có một lần Ta đến nước Câu-thiểm-di (nước Kausambi ở miền bắc Ấn Độ cổ). Lúc ấy bè đảng thiên ma (ma ở cõi trời) bỗng dẫn bộ hạ trà trộn vào đại chúng. Chúng mặc áo khác lạ, sống chung với mọi người, hễ có chuyện là gây tranh cãi, kiện tụng. Chúng chê bai lẫn nhau, xúi giục hai bên chống nhau. Các tỳ-kheo còn trong vòng sinh tử, chưa thông hiểu thể đạo, sinh lòng giận dữ bực bội, mỗi người rời chúng tản đi. Chỉ có các bậc chân nhân A-la-hán thì mỗi vị vào ở trong núi rừng.

 Lúc ấy, này Hiền Nho, ba tháng hạ (ba tháng mùa mưa, chư tăng ở yên một chỗ để tu tập) đã qua, cuối năm tu đã đến. Đến lễ bát-hòa-lan (lễ cuối mùa an cư, chư tăng họp lại tự nêu lỗi của mình để sám hối), vào đêm mười bốn, lúc sao Mai mọc, Ta chỉ bảo A-nan (vị thị giả của Phật) đánh kiền-chùy (?) (đồ gõ để báo hiệu tập họp chư tăng) và trải đệm cỏ, rồi chỉ cùng A-nan làm lễ bát-hòa-lan. Lúc ấy, thiên tử cõi Tịnh Cư ở giữa hư không bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay chúng tỳ-kheo đều đã tản đi. Nay Phật thọ tuế (nhận thêm một tuổi đạo sau mùa an cư) sao lại chỉ có một mình?"

 Phật bảo thiên tử: "Xưa Ta xuất gia, ông đã làm chứng. Khi Ta đến cây bối-đa, ông lại làm chứng. Nay Ta thọ tuế, ông lại làm chứng. Ở cõi Diêm-phù-lợi (tức cõi Diêm-phù-đề, thế giới loài người), quanh khắp ba nghìn thế giới và vô lượng thế giới, các đức Đa-tát-a-kiệt (tức Như Lai, phiên âm từ tiếng Phạn) thành Tát-vân-nhiên. Từ khi các Ngài thành Phật cho đến khi nhập Nê-viết (tức niết-bàn), ông đều làm chứng cả ba lần, rõ ràng đầy đủ. Nên biết, thiên tử, Đa-tát-a-kiệt có trí tuệ đạo và thần thông, một mình bước đi trong ba cõi mà còn cần có người làm chứng, huống gì những người tu đạo, sao có thể không có thầy?"

 Ngài lại bảo thiên tử Tịnh Cư: "Vào đời mạt pháp (thời kỳ cuối khi giáo pháp suy yếu), có nhiều người lập chí giữ mình trong sạch, tâm đạo ngay thẳng sáng suốt, không ưa thế tục, ẩn ở núi rừng, thật lòng có chí bền vững muốn xuất gia. Nếu họ không có thầy để nương theo học, thì nên làm theo pháp xuất gia của Ma-ha Ca-diếp (vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hạnh khổ hạnh). Lìa dục, lấy việc bỏ dục làm chứng. Lìa tục, lấy việc bỏ tục làm chứng. Lìa danh dự, lấy việc bỏ tiếng khen làm chứng. Lìa hình tướng, lấy việc quên thân làm chứng. Lìa sự mong cầu trong và ngoài, lấy việc bỏ mong cầu làm chứng.

 Như vậy đó, thiên tử. Ma-ha Ca-diếp dùng năm điều chứng này, liền cạo râu tóc, khoác ca-sa. Thầy của ông là pháp tự nhiên trong sạch. Ông cảm động chư Phật mười phương, khẩn thiết tự trình bày, ngưỡng nhớ pháp xuất gia của Phật, xin chư thiên cõi Tịnh Cư làm chứng. Ba điều chứng đã rõ ràng, ông liền thành tỳ-kheo, chuyên tu mười hai hạnh đầu-đà (mười hai pháp tu khổ hạnh như đi xin ăn, ở nơi vắng vẻ, ngày ăn một bữa, ngồi không nằm...). Hạnh nào ông cũng giữ bền vững, chứng được chỗ không khởi tưởng. Lúc ấy, ngay dưới gốc cây, Ca-diếp đã có đủ năm thần thông. Sau cùng khi gặp Phật, ông có đủ cả sáu thần thông.

 Như vậy, thiên tử, tỳ-kheo đời mạt pháp hãy suy nghĩ kỹ về pháp này. Chớ tự kiêu căng, cầu danh tiếng, chê bai đại chúng để mong được cúng dường. Cũng không được dựa vào pháp này một cách cẩu thả mà quay lưng với chúng tăng, không chịu theo thầy. Pháp này chỉ dành cho trường hợp hoàn toàn không có tỳ-kheo nào đủ tư cách làm thầy, khi ấy mới nên noi theo mà thực hành. Nếu có tăng thì phải xin tăng làm chứng. Phật, Pháp, Tăng là Tam bảo (ba ngôi báu), ngang với Như Lai. Vì thế Đa-tát-a-kiệt khen chúng tăng tỳ-kheo hiểu rõ giới luật là bậc đứng đầu. Nên biết, thiên tử, trong tăng tỳ-kheo ắt có đủ người theo cả ba thừa."

 Khi Phật nói lời ấy, thiên tử cõi Tịnh Cư và tám bộ chúng nghe kinh xong đều vui mừng, làm lễ rồi lui ra.

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video