Giải thích về Hình, thiên thứ mười sáu
Sách truyện nói: Hình là hình phạt, giết chóc (trong thuật số, hình là quan hệ trừng phạt, làm tổn hại nhau giữa các can chi). Một là hình suy tạ, tức hình của sự suy tàn (chú gốc: là chính hình của Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ — năm hành, tức năm loại khí cơ bản tạo nên vạn vật). Hai là hình chế ngự, tức hình để kìm giữ (chú gốc: là hình của mười can). Ba là hình bất tốn, tức hình của sự hỗn hào (chú gốc: là hình khắc của mười hai chi). Truyện Dực Phụng (truyện trong "Hán thư" về Dực Phụng, học giả thời Hán giỏi thuật số) nói: Kim cứng, Hỏa mạnh, mỗi thứ ở phương của mình; lá cây rụng về gốc, nước chảy về ngọn (nguyên văn chép chữ "vị" (?)).
Tỵ, Dậu, Sửu là ngôi của Kim, ở phương tây. Nói Kim cậy mình cứng, không vật gì đương đầu nổi. Tháng tám dương khí từ Dậu mà vào, nhân đó bẻ gãy Kim, nên hình của Kim ở phương tây.
Dần, Ngọ, Tuất là ngôi của Hỏa, ở phương nam. Nói lửa cậy mình mạnh, không vật gì đương đầu nổi. Tháng năm dương khí (?) sinh ra ở Ngọ, nhân đó bẻ gãy Hỏa, nên hình của Hỏa ở phương nam.
Hợi, Mão, Mùi là ngôi của Mộc. "Lá cây rụng về gốc" nghĩa là lá rụng trở về rễ. Hợi, Mão, Mùi là rễ của Mộc, hình của nó ở phương bắc. Nói Mộc cậy mình tươi tốt đẹp đẽ, nên âm khí hình phạt nó, khiến nó tàn héo.
Thân, Tý, Thìn là ngôi của Thủy. "Nước chảy về ngọn" là vì tính nước chảy về đông, đi rồi không trở lại, nên gọi là ngọn; vì vậy hình của Thủy ở phương đông. Nói Thủy cậy mình có âm đức, nên dương hình phạt nó khiến nó không trở về được.
Thổ ở trung ương, gửi sự vượng (thịnh) vào tứ quý (bốn tháng cuối mùa: tháng ba, sáu, chín, chạp âm lịch). Thổ lấy Mùi làm trường sinh (giai đoạn mới sinh ra trong vòng mười hai giai đoạn thịnh suy của một hành), Sửu làm quan đới (giai đoạn trưởng thành, như người mới đội mũ), mộ (giai đoạn thu tàng, như bị chôn cất) ở Thìn, thiên hình (hình của trời) ở Tuất. Ý nói sức Thổ lớn nhất, chỉ có trời mới hình phạt được nó, nên thiên hình ở Tuất.
Hình chế ngự là hình của mười can. Chi đến khắc can ngày là nghịch loạn, nên thêm hình vào để kìm giữ. Phàm nơi hình của can đặt lên, chiến tranh không ra khỏi chỗ dưới đó (?). Hình của Giáp ở Thân, của Ất ở Dậu, của Bính ở Tý, của Đinh ở Hợi, của Mậu ở Dần, của Kỷ ở Mão, của Canh ở Ngọ, của Tân ở Tỵ, của Nhâm ở Tuất, của Quý ở Mùi.
Hình bất tốn là hình của mười hai chi. Ý nghĩa có ba phần:
Thứ nhất, Dần hình Tỵ, Tỵ hình Thân, Thân hình Dần, là hình vô ân (hình vô ơn). Nói trong Dần có Hỏa tạp (ẩn tàng), không thương xót Kim tạp trong Tỵ, nên Dần hình Tỵ. Tỵ sinh ra Canh Kim, lại bắt chước điều xấu, dựa vào Thổ tạp trong Tỵ, không thương xót Thủy tạp trong Thân, nên (nguyên văn chép "Thủy" (?)) đi hình Thân. Thân đứng dưới Tỵ (?), thấy Thổ trong Tỵ — nơi sinh ra mình — bị Dần hình, nên lại đi hình Dần. Đó là hình vô ân.
Thứ hai, hình cậy thế: nói Mùi Thổ cậy mình là trường sinh mà khinh Sửu mới đến quan đới, nên Mùi hình Sửu. Sửu cậy mình là quan đới mà khinh Tuất Thổ đã bị hình trước, nên Sửu đi hình Tuất. Tuất lại trút cơn giận, tự cậy là tuần thủ Giáp Tuất (ngày đầu của một tuần; tuần là nhóm mười ngày can chi) mà đi hình tuần mạt (ngày cuối tuần) Quý Mùi. Đó là hình cậy thế.
Thứ ba, hình vô lễ: nói từ ngày tinh dương tự sinh, dương khí ở Tý, còn Mão là cửa mặt trời; Tý là cha của Mão (Tý thuộc Thủy sinh ra Mão thuộc Mộc), vậy mà đứng ngang hàng, không có lễ khiêm cung, vì thế Mão và Tý là hình vô lễ. Truyện Dực Phụng nói: Tý là tham lang (tham lam như sói), Mão là âm tặc (ngấm ngầm hại người), bậc vua chúa coi đó là ngày kiêng kỵ, ngày lỡ việc (?). Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi tự hình (tự hình phạt chính mình), nghĩa đã thấy ở trên.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video