# Phật nói kinh Tâm Minh
Phật nói kinh Tâm Minh
Đời Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch.
Phật nói kinh Tâm Minh, một quyển.
Tam tạng (vị tăng tinh thông cả ba kho giáo pháp: kinh, luật và luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi (một nước ở Trung Á), dịch vào đời Tây Tấn.
Tôi nghe như vầy. Một thời Phật đi đến núi Linh Thứu (núi Kên Kên, nơi Phật thường thuyết pháp) gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa). Cùng đi có năm trăm vị tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ đủ giới) và tứ bộ chúng (bốn nhóm đệ tử của Phật: tăng, ni, cư sĩ nam và cư sĩ nữ). Sáng sớm, Phật mặc áo, cầm bát, đến một ấp nhỏ để đi phân vệ (khất thực, xin thức ăn để nuôi thân). Các vị trời, rồng và thần linh theo sau hầu hạ. Phật đến đứng ngoài cổng nhà một vị phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn, ngoài đạo Phật).
Phật phóng ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương. Lúc ấy vợ ông phạm chí đang nhóm bếp nấu cơm. Bà thấy ánh sáng chiếu vào người, thân thể được yên ổn, lòng cứng cỏi bỗng được tháo gỡ vô cùng (?). Bà tự nghĩ: "Ánh sáng này không giống ánh sáng của mặt trời, mặt trăng, của Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm), Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương) hay của chư thiên." Bà vui sướng không kìm được. Quay lại, bà thấy Phật đoan nghiêm đẹp đẽ khác thường, như mặt trăng giữa các vì sao, tướng mạo kỳ lạ, cao vời. Phật có đủ các vẻ đẹp, các căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) lặng lẽ thanh tịnh, không hề suy giảm, đã dựng lập sự tịch lặng cao nhất (?), đạt được định (trạng thái tâm hoàn toàn tập trung, an tĩnh) bậc nhất. Ngài như mặt trời mới mọc trên đỉnh núi; như vị Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) ngự đến điện lớn, có bề tôi phò tá theo hầu; lại như Đế Thích ngự trên cõi trời Đao Lợi (cõi trời thứ hai trong các cõi trời dục giới); như Phạm Thiên vương ở bậc tôn quý thứ bảy (?); như tuyết trên núi cao sáng rực, hiện ra khắp nơi.
Bà càng thêm hớn hở, lại tự suy nghĩ: "Nay được thấy Phật và đệ tử của Phật, thật đúng với ước nguyện từ lâu. Ta muốn đem thức ăn dâng lên bậc Chánh giác (người đã giác ngộ chân chính, tức Phật). Nhưng ta thầm xét người chồng ngu muội của ta không tin đạo đức, chỉ chuộng tà nghi, theo sáu mươi hai thứ tà kiến (các quan niệm sai lầm của ngoại đạo thời ấy). Nếu thấy ta bố thí, ông ấy ắt sẽ oán giận. Do lỗi lầm đời trước, ta mất thân nam mạnh mẽ, rơi vào thân nữ, bị người khác kiềm chế. Muốn bố thí cho bậc Thánh tôn mà không được tự quyết. Ta nên thuận theo để giữ ý chồng, vậy phải làm sao đây?" Bà liền lọc cơm, lấy một vá nước cơm dâng lên Phật. Nhờ oai thần của Phật, trong bát tự nhiên có đủ trăm món ăn ngon. Lúc ấy Phật làm lễ đạt sấn (lời chú nguyện, chúc phúc cho người bố thí sau khi nhận thức ăn), miệng nói kệ khen rằng:
Dù đem trăm con ngựa,
Yên cương nạm vàng bạc,
Đem tặng thí cho người,
Chẳng bằng vá nước cơm.
Dù đem xe bảy báu (bảy thứ quý như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, mã não, san hô...),
Chở đầy các của quý,
Vá nước cơm thí Phật,
Phước ấy vượt hơn kia.
Nếu thí trăm voi trắng,
Ngọc sáng, chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo trang sức) trang hoàng,
Dâng Phật một vá nước,
Phước ấy vượt trên kia.
Như Chuyển luân Thánh vương,
Hoàng hậu ngọc nữ quý,
Đoan chính không ai bằng,
Thân đeo chuỗi bảy báu,
Những thứ quý như vậy,
Mỗi thứ đủ cả trăm,
Đều đem bố thí người,
Chẳng bằng một vá nước.
Lúc ấy ông phạm chí đứng lặng nghe Phật khen ngợi, trong lòng nghi ngờ, bước tới hỏi Phật: "Một vá nước cơm thì đáng giá gì mà lại được khen ngợi như vậy? Đem bao nhiêu châu báu, voi, ngựa, xe cộ ra bố thí thì không thể chê bai được, vậy mà lại nói không bằng việc thí một vá nước cơm. Nước cơm này không đáng một đồng, thế mà lại khen là hơn gấp bao nhiêu ức lần, ai mà tin được?"
Bấy giờ Đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) liền hiện tướng lưỡi rộng dài, che kín mặt, lên đến tận cõi trời Phạm Thiên, rồi bảo ông phạm chí: "Ta từ vô số trăm nghìn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) đến nay, luôn hết lòng chân thật thực hành lục độ vô cực (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), đem mọi thứ mình có ra bố thí không tiếc, nên mới được cái lưỡi này. Há nói dối mà có được sao? Ta muốn hỏi ông, ông hãy thật lòng trả lời. Ông đã từng qua lại giữa thành Xá Vệ (kinh đô nước Câu-tát-la) và thành La Duyệt (tức thành Vương Xá) chưa? Giữa đường có một cây tên là Ni-câu-loại (một loại cây đa lớn), bóng mát che được cho người của năm trăm cỗ xe phải không?"
Ông đáp: "Vâng, đúng vậy. Có cây ấy, chính tôi đã thấy."
Thế Tôn lại hỏi: "Hạt giống của nó lớn chừng nào?"
Đáp: "Hình như hạt cải."
Phật bảo phạm chí: "Ông thật là người nói hai lời. Hạt thật như hạt cải thì sao cây lại to lớn thế?"
Đáp: "Thật đúng như vậy, tôi không dám dối."
Phật lại bảo: "Hạt giống như hạt cải mà mọc thành cây to lớn; đất nuôi lớn nó chẳng tốn gì mà bóng che lại càng rộng (?). Huống chi Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như), bậc Vô thượng Chí chân Đẳng chánh giác (bậc giác ngộ chân thật, trọn vẹn, cao tột không ai hơn), nơi hội tụ vô lượng phước đức, hơn hết thảy! Ngài đầy đủ giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (năm phần công đức của bậc giác ngộ: giữ giới, thiền định, trí tuệ, sự thoát khỏi mọi ràng buộc, và sự thấy biết rõ mình đã thoát khỏi ràng buộc), có lòng đại từ (thương yêu, ban vui) và đại bi (xót thương, cứu khổ) rộng lớn, không ai là không cứu độ. Đem thức ăn dâng cúng Ngài thì phước đức khó mà tính được." Ông phạm chí im lặng, không còn gì để đáp lại.
Bấy giờ Phật mỉm cười. Ánh sáng năm màu từ miệng Phật phát ra, chiếu khắp chúng sinh trong năm cõi (năm nẻo luân hồi: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) ở mười phương. Chư thiên dứt được ham muốn, loài người lòng vui vẻ, ngạ quỷ (ma đói) được no đủ, chúng sinh địa ngục dứt cơn đau đớn, loài súc sinh mở mang trí ý, tội lỗi được tiêu trừ. Ánh sáng ấy rồi quay về chỗ Phật. Phép mỉm cười của chư Phật đều có điềm lành nhất định: khi thọ ký (báo trước việc một người sẽ thành Phật hoặc đạt quả vị trong tương lai) cho Bồ-tát (người tu hành lập nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh), ánh sáng chiếu khắp mười phương rồi đi vào đỉnh đầu; khi thọ ký cho Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên), ánh sáng đi vào giữa mặt; khi thọ ký cho Thanh văn (người giác ngộ nhờ nghe lời Phật dạy), ánh sáng đi vào vai (?); khi nói việc sinh lên cõi trời, ánh sáng đi vào rốn; khi nói việc sinh vào cõi người, ánh sáng đi vào đầu gối; khi nói việc rơi vào ba đường khổ (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), ánh sáng đi vào lòng bàn chân.
Niềm vui của chư Phật: không phải cười vì ham muốn, không phải cười vì giận, không phải cười vì si mê, không phải cười vì buông lung, không phải cười vì ham lợi, không phải cười vì vinh hiển, không phải cười vì giàu có. Nay Phật thương xót muôn loài một cách bình đẳng, cười vì lòng đại từ, không có bảy điều kia.
Hiền giả A Nan (thị giả, người em họ của Phật) biết phân biệt bảy pháp: biết pháp, hiểu nghĩa, rõ thời, rõ tiết độ, thông suốt việc của hội chúng, tự xét lại bản thân, và rõ căn tánh của mọi người. Ông liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa lại y phục, quỳ thẳng mà hỏi Phật: "Vì sao Phật mỉm cười? Xin Ngài nói rõ ý ấy."
Phật bảo A Nan: "Ông có thấy người vợ ông phạm chí phát tâm lớn không?"
Đáp: "Con đã thấy."
Phật nói: "Người phụ nữ này khi mạng chung sẽ chuyển thân nữ thành thân nam, sinh lên cõi trời, làm bậc tôn quý giữa chư thiên; rồi sinh xuống thế gian làm người cao quý nhất trong loài người. Người ấy sẽ hiểu được pháp sâu xa nhiệm mầu: mọi sự như huyễn, như hóa, như bóng trăng dưới nước, như tiếng vang, như dã mã (ảo ảnh do hơi nóng bốc lên trên đồng, trông như bầy ngựa chạy). Sau ba mươi kiếp sẽ thành Phật, hiệu là Tâm Minh Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của một vị Phật: bậc đến từ chân như; bậc chân thật cao tột; bậc giác ngộ trọn vẹn; bậc đầy đủ trí tuệ và đức hạnh; bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát; bậc hiểu rõ thế gian; bậc cao nhất không ai hơn; bậc dùng đạo pháp điều phục người; bậc thầy của trời và người; bậc giác ngộ được thế gian tôn kính)."
Ông phạm chí trong lòng khâm phục, năm vóc gieo xuống đất (hai đầu gối, hai khuỷu tay và trán chạm đất, cách lạy kính cẩn nhất), hết lòng tự trách, sám hối rằng: "Con như đứa trẻ nhỏ, ngu si tối tăm, ôm lòng nghi ngờ do dự, không nhận ra bậc Đại Thánh, miệng thốt lời thô lỗ. Xin Ngài tha thứ tội lỗi cho con."
Phật nói: "Lành thay, lành thay! Nếu ai tự thấy lỗi mình, quy y Phật, theo đạo pháp và giới luật mà sám hối những tai ương, cấu nhiễm, thì tội lỗi giảm dần, phước đức ngày càng tăng thêm."
Ông phạm chí lại thưa: "Kính xin Ngài rủ lòng đại bi, ban ơn thương xót thu nhận, cho con được xuất gia." Phật liền nhận ông làm sa-môn (người xuất gia tu hành). Râu tóc của ông tự rụng, pháp y (áo của người tu) tự có trên thân. Khi ấy Thế Tôn giảng Tứ thánh đế (bốn chân lý cao quý): khổ (đời là khổ), tập (nguyên nhân gây ra khổ), tận (sự diệt hết khổ) và đạo (con đường đưa đến diệt khổ). Ông phạm chí vui mừng hớn hở, dứt sạch mọi lậu hoặc (phiền não làm cho chúng sinh trôi lăn trong sinh tử), tâm ý được giải thoát.
Phật nói như vậy xong, Hiền giả A Nan, tứ bộ chúng, trời, người, rồng, thần đều phát đạo tâm (lòng hướng đến giác ngộ), vui mừng cúi đầu đảnh lễ.
Phật nói kinh Tâm Minh
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video