Thiên 1 — Kinh Nai Mẹ (trọn kinh)

 # Kinh Phật nói về nai mẹ — phần thứ hai

 Kinh Phật nói về nai mẹ

 Đời Tây Tấn (triều đại Trung Hoa, năm 265–316), ngài Trúc Pháp Hộ (vị cao tăng chuyên dịch kinh Phật) dịch

 Kinh Phật nói về nai mẹ

 Tam tạng pháp sư (danh hiệu tôn xưng vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là các sách giảng giải) Trúc Pháp Hộ đời Tây Tấn dịch

 Phật nói: Ngày xưa có mấy trăm con nai họp thành bầy. Chúng đi theo nơi có nước có cỏ, lấn đến gần làng xóm của người. Vua nước ấy ra đi săn, bầy nai bèn chạy tán loạn mỗi con một ngả. Có một con nai mẹ đang mang thai chạy đi một mình. Nó bị đuổi theo, đói và mệt, lạc bầy, buồn bã thẫn thờ.

 Rồi nó sinh được hai con, để con lại mà đi kiếm ăn. Đi một mình, hoảng sợ, rối trí, nó lỡ sa vào bẫy của người thợ săn. Nó kêu thảm thiết, muốn ra mà không thoát được. Người thợ săn nghe tiếng liền đến xem. Thấy nai thì mừng, bước tới định giết.

 Nai bèn cúi đầu van xin, tự trình bày: "Tôi vừa mới sinh hai con, chúng còn nhỏ dại chưa biết gì, mới lơ mơ chưa phân biệt được đông tây. Xin ngài cho tôi một chút thời gian, tạm về thăm con. Tôi sẽ dẫn chúng đi chỉ chỗ có nước có cỏ để chúng sống được, và khóc than từ biệt hai con cho trọn; còn sống chết dài ngắn là do số mệnh. Mong ngài rủ lòng tha thứ, thương xót đến loài biết suy nghĩ. Nếu được ngài thương mà cho đi để gặp con, thì loài nai thú như tôi thật không báo đáp nổi; trời sẽ phù hộ người có đức, phúc đổ về cho ngài không cùng. Được thả đi rồi, đến hẹn tôi không trái lời thề. Tôi sẽ quay về chịu chết ngay, lòng con thú này không oán hận."

 Lúc ấy người thợ săn nghe nai nói, vừa kinh ngạc vừa lạ lùng, lông tóc dựng đứng. Lạ thay, nó biết nói, hiểu biết còn hơn tình người. Ông liền hỏi nai: "Ngươi là ma quỷ hay là thần cây núi rừng? Phải chăng ngươi biến hóa mê hoặc, mượn hình con nai? Hãy nói thật cho ta biết rõ duyên cớ."

 Nai đáp: "Vì tội tham lam tàn ác đời trước nên tôi phải mang thân nai. Tôi hết lòng thương nhớ con nên mở miệng nói được, chứ không phải ma quỷ. Chỉ mong ngài thấu hiểu, thương xót cho kẻ còn sống, thả kẻ sắp chết đi; rồi tôi sẽ quay về, cam lòng chịu chết để giữ trọn lời hứa."

 Người thợ săn nghe vậy thì tin lời nó hơn, nhưng lòng còn tham, không chịu nghe theo, bèn bảo nai: "Người đời ai nấy còn chẳng có lòng thành thật, huống chi ngươi là loài nai súc vật. Thương con, tiếc thân, ngươi còn muốn giữ toàn mạng sống; đã thoát chết mà đi thì có lẽ nào còn hẹn ngày quay về. Lệnh vua gấp gáp, e rằng vua ắt sẽ biết chuyện, bắt tội ta làm mất nai, ta lại phải chịu phạt nặng. Dù trong lòng không nỡ, nhưng việc bất đắc dĩ, rốt cuộc ta không thể thả ngươi."

 Nai lúc ấy hoảng sợ, khổ sở đáp lại: "Nai tuy là loài súc vật hèn mọn, nhưng cam lòng chết, không oán hận. Tôi xin hẹn ngày rồi sẽ trở lại, đâu dám trái lời. Nếu ngài vì tôi mà mắc tội, tôi chỉ xin ngài ban cho chút ân này, ấy chính là ngài gieo trồng phúc đức (?). Tôi đi thì con còn sống, tôi ở lại thì con chết. Xin cho tôi đi, đúng hẹn sẽ về; thần linh làm chứng cho lời tôi. Cái chết có gì đáng tiếc mà lại phải trái với lời hứa trong lòng? Chỉ vì thương nhớ hai con nên tôi mới khẩn thiết như vậy. Chúng sinh ra chưa biết mặt mẹ, rồi sẽ đều mất mạng. Một mình tôi chịu chết mà giữ trọn được hai con, thì dứt được nỗi đau khổ lớn cho cả ba mẹ con."

 Nai mẹ cúi đầu kêu gào, miệng nói bài kệ (bài thơ ngắn có vần điệu trong kinh Phật, dùng để bày tỏ hay tóm ý) rằng:

 Thân tôi là loài nai thú, rong chơi kiếm ăn nơi rừng rậm đầm lầy.

 Sinh ra hèn mọn, tham tiếc thân mạng, chẳng thể tự mình đi tìm cái chết.

 Nay sa vào bẫy của ngài, tự biết phận mình phải chịu dao thớt.

 Chẳng tiếc tấm thân tanh hôi này, chỉ thương hai đứa con mà thôi.

 Chỉ vì đời trước của tôi hung bạo, chẳng thành thật,

 Chẳng tin nỗi khổ của sống chết, chẳng tin tội và phúc phân định rõ ràng.

 Làm điều ác tự chuốc lấy tội, nay phải chịu thân hình súc vật.

 Nếu được ban cho chút thời gian sống, rốt cuộc tôi chẳng trái lời thề hẹn.

 Bấy giờ người thợ săn nghe tiếng nai kể lể, rất lấy làm lạ và khen ngợi. Nhưng vì tham lợi, muốn làm xong việc, ông không muốn thả đi, bèn trách mắng, kể tội nai rằng: "Kẻ khéo giả dối thì không thật, kẻ gian trá thì khó tin; bày đặt viển vông muôn kiểu, xảo quyệt chẳng phải một cách. Các ngươi lấn hại cây trồng, phá lúa má của người, vì tội ấy mà tự chui đầu vào bẫy ta. Nay ta phải giết ngươi đem dâng cho bếp vua. Chớ nói dối lừa ta để mong thoát. Ai mà chẳng quý thân sợ chết, ai chịu đem mạng mình nộp? Người ta lúc không có cái ăn còn khó giữ hẹn, huống chi súc vật. Đã giữ được mạng, thoát chết rồi, có lẽ nào còn hẹn ngày quay lại. Ngươi chỉ nên chịu chết, ta rốt cuộc không thả."

 Nai lúc ấy nhớ con, sợ hãi, chống chân trước, quỳ hai gối, cúi đầu rơi lệ, kêu rên than thở, lại nói kệ rằng:

 Dù thân là loài nai súc vật, không biết phép tắc nhân nghĩa,

 Lẽ nào được nhận ơn từ bi, được đi rồi lại không quay về?

 Thà chịu đau đớn bị xé xác, chứ không sống còn bằng sự dối trá.

 Thương xót hai con khốn cùng, xin cho tôi chút thời gian ngắn ngủi.

 Tội đời trước tự nhiên đến, nên phải chịu thân súc sinh;

 Bị người không tin, tai họa tự nhiên phải như thế.

 Dẫu vậy vẫn là gây nhân cho đời sau; tôi muốn thoát khỏi thân súc sinh.

 Xin phơi bày gan ruột, lòng thành tín, mong ngài nghe lời thề nặng của tôi:

 Nếu đời có kẻ ác, gây đấu đá chia rẽ chư tăng tỳ-kheo (người xuất gia theo Phật đã nhận giới luật đầy đủ),

 Phá tháp, hủy chùa Phật, và giết người giữ giới,

 Phản nghịch, hại cha mẹ, anh em cùng vợ con —

 Nếu tôi không quay về, tội tôi còn lớn hơn cả những tội ấy.

 Đó là tội cùng cực trong khắp thế gian, hết một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ lâu dài theo cách tính của đạo Phật) tai ương vẫn chưa dứt,

 Lăn lộn mãi trong cảnh bị thiêu đốt nấu nướng (ở địa ngục), từ chỗ kia lại đến chỗ này.

 Hãy nghĩ xem tội ấy sâu nặng biết bao, chịu đau đớn không có đầu cuối.

 Nếu tôi không quay về, tội tôi còn lớn hơn cả những tội ấy.

 Bấy giờ người thợ săn lại nghe lời nai, lòng càng kinh sợ, bèn lùi lại than rằng: "Ta chỉ thấy mọi người dân trong thế gian, nhờ phúc đời trước mà được sinh làm người, vậy mà ngu mê tối tăm, phụ ơn bạc nghĩa, không trung, không hiếu, không giữ chữ tín, không có lòng nhân, tham tàn vô đạo, dối trá để sống tạm qua ngày, chẳng biết đời là vô thường (mọi thứ đều đổi thay, không có gì còn mãi), chẳng biết nhận ra Tam tôn (ba ngôi đáng tôn kính trong đạo Phật: Phật; Pháp là lời Phật dạy; Tăng là đoàn thể người xuất gia tu hành). Con nai chỉ là súc sinh mà lời lẽ khẩn thiết, lời thề tha thiết, khác hẳn con người; nó bày tỏ tấm lòng son, dường như rõ ràng thật. Ta hãy xem có đúng như lời không để xét lòng nó."

 Ông bèn bước tới gỡ bẫy, tạm thả cho đi. Thế là nai mẹ ra khỏi bẫy mà đi, vừa ngoái lại vừa chạy, đến chỗ con. Nó cúi đầu ngửi con, liếm khắp thân chúng, nửa mừng nửa buồn, quanh quẩn bồi hồi, thở than khóc lóc, và nói kệ rằng:

 Mọi cuộc sum họp yêu thương đều do nhân duyên (các nguyên nhân và điều kiện hội đủ) mà hợp lại;

 Có hợp thì có lìa, mọi thứ vô thường, khó được lâu dài.

 Nay ta làm mẹ các con, thường sợ không tự giữ nổi mình.

 Sống ở đời nhiều nỗi sợ hãi, mạng sống như giọt sương đọng trên ngọn cỏ.

 Nai mẹ nói kệ xong, liền đưa hai con vào rừng, chỉ cho chúng phân biệt thứ ăn được, chỉ chỗ nước tốt cỏ tốt, dặn dò kỹ lưỡng, dạy cách sinh sống. Nghĩ đến lúc chia lìa, con sẽ côi cút, nước mắt nó tuôn như mưa, kêu thương đau xót, nói kệ từ biệt rằng:

 Đời trước ta làm điều dối trá, mang nợ, vướng vào tình yêu thương ràng buộc;

 Tàn hại mạng sống chúng sinh, tự mình trộm cắp, lại xui người khác giết.

 Việc mình làm theo mình như bóng theo hình, hôm nay phải chịu quả báo.

 Trả xong nợ cũ, không gây nghiệp mới, ta phải quay về cho đúng hẹn kia.

 Ta từng trái lời Phật, chẳng tin Pháp, ngang ngược trái lời răn của thầy và cha;

 Tự làm theo ý mình, tham không biết chán, buông thả theo ý ngu si.

 Tội báo nên làm súc sinh, phải làm thức ăn cho người.

 Tự biết phận mình, không dám oán, đến chết cũng không lừa dối nữa.

 Đời trước tham cầu, lấy của trái đạo, giết hại trộm cắp;

 Nên mỗi lần sinh ra đều làm súc vật, do nghiệp đời trước đuổi theo bắt kịp.

 Bị trói buộc sắp phải chết, sợ hãi chẳng còn hơi sống.

 Nhờ biết lời dạy của Tam tôn, ta được thả về để trọn tình mẹ con.

 Sáng nay ta đi gặp điều chẳng may, lỡ sa vào bẫy người thợ săn.

 Sắp phải bị mổ xẻ, nát tan, chịu tai ương từ đời trước.

 Vì thương các con, ta van xin mà được về đây; nay phải quay lại chịu chết.

 Thương hai con nhỏ côi cút, hãy gắng sức tự sống lấy.

 Đi thì nên theo bầy đàn, dừng thì nên ở giữa đám đông,

 Ăn thì nên cùng bạn tiến bước, nằm thì nên tỉnh táo, có động là dậy.

 Cẩn thận chớ đi chơi một mình, chớ chạy kiếm ăn bên đường.

 Nói xong ta liền vĩnh biệt, đi chịu chết, không trở về nữa.

 Lúc ấy nai mẹ nói kệ xong, từ biệt con mà còn chần chừ đến ba lần, cúi xuống ngẩng lên, cất tiếng đau thương, rồi quay lưng bỏ đi. Hai con kêu khóc buồn thương quyến luyến, chạy theo sau tìm mẹ, ngã quỵ rồi lại đứng dậy, kêu gọi thảm thiết, nói kệ than rằng:

 Vì tham muốn, mến tình thương yêu, nên sinh ra làm con của mẹ.

 Vừa mới mang thân hình, đã nhận lấy kiếp súc vật hèn.

 Sao lại thấy cảnh bị bỏ côi cút, mẹ mất mạng, chết ở nơi này?

 Nhớ mẹ, lòng đau như đứt, xin được cùng chết theo.

 Tự nghĩ từ lúc con sinh ra, chưa biết phía đông phía tây.

 Nghĩ mẹ thương chúng con, con phải báo ơn mẹ cho bú nuôi nấng.

 Sao nỡ sống mà chia lìa mãi, đời đời không còn gặp nhau.

 Nghĩ mẹ vì chúng con mà chịu khổ, con chẳng thiết sống một mình.

 Không có phúc nên mang thân súc vật, ít được che chở nên tai họa kéo đến.

 Vừa sinh ra còn mê muội, đã sớm bị bỏ côi cút.

 Phàm có sinh thì có chết, sớm muộn cũng phải đến;

 Cảnh khốn cùng hôm nay, con xin cùng chết một lúc với mẹ.

 Nai con nói kệ xong, mẹ nó xót thương, cúi đầu gào khóc, thương xót than oán, quay đầu ngoái nhìn, cất tiếng kêu bi thiết, bảo các con: "Các con quay về đi, đừng theo. Ta tự trả cho xong nợ cũ, đem mạng mình mà đền. Đừng để mẹ con cùng chết oan uổng. Ta chết cam lòng, chỉ thương các con còn non dại. Thế gian vô thường, ai rồi cũng phải chia lìa. Ta tự bạc mệnh, các con sinh ra không được che chở. Buồn thương làm gì, chỉ thêm lo khổ. Ta chỉ nên đi mau, trả xong nợ ngay hôm nay." Nai mẹ lại kêu lên, nói kệ cho con rằng:

 Trước kia ta vì tham đắm yêu thương, nay phải chịu thân súc vật khốn khổ.

 Đã sinh ra ở đời thì đều phải chết, không ai thoát khỏi nỗi khổ ấy.

 Phải chế ngự lòng mình, một lần lìa bỏ tham muốn, rồi sau mới được an vui lớn.

 Thà chết mà giữ trọn lòng thành, quyết không lừa dối để sống lay lắt.

 Bấy giờ nai con nghe lời kệ của mẹ, càng thêm thương nhớ, vừa kêu khóc vừa theo nhau đến chỗ đặt bẫy, tìm khắp đông tây, thì thấy người thợ săn nằm ngủ dưới gốc cây. Nai mẹ đi thẳng đến bên ông, cúi đầu kêu lớn để đánh thức ông, rồi nói kệ rằng:

 Tôi đem thân giữ trọn lời chân thật, chấm dứt kiếp sống súc sinh.

 Được thả đi, chẳng dám chậm trễ, nay về chịu hình phạt nơi dao thớt.

 Con nai ngài vừa thả đó, nay đã về đây chịu chết.

 Nhờ ngài từ bi với loài súc vật hèn, tôi được gặp mà từ biệt hai con,

 Dẫn chúng đi chỉ chỗ nước, chỗ cỏ, nói cho chúng nỗi khổ của vô thường.

 Dù chết muôn lần cũng không còn hận, nhớ ơn ngài chẳng dám phụ.

 Bấy giờ thợ săn nghe tiếng nai kêu, nói lời thành tín, giật mình thức dậy, lòng xúc động, kinh sợ; lòng thương xót trỗi dậy bên trong mà miệng chưa kịp nói ra. Nai liền cúi đầu, quỳ hai gối trước, lại hướng về thợ săn, vui vẻ tự trình bày, nói kệ cảm tạ rằng:

 Ngài trước đã thả tôi đi, đức dày hơn cả trời đất.

 Súc vật hèn được lòng từ bi nuôi nấng, xúc động thương cảm không kìm được.

 Mọi thứ đều vô thường, tôi vui lòng giữ chữ tín mà chết.

 Dứt hết oán đối, trả xong nhân duyên, oán thù từ đây chấm dứt.

 Ơn huệ của ngài khó quên, lòng cảm nhận đâu dám trái.

 Dù cảm tạ ngàn vạn lời, cũng không đủ báo ơn từ bi.

 Chỉ người giữ lòng tinh thành thì phúc sẽ tự nhiên đến.

 Hôm nay tôi cam lòng chịu chết, xin gửi gắm hai con cho ngài.

 Bấy giờ thợ săn cảm lòng thành ấy mà tỉnh hẳn (?). Lại nghe nai nói kệ, toàn là lời lẽ tinh tế sâu xa; thêm vào đó nó giữ chữ tín vững vàng, bỏ sống tìm chết để giữ trọn lời thề, mẹ con khóc thương theo nhau mà đến. Ông nghĩ: "Thân con nai này hẳn không phải tầm thường. Ta nhìn người đời, chưa ai sánh bằng. Tuy mang thân thú mà lòng như thần linh. Ta không có lương thiện, tàn bạo đã lâu; con nai lại biết giữ nghĩa, nói lời tin không phụ. Đó đáng là lời dạy sáng suốt, ta phải cúi đầu kính nhận, há còn dám nảy lòng xâm hại." Lập tức người thợ săn càng thêm nghiêm trang, khiêm nhường kính cẩn, xin lỗi, cảm tạ mà thả nai đi, rồi nói kệ rằng:

 Nai thần giữ chữ tín như trời, lời thề và chí nguyện thật lớn lao.

 Nay lòng tôi kinh sợ, đâu dám làm điều ngang ngược tàn hại.

 Thà tự giết tấm thân hèn này, để vợ con bị xẻ ra từng tấc,

 Chứ sao nỡ đối với giống nhà trời, khởi ý làm hại bậc thần linh.

 Người thợ săn nói kệ xong, liền đem lòng từ bi thả nai đi, lại một lần nữa xin lỗi, hối hận tự trách. Nai được thả, ra với con. Hai con thấy mẹ được sống trở về, gắng sức chạy đến, nhảy nhót (?) kêu mừng. Mẹ con gặp lại nhau đều vui mừng, cúi xuống ngẩng lên, kêu "u u". Cảm động vì được sống, đội ơn lớn, nai mẹ liền ngẩng đầu tạ thợ săn, nói kệ rằng:

 Loài súc vật hèn sống ở đời, lẽ ra phải làm món cho bếp người mổ thịt,

 Đáng lẽ bị chia ra nấu nướng, đặt lên thớt ngay, lại được khoan dung cho đi từ biệt hai con.

 Ngài là bậc như trời (?), quý trọng muôn vật, lại được ngài tha thứ thả về.

 Ơn đức che chở chất chồng không lường, miệng không nói hết được.

 Bấy giờ nai mẹ nói kệ tạ ơn xong, dẫn hai con về rừng sâu, kêu gọi bầy bạn, cùng nhau rong chơi tụ họp, yên thân nơi đồng cỏ đầm lầy, nương náu nơi núi cao.

 Người thợ săn sau đó tự suy nghĩ sâu xa: "Con nai chỉ là súc sinh mà giữ tín nghĩa nên bảo toàn được thân mình; đã thoát chết lại được cứu, ai thấy cũng khen ngợi. Còn sự tàn bạo trong lòng ta sao lại lớn đến thế!" Ông liền tỉnh ngộ, buông bỏ ý ác, quay về điều nhân, vứt nỏ, phá bẫy, không còn lòng giết hại. Ông đến chùa miếu thỉnh hỏi các sa-môn (người xuất gia tu hành), cúi đầu sát đất, tự nguyện quy y (nương theo Phật, Pháp, Tăng làm chỗ dựa), tự bày tỏ lỗi mình, vâng theo nghĩa từ bi, dốc hết chí vào đạo chân chính. Rồi ông đến tâu vua, kể lại đầy đủ lời của nai.

 Vua nghe xong vừa mừng vừa kinh ngạc than: "Nai thú còn có nghĩa, ta lại tham lam tàn ác. Hơn nữa con nai này trí tuệ sâu xa, thông hiểu lời dạy, biết kính ngưỡng Tam tôn. Nước ta lại u tối, thờ theo những lời yêu tà kia; thật nên bỏ đi để giữ được an toàn lâu dài." Khắp dân trong nước, không ai là không nghe biết chuyện súc vật làm điều nghĩa, hiện ra chứng cứ đáng tin; sự giáo hóa của đạo lớn không có gì ẩn khuất mà không được tỏ rõ.

 Bấy giờ nhà vua liền triệu họp quần thần, ban lệnh cho dân trong nước: "Ta u mê, không phân biệt thật giả, nghe theo thầy tà, sợ thần giả, cúng tế yêu tà trái đạo, tàn hại chúng sinh, không bằng con nai súc vật hiểu rõ Tam tôn. Từ nay về sau, khắp nước ta sẽ dẫn dắt dân chúng bỏ tà giáo kia, đều quay về đạo chân chính, đến chùa Phật thỉnh các bậc thánh tăng dạy bảo, mong đời sau mãi được phúc." Bề tôi, các quan, dân chúng lớn nhỏ đều tin Tam tôn, giữ ngũ giới (năm điều răn của người theo Phật: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) và thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời đâm thọc chia rẽ, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không có cái nhìn sai lệch). Trong vòng ba năm, đất nước sung túc thái bình, dân đều sống lâu yên vui; đó là nhờ con nai phù hộ.

 Phật bảo hiền giả A-nan (em họ và người hầu cận của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ kỹ): "Ta nhờ thiện quyền (phương tiện khéo léo tùy hoàn cảnh để giáo hóa chúng sinh) mà qua nhiều kiếp làm ơn, ra ơn cứu giúp chúng sinh; chữ tín của ta là như vậy. Nai mẹ thuở ấy chính là thân ta. Hai con là La Vân (tức La-hầu-la, con trai của Phật) và Chu Ly Mẫu Kha (?). Nhà vua là Xá-lợi-phất (đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất). Người thợ săn là A-nan. Người dân ở vùng biên giới chạy về tâu vua là Điều Đạt (tức Đề-bà-đạt-đa, anh em họ của Phật, nhiều lần mưu hại Phật)."

 Phật nói xong, từ bắp chân tròn đầy như bắp chân nai chúa (một trong ba mươi hai tướng tốt trên thân Phật) phóng ra ánh sáng lớn, chiếu khắp đông, tây, nam, bắc, bốn góc, mười phương, mỗi phương nghìn cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa). Ở mỗi nơi ánh sáng ấy chiếu đến đều có vị đạo sư (bậc thầy dẫn đường) do Phật hóa hiện ra, ngồi trên tòa sư tử (chỗ ngồi của bậc thuyết pháp, ví như sư tử là chúa muôn thú) và hoa sen báu. Có vị hiện làm pháp sư tỳ-kheo bằng thân xác thịt; có vị hiện làm đế vương hoặc con nhà trưởng giả (người giàu có, có danh vọng); có vị hiện làm thường dân hèn kém; có vị ở giữa loài người và các loài thì hiện làm súc vật. Mỗi vị đều dùng ánh sáng dẫn dắt mà thuyết pháp.

 Khi ấy điều được thuyết giảng là công đức của lời thề giữ tín của nai mẹ, dùng làm lời dạy. Tiếng pháp thấm vào lòng, ai cũng tin nhận, đều quay về đạo vô thượng chính chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân thật, không gì hơn, tức quả vị Phật). Phật liền thu ánh sáng lại, đều khắp chiếu trong cõi Diêm-phù-đề (châu lục nơi loài người sinh sống theo cách nhìn vũ trụ của đạo Phật, tức thế giới của chúng ta), khiến soi suốt mọi nơi. Ai được ánh sáng chiếu đến đều có được cảm giác an ổn.

 Bấy giờ trong chúng có tám trăm tỳ-kheo, chí hướng vào bốn đạo (bốn quả vị tu chứng của hàng đệ tử nghe pháp tu để tự giải thoát: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán) để chứng được dấu vết của đạo (?). Nghe kể chuyện nai mẹ ở trong loài súc sinh mà phát khởi chí lớn, nhờ chữ tín mà thành đạo, họ cảm động tỉnh ngộ, đổi lòng, liền hối hận, đến trước Phật thưa: "Chúng con nguyện lập lời thề giữ tín, đi theo đạo Bồ-tát (con đường tu của bậc phát nguyện cứu độ mọi chúng sinh rồi thành Phật). Xin Phật thương xót giúp đỡ chúng con. Chúng con sẽ dựng hạnh nguyện, gánh vác chúng sinh, cứu giúp tất cả, đến chết không rời." Lập tức họ có được "tăng-na tăng-niết", tức áo giáp của lời thề lớn (lời nguyện lớn cứu độ chúng sinh, kiên cố như mặc áo giáp ra trận).

 Bấy giờ A-nan sửa lại y phục, quỳ thẳng thưa với Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, bậc được cả thế gian tôn kính): "Các tỳ-kheo này trước kia mê lầm về Đại thừa (giáo pháp lớn, hướng đến cứu độ tất cả chúng sinh và thành Phật), không nhận chân lý chính đáng; nay khai ngộ, được chứng đắc pháp, như rời khỏi vực sâu, vượt qua hào hố, sao mà nhanh vậy! Thật không phải đạo nhỏ có thể làm cho tin hiểu được. Đại hội còn có điều nghi, cúi mong Thế Tôn nói rõ duyên do để giải nghi cho người đời sau."

 Phật nói: "Hay thay A-nan, ông hỏi rất hay. Việc này là nối tiếp hiểu biết từ trước, không phải nay mới tạo ra. Các tỳ-kheo này xưa là dân trong nước nơi con nai rong chơi; họ tin nhận lệnh vua, vâng theo Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), lại được nai cảm hóa, nên đều phát nguyện hướng về đạo vô thượng chính chân. Giữa chừng họ ngu tối, không còn tu tập thực hành nữa. Tuy gặp ta, được làm sa-môn, họ lại bỏ quên bản nguyện ban đầu, mê lầm đối với Đại thừa. Nay nghe ta kể đầu đuôi chuyện đời trước, chỗ bế tắc được mở, mối nghi được giải, được sự an ổn không còn vọng tưởng. Ấy là do thức thần (tâm thức nối tiếp qua các đời) từ đời trước khiến như vậy."

 Khi Phật nói điều ấy, tám trăm tỳ-kheo đều đạt A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường tu thành Phật). Trong nhóm lực sĩ có tám nghìn người thấy được chứng nghiệm, lòng khai mở, trừ bỏ lối sống buông lung, đều phát tâm hướng về đạo vô thượng chính chân, được vào cửa lòng tin, theo tiếng pháp (?) liền được định an ổn vô tưởng (định: trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú; ở đây là định không còn vọng tưởng). Trời, rồng và người đời gồm bảy ức hai nghìn (ức: đơn vị số đếm rất lớn theo cách tính xưa) đều phát tâm hướng về đạo vô thượng chính chân.

 Phật bảo A-nan: "Khi ta làm súc sinh, vì không quên tâm cứu độ rộng lớn của Bồ-tát, nên đã tùy cơ dẫn dắt, làm lợi cho chúng sinh cho đến ngày nay. Ta chỉ vì chúng sinh mà siêng năng chịu khổ không cùng. Giả sử còn một người mất gốc, chìm trong dòng sinh tử chưa được cứu vớt, ta trọn không buông bỏ. Những ai muốn cầu an vui, muốn đạt công đức này để mau thành Phật, đều phải hết lòng thành thật quy y, tin Tam tôn, đời đời không bỏ. Như ta ngày nay hiện vào Bát-nê-hoàn (tức Niết-bàn: sự diệt độ hoàn toàn, chấm dứt mọi sinh tử), đó là do lòng thành tín mà được. A-nan, ông hãy thọ trì (nhận lấy và gìn giữ), truyền bá rộng rãi kinh này, đừng để mất." A-nan liền tiến lên, cúi đầu làm lễ, nhận lấy gìn giữ và đọc tụng.

 Kinh Phật nói về nai mẹ

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video