Thiên 4 — Lẽ chính của biến ngũ hành (hóa lộc theo mười can, kèm hai đồ của Nguyên Tinh)

 Biến đổi của ngũ hành (năm loại khí cơ bản: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; trong sách này còn chỉ năm hành tinh mang tên năm hành ấy): cái chính của ngũ hành mà biến đổi, là biến đổi theo thập can (mười thiên can: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ), đó gọi là hóa lộc (phép mỗi thiên can "hóa" thành một ngôi sao trong thuật xem sao Thất chính Tứ dư, tức bảy thiên thể chính là Mặt Trời, Mặt Trăng, sao Thủy, sao Kim, sao Hỏa, sao Mộc, sao Thổ cùng bốn điểm ảo là Tử Khí, Nguyệt Bột, La Hầu, Kế Đô) (?).

 Giáp hóa Hỏa (sao Hỏa), Ất hóa Bột (sao Nguyệt Bột, một điểm ảo trên quỹ đạo Mặt Trăng, coi là phần khí thừa của sao Thủy), Bính hóa Mộc (sao Mộc), Đinh hóa Kim (sao Kim), Mậu hóa Thổ (sao Thổ), Kỷ hóa Nguyệt (Mặt Trăng), Canh hóa Thủy (sao Thủy), Tân hóa Khí (sao Tử Khí, một điểm ảo, coi là phần khí thừa của sao Mộc), Nhâm hóa Kế (sao Kế Đô, một điểm giao ảo giữa đường đi của Mặt Trăng và Mặt Trời, coi là phần khí thừa của sao Thổ), Quý hóa La (sao La Hầu, điểm giao ảo đối diện Kế Đô, coi là phần khí thừa của sao Hỏa); trong đó vốn có lẽ đúng đắn.

 Tôi từng dựa theo "Bản đồ Nguyên Tinh thiên đạo lập cực" (hình vẽ trong sách "Nguyên Tinh" về đường vận hành của trời và việc dựng trục chuẩn) và "Bản đồ Nguyên Tinh ngửa xem thiên văn" mà tìm hiểu cho đến tận cùng.

 Mặt Trời và Mặt Trăng gắn trên trời: Mặt Trời ở cung Ngọ, Mặt Trăng ở cung Mùi (cung: mười hai phần chia vòng trời, đặt tên theo mười hai địa chi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi; mỗi sao có cung "nhà" của mình). Thế đất khởi từ phương bắc, nên Tý và Sửu đều thuộc Thổ.

 Đường trời xoay về bên trái: Dần ứng với mùa xuân, thuộc Mộc; Mão ứng với mùa hạ, thuộc Hỏa; Thìn ứng với mùa thu, thuộc Kim; Tỵ ứng với mùa đông, thuộc Thủy. Đường đất xoay về bên phải: Hợi ứng với mùa xuân, thuộc Mộc; Tuất ứng với mùa hạ, thuộc Hỏa; Dậu ứng với mùa thu, thuộc Kim; Thân ứng với mùa đông, thuộc Thủy.

 Chỉ có Tý và Sửu hợp nhau mà thuộc Thổ, cho nên Mậu về Sửu, Kỷ về Tý; Dần và Hợi hợp nhau mà thuộc Mộc, cho nên Giáp về Dần, Ất về Hợi; Mão và Tuất hợp nhau mà thuộc Hỏa, cho nên Bính về Mão, Đinh về Tuất; Thìn và Dậu hợp nhau mà thuộc Kim, cho nên Canh về Thìn, Tân về Dậu; Tỵ và Thân hợp nhau mà thuộc Thủy, cho nên Nhâm về Tỵ, Quý về Thân.

 Dần, Mão, Thìn, Tỵ đều là vị trí dương; can dương ở vị trí dương, cho nên Giáp, Bính, Canh, Nhâm ở đó. Thân, Dậu, Tuất, Hợi đều là vị trí âm; can âm ở vị trí âm, cho nên Quý, Tân, Đinh, Ất ở đó. Từ Tý nhìn sang Hợi, Tuất, Dậu, Thân là đi từ tây về bắc, là chỗ âm đến cực điểm, cho nên Kỷ (can âm) ở đó; từ Sửu nhìn sang Dần, Mão, Thìn, Tỵ là đi từ bắc sang đông nam, là chỗ dương mới bắt đầu, cho nên Mậu (can dương) ở đó.

 Sửu là nền móng ban đầu của Thổ, Tỵ là vị trí giữa của Thổ, cho nên sao Thổ về Sửu, sao Kế Đô về Tỵ. Dần là phương lửa vừa mới hiện ra, Thân là chỗ lửa sắp tắt, cho nên sao Hỏa về Dần, sao La Hầu về Thân. Mão là lúc cây cối tươi tốt nhất, Dậu là lúc cây cối suy tàn, cho nên sao Mộc về Mão, sao Tử Khí về Dậu. Thìn là kho chứa nước, Hợi là vùng nước chảy ra, cho nên sao Thủy về Thìn, sao Nguyệt Bột về Hợi. Riêng Kim ưa giết chóc, mà trời đất thì ưa sự sống, cho nên giấu sao Kim vào Tuất, lại khiến nó không có dư khí (phần khí thừa, tức không có điểm ảo nào đi kèm như các sao khác).

 Ngọ là vị trí của Mặt Trời, Mặt Trời ở đó; Mùi là vị trí của Mặt Trăng, Mặt Trăng ở đó. Mặt Trăng vốn mượn ánh sáng Mặt Trời làm ánh sáng của mình, phải đối diện Mặt Trời thì mới thành vọng (trăng tròn, ngày rằm); Mặt Trời đã ở Ngọ, cho nên Mặt Trăng cũng ở Tý (cung đối diện Ngọ).

 Đó là lý do vì sao Giáp hóa Hỏa, Ất hóa Bột, Bính hóa Mộc, Đinh hóa Kim, Mậu hóa Thổ, Kỷ hóa Nguyệt, Canh hóa Thủy, Tân hóa Khí, Nhâm hóa Kế, Quý hóa La. Kim không có dư khí, nên riêng đứng một cung; còn Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ cùng Bột, Khí, La, Kế thì đều nối tiếp nhau mà sinh ra.

 Đến như Giáp hợp với Kỷ (hợp: cặp thiên can kết đôi với nhau), thì Mặt Trăng mượn hơi ấm của sao Hỏa; Ất hợp với Canh, thì Nguyệt Bột nhờ thế của sao Thủy; Bính hợp với Tân, thì Tử Khí được hưởng bóng che của sao Mộc; Đinh hợp với Nhâm, thì sao Kim nhờ Kế Đô sinh ra; Mậu hợp với Quý, thì sao Thổ dùng ơn của La Hầu; Ngọ hợp với Mùi, thì Mặt Trăng nhờ ánh sáng Mặt Trời. Ấy là các cặp hợp trong hóa lộc vừa khéo bổ trợ cho nhau như thế.

 Tý với Ngọ thì xung (?) (xung: hai cung đối diện nhau, chống đối nhau) mà phạm đến vua (Mặt Trời); Sửu với Mùi xung nhau mà che mất ánh sáng; Dần với Thân thì nóng nảy khô khan; Tỵ với Hợi thì khắc hại nhau; Mão với Dậu thì lấn át nhau; Thìn với Tuất thì rò rỉ hao tổn. Ấy là các cặp xung (?) trong hóa lộc thật làm tổn hại lẫn nhau như thế.

 Lại có người nói: Kỷ đặt ở Tý, Tý là ký cung (cung gửi nhờ, không phải cung nhà chính của sao); khi Mặt Trăng đang sáng thì Tý nên theo Mặt Trăng, khi Mặt Trăng ở lúc hối (cuối tháng âm lịch, trăng tối không thấy) thì Tý nên theo Kế Đô; hai lẽ ấy phải cùng suy xét mới đúng. Tạm giữ lại thuyết này, để đợi người ham học.

 Còn như Mậu, Giáp, Bính, Canh, Nhâm là năm can dương, mỗi can dương đều hợp với chính tài của mình (chính tài: trong phép đoán số mệnh, can bị mình khắc và khác tính âm dương với mình, tượng trưng cho tiền của, vợ); Quý, Tân, Đinh, Ất, Kỷ là năm can âm, mỗi can âm đều hợp với chính quan của mình (chính quan: can khắc mình và khác tính âm dương với mình, tượng trưng cho chức quyền, chồng). Điều này càng thấy ý nghĩa của sự "hợp" là lớn, và hóa lộc thì bản chất tinh tế mà công dụng rộng rãi.

 Kế Đô ---- Mặt Trời ------ Mặt Trăng ---- La Hầu
Sao Thủy ---- Nguyên Tinh thiên đạo ---- Tử Khí
Sao Mộc ---- lập cực chi đồ (bản đồ dựng trục chuẩn) ---- Sao Kim
Sao Hỏa ---- Sao Thổ ------ Kế Đô ---- Nguyệt Bột

 Kế Đô (Nhâm) -- Thái Dương (Mặt Trời) --- Thái Âm (Mặt Trăng) -- La Hầu (Quý)
Sao Thủy (Canh) --- Nguyên Tinh ngửa xem --- Tử Khí (Tân)
Sao Mộc (Bính) --- bản đồ thiên văn --- Sao Kim (Đinh)
Sao Hỏa (Giáp) --- Sao Thổ (Mậu) -- Mặt Trăng (Kỷ) -- Nguyệt Bột (Ất)

 Hai hình trên, "Bản đồ Nguyên Tinh thiên đạo lập cực" và "Bản đồ Nguyên Tinh ngửa xem thiên văn", được chép theo sách "Nguyên Tinh".

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video