Chương mười: Tính quang và thức quang (tính quang: ánh sáng của bản tính, tức ánh sáng sáng suốt sẵn có, chưa xen ý phân biệt; thức quang: ánh sáng đã bị ý thức phân biệt chen vào, không còn là ánh sáng gốc).
Phép hồi quang (quay ánh sáng của tâm, của mắt chiếu ngược vào bên trong thân, phép tu căn bản của sách này) vốn áp dụng được trong mọi lúc đi, đứng, ngồi, nằm. Chỉ cần tự mình nắm được cơ khiếu (cái then chốt, chỗ mấu chốt để phép tu vận hành). Trước đây ta đã chỉ dạy: “Căn phòng trống thì sinh ra ánh sáng trắng” (câu trong sách Trang Tử: lòng trống rỗng thì ánh sáng trong suốt tự sinh). Ánh sáng chẳng phải là cái trắng đó sao?
Nhưng có một điều cần nói. Lúc mới đầu chưa thấy ánh sáng, việc ánh sáng hiện ra là dấu hiệu công phu có hiệu nghiệm. Nhưng nếu thấy nó là ánh sáng rồi cố ý bám vào nó, thì liền rơi vào ý thức (cái tâm suy nghĩ, phân biệt), không còn là tính quang nữa. Các con đừng bận tâm có ánh sáng hay không, chỉ cần từ chỗ vô niệm mà sinh ra niệm (niệm: một ý nghĩ, một sự chú tâm; vô niệm: tâm không còn ý nghĩ tạp loạn).
Thế nào là vô niệm? Là buông bỏ ngàn điều thì ngàn chỗ đều được. Thế nào là sinh niệm? Là một niệm giữ suốt một đời (?). Niệm này là chính niệm (sự chú tâm đúng đắn, trong sáng, không tạp), khác với những ý nghĩ thường ngày. Chữ “niệm” gồm chữ “nay” đặt trên chữ “tâm”, nên niệm chính là cái tâm ở ngay hiện tại. Tâm này chính là ánh sáng, chính là dược (vị thuốc, tức nguyên liệu để luyện đan, luyện thành phần tinh túy bên trong thân).
Người ta khi nhìn vật, cứ để mắt chiếu thẳng tới, chưa kịp phân biệt gì, đó là tính quang. Nó giống như tấm gương không có lòng gì mà vẫn soi, như mặt nước không có lòng gì mà vẫn phản chiếu. Chỉ một chốc sau đã thành thức quang, vì đã bắt đầu phân biệt. Gương đã có bóng hình thì không còn là gương trong trống nữa; nước đã có hình ảnh thì không còn là nước trong lặng nữa. Ánh sáng đã có ý thức xen vào thì còn gì là ánh sáng nữa!
Các con lúc đầu là tính quang, vừa chuyển sang suy nghĩ thì thành thức. Ý thức khởi lên thì ánh sáng biến mất không tìm được. Không phải là không còn ánh sáng, mà ánh sáng đã biến thành ý thức rồi. Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ Trung Hoa, được Đạo giáo tôn làm tổ) nói: “Âm thanh chuyển động không sinh ra âm thanh mà sinh ra tiếng vang”, chính là ý này.
Sách “Lăng Nghiêm suy khám nhập môn” (sách nhập môn khảo xét kinh Lăng Nghiêm, một bộ kinh Phật lớn bàn về tâm và cái thấy) nói: “Không ở trần, không ở thức, chỉ chọn căn.” (Trần: đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh, mùi vị… mà giác quan tiếp xúc; thức: cái biết phân biệt; căn: giác quan, gốc của sự nhận biết như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý.) Câu ấy có ý gì?
Trần là vật bên ngoài, tức là cái gọi là khí giới (thế giới vật chất, như “đồ chứa” chứa đựng chúng sinh). Nó hoàn toàn không dính dáng gì tới ta; chạy theo nó tức là nhận vật làm mình. Vật thì ắt có chỗ để trả về: sự thông suốt trả về cho cửa cái, cửa sổ; sự sáng trả về cho mặt trời, mặt trăng. Mượn của người khác làm của mình thì rốt cuộc chẳng phải của ta. Còn cái không thể trả về cho ai được, thì chẳng phải là ông thì là ai? (Lời Phật dạy A Nan trong kinh Lăng Nghiêm.)
Sự sáng thì trả về cho mặt trời, mặt trăng, nhưng cái thấy được ánh sáng của mặt trời, mặt trăng thì không có chỗ nào để trả về. Trời có lúc không có mặt trời, mặt trăng, nhưng người thì không lúc nào không có cái tính thấy được mặt trời, mặt trăng. Nếu vậy thì cái phân biệt được mặt trời, mặt trăng có thể xem là của ta chăng? Không biết rằng cái phân biệt ấy vốn nhờ có sáng và tối mà có. Khi cả sáng lẫn tối đều quên đi, thì sự phân biệt còn ở đâu? Cho nên nó cũng có chỗ trả về; đó gọi là nội trần (bụi bên trong, tức những đối tượng nằm trong tâm, khác với vật bên ngoài).
Chỉ có kiến tính (tính thấy, cái bản tính có khả năng thấy, biết) là không có chỗ trả về. Nhưng khi ta thấy được chính cái thấy, thì cái thấy ấy đã không còn là cái thấy nữa; như vậy ngay cả kiến tính cũng phải trả về. Trả về ở đây là trả về cái kiến tính còn trôi lăn theo ý thức, theo ý nghĩ. Đó chính là điều Phật bảo A Nan (người em họ và thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi): “Cái khiến ông trôi lăn trong sinh tử chính là lỗi của tâm và mắt.”
Lúc mới bước vào phần “trả về để phân biệt rõ cái thấy”, bảy thứ kể trên đều được chỉ rõ là thứ nào cũng có chỗ trả về, nên chỉ giữ lại kiến tính để làm cây gậy chống cho A Nan (tức chỗ dựa tạm thời để A Nan tiến lên). Nhưng rốt cuộc kiến tính vẫn còn mang theo bát thức (tám thức, tám tầng của cái biết theo nhà Phật: nhãn thức là cái biết của mắt, nhĩ thức là cái biết của tai, tỷ thức là cái biết của mũi, thiệt thức là cái biết của lưỡi, thân thức là cái biết của thân thể qua xúc chạm, ý thức là cái biết suy nghĩ phân biệt, truyền tống thức là thức chuyển tiếp, tức thức thứ bảy, và A-lại-da thức là thức thứ tám, kho chứa mọi hạt giống nghiệp), nên chưa thật sự là không trả về. Cuối cùng phá luôn cả cái đó, thì mới là kiến tính chân thật, mới thật sự không có chỗ trả về.
Các con hồi quang chính là quay về với cái ánh sáng ban đầu không có chỗ trả về ấy, cho nên một chút ý thức, ý nghĩ cũng không dùng tới. Cái khiến ông trôi lăn trong sinh tử chỉ là sáu căn này (lục căn: sáu giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Cái giúp ông thành Bồ-đề (giác ngộ, sự tỉnh thức hoàn toàn) cũng chỉ là sáu căn này. Trần và thức đều không dùng; nhưng cũng không phải dùng chính căn, mà là dùng cái bản tính nằm trong căn.
Nay nếu không rơi vào ý thức mà hồi quang, thì đó là dùng cái bản tính nguyên sơ trong căn. Nếu rơi vào ý thức rồi mới hồi quang, thì đó là dùng cái tính đã nhuốm ý thức trong căn. Chỗ khác nhau chỉ một mảy may nằm ở đây. Dụng tâm cố ý thì đó là thức quang; buông xuống thì mới là tính quang. Sai một ly đi ngàn dặm, không thể không phân biệt cho rõ.
Ý thức chưa dứt thì thần (cái linh diệu sáng suốt bên trong, phần tinh thần được luyện thành) không sinh ra. Tâm chưa trống thì đan (viên thuốc trong thân, kết quả của việc tu luyện) không kết thành. Tâm trong sạch thì đó là đan, tâm trống rỗng thì đó là dược. Không dính mắc vào một vật nào, gọi là tâm trong sạch. Không giữ lại một vật nào, gọi là tâm trống rỗng. Thấy cái trống là trống thì cái trống ấy vẫn chưa thật trống. Trống mà quên luôn cả cái trống của nó, đó mới gọi là chân không (cái trống rỗng chân thật, không còn cả ý niệm về sự trống rỗng).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video