Chương tám: Bài quyết Tiêu dao (?) (bài khẩu quyết giúp tâm được thong dong tự tại)
Ngọc Thanh (một trong ba cõi trời tối cao của Đạo giáo, ở đây chỉ vị tiên thánh ngự ở cõi ấy) để lại bài quyết Tiêu dao, gồm bốn chữ "ngưng thần nhập khí huyệt" (gom tinh thần lại một chỗ, đưa vào khí huyệt — nơi chân khí tụ lại trong thân). Tháng sáu giữa hè bỗng thấy tuyết trắng bay; canh ba nửa đêm lại thấy vầng mặt trời rực rỡ.
Từ trong nước thổi lên là nhờ gió Tốn (Tốn là một trong tám quẻ, tượng trưng cho gió; ở đây chỉ hơi thở và ánh mắt dẫn khí). Từ trên trời rong chơi trở về, hưởng đức của Khôn (Khôn là quẻ tượng trưng cho đất, cho tính thuần âm, nhu thuận, nuôi dưỡng). Lại có một câu huyền diệu trong huyền diệu: "Làng không có gì cả" (hình ảnh lấy từ sách Trang Tử, chỉ cõi trống rỗng, không vướng bất cứ vật gì) mới là ngôi nhà thật.
Một bài thơ luật mà điều huyền diệu sâu xa đã nói hết. Cốt yếu của Đại Đạo không ngoài bốn chữ "vô vi nhi vi" (không cố ý làm mà vẫn làm). Chính vì vô vi nên không bị vướng vào nơi chốn hay hình tượng; chính vì vô vi mà vẫn làm nên không rơi vào cái trống rỗng trơ lì, cái hư không chết. Chỗ vận dụng không ngoài một chữ "trung" (cái giữa, trung tâm), còn then chốt thì hoàn toàn ở hai mắt. Hai mắt là cán sao Bắc Đẩu (chòm sao có cán xoay theo mùa, như kim chỉ hướng, tượng trưng cho cái điều khiển mọi chuyển động), xoay chuyển tạo hóa, vận chuyển âm dương. Còn đại dược (vị "thuốc lớn" luyện thành trong thân, tức chân khí, tinh hoa để thành đạo) thì trước sau chỉ là "kim trong nước", tức "chì ở làng nước" (Kim: chất dương quý giữa thể âm; Chì: tượng trưng cho chân dương ẩn trong cõi thận thủy) mà thôi.
Trước đây nói về hồi quang (xoay ánh sáng của mắt và của tâm quay vào bên trong), ấy là chỉ cho bước đầu: từ ngoài để chế ngự bên trong, tức nhờ cái phụ để nắm được cái chủ. Đó là phép dành cho người bậc trung, bậc dưới, tu hai cửa ải dưới để thông suốt cửa ải trên. Nay đầu mối đã dần sáng tỏ, then máy đã dần thuần thục, trời không tiếc đạo, nên nói thẳng ra tông chỉ cao nhất. Các con hãy giữ kín, giữ kín! Gắng lên, gắng lên!
Hồi quang chỉ là cái tên chung. Công phu tiến thêm một tầng thì ánh sáng rực thêm một bậc, cách xoay ánh sáng cũng nhiệm mầu thêm một bậc. Trước kia là từ ngoài chế ngự trong, nay là ở giữa mà điều khiển bên ngoài. Trước kia là nhờ người phụ tá để giúp chủ, nay là vâng lệnh chủ mà ban bố ra; cục diện đã đảo ngược hẳn.
Phép làm như sau: muốn nhập tĩnh (đi vào trạng thái lặng yên), trước hết phải điều hòa thân tâm cho thong thả, yên ổn, buông bỏ mọi mối ràng buộc, không vướng một sợi tơ. Thiên tâm (tâm trời, cái tâm bản nhiên sáng suốt ở trung tâm) ngồi đúng vị trí ở giữa (?), rồi hai mắt khép hờ như rèm buông, như người cầm thánh chỉ triệu đại thần, ai dám không tuân. Kế đó dùng hai mắt soi vào cung Khảm (Khảm là quẻ tượng trưng cho nước, ở trong thân chỉ vùng thận, bụng dưới); ánh sáng soi đến đâu thì chân dương (khí dương chân thật, nguồn sống gốc) liền xuất ra mà đáp ứng.
Quẻ Ly (quẻ tượng trưng cho lửa, chỉ tâm, chỉ mắt) bên ngoài là dương, bên trong là âm, vốn là thể của Càn (quẻ thuần dương, tượng trưng cho trời). Vì một hào âm đi vào trong mà làm chủ, nên tâm theo vật mà khởi, thuận chiều chạy ra ngoài, trôi lăn mãi. Nay xoay ánh sáng soi vào trong, không theo vật mà khởi, thì khí âm liền dừng lại, ánh sáng chiếu rót vào trong, ấy là thuần dương. Cùng loại thì ắt gần nhau, cho nên dương trong Khảm bốc lên; thật ra đó không phải dương của Khảm, mà vẫn là dương của Càn đáp lại dương của Càn mà thôi.
Hai thứ ấy vừa gặp nhau liền quấn kết không tan, giao hòa sôi động, chợt đến chợt đi, chợt nổi chợt chìm. Trong nguyên cung (cung gốc trong thân, nơi chứa nguyên thần) của mình, thấy như hư không mênh mông vô lượng, khắp thân nhẹ nhàng kỳ diệu như muốn bay lên — đó gọi là "mây phủ nghìn núi". Rồi kế đó (?) qua lại không còn dấu vết, nổi chìm không còn phân biệt, mạch như ngừng, hơi thở như dứt — đây mới là giao cấu thật (sự hòa hợp thật sự giữa âm và dương trong thân), gọi là "trăng in muôn dòng nước".
Chờ đến lúc trong cõi mịt mờ ấy bỗng thiên tâm khẽ động, đó là "nhất dương lai phục" (một hào dương trở lại — khí dương đầu tiên sinh lại sau khi âm đã cực), cũng gọi là "hoạt tý thời" (giờ Tý sống — giờ Tý vốn là lúc dương khí bắt đầu sinh trong ngày; "giờ Tý sống" chỉ khoảnh khắc dương sinh trong thân, không tính theo đồng hồ mà theo lúc nó thật sự xuất hiện).
Tuy vậy, cái lẽ biến chuyển trong đó cần phải nói kỹ. Người thường mỗi lần nhìn, mỗi lần nghe, tai mắt đều chạy theo vật mà động, vật đi rồi thì thôi. Cái động tĩnh ấy hoàn toàn là của thứ dân, còn thiên quân (vua trời, chỉ cái tâm làm chủ) lại bị sai khiến theo chúng — như thế là thường ở chung với ma quỷ. Nay mỗi động mỗi tĩnh đều ở cùng con người thật, thiên quân chính là chân nhân (con người chân thật). Nó động thì ta cùng động, động là thiên căn (gốc trời — chỗ dương khí khởi sinh); nó tĩnh thì ta cùng tĩnh, tĩnh là nguyệt quật (hang trăng — chỗ âm khí ẩn tàng). Động tĩnh không có đầu mối, ta cũng theo đó động tĩnh không đầu mối; nghỉ ngơi lên xuống, ta cũng theo đó nghỉ ngơi lên xuống. Đó gọi là "thiên căn nguyệt quật thong thả qua lại".
Khi thiên tâm còn yên lặng mà ta động không đúng lúc thì lỗi ở chỗ non; thiên tâm đã động rồi ta mới động theo để đáp thì lỗi ở chỗ già. Thiên tâm vừa động, liền dùng chân ý (ý niệm chân thật, sự chú tâm lặng lẽ không xen tạp niệm) đưa lên cung Càn (vùng đỉnh đầu), và ánh sáng của thần (ánh mắt, ánh sáng của tâm) nhìn lên đỉnh đầu để dẫn đường; đó là động mà đúng lúc. Thiên tâm đã lên đến đỉnh Càn, thong dong tự tại, bỗng nhiên muốn lặng xuống, thì vội dùng chân ý dẫn vào hoàng đình (vùng trung tâm trong thân, khoảng giữa bụng), và ánh mắt nhìn vào thần thất ở trung hoàng (căn phòng của thần ở chính giữa thân). Rồi cái muốn lặng ấy đến chỗ một niệm cũng không sinh; cái nhìn vào trong thì bỗng quên cả việc nhìn.
Lúc ấy thân tâm phải buông xả hoàn toàn, mọi duyên dứt bặt dấu vết; ngay cả thần thất và lò đỉnh (cái lò, cái vạc dùng để luyện đan — ví thân thể và các vùng trong thân dùng để luyện khí) của mình cũng không biết ở đâu; muốn tìm thân mình cũng không sao tìm được. Đây là lúc trời đi vào trong đất, mọi điều nhiệm mầu trở về gốc. Chính đây là "ngưng thần nhập khí huyệt".
Cùng là hồi quang: lúc đầu cái tán loạn muốn thu lại, sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không còn hoạt động ra ngoài, đó là nuôi dưỡng cội nguồn, "thêm dầu nối mạng" (như thêm dầu vào đèn, bồi bổ sinh lực để kéo dài mạng sống). Kế đó cái đã thu lại tự nhiên thong dong, không tốn chút sức nào, đó là an thần ở tổ khiếu (huyệt khiếu gốc, nơi trú của nguyên thần, thường cho là ở giữa hai mắt), thu gom cái tiên thiên (cái có sẵn từ trước khi sinh ra, nguồn sống bẩm sinh). Kế đó bóng dáng, tiếng vang đều tắt, lặng im đại định (định sâu hoàn toàn), đó là ẩn náu trong khí huyệt như loài vật ngủ đông, mọi điều nhiệm mầu trở về gốc.
Trong một giai đoạn có đủ ba giai đoạn, trong một giai đoạn có đủ chín giai đoạn, những điều này đều để ngày sau triển khai. Nay chỉ nói về việc trong một giai đoạn có đủ ba giai đoạn: khi nuôi dưỡng mà vừa lặng xuống, thì thu gom cũng là nuôi dưỡng, ẩn náu cũng là nuôi dưỡng; đến sau thì nuôi dưỡng đều thành ẩn náu. Tầng giữa cũng có thể suy ra như vậy. Không đổi chỗ mà chỗ tự phân ra, đó là cái khiếu không hình, nghìn chỗ muôn chỗ cũng chỉ là một chỗ. Không đổi thời mà thời tự phân ra, đó là cái thời không theo tiết hậu; nguyên, hội, vận, thế (các đơn vị thời gian cực lớn theo phép tính của Thiệu Ung: một nguyên gồm mười hai hội, một hội ba mươi vận, một vận mười hai thế, một thế ba mươi năm) cũng chỉ như một khắc.
Phàm tâm nếu không tĩnh đến cùng cực thì không thể động; cái động mà cứ động rồi quên mất mình đang động thì không phải cái động của bản thể. Cho nên nói: "cảm bởi vật mà động, ấy là cái muốn của tính"; nếu không cảm bởi vật mà động, tức là cái động của trời. Vậy biết rằng vì vật mà động là cái muốn của tính; nếu không vì vật mà tự động, tức là cái động của trời. Không lấy cái động của trời đối với cái tính của trời, mà câu sau lại nói ra chữ "muốn", vì cái muốn là ở chỗ có vật; đó là ý nghĩ vượt ra ngoài vị trí của mình, động mà còn có cái động. Một niệm không khởi thì chính niệm mới sinh, đó là chân ý. Trong lúc lặng im đại định mà máy trời bỗng động, chẳng phải là cái động không có ý hay sao? "Vô vi nhi vi" chính là ý này.
Hai câu đầu bài thơ bao quát toàn bộ cách vận dụng của Kim Hoa (Hoa Vàng — tên gọi ánh sáng của nguyên thần, tức kim đan). Hai câu kế nói ý mặt trời mặt trăng làm thể cho nhau. "Tháng sáu" tức là lửa Ly; "tuyết trắng bay" tức là chân âm trong Ly sắp trở về Khôn. "Canh ba" tức là nước Khảm; "vầng mặt trời" tức là một hào dương trong Khảm sắp rực rỡ trở về Càn. "Thủ Khảm điền Ly" (lấy hào dương trong Khảm lấp vào chỗ hào âm trong Ly, để Ly trở lại thuần dương như Càn) chính nằm trong đó.
Hai câu kế nói cách vận dụng của cán Bắc Đẩu, toàn bộ then máy lên xuống. "Trong nước" chẳng phải là Khảm sao? Mắt là gió Tốn; ánh mắt soi vào cung Khảm, thu hút tinh hoa của Thái dương (khí dương lớn) chính là thế. "Trên trời" tức là cung Càn; "rong chơi trở về, hưởng đức của Khôn" tức là thần đi vào trong sự soi chiếu, trời đi vào trong đất, đó là dưỡng hỏa (nuôi lửa — giữ lửa của thần âm ỉ đều đặn để nuôi đan).
Hai câu cuối chỉ ra cái quyết trong quyết; cái quyết trong quyết ấy từ đầu đến cuối không thể rời, gọi là "rửa tâm gột lo", tức là mộc dục (tắm gội — giai đoạn lặng yên, gột sạch tâm ý trong phép luyện đan). Đạo học của thánh nhân (Nho giáo) lấy "biết chỗ dừng" làm khởi đầu, lấy "dừng ở chỗ chí thiện" (dừng ở chỗ tốt đẹp nhất) làm kết thúc, bắt đầu từ vô cực (cõi chưa có hình, chưa phân chia) và trở về vô cực. Phật lấy câu "không trụ vào đâu mà sinh tâm" làm tông chỉ của cả Đại Tạng (toàn bộ kinh điển Phật giáo). Đạo ta lấy hai chữ "trí hư" (đạt đến chỗ trống rỗng cùng cực) để hoàn thành toàn bộ công phu tính mệnh (tu cả tâm tính lẫn sinh mệnh thân thể). Tóm lại, ba đạo cũng chỉ là một câu, làm thần đan để ra khỏi cõi chết, vào cõi sống.
"Thần đan" là gì? Chỉ là ở mọi chỗ đều không có tâm (không vướng mắc) mà thôi. Điều bí mật nhất trong đạo ta là mộc dục. Toàn bộ công phu như thế, chẳng qua hai chữ "tâm không" là đủ để hoàn tất. Nay một lời nói toạc ra, giúp các con khỏi mất mấy chục năm đi hỏi han tìm thầy.
Các con chưa hiểu việc trong một giai đoạn có đủ ba giai đoạn, ta lấy ba phép quán "Không, Giả, Trung" của nhà Phật làm ví dụ. Trong ba phép quán, trước là Không: thấy mọi vật đều là không. Kế là Giả: tuy biết nó là không, nhưng không hủy bỏ muôn vật, vẫn ở trong cái không mà dựng lên mọi việc. Đã không hủy bỏ muôn vật mà lại không bám vào muôn vật, đó là Trung quán. Khi tu Không quán, cũng biết muôn vật không thể hủy bỏ, lại không bám vào, ấy là kiêm cả ba phép quán. Nhưng rốt cuộc lấy việc nhìn thấu được cái không làm chỗ đắc lực, nên tu Không quán; thì Không vốn là không, Giả cũng là không, Trung cũng là không. Tu Giả quán thì phần đắc lực phần nhiều ở chỗ vận dụng, nên Giả vốn là giả, Không cũng là giả, Trung cũng là giả. Đến Trung đạo thì cũng nghĩ về không, nhưng không gọi là không mà gọi là trung; cũng quán giả, nhưng không gọi là giả mà gọi là trung; còn đến trung thì khỏi phải nói.
Ta tuy có lúc chỉ nói về Ly, có lúc nói kèm Khảm, nhưng rốt cuộc chưa từng dời đổi một câu. Vừa mở lời đã nêu: then chốt hoàn toàn ở hai mắt. Cái gọi là then chốt là chỗ vận dụng; vận dụng tức là xoay chuyển tạo hóa, chứ không phải nói tạo hóa chỉ có thế. Sáu căn và bảy khiếu (bảy lỗ trên mặt: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng) đều là kho ánh sáng, há chỉ lấy hai mắt mà những chỗ khác không đoái hoài sao? Dùng dương của Khảm mà vẫn dùng ánh sáng của Ly để soi chiếu, thu nhiếp, chỉ chỗ này là rõ. Thầy của Chu Tử là Vân Dương sư (vị thầy hiệu Vân Dương, húy là Nguyên Dục) từng nói: "Người mù khó tu đạo, người điếc thì không sao." Lời ấy hợp ngầm với lời ta, chỉ là để nêu rõ cái chủ cái phụ, cái nặng cái nhẹ mà thôi.
Mặt trời và mặt trăng vốn là một vật. Chỗ tối trong mặt trời là tinh hoa của mặt trăng thật; nguyệt quật không ở mặt trăng mà ở mặt trời, cho nên gọi là "hang của trăng", nếu không thì cứ nói "trăng" là đủ. Chỗ sáng trắng trong mặt trăng là ánh sáng của mặt trời thật; ánh mặt trời lại ở trong mặt trăng, cho nên gọi là "gốc của trời", nếu không thì cứ nói "trời" là đủ. Một mặt trời, một mặt trăng, tách ra thì chỉ là một nửa, hợp lại mới thành một thể trọn vẹn. Như một chồng một vợ, ở riêng thì không thành gia đình, có chồng có vợ mới tính là một nhà trọn vẹn. Nhưng lấy vật để ví đạo thì khó: vợ chồng tách ra vẫn là hai người, còn mặt trời mặt trăng tách ra thì không thành thể trọn vẹn.
Hiểu điều này thì tai và mắt cũng như vậy. Ta nói người mù thì đã không có tai, người điếc thì đã không có mắt. Xét như thế thì còn nói gì một vật, nói gì hai mắt, nói gì sáu căn — sáu căn chỉ là một căn; nói gì bảy khiếu — bảy khiếu chỉ là một khiếu. Lời ta chỉ hé lộ chỗ chúng thông nhau, nên không thấy có hai; các con cứ chấp vào chỗ chúng ngăn cách, nên đến đâu cũng thay mất con mắt (nhìn đâu cũng đổi cách nhìn, không nắm được chỗ thống nhất).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video