Thiên 1 — Kinh Vua Tối Thượng Của Các Pháp (toàn kinh)

 Kinh Chư Pháp Tối Thượng Vương (kinh được ví như vị vua cao nhất trong mọi pháp, tức mọi lời dạy của Phật)

 Kinh Chư Pháp Tối Thượng Vương

 Đời Tùy, Xà-na-quật-đa dịch.

 Kinh Chư Pháp Tối Thượng Vương

 Đời Tùy, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người miền Bắc Ấn Độ là Xà-na-quật-đa dịch.

 Lại nữa, lúc nói pháp này, đức Bà-già-bà (tiếng Phạn Bhagavat, tức đức Thế Tôn, bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ đức Phật) đang du hóa tại tinh xá (nơi ở và tu hành của chư tăng) Ca-lan-đà trong rừng Trúc ở thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà, Ấn Độ xưa). Ngài ở cùng đại chúng tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) gồm một nghìn hai trăm năm mươi người. Đứng đầu là Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp, trước kia vốn là người tu theo phái để tóc bện.

 Tất cả đều là A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh). Các lậu (phiền não, ví như chỗ rò rỉ làm tâm rỉ chảy, khiến con người trôi lăn trong sinh tử) của các vị đều đã hết. Việc cần làm đã làm, việc phải làm đã xong. Các vị đã bỏ gánh nặng, đạt được lợi ích cho chính mình, dứt sạch các trói buộc của sự tồn tại trong sinh tử. Nhờ trí tuệ chân chính mà tâm được giải thoát trọn vẹn. Tâm các vị đều được tự tại, đã đến bờ cao nhất. Chỉ trừ một người là tôn giả (lời xưng tôn kính đối với vị xuất gia đức cao, nguyên văn là "người có thọ mạng") A-nan-đà.

 Bấy giờ, vào ngày mười lăm, đức Thế Tôn sắp làm lễ bố-tát (lễ chư tăng họp mỗi nửa tháng để tụng giới luật và tự xét lỗi lầm), ngồi ở chỗ đất trống ngoài trời. Chư tăng tỳ-kheo vây quanh cung kính, mặt đều hướng về Phật. Khi ấy có một vị tỳ-kheo xuất gia chưa lâu, ngay hôm đó mới thọ giới cụ túc (giới đầy đủ dành cho người xuất gia chính thức). Vị ấy đến chỗ Phật, cúi đầu lễ sát chân Phật, đi vòng quanh bên phải ba vòng, rồi chắp tay thưa:

 "Bạch Thế Tôn, con mới xuất gia, hôm nay thọ giới. Xin Ngài nói cho con: làm thế nào để nhận thức ăn của xóm làng mà được gọi là ăn đúng đắn? Làm thế nào để ăn xong thì trở thành ruộng phước (người mà ai cúng dường thì sinh ra phước, ví như ruộng gieo hạt thì sinh lúa) trong sạch, được lợi ích bậc nhất?"

 Khi ấy vị tỳ-kheo hướng về Phật nói bài già-tha (bài kệ, tức thơ trong kinh) này:

 Con xuất gia chưa lâu,
Hôm nay thọ giới đủ.

 Xin Thế Tôn nói rõ:
Làm sao được tịnh thí (làm cho của bố thí của người cúng trở nên trong sạch, đem lại phước thật cho họ)?

 Con vì việc ấy mà tu,
Bỏ nhà, không giữ nhà.

 Làm sao thí được sạch như thế,
Xin lại nói nghĩa ấy.

 Nghe vậy, Phật bảo: "Này tỳ-kheo, hãy khéo lắng nghe, khéo giữ chánh niệm (tâm tỉnh giác, nhớ nghĩ đúng đắn), ta sẽ nói cho ông. Tỳ-kheo không nhận uổng thức ăn của xóm làng, ăn xong làm cho của thí được trong sạch. Vì thế mà con trai, con gái nhà lành bỏ nhà, không giữ nhà, tu hạnh vô thượng (cao nhất, không gì hơn), sẽ đạt chốn thù thắng rốt ráo. Tỳ-kheo vào trong Tăng (đoàn thể người xuất gia), thấy được Tăng nghiệp (việc tu tập của Tăng), hợp với Tăng lợi (lợi ích, quả chứng của Tăng). Có đủ ba pháp này thì không nhận uổng thức ăn của xóm làng, ăn xong làm cho của thí được trong sạch, được lợi ích bậc nhất."

 Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ này:

 Chúng sinh nếu vào Tăng,
Lại nhớ nghĩ Tăng nghiệp,

 Lại hợp với Tăng lợi,
Người ấy làm sạch phước thí.

 Khi ấy vị tỳ-kheo thưa: "Bạch Thế Tôn, nay con nghe Phật dạy vắn tắt như thế mà chưa hiểu nghĩa. Bạch Thế Tôn, thế nào là tỳ-kheo vào trong Tăng, thấy Tăng nghiệp, hợp Tăng lợi?" Rồi vị tỳ-kheo nói bài kệ này:

 Thế nào là vào Tăng,
Mà thấy được Tăng nghiệp?

 Xin nói cho con Tăng lợi,
Nghe rồi chúng con biết.

 Nghe vậy, Phật bảo: "Này tỳ-kheo, hãy chú tâm lắng nghe. Nay ta nói cho ông về Tăng, Tăng nghiệp và Tăng lợi."

 Tỳ-kheo thưa: "Lành thay Thế Tôn, con rất muốn nghe."

 Phật bảo: "Này tỳ-kheo, thế nào gọi là Tăng? Tăng là bốn đôi tám bậc phú-già-la (tiếng Phạn pudgala, nghĩa là người). Bốn đôi tám bậc là bốn quả vị thánh, mỗi quả gồm người đang hướng tới và người đã chứng, thành tám hạng thánh nhân. Đó gọi là Tăng. Nên kính cẩn dâng thức ăn và chắp tay hướng về các vị ấy. Các vị ấy làm sạch được của thí nên gọi là ruộng phước. Chư thiên (các vị trời) và loài người đều nên cúng dường."

 Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ này:

 Nay ta nói bốn đôi,
Tám bậc phú-già-la,

 Các vị ấy gọi là Tăng,
Ruộng phước thù thắng vô thượng.

 "Này tỳ-kheo, thế nào gọi là Tăng nghiệp? Tăng nghiệp gồm có:
– Tứ niệm xứ: bốn phép quán chiếu, gồm quán thân là không sạch, quán cảm thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp là không có cái ta.
– Tứ chánh đoạn: bốn sự siêng năng chân chính, gồm dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh được lớn thêm.
– Tứ thần túc: bốn nền tảng của năng lực thiền định, gồm ý muốn, tinh tấn, tâm và quán xét.
– Ngũ căn: năm gốc rễ của sự tu, gồm lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định và trí tuệ.
– Ngũ lực: năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành.
– Thất giác phần: bảy yếu tố đưa đến giác ngộ, gồm chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định và buông xả.
– Bát thánh đạo: tám con đường chân chính của bậc thánh, gồm thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng và định đúng.
Đó gọi là Tăng nghiệp."

 Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ này:

 Thường siêng đạo tối thắng,
Gọi là tám thánh phần.

 Như Tăng đã nói đó,
Nghiệp của họ đúng như vậy.

 "Này tỳ-kheo, thế nào gọi là Tăng lợi? Tăng lợi là bốn quả sa-môn (bốn quả vị chứng đắc của người xuất gia tu hành). Bốn quả ấy là:
– Một là quả Tu-lư-đa A-bát-na, tức Tu-đà-hoàn, nghĩa là Nhập lưu: bậc mới bước vào dòng thánh.
– Hai là quả Tắc-cật-lợi-đà-già-di, tức Tư-đà-hàm, nghĩa là Nhất lai: bậc chỉ còn trở lại cõi đời một lần.
– Ba là quả A-na-già-di, tức A-na-hàm, nghĩa là Bất hoàn: bậc không còn trở lại cõi dục vọng.
– Bốn là quả A-la-hán.
Đó gọi là Tăng đại lợi."

 Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ này:

 Thân lớn có lợi lớn,
Các phú-già-la Tăng ấy,

 Như bốn quả sa-môn,
Làm sạch được phước thí.

 Nghe vậy, tỳ-kheo thưa: "Bạch Thế Tôn, như lời Thế Tôn dạy, người vào trong Tăng, thấy Tăng nghiệp, hợp Tăng lợi thì khéo nhận thức ăn bố thí của xóm làng, ăn xong được phước tịnh thí, đạt lợi ích bậc nhất. Bạch Thế Tôn, nếu lại có người phát tâm Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu để cứu độ khắp chúng sinh và thành Phật), vì muốn đạt trí biến tri (trí biết khắp tất cả, tức trí của Phật) mà bỏ nhà xuất gia, thì người ấy có thấy ở trong Tăng không? Có thấy Tăng nghiệp không? Có hợp Tăng lợi không?"

 Nghe vậy, Phật bảo: "Lành thay, tỳ-kheo! Ông đối với Như Lai Ứng Chánh Biến Tri mà biết nghĩ đến để hỏi nghĩa này. (Như Lai là danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Biến Tri là bậc hiểu biết chân chính và khắp cùng.) Này tỳ-kheo, ông thật cát tường, biện tài thù thắng tuyệt diệu, khéo hỏi nghĩa này. Này tỳ-kheo, nhờ ông khéo suy nghĩ nên mới hỏi được Như Lai nghĩa này. Này tỳ-kheo, đó đều là do sức oai thần của Phật khiến ông đời này có biện tài như thế, muốn hỏi nghĩa của câu này. Đó cũng là do sức nguyện đời trước của ông mà hỏi được như thế. Vì vậy, này tỳ-kheo, hãy khéo nghe, khéo nhớ nghĩ, ta sẽ nói cho ông."

 Tỳ-kheo thưa: "Lành thay Thế Tôn, nay con rất muốn nghe."

 Phật bảo: "Này tỳ-kheo, ý ông hỏi rằng: người phát tâm Đại thừa, vì trí biến tri mà bỏ nhà xuất gia, thì người ấy có thấy ở trong Tăng không, có thấy Tăng nghiệp không, có thấy Tăng lợi không. Này tỳ-kheo, người ấy không thấy ở trong Tăng, Tăng nghiệp và Tăng lợi cũng đều không thấy."

 Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ này:

 Người ấy không thấy Tăng,
Tăng nghiệp cũng không thấy,

 Tăng lợi cũng không thấy,
Vì người ấy phát Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ trọn vẹn để thành Phật).

 Nghe vậy, tỳ-kheo thưa: "Bạch Thế Tôn, do nhân gì, duyên gì mà cho những người ấy xuất gia, cho họ nhận thức ăn của xóm làng, trong khi họ không thấy ở trong Tăng, Tăng nghiệp và Tăng lợi cũng đều không thấy? Bạch Thế Tôn, làm sao hạng người ấy làm sạch được phước thí, trong khi họ không thấy ở trong Tăng, Tăng nghiệp và Tăng lợi cũng đều không thấy?"

 Nghe vậy, Phật bảo: "Này tỳ-kheo, ông cần gì hỏi câu này?"

 Vị tỳ-kheo lại thưa: "Bạch Thế Tôn, người ấy làm sao làm sạch được phước thí?"

 Phật lại bảo: "Ông cần gì hỏi câu này?"

 Vị tỳ-kheo lại thưa: "Bạch Thế Tôn, người ấy không thấy ở trong Tăng, Tăng nghiệp và Tăng lợi cũng đều không thấy, thì làm sao làm sạch được phước thí?"

 Bấy giờ Thế Tôn thấy vị tỳ-kheo đã thỉnh ba lần, liền mỉm cười rồi hiện thần thông (năng lực siêu phàm do tu chứng mà có). Hiện thần thông xong, từ tướng lông trắng giữa hai chân mày (bạch hào: sợi lông trắng xoắn giữa hai mày, một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật) phóng ra ánh sáng lớn. Ánh sáng ấy lại có vô lượng trăm nghìn màu khác nhau. Oai lực của ánh sáng chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới, mỗi thế giới có mặt trời, mặt trăng, núi Tu-di riêng), cho đến tất cả chúng sinh trong các biển lớn. Họ đều chưa từng thấy, chưa từng nghe đến ánh sáng này. Nay thấy ánh sáng, ai nấy lòng kinh hãi, lông dựng đứng.

 Chư thiên ở cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng (cõi trời cao nhất, nơi tâm thức vi tế đến mức không phải có tưởng mà cũng không phải không có tưởng), nhờ sức Phật, cũng đều biết ngay trong một niệm rằng ánh sáng này phát ra từ giữa hai chân mày của Phật. Thấy ánh sáng rồi, họ cũng kinh hãi, lông dựng đứng.

 Khi ấy, chư thiên trong tam thiên đại thiên thế giới, từ cõi trời Tứ Thiên Vương (tầng trời thấp nhất, do bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương) cho đến các trời cõi Sắc (cõi của những vị trời đã lìa dục vọng nhưng vẫn còn thân hình vi tế) và cõi Vô sắc (cõi của những vị trời không còn thân hình, chỉ còn tâm thức), đều đến tinh xá Ca-lan-đà trong rừng Trúc ở đại thành Vương Xá. Đến nơi, họ cúi đầu lễ sát chân Phật, đi vòng quanh bên phải vô lượng trăm nghìn vòng, rồi đứng trước Phật. Họ giữ chánh niệm, chắp tay cung kính, cúi mình, không động, không dựa, mắt không hề chớp. Họ sinh tâm tôn trọng, tâm yêu mến, tâm vui mừng, tâm hớn hở, tâm sẵn sàng tiếp nhận, tâm mềm mại, tâm trong sạch, tâm không chướng ngại. Vì muốn nghe pháp, họ lui đứng một bên.

 Khi ấy, trong tam thiên đại thiên thế giới này có đủ các vị trời thần lực lớn, cùng các loài:
– rồng;
– dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có loài hung dữ, có loài hộ pháp);
– la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người);
– càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời);
– a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên);
– ca-lưu-trà (chim thần cánh vàng, ăn thịt rồng);
– khẩn-na-la (thần ca hát, dáng gần giống người mà có sừng);
– ma-hầu-la-già (thần rắn lớn);
– người và phi nhân (những loài không phải người như quỷ thần).
Lại có các vị chúa trời, chúa rồng, chúa dạ-xoa, chúa càn-thát-bà, chúa a-tu-la, chúa ca-lưu-trà, chúa khẩn-na-la, chúa ma-hầu-la-già, chúa người và phi nhân. Từ dưới mặt đất lên đến cõi Hữu đỉnh (đỉnh cao nhất của các cõi tồn tại, tức trời Phi tưởng phi phi tưởng), không còn một chỗ trống nào, dù chỉ bằng chỗ cắm một cây gậy.

 Lúc ấy, trong tam thiên đại thiên thế giới, tất cả tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ), ưu-bà-tắc-ca (người nam tu tại gia theo Phật), ưu-ba-tư-ca (người nữ tu tại gia theo Phật), cùng mọi loài chúng sinh khác sống và đi lại trên mặt đất, nhờ thần lực của Phật đều thấy ánh sáng của Phật, lòng kinh hãi, lông dựng đứng. Chỉ trong khoảng một người đàn ông khỏe mạnh co duỗi cánh tay, tất cả họ nhờ oai lực của Phật, trong một niệm đều đến tinh xá Ca-lan-đà trong rừng Trúc ở thành Vương Xá. Đến nơi, họ cúi đầu lễ sát chân Phật, đi vòng quanh bên phải ba vòng, đứng trước Phật giữ chánh niệm, chắp tay cung kính, cúi mình. Họ sinh tâm tôn trọng, tâm yêu mến, tâm vui mừng, tâm hớn hở, tâm sẵn sàng tiếp nhận, tâm mềm mại, tâm trong sạch, tâm không chướng ngại. Mắt không hề chớp, họ ngước nhìn Thế Tôn, thân không lay động, đứng ở một bên.

 Khi ấy, trong tam thiên đại thiên thế giới này, dù trong thành, ngoài thành hay ở những vùng cách trở (?), những nơi có sông lớn, sông nhỏ và các nguồn nước đều chảy xuôi theo lẽ tự nhiên, rất ít tiếng động. Trong các vùng cách trở ấy và trên không trung, tiếng các loài chim nhờ thần lực của Phật đều hòa hợp với nhau. Voi, ngựa, bò, dê cho đến bò núi, trâu nước nhờ thần lực của Phật đều yên ổn ở chỗ cũ của mình. Các chúng sinh trong biển lớn cũng nhờ sức Phật mà loài nào ở yên phần nấy, không đụng chạm quấy nhiễu nhau. Tất cả chư thiên trong thế giới này nhờ thần lực của Phật đều lặng im; âm nhạc cõi trời cũng không còn tiếng.

 Khi ấy, những chúng sinh ác trong thế giới này, kẻ lòng độc hừng hực, ưa làm điều ác, thậm chí phạm các tội nghịch (những tội cực nặng như giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng), đều nhờ sức Phật mà trong một niệm thương yêu nhau như bạn thân. Họ sinh tâm muốn làm lợi ích, tâm vui, tâm mềm mại, tâm sẵn sàng làm việc, tâm vui mừng, tâm trong sạch, tâm không chướng ngại. Nét mặt họ tươi cười, chào hỏi trước, chân mày không nhíu lại. Lời nói dịu dàng, êm tai, không gấp, không thô. Lời nói ra khiến người yêu thích. Già, trẻ, trung niên ai nấy đều được yên chỗ của mình.

 Ngay lúc ấy, khắp cõi đại thiên này không còn cả tiếng đằng hắng ho hen. Nhờ thần lực của Phật, chúng sinh đều lặng im mà đứng. Mọi làn gió đều ấm áp, dịu dàng và thơm tho, chúng sinh ngắm nhìn thích thú, không ai không vui mừng. Gió cũng không làm lay động cành lá cây cối và cỏ thuốc. Tất cả đều nhờ sức Phật mà có những việc như thế. Như bậc Đệ bát nhân (người ở bậc thứ tám tính từ trên xuống trong tám bậc thánh, tức người đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn) (?) nhập diệt tận định (tầng thiền định sâu, trong đó mọi cảm thọ và tư tưởng tạm dứt hết) thì không còn hơi thở ra vào, đại chúng này lặng im mà đứng cũng giống như vậy. Đó là nhờ sức gia trì thù thắng của công đức nguyện xưa của vị tỳ-kheo ấy, và nhờ sức gia trì thù thắng của công đức Phật.

 Bấy giờ tôn giả Xa-lợi-phất (tức Xá-lợi-phất, vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) biết mọi người đều đã lặng im, liền nương thần lực của Phật đứng dậy khỏi chỗ ngồi. Ngài khoác y uất-đa-la-tăng-già (tấm áo khoác ngoài của tỳ-kheo) để trần một vai, quỳ gối phải sát đất, chắp tay cúi mình, một lòng ngước nhìn Phật. Ngài muốn cho đại chúng được yên ổn, lợi ích, tâm trong sạch không chướng ngại, muốn nghe pháp môn (cửa ngõ của giáo pháp, tức lời dạy dẫn vào chân lý) về những điều sau: nghĩa mà vị tỳ-kheo kia đã hỏi Phật, việc Phật phóng ánh sáng, và nhân duyên khiến chư thiên, loài người đến họp. Ngài thưa:

 "Bạch Thế Tôn, Như Lai không phải không có nhân duyên mà hiện nụ cười và phóng ánh sáng. Nay điềm lành này do nhân duyên gì, đến nỗi các đại chúng họp lại và lặng im mà đứng?"

 Rồi Xa-lợi-phất nói bài kệ này:

 Chư Phật tối thắng chẳng phải không có nhân,
Bậc thù thắng vì sao hiện điềm lành?

 Thế Tôn nay xin mau nói nghĩa này,
Duyên gì mà làm đại thần thông ấy?

 Trăm nghìn vô số chúng sinh,
Cho đến hàng na-do-đa (đơn vị số rất lớn trong kinh Phật, ước chừng nghìn ức),

 Nay đến họp nơi đây,
Vì thấy thần thông vậy.

 Thế Tôn, đây nhân gì?
Thế Tôn, đây duyên gì?

 Vì sao thân đại chúng
Hôm nay đến họp đây?

 Phật biết được nghĩa này:
Duyên gì đại chúng họp.

 Thế Tôn thương xót con,
Xin vì con nói nghĩa.

 Chư thiên và người đời
Thảy đều khởi kính trọng,

 Chắp mười ngón tay lại,
Ngước nhìn đấng Lưỡng túc tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức Phật; cũng hiểu là bậc đầy đủ cả phước lẫn trí).

 Đều rời bỏ cung trời,
Các thiên tử (các vị trời) đến đây,

 Kính trọng, ưa nghe pháp,
Ngước nhìn Lưỡng túc tôn.

 Rời bỏ cung điện rồng,
Vô lượng rồng đến họp.

 Thế Tôn sẽ nói gì,
Nghĩa thần biến như thế?

 Rời bỏ cung dạ-xoa,
Vô lượng dạ-xoa họp.

 Phật nay sẽ nói gì,
Nghĩa thần biến như thế?

 Xa-lợi-phất nói bài kệ xong thì lặng im mà đứng.

 Đấng trượng phu tiếng Phạm âm (giọng nói trong trẻo, thanh tịnh như tiếng của vị trời Phạm thiên),
Tiếng như trống sấm rền vang,

 Vì Xa-lợi-phất nói
Nghĩa thần biến như thế:

 "Vị tỳ-kheo mới kia,
Hôm nay thọ giới đủ,

 Xa-lợi, vị ấy hỏi ta,
Vì các vị Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật, vừa tu cho mình vừa cứu độ chúng sinh):

 Họ xuất gia thế nào?
Nghiệp của họ ra sao?

 Nhận thức ăn xóm làng,
Làm sao được tịnh thí?

 Xa-lợi, vì nghĩa ấy,
Phóng ánh sáng giữa mày.

 Ánh sáng oai lực lớn này
Chiếu khắp cả thế giới.

 Xa-lợi, vì nghĩa ấy,
Chúng chư thiên đều họp,

 Chắp mười ngón tay lại,
Ngước nhìn Lưỡng túc tôn.

 Xa-lợi, vì nghĩa ấy,
Rồng, dạ-xoa đến họp,

 Muốn rền tiếng sấm mây,
Đến nơi chỗ Như Lai.

 Xa-lợi, vì nghĩa ấy,
Vô số ức chúng họp,

 Đều sẽ đắc A-la-hán,
Hết lậu, đến Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não và khổ đau, không còn sinh tử).

 Xa-lợi, vì nghĩa ấy,
Vô số ức chúng họp,

 Đều sẽ phát ý này:
Vì nhân duyên Độc giác (bậc tự mình giác ngộ vào thời không có Phật ra đời, không giáo hóa rộng).

 Xa-lợi, vì nghĩa ấy,
Vô số ức chúng họp,

 Sẽ tự mặc áo giáp (ví lòng quyết chí kiên cố),
Vì trí tuệ của Phật.

 Xa-lợi, vì nghĩa ấy,
Vô số ức chúng họp,

 Không thoái lui Đại thừa,
Được Bồ-đề tối thắng.

 Nghe nghĩa câu này rồi,
Vì thế Phật thọ ký (báo trước việc người ấy tương lai sẽ thành Phật hay chứng quả);

 Chí vững, hối việc ác,
Ức chúng được như vậy.

 Nghe nghĩa câu này rồi,
Về sau thời mạt thế (thời cuối, khi chánh pháp suy tàn),

 Nghìn ức số chúng sinh
Trụ vững đạo tối thắng.

 Trừ các vị Bồ-tát,
Về sau thời mạt thế,

 Có ai giữ được kinh này,
Quyết không có lẽ ấy.

 Trừ các vị Bồ-tát,
Về sau thời mạt thế,

 Nếu nghe kinh này rồi,
Kẻ không trí chẳng tin.

 Chúng sinh ấy ít tin,
Không phát được Bồ-đề;

 Mỗi khi nghe kinh này,
Lại nhiều lần sinh nghi.

 Nếu không tin kinh này,
Thường ở trong sinh tử,

 Nê-lê (địa ngục) là chỗ đi,
Súc sinh là vườn rừng (nơi quen ở),

 Họ đối với đường trời, người
Đều mất hết, không phần.

 Kẻ chẳng phá được (?) kinh này,
Về sau thời mạt thế,

 Các trời, người ấy dẫu
Đều chứng A-la-hán,

 Nếu nói trước mặt họ,
Họ cũng sinh lòng nghi.

 Dẫu đắc đạo Độc giác,
Đầy khắp cõi mười phương,

 Nếu nói trước mặt họ,
Lòng họ cũng sinh nghi.

 Không ai chẳng tu thiện
Mà được nghe lời này.

 Nếu vững mạnh thành tựu nghĩa,
Mới nghe được đạo này.

 Vì các vị Bồ-tát,
Ta nói pháp kinh này;

 Tu hành theo đó rồi,
Sẽ thành Lưỡng túc tôn."

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, bảo Xa-lợi-phất: "Vị tỳ-kheo mới kia xuất gia chưa lâu, hôm nay thọ giới, đến hỏi ta: người phát tâm Đại thừa làm sao nhận thức ăn của xóm làng mà gọi là ăn đúng đắn, ăn xong làm sạch được phước thí. Này Xa-lợi-phất, vì vị tỳ-kheo hỏi nghĩa này nên chúng sinh đông đến vô lượng a-tăng-kỳ (số nhiều không thể đếm được) trăm nghìn câu-trí (đơn vị số, bằng mười triệu) na-do-đa đã đến họp, đều muốn nghe ta giải nói nghĩa này. Này Xa-lợi-phất, nay nếu ta giải nói, chỉ bày, phân tích nghĩa này cho dễ hiểu, thì vô lượng chúng ấy được lợi ích lớn."

 Nghe vậy, Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, nay chính là lúc, xin Ngài giải nói."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, nay nếu ta nói nghĩa câu này thì có chúng sinh tâm sẽ mê muội rối loạn. Vì sao? Vì bậc đại thí chủ này không thể nghĩ bàn. Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ (sáu hạnh tu hoàn thiện của Bồ-tát để qua bờ giác ngộ) không thể nghĩ bàn. Tiếng rống sư tử lớn (lời thuyết pháp oai hùng, không gì khuất phục được) cũng không thể nghĩ bàn. Chúng sinh lớn này là pháp không thể nghĩ bàn (?). Hàng phàm phu và hàng nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ: Thanh văn là người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, và Độc giác) không thể phân biệt, tin nhận, thấu hiểu. Chỉ trừ các vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có địa vị cao) không còn thoái lui. Này Xa-lợi-phất, ta thấy vậy nên dù vị kia thỉnh ba lần, ta vẫn lặng im không nói."

 Xa-lợi-phất lại thưa: "Bạch đức Bà-già-bà Như Lai Ứng Chánh Biến Tri, xin Ngài giải nói, để nhiều chúng sinh được lòng tin chân chính."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, nếu ta giải nói nghĩa câu này thì chúng sinh sẽ mê muội. Vì sao? Vì bố thí và các pháp khác đều không thể nghĩ bàn… Ta thấy vậy nên dù vị kia thỉnh ba lần, ta vẫn lặng im không nói."

 Xa-lợi-phất lại thưa: "Bạch Thế Tôn, vì lợi ích và an vui cho nhiều chúng sinh, xin Ngài thương xót họ mà nói ra. Ở đời vị lai sẽ có Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm Đại thừa, nghe nghĩa câu này mà sinh lòng yêu quý kính trọng. Họ sẽ được lòng tin chân chính, tu các hạnh nghiệp, lấy áo giáp lớn để tự trang nghiêm."

 Bấy giờ Thế Tôn thấy Xa-lợi-phất đã thỉnh ba lần, liền bảo: "Bồ-tát ma-ha-tát không cần tịnh thí. Vì sao? Vì Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành đạo, trọn vẹn luôn luôn tịnh thí. Vì sao? Vì Bồ-tát ma-ha-tát đối với chúng sinh là ruộng phước vô thượng. Nếu chúng sinh đem mọi vật dụng an vui cúng dường Bồ-tát, vẫn không đền được ơn Bồ-tát đã làm."

 Rồi Thế Tôn nói bài kệ này:

 Nếu có người phát tâm
Vì nhân duyên trí Phật,

 Từ khi mới phát tâm,
Người ấy liền tịnh thí.

 Nếu có người phát tâm
Vì nhân duyên Phật đạo,

 Người ấy chẳng cần tịnh thí,
Vốn đã tịnh thí xong.

 Chư thiên và người đời
Thường nên tâm siêng năng

 Phụng sự bậc mạnh mẽ,
Bồ-tát đại trí tuệ.

 Các đường trời, người kia
Đều nhờ Bồ-tát thành.

 Bậc trí một lần phát tâm
Đã làm sạch mọi thí.

 Chẳng nương cõi Dục (cõi của chúng sinh còn tham dục, gồm người, súc sinh, địa ngục và một số tầng trời), cõi Sắc,
Cùng cõi Vô sắc nữa;

 Với tâm không nương tựa,
Mọi thí đều đã sạch.

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, bảo Xa-lợi-phất: "Này Xa-lợi-phất, ta sẽ nói thí dụ cho ông để nghĩa này được đầy đủ. Vì sao? Ta nói thí dụ là để người trí hiểu đúng nghĩa.

 "Này Xa-lợi-phất, giả sử Bồ-tát nhận y phục do chúng sinh dâng cúng, nhiều bằng cả châu Diêm-phù (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở), từ lúc mới phát tâm ngày ngày dùng đến, thì những y phục ấy đều được tịnh thí. Vì sao? Vì Bồ-tát đối với chúng sinh là ruộng phước vô thượng.

 "Này Xa-lợi-phất, giả sử Bồ-tát nhận thức ăn do chúng sinh dâng cúng, nhiều bằng núi Tu-mê-lưu (tức núi Tu-di, ngọn núi lớn ở trung tâm một thế giới), từ lúc mới phát tâm ngày ngày dùng đến, thì những đồ ăn uống ấy đều được tịnh thí. Vì sao? Vì Bồ-tát đối với chúng sinh là ruộng phước vô thượng.

 "Này Xa-lợi-phất, giả sử Bồ-tát nhận giường tòa do chúng sinh dâng cúng, rộng bằng bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn ở bốn phía núi Tu-di), cao bằng núi Tu-mê-lưu, cũng như núi ấy được trang hoàng bằng bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não), trải bằng áo trời mềm mịn, từ lúc mới phát tâm ngày ngày dùng đến, thì những tòa đẹp như thế đều được tịnh thí. Vì sao? Vì Bồ-tát đối với chúng sinh là ruộng phước vô thượng.

 "Này Xa-lợi-phất, giả sử có cung điện báu nhiều tầng như sau:
– Có vô lượng lầu gác, cửa sổ, trang hoàng bằng phướn, lọng, lưới chuông đủ màu.
– Tường thành bảy báu bao quanh bảy lớp, giống như cung trời Tha hóa tự tại (tầng trời cao nhất của cõi Dục, nơi chư thiên hưởng lạc do người khác hóa hiện ra).
– Có vô lượng cây kiếp-ba (cây như ý ở cõi trời, cầu gì được nấy), cây phát tiếng nhạc, cây hương, cây hoa, cây quả, cây chuỗi ngọc.
– Khắp nơi đặt vô lượng bình hương.
– Có các ao hoa đầy nước đủ tám công đức (nước có tám tính chất tốt: trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, êm, uống không hại, trừ được đói khát). Nước ngon, trong, mát, không dơ, không bùn; hoa phủ trên mặt, cát vàng trải đáy. Màu nước trong suốt như ngọc bệ-lưu-ly-dạ (ngọc lưu ly, đá quý màu xanh biếc).
– Lan can bảy báu bao quanh bảy lớp; bốn phía vuông vức, có bốn lối bậc thang.
– Trong các ao hoa đều có điện báu, lại có ao báu bảy hàng bao quanh. Treo các dải lụa màu và đặt bình báu, trang hoàng đủ màu, rất đáng yêu thích.
– Trong đó có giường tòa làm bằng bảy báu, nhiều đến vô lượng trăm nghìn na-do-đa, trải theo khắp các phương đông, tây, nam, bắc. Có đốt hương, rải hoa, che bằng màn báu.
Này Xa-lợi-phất, giả sử chúng sinh đem hết những điện báu, giường báu như thế dâng lên Bồ-tát, Bồ-tát nhận lấy, từ lúc mới phát tâm ngày ngày dùng đến, thì đều được tịnh thí. Vì sao? Vì Bồ-tát đối với chúng sinh là ruộng phước vô thượng.

 "Này Xa-lợi-phất, nay ông nên biết, mọi pháp lành ở thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian, tức con đường giải thoát) đều nhờ Bồ-tát mà sinh ra. Đó là:
– dòng họ lớn Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa), dòng họ lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, lo việc tế lễ), dòng họ lớn trưởng giả (nhà giàu có, đức độ);
– vua, hoặc Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp);
– các cõi trời: Tứ Thiên Vương, trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích làm chủ), trời Tu-dạ-ma (tức trời Dạ-ma), trời San-đâu-suất-đa (tức trời Đâu-suất), trời Thiện hóa (tức trời Hóa lạc, nơi chư thiên tự hóa ra cảnh vui mà hưởng), trời Tha hóa tự tại, cùng các trời cõi Sắc, cõi Vô sắc;
– người trụ ở quả thứ nhất cho đến quả thứ tư;
– người hướng đến quả Độc giác và người đã đắc Độc giác;
– người đắc đạo vô thượng chánh biến tri, chuyển bánh xe chánh pháp (giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não).

 "Có người nghe chánh pháp do vị ấy nói, nghe sao làm vậy, làm rồi liền trụ bốn quả Thanh văn, hoặc phát ý cầu Độc giác, hoặc phát tâm vô thượng chánh biến tri. Nếu nghe nói về bố thí, họ liền tu việc bố thí, tu rồi được sinh vào nhà Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, trưởng giả, cho đến được ngôi Chuyển luân vương. Nếu nghe nói về giới, họ liền tu việc giữ giới, tu rồi được sinh lên các tầng trời từ Tứ Thiên Vương cho đến Tha hóa tự tại. Nếu nghe giảng về bốn tâm vô lượng (từ là ban vui; bi là cứu khổ; hỷ là vui theo điều tốt của người; xả là buông bỏ, bình đẳng với tất cả), nghe sao làm vậy, làm rồi được sinh lên cõi Sắc, cõi Vô sắc. Này Xa-lợi-phất, vì thế nên biết những điều này đều nhờ Bồ-tát mà sinh ra.

 "Này Xa-lợi-phất, ví như vua rồng A-na-bà-đát-bá-đa (tức A-nậu-đạt, vua rồng ở hồ A-nậu-đạt trên núi Tuyết; tên có nghĩa là "không nóng bức") dùng oai lực của mình làm chảy ra bốn con sông lớn. Bốn sông ấy là Hằng-già (sông Hằng), Tân-đậu (sông Ấn), Bạc-xoa và Tư-đa. Mỗi sông có năm trăm sông nhỏ làm nhánh phụ. Sông lớn Hằng-già cùng các nhánh chảy vào biển đông, làm cho biển ấy đầy. Sông lớn Tân-đậu cùng các nhánh chảy vào biển nam, làm cho biển ấy đầy. Sông lớn Bạc-xoa cùng các nhánh chảy vào biển tây, làm cho biển ấy đầy. Sông lớn Tư-đa cùng các nhánh chảy vào biển bắc, làm cho biển ấy đầy. Ý ông thế nào? Bốn sông lớn ấy cùng các nhánh lần lượt chảy vào biển, những nơi chúng đi qua có làm lợi ích cho chúng sinh bốn phương không?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, chúng làm lợi ích vô bờ cho chúng sinh. Người và phi nhân đều được thấm nhuần lớn. Mọi ruộng lúa, gai, đậu, lúa mạch và các thứ hoa màu gần sông đều được thấm nước."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào? Bốn biển lớn ấy do ai làm cho đầy?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, chính bốn sông lớn này làm cho biển đầy."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào? Bốn biển lớn ấy có lợi ích cho chúng sinh không?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Chúng làm lợi ích lớn cho mọi chúng sinh dưới nước và trên cạn, như loài rùa, cá và người đánh cá. Lại có dạ-xoa, la-sát, a-tu-la, tỳ-xá-già (loài quỷ ăn tinh khí), rồng, rắn, ma-hầu-la-già, cùng vô lượng loài chúng sinh khác. Cung điện, nhà cửa, chỗ ở của những chúng sinh ấy đầy các thứ báu như san hô, ngọc lưu ly, ngọc xanh Đế Thích (ngọc quý màu xanh biếc), xà cừ, ngọc ma-ni (ngọc báu như ý), ốc quý, cùng vô số kho chứa các thứ báu khác. Tất cả đều từ biển lớn mà ra, làm lợi ích cho các loài; con người được dùng đến, lợi ích rất nhiều."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào? Nước bốn sông lớn từ đâu mà ra?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, từ ao A-na-bà-đát-bá-đa mà ra."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, vua rồng A-na-bà-đát-bá-đa đã thoát khỏi ba nỗi sợ. Đó là sợ chim cánh vàng, sợ cát nóng thiêu đốt, và sợ hiện lại hình rắn khi hành dâm. Ba nỗi sợ ấy vua rồng đều đã thoát. Này Xa-lợi-phất, cung điện của vua rồng A-na-bà-đát-bá-đa chỉ có người có thần thông, thiền định mới ở; ai vào đó hay ai thấy đó đều không bị thiêu đốt."

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, cung rồng lớn ấy đầy đủ những điều hiếm có, kỳ đặc, thù thắng. Những điều các loài rồng sợ hãi, vua rồng lớn ấy đều không có. Chúng sinh sinh ra ở đó và người vào đó cũng không có nỗi sợ ấy, vì đó là chỗ ở của bậc có thần thông, oai đức. Bạch Thế Tôn, đại long vương A-na-bà-đát-bá-đa có đầy đủ vô lượng công đức, làm chảy ra bốn sông lớn hướng về bốn biển, làm lợi ích cho chúng sinh, khiến họ được an vui."

 Phật bảo: "Đúng vậy, đúng vậy. Này Xa-lợi-phất, nên biết Bồ-tát ma-ha-tát cũng như thế. Như đại long vương A-na-bà-đát-bá-đa thoát được ba nỗi sợ, Bồ-tát ma-ha-tát cũng thoát ba nỗi sợ. Đó là sợ nê-lê-da (địa ngục), sợ súc sinh, sợ cõi Diêm-ma (cõi của vua Diêm-ma, tức cõi quỷ đói).

 "Này Xa-lợi-phất, như ao lớn A-na-bà-đát-bá-đa làm chảy ra bốn sông lớn tuôn về bốn phương, Bồ-tát cũng dùng bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục, dìu dắt chúng sinh) mà thu nhận chúng sinh. Bốn nhiếp sự là:
– bố thí;
– ái ngữ (nói lời ân cần, dễ nghe);
– lợi hành (làm việc lợi ích cho người);
– đồng sự (cùng làm, cùng sống với người để dắt dẫn họ).

 "Này Xa-lợi-phất, như biển lớn kia là do ao lớn A-na-bà-đát-bá-đa mà có, trí biến tri của chư Phật cũng từ Bồ-tát mà sinh. Như biển lớn kia là chỗ nương ở của vô lượng trăm nghìn na-do-đa câu-trí chúng sinh, khiến họ được đầy đủ an vui, nên biết mọi loài sinh ra trong ba cõi hữu (ba cõi tồn tại) đều nương trí biến tri của chư Phật mà ở. Ba cõi ấy là Dục hữu, Sắc hữu và Vô sắc hữu (sự tồn tại trong cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô sắc).

 "Này Xa-lợi-phất, vì nghĩa ấy nên biết mọi vật dụng an vui trong tam thiên đại thiên thế giới đều nhờ Bồ-tát mà sinh ra. Vì sao? Vì Bồ-tát phát tâm thì có tu hành. Tu hành rồi thì được thọ ký. Thọ ký rồi thì đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật). Đắc Bồ-đề rồi thì chuyển bánh xe pháp. Bánh xe pháp ấy trước đây chưa từng được chuyển; dù sa-môn (người xuất gia tu hành), Bà-la-môn, trời, ma, Phạm thiên (vị trời làm chủ cõi Sắc) hay các chúng khác cũng không ai chuyển được.

 "Khi vị ấy chuyển bánh xe pháp vì chúng sinh, pháp được nói ra tốt ở đầu, tốt ở giữa, tốt ở cuối; nghĩa lý và lời văn đầy đủ, thuần nhất, trong sạch. Vị ấy nói về phạm hạnh (đời sống trong sạch của người tu) cho bốn chúng biết. Bốn chúng là tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc-ca, ưu-ba-tư-ca. Do nhân duyên ấy, vô lượng vô số chúng sinh hưởng niềm vui cõi trời, cõi người không bao giờ dứt, vĩnh viễn hết khổ, không rời niềm vui. Này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào? Pháp an vui như thế từ đâu sinh ra?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, từ Bồ-tát sinh ra."

 "Này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào? Ông thấy các pháp sinh ra trong ba cõi hữu là từ ai mà sinh?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, từ Bồ-tát sinh ra."

 "Này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào? Đem mọi vật cúng dường có trong ba cõi hữu để cúng dường Bồ-tát, có đền được ơn lợi ích mà Bồ-tát đã làm trước kia không?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Vì sao? Vì những thứ ấy vốn từ Bồ-tát mà ra. Bạch Thế Tôn, ví như có người nghèo, không có của cải. Lại có người giàu phát lòng đại từ bi, đem trăm nghìn vô lượng vô số của báu cho người nghèo ấy, rồi cũng cho người nghèo thứ hai, thứ ba như vậy, cho đến đem của báu cho trăm nghìn vô lượng vô số chúng sinh, khiến ai nấy đều giàu đủ. Ai gặp khổ như sợ hãi, tranh đấu, trói buộc, người ấy đều giúp cho thoát. Lại giúp họ thoát mọi khổ ở các đường ác, khiến họ được đủ vô lượng niềm vui cõi trời, cõi người. Trong số chúng sinh ấy có một người đập một viên ngọc thủy tinh ra trăm mảnh, lấy một mảnh, đem đến chỗ người đã làm ơn cho mình, nói rằng: 'Trước kia ông đã làm việc lợi ích cho tôi, nay tôi đến để đền đáp.' Bạch Thế Tôn, người kia đã làm lợi ích lớn cho chúng sinh như thế, mà một người chỉ đem một mảnh thủy tinh trả cho vị trượng phu ấy, như vậy có phải là đền ơn không?"

 Phật bảo: "Không phải."

 Xa-lợi-phất thưa: "Đúng vậy, bạch Bà-già-bà; đúng vậy, bạch Tu-già-đa (Thiện Thệ, bậc đã khéo đi đến bờ giác ngộ, một danh hiệu của Phật). Nên biết vị Bồ-tát cũng như vị trượng phu kia làm lợi ích lớn cho chúng sinh; một người chỉ đem một mảnh thủy tinh thì không đền được ơn. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, đối với người phát tâm Đại thừa, chúng sinh dù đem mọi vật dụng an vui theo ý muốn, suốt đời luôn theo hầu cúng dường, cũng không đền được ơn."

 Phật bảo: "Lành thay, lành thay! Này Xa-lợi-phất, ông khéo thuận theo lời Phật dạy, đúng như việc làm của đệ tử Phật. Này Xa-lợi-phất, nếu chúng sinh đem da, thịt, gân, máu, xương, tủy của mình, hoặc bỏ thân mình đến trăm nghìn lần, để đền đáp lợi ích Bồ-tát đã làm, thì trong trăm phần cũng không đền được một phần; cho đến trăm nghìn câu-trí phần, a-tăng-kỳ phần, dù dùng số đếm hay thí dụ cũng không đền được. Vì sao? Này Xa-lợi-phất, người phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề làm lợi ích lớn cho chúng sinh.

 "Này Xa-lợi-phất, ví như ở châu Diêm-phù này có cây chiên-đàn-na (cây chiên-đàn, cho gỗ đàn hương quý, mùi thơm). Khi cây nảy mầm, bé trai bé gái nào có bệnh, cho dùng mầm cây thì bệnh đều khỏi. Khi cây ra lá, đàn ông, đàn bà, bé trai, bé gái nào có bệnh, cho dùng lá cây thì bệnh đều khỏi. Khi cây lớn, chúng sinh vào bóng mát của nó thì mọi bệnh cũng đều khỏi. Về sau cây kết quả, ánh sáng của quả chiếu khắp thế giới mười phương. Chúng sinh nào nghĩ nhớ đến ánh sáng ấy cũng sẽ được không già, không bệnh, không chết. Ai chặt cây này lấy gỗ thì không còn sợ nghèo khổ; gỗ chẻ ra rồi vẫn còn lợi ích như vậy. Nếu lấy gỗ ấy làm nhà, người vào trong nhà thì mọi nỗi sợ đều tiêu, cũng không còn lạnh, nóng, đói, khát. Như thế, này Xa-lợi-phất, cây chiên-đàn-na từ khi nảy mầm, ra lá, trổ hoa, kết quả, lúc lớn lên, cho đến khi bị chặt lấy gỗ hay dùng làm nhà, không lúc nào không làm lợi ích lớn cho chúng sinh.

 "Cũng vậy, này Xa-lợi-phất, nên biết khi Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì dùng bốn nhiếp pháp mà thu nhận chúng sinh, tức là bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự, khiến chúng sinh đều được an vui. Khi họ đã an vui rồi, Bồ-tát giúp họ thuận theo mà bước vào ba cửa giải thoát. Ba cửa ấy là:
– không (thấy mọi vật không có tự tính cố định);
– vô tướng (không bám vào hình tướng);
– vô nguyện (không còn mong cầu, tạo tác).
Khi đã lớn mạnh thì được đầy đủ vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an nhiên chấp nhận chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt), cho đến rốt ráo được quả biến trí. Được quả rồi, Bồ-tát sẽ diệt độ (nhập Niết-bàn, tức sự qua đời của bậc giác ngộ) nơi cõi đại Niết-bàn vô dư (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác hay phiền não). Lúc diệt độ, Ngài tự làm cho xá-lợi (di cốt còn lại sau khi thiêu thân của Phật hay bậc thánh) vỡ nhỏ như hạt cải, và cũng gia trì cho xá-lợi lưu lại ở đời để làm phước cho chúng sinh.

 "Này Xa-lợi-phất, như cây chiên-đàn-na bị chặt lấy gỗ đem đi khắp các phương, người vào nhà làm bằng gỗ ấy thì các thứ dục vọng, nóng bức phiền não về sau không còn phát sinh nữa; xá-lợi của Như Lai cũng như vậy. Này Xa-lợi-phất, vì nghĩa ấy nên biết, con trai, con gái nhà lành phải phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì mới đền được ơn mà vị ấy đã làm trước kia. Vì sao? Này Xa-lợi-phất, người phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì không làm đứt dòng giáo pháp và sự tu hành của Như Lai, không làm đứt các địa vị Thanh văn, Độc giác, lại dứt được mọi khổ của chúng sinh và khổ của người, trời. Này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào? Còn có ai khác giống được người ấy không?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Dù là người, trời, ma, Phạm thiên, sa-môn, Bà-la-môn hay các chúng khác, đem mọi vật dụng an vui cho vị Bồ-tát ấy cũng không đền được ơn mà vị ấy đã làm trước kia."

 "Này Xa-lợi-phất, nếu trong một kiếp (khoảng thời gian cực dài), hoặc gần một kiếp, hoặc trăm kiếp, nghìn kiếp, trăm nghìn kiếp, trăm nghìn câu-trí na-do-đa kiếp, đem các vật dụng an vui cho vị ấy, thì có đền được ơn không?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, không."

 Phật bảo: "Vì vậy, này Xa-lợi-phất, con trai, con gái nhà lành nào muốn đền ơn vị ấy đã làm thì nên phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Có như vậy mới ngang bằng với vị ấy mà đền được ơn trước kia."

 Xa-lợi-phất thưa: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn. Nên biết người ta đã cho thứ gì thì phải đền lại bằng thứ tương xứng. Muốn đền ơn bậc không ai sánh bằng ở thế gian thì cũng phải phát tâm vô thượng, không gì sánh bằng. Muốn đền đáp một cách vô thượng đối với các đức Phật tương lai, thì con trai, con gái nhà lành ấy cũng phải phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Như thế mới gọi là đền ơn."

 "Này Xa-lợi-phất, có hai hạng phú-già-la dùng sự cúng dường vô thượng để cúng dường Như Lai. Hạng thứ nhất là người đã dứt hết các lậu; hạng thứ hai là người phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Bấy giờ Thế Tôn nói già-tha rằng:

 Hai hạng phú-già-la
Cúng dường được đức Phật:

 Hết lậu, phát tâm giác,
Đó gọi là hai hạng.

 Trong ba cõi, thế gian
Chẳng có tài vật thí

 Đem dâng bậc Đại sĩ (bậc người lớn, tức Bồ-tát)
Mà đền được ơn ấy.

 Các sắc, hương, vị ngon,
Thứ yêu thích, vừa lòng,

 Đem dâng cho người ấy
Cũng chẳng gọi cúng dường.

 Nếu phát tâm Bồ-đề,
Vì quả Bồ-đề ấy,

 Đó mới là không cầu,
Mà gọi thượng cúng dường.

 Chư thiên và người đời,
Cùng các cõi ma kia,

 Cần gì thảy đều cho,
Cũng chẳng gọi đền ơn.

 Vị ấy chẳng thiếu thốn,
Cũng chẳng sinh ham muốn,

 Nên đối với Đại sĩ
Chẳng gọi là cúng dường.

 Nếu có người muốn được
Cúng dường lên đức Phật,

 Thì phải phát ý này:
Nên cầu đạo Bồ-đề.

 Nếu muốn làm công đức
Nhiều mãi không hạn lượng,

 Thì phải phát Bồ-đề,
Mau sinh lòng kính trọng.

 Nếu muốn cầu các thiền,
Muốn tu tâm vô lượng,

 Thì phải sinh tinh tấn
Vì nhân duyên trí Phật.

 Nếu muốn được các vui,
Phá tan mọi khổ đau,

 Thì phải phát ý này:
Vì Bồ-đề của Phật.

 Nếu muốn thấy vô lượng
A-tăng-kỳ chư Phật,

 Sinh lòng tôn trọng rồi,
Vui mừng phát Bồ-đề.

 Nếu người muốn đi đến
Vô biên các thế giới,

 Phải phát đại tinh tấn,
Vui mừng phát Bồ-đề.

 Nếu người lòng vui thích
Bồ-đề Phật quá khứ,

 Phải phát tâm Bồ-đề,
Nên tu hạnh Bồ-tát.

 Nếu người muốn mau thấy
Các đức Phật vị lai,

 Phải phát tâm Bồ-đề,
Nên tu hạnh Bồ-tát.

 Nếu người muốn được thấy
Các đức Phật hiện tại,

 Thì phải thường vui thích
Vì tu đạo Bồ-đề.

 Nếu người khởi lòng từ
Muốn trải khắp chúng sinh,

 Phải sinh tâm muốn ấy
Vì Bồ-đề của Phật.

 Nếu muốn cho chúng sinh
Được thoát mọi khổ đau,

 Thì phải luôn luôn học
Trí tuệ vô thượng kia.

 Nếu muốn cho chúng sinh
Niềm vui vô lượng vô biên,

 Thì phải phát ý này:
Cầu Bồ-đề Phật tối thắng.

 Nếu người muốn bỏ hết
Mọi đường ác (các cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh),

 Thì phải phát ý này:
Vì cầu đạo Bồ-đề.

 Công đức ấy vô biên,
Không thể nói cho hết;

 Nếu phát được ý ấy,
Sẽ chứng Bồ-đề cao nhất.

 Phật nói già-tha xong, Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, khi nói pháp môn này, có bao nhiêu chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?"

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, nay ông cần gì hỏi nghĩa ấy? Vì sao? Này Xa-lợi-phất, nếu đại trí của Như Lai nói ra điều ấy thì vô biên chúng sinh đều mê muội. Vì sao? Này Xa-lợi-phất, giới, định, trí, thần thông của Như Lai đều vô lượng. Này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào? Có ai biết được bờ mé của hư không không?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Vì sao? Bờ mé của hư không, ở đời quá khứ không ai biết, ở vị lai và hiện tại cũng không ai biết."

 Phật bảo: "Đúng vậy, Xa-lợi-phất. Đại trí của Như Lai, mọi chúng sinh, Thanh văn, Độc giác trong quá khứ, vị lai, hiện tại đều không ai biết được. Vì sao? Này Xa-lợi-phất, đây là trí của Phật, không phải cảnh giới của hàng Thanh văn, Độc giác."

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, thật chưa từng có! Những chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề sẽ được trí tuệ khéo quyết đoán sáng tỏ như thế."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Những chúng sinh ấy, tức các Bồ-tát ma-ha-tát, sẽ được trí tuệ khéo quyết đoán sáng tỏ như thế."

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát ma-ha-tát làm sao được trí tuệ khéo quyết đoán sáng tỏ ấy?"

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào? Giả sử tất cả chúng sinh trong châu Diêm-phù này, dù ở trên cạn, dưới nước, trên không hay trong đất, dần dần tu hành đều được thân người. Lại có người dạy họ giữ năm giới (năm điều răn cơ bản: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), hoặc trụ mười điều thiện (mười việc lành của thân, miệng, ý: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không si mê). Này Xa-lợi-phất, con trai, con gái nhà lành ấy do nhân duyên đó có được nhiều công đức không?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Rất nhiều, bạch Bà-già-bà; rất nhiều, bạch Tu-già-đa, nhiều đến không thể lấy gì ví được."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, nay ta nói thêm để ông vui nghe. Có người dạy tất cả chúng sinh trong châu Diêm-phù giữ năm giới, đủ mười điều thiện, được công đức như thế. Lại có một người chỉ dạy một người trụ tín hành địa (địa vị của người tu dựa vào lòng tin mà thực hành), thì công đức của con trai, con gái nhà lành này nhiều hơn người kia. Này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào? Nếu có người dạy tất cả chúng sinh trong cả châu Diêm-phù trụ tín hành địa, thì công đức có nhiều không?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Rất nhiều, bạch Bà-già-bà; rất nhiều, bạch Tu-già-đa. Công đức người ấy không thể ví được, vô lượng vô biên, nhiều hơn người trước."

 "Lại nữa, Xa-lợi-phất, các bậc công đức tiếp theo, bậc sau đều hơn bậc trước, như sau:
– Con trai, con gái nhà lành chỉ dạy một người trụ pháp hành địa (địa vị của người tu dựa vào sự hiểu rõ giáo pháp mà thực hành) thì công đức hơn người kia; còn hơn nữa là dạy các chúng sinh trụ pháp hành địa.
– Dạy một người trụ bát nhân địa (địa vị của Đệ bát nhân đã nói ở trên) thì công đức hơn người kia; còn hơn nữa là dạy các chúng sinh trụ bát nhân địa.
– Dạy một người trụ quả thứ nhất thì công đức hơn người kia; còn hơn nữa là dạy tất cả chúng sinh trong châu Diêm-phù trụ quả thứ nhất.
– Dạy một người trụ quả thứ hai thì công đức hơn người kia; còn hơn nữa là dạy tất cả chúng sinh trong châu Diêm-phù trụ quả thứ hai.
– Dạy một người trụ quả thứ ba thì công đức hơn người kia; còn hơn nữa là dạy tất cả chúng sinh trong châu Diêm-phù trụ quả thứ ba.
– Dạy một người trụ quả thứ tư thì công đức hơn người kia; còn hơn nữa là dạy tất cả chúng sinh trong châu Diêm-phù trụ quả thứ tư.
– Dạy một người trụ đạo Độc giác thì công đức hơn người kia; còn hơn nữa là dạy tất cả chúng sinh trong châu Diêm-phù trụ đạo Độc giác.
– Dạy một người trụ tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì công đức hơn người kia; còn hơn nữa là dạy tất cả chúng sinh trong châu Diêm-phù trụ tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
– Dạy một người trụ pháp bất thoái (địa vị không còn thoái lui) thì công đức hơn người kia; còn hơn nữa là dạy tất cả chúng sinh trong châu Diêm-phù trụ pháp bất thoái.
– Dạy một người mau được trí biến tri thì công đức hơn người kia; còn hơn nữa là dạy tất cả chúng sinh trong châu Diêm-phù mau được trí biến tri.

 "Nếu lại có người, đối với pháp môn này, sinh trí tuệ Bồ-tát, phá nghiệp của ma-la (ma, kẻ phá hoại việc tu hành), bỏ năm tụ (năm uẩn: năm nhóm tạo nên con người, gồm thân sắc, cảm thọ, tưởng, hành, thức), không cùng với các giới (các yếu tố cấu thành kinh nghiệm, gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức) (?), lìa các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng), phá phiền não, thu nhận những gì giúp cho pháp trắng (pháp lành), diệt những gì giúp cho pháp đen (pháp ác), đem kinh Chư Pháp Tối Thượng Vương này nói rộng cho người khác, thì công đức có được nhiều hơn người kia vô lượng.

 "Này Xa-lợi-phất, hãy gác châu Diêm-phù lại; mở rộng ra đến bốn châu, rồi một nghìn thế giới, hai nghìn thế giới, tam thiên đại thiên thế giới, cho đến chúng sinh trong các thế giới nhiều như số cát sông Hằng-già ở phương đông. Những chúng sinh ấy gồm loài có sắc thân hay không có sắc thân; loài có tưởng, không có tưởng, hay không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng; loài ở dưới nước hay trên cạn; loài sinh từ trứng, sinh từ thai, sinh từ chỗ ẩm ướt hay sinh do biến hóa. Các loài như thế dần dần tu hành đều được thân người; cho đến chúng sinh ở các thế giới mười phương cũng dần dần tu hành đều được thân người. Nếu có người dạy hết thảy họ giữ năm giới, đủ mười điều thiện, này Xa-lợi-phất, ý ông thế nào, người ấy được công đức có nhiều không?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Rất nhiều, bạch Bà-già-bà; rất nhiều, bạch Tu-già-đa, vô lượng vô biên, không thể ví được."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, nếu có con trai, con gái nhà lành đối với kinh Chư Pháp Tối Thượng Vương này nghe mà không phỉ báng, hoặc nghe thêm nữa, hoặc thọ nhận, gìn giữ, đọc, tụng, hoặc nói cho người khác, thì công đức trước kia so với công đức này, trăm phần không bằng một phần; nghìn phần, trăm nghìn phần, câu-trí phần, trăm nghìn na-do-đa câu-trí phần cũng không bằng; cho đến số đếm và thí dụ cũng không sánh kịp.

 "Lại nữa, Xa-lợi-phất, giả sử có người dạy các chúng sinh trong thế giới mười phương đều trụ các địa vị tín hành, pháp hành, bát nhân, bốn quả, Độc giác, cho đến phát tâm, trụ pháp bất thoái, được vô sinh pháp nhẫn, mau được trí biến tri. Nếu có con trai, con gái nhà lành đối với kinh Chư Pháp Tối Thượng Vương này thọ trì, đọc tụng, nói rộng cho người khác, thì khối công đức này so với công đức trước là thù thắng nhất, cao nhất, nhiều nhất, tốt đẹp nhất, vi diệu nhất; không gì so sánh được, không gì hơn được, cao nhất trong những gì cao nhất, không gì tương tự; giữa những điều không gì tương tự, lại được phước không gì tương tự.

 "Này Xa-lợi-phất, vì nghĩa ấy nên biết những chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nghe pháp môn này mà sinh lòng tin, có được trí tuệ khéo quyết đoán sáng tỏ như thế. Này Xa-lợi-phất, những chúng sinh như thế nên được gọi bằng các danh xưng sau:

 – Về sự giải thoát: là bậc không thoái chuyển (không còn lui sụt); là bậc giải thoát; là bậc đã vượt qua; là bậc vắng lặng; là bậc đại vắng lặng; là bậc đã tắm gội sạch; là bậc đã điều phục; là bậc vô thượng; là bậc cao nhất trong những bậc cao nhất; là bậc đến Niết-bàn; là bậc đã diệt độ.

 – Về lời nói và việc làm: là người khéo nói pháp; là người khéo nói nghĩa; là người nói điều thật; là người nói điều chân; là người nói sao làm vậy; là người đã bỏ gánh nặng.

 – Về sự trong sạch: là người lìa tham dục; lìa giận dữ; lìa si mê; không cấu bẩn; đã gột rửa trong sạch; đã đến bờ bên kia; là người nghe pháp; là người đã nhổ bỏ tham, nhổ bỏ giận, nhổ bỏ si; đã quét sạch mọi điều ác.

 – Về phẩm vị: là con Phật; là ruộng phước; là người dũng mãnh; là trượng phu mạnh mẽ; là người có phần sắc thù thắng (?); là người hàng phục quân địch.

 – Về bậc trượng phu: là sư tử; là trượng phu; là đại trượng phu; là trượng phu thù thắng; là trượng phu không sợ hãi; là trượng phu có chí; là trượng phu có chí lớn; là trượng phu hiền thuận đã điều phục; là trượng phu như trâu chúa (bậc dẫn đầu như con trâu chúa dẫn đàn); là trượng phu siêu việt; là trượng phu hàng phục được kẻ mạnh; là sư tử trong loài người; là trâu chúa trong loài người; là rồng; là trời; là trời trong các trời; là Bà-la-môn (ở đây chỉ người sống thanh tịnh).

 – Về tâm tính: là người lìa ác; không chướng ngại; không trói buộc; không keo kiệt; không độc hại; không ngu si; không chung lẫn (?); không xa lìa (?).

 – Về lời nói: là người có lời không xen tạp; lời chánh niệm; lời vô thượng; lời cao nhất trong những lời cao nhất; lời tối thắng; lời không nhiễm; lời không dính mắc; lời không trói buộc; lời quyết đoán rõ ràng; lời nói ra đều thật; lời nói ra đều chân.

 – Về công đức: là người đầy đủ mọi công đức; việc cần làm đã làm; việc làm đã xong; thông suốt mọi việc làm; đầy đủ lòng hổ thẹn (biết xấu hổ với mình và với người khi làm điều sai); làm nhiều; làm nhiều lợi ích; là lòng từ; đầy đủ các pháp công đức; bỏ mọi điều không phải công đức; mọi việc đầy đủ; không nhiễm; hoàn toàn không nhiễm; không nhút nhát; không sợ; không kinh; không hãi; không yếu đuối; không tán loạn; đầy đủ vô lượng vô biên hạnh pháp công đức.

 – Về sự vững chãi: là núi; là núi Tu-mê-lưu; là núi Mê-lưu; là núi Luân (dãy núi vòng quanh thế giới); là núi Đại Luân; là bậc không thể lay động.

 – Về các hạnh tu: là người bố thí; là thí chủ; là người buông bỏ hết thảy; là người khéo bố thí; là người nét mặt hòa nhã vui tươi; là người đầy đủ bố thí; là người giữ giới; là người nhẫn nhục; là người tinh tấn; là người thiền định; là người trí tuệ; là người tu thần thông; là người đã thông đạt thần thông; là người đến được mọi nơi; là bậc Đại Thế Chí (bậc có sức mạnh lớn); là bậc có sức đến nơi; là người đến chốn an ổn; là người đã qua bờ bên kia.

 – Về đạo Phật: là người học theo chư Phật; là người không làm đứt hạnh Phật; là người đối với mọi pháp Phật đều đầy đủ nguyện.

 – Về việc thắng ma: là người phá kẻ thù ma-la; bẻ gãy mọi gai độc; làm sức ma-la yếu đi; làm tan quân ma-la; làm bè đảng ma-la tan vỡ; ngồi đạo tràng của Phật (nơi thành đạo); đã nhổ bỏ gai độc; trừ được kẻ địch ma-la.

 – Về sự cứu độ: là bậc giác ngộ tùy thuận; là người khiến kẻ trôi xuôi theo dòng sinh tử quay ngược dòng; là bờ; là người đưa người khác qua được; là người đã qua; là người tự được giáo pháp giải thoát (?); là người phá tối tăm.

 – Về ánh sáng: là mặt trăng; là mặt trời; là ánh sáng vô biên; ánh sáng không ngăn ngại; ánh sáng không thể nghĩ bàn; ánh sáng khó lường; ánh sáng không thể đo; ánh sáng đến khắp nơi; ánh sáng chiếu khắp.

 – Về sự vượt thoát ba cõi và các đường khổ: là người không dính mắc cõi Dục; không dính mắc cõi Sắc; không dính mắc cõi Vô sắc; là người đã thoát nê-lê-da; đã thoát súc sinh; đã thoát cõi Diêm-ma; là người khiến nê-lê-da mát mẻ; khiến súc sinh mát mẻ; khiến cõi Diêm-ma mát mẻ.

 – Về lợi ích cho đời: là người cho được điều người khác cần; bỏ mọi suy tổn; diệt mọi khổ; chỉ bày mọi niềm vui; là Chuyển luân vương; là cha của thế gian; là bậc ra khỏi thế gian; là bậc giải thoát thế gian; là bậc thoát khỏi thế gian.

 – Về kho tàng pháp: là người chỉ bày kho báu ẩn; là người dựng lập Bồ-tát; là người khơi dậy Bồ-tát; là người mở kho báu ẩn; là người chỉ bày kho bí mật của chư Phật xưa; là người nghĩ được nơi không thể nghĩ bàn; là người đầy đủ pháp công đức vô biên vô tận."

 Bấy giờ Thế Tôn, do trong vô số kiếp đã dùng tâm trong sạch mà trang nghiêm, nên âm thanh lời nói phát ra đầy đủ công đức. Đó là những âm thanh:

 – Về phẩm chất chung: tối thượng; chỉ dạy người khác; thuận với nghĩa; sâu xa; không thể khuất phục; vi diệu; đáng nghe; làm người vui; trong sạch; êm tai; đi vào lòng người; đáng yêu; đầy đủ; được nhiều người yêu thích; trơn mượt; không rè; khéo vượt qua cả trước lẫn sau (?); thương người như con mình; khéo phát ra; khéo hòa hợp; dễ thấm vào; chữ nghĩa nối tiếp rõ ràng; khéo dứt mọi nghi; hạnh thuần thẳng; thấm nhuần.

 – Về sự trong trẻo: giống tiếng Phạm thiên; như tiếng sấm hay; chân thật, khéo quyết đoán rõ ràng; giống tiếng chim ca-lăng-tần-già (loài chim có tiếng hót hay tuyệt, sống ở núi Tuyết); hạnh trong sạch ngay thẳng; làm cho bạn ngay thẳng được trong sạch; dứt vô lượng nghi hoặc; không nương dựa; an ủi được người; đáng nhớ; làm mỏng các sử (phiền não, những thứ sai khiến con người); làm các nhập được tròn đầy (?); dứt mọi tranh luận; từ xưa đến nay không giả dối lấy lòng; không theo câu chữ mà phát ra chân thật (?); hợp với trăm nghìn cách khác nhau; được trí tuệ khen ngợi, khiến thế gian yêu mến và an vui; mở cửa nghĩa đệ nhất (chân lý cao nhất); không lỗi lầm; ăn khớp với nhau; hợp đúng thời; vang xa; khéo phân biệt chữ và câu; quyết đoán rõ các câu trong sạch.

 – Về việc diệt phiền não: diệt gai tham nặng; diệt gai giận nặng; diệt gai si nặng; chỉ bày nhiều nghĩa; chứng nghĩa vô biên; lìa sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục); lìa lời bàn về đạo (?); lìa mọi lời bàn luận về các đường.

 – Về các loài: nói câu của trời; nói câu của rồng; nói câu của dạ-xoa; nói câu của càn-thát-bà; nói câu của a-tu-la; nói câu của ca-lưu-trà; nói câu của khẩn-na-la; nói câu của ma-hầu-la-già.

 – Về đức hạnh: nói về lòng từ và sự nhẫn nhịn, khiến người vui, tin và làm theo lời dạy; không dua nịnh; không chỗ nào không đến; không dính mắc chỗ nào; không điên đảo; tự trọng, không khiêu khích; là pháp chân thật luôn vững định; không cong; không thiên lệch; lìa tối tăm tiều tụy; hợp với lợi ích và điều lành; dạy bảo đầy đủ; là tiếng của lòng tin tối thắng; phá được bóng tối của luân hồi; lìa câu ác, câu trái lỗi; nêu ra và phân biệt các câu; trừ các câu luận của ngoại đạo; quyết được nghi hoặc; diệt chỗ chìm đắm của các pháp khổ; là hạnh tự nhiên trong sạch tối thượng, đúng như thật.

 – Về pháp lành: hợp với các pháp lành, khiến người vui; nói các pháp lành hợp với sự vắng lặng; lìa mọi cấu bẩn; thuần sạch, hợp với nghĩa đệ nhất; dứt được nhiều nghi; trong sạch như tâm trong sạch; lời nói không hợp với điều phi nghĩa; hợp với mọi lời biện tài; tùy ý muốn của người mà dẫn giải rộng; dùng lời thế gian khiến chúng sinh vui; được nhiều người yêu kính; ăn khớp; giải thoát; khéo giải thoát; tối thắng; vua của các âm thanh; nói lời an ổn và khéo ăn khớp; hợp với việc thu nhận các pháp trắng; khéo rốt ráo.

 – Về ánh sáng và trí tuệ: là ánh sáng vô biên; tạo ra ánh sáng vô biên; giải đáp được trí tuệ về vô biên pháp mà người hỏi; khéo đưa người qua bờ; hợp với việc nói các pháp an vui; nói chữ câu rốt ráo, khéo rốt ráo; hợp với việc nói chữ câu của nghĩa; hợp với việc nói chữ câu không cùng tận; hợp với việc nói chữ câu về biết đủ; hợp với việc nói chữ câu chỉ bày vật dụng an vui; chỉ bày vô lượng căn lành; hợp với việc nói về vô lượng căn lành; được trang nghiêm bằng sự trang nghiêm của Phật; hợp với việc nói câu vô biên; nói chữ câu không đi không đến, đoan chính; nói chữ câu không ngăn ngại, khéo rốt ráo; nói lời dạy cho trời và a-tu-la không dứt; nói chữ câu ăn khớp, không thiếu; nói chữ câu ăn khớp, không tạp loạn; nói chữ câu ăn khớp, không chậm chạp.

 – Về sự soi sáng và vượt lên: chỉ bày ánh sáng; tạo ra ánh sáng; vừa chỉ bày vừa tạo ra ánh sáng; chỉ bày sự vượt lên; vượt qua cả sự vượt lên; vừa chỉ bày sự vượt lên vừa vượt qua sự vượt lên.

 – Về giới luật và thầy dạy: nói về hạnh khéo giữ y bát; hợp với lòng tôn trọng, siêng năng phụng sự a-già-lê-dạ (thầy dạy phép tắc, khuôn mẫu cho đệ tử); hợp với lòng tôn trọng, siêng năng phụng sự ưu-ba-đệ-da-dạ (thầy thân giáo, vị thầy truyền giới và dạy dỗ trực tiếp); trí tuệ về pháp luôn trong sạch, đã sạch lại làm cho người khác sạch; siêng thu nhận chữ câu bậc nhất.

 – Về kinh điển: khéo nói Đà-la-ni tu-đa-la vương (vua của các kinh về đà-la-ni, tức thần chú, pháp nắm giữ ghi nhớ); khéo nói về sự xuất sinh của Tam luân tu-đa-la (kinh về ba bánh xe) (?), Bồ-tát tạng (kho kinh của Bồ-tát) và Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ đưa qua bờ giác ngộ); khéo nói hoa của kho ngọc ma-ni lưu chuyển (?); khéo nói tám vạn bốn nghìn pháp tụ (tám mươi bốn nghìn pháp môn), lại chỉ bày thêm trăm nghìn pháp.

 – Về công năng giáo hóa: khơi dậy Bồ-tát, khiến phát tâm Bồ-đề; như nguyện được pháp của chư Phật ba đời mà không dính mắc; đã thoát và thoát rốt ráo; vang đến cõi Phạm thiên; là tiếng Phạm âm; ngân vang; lìa tham dục; lìa giận dữ; lìa si mê; được chư Phật tùy hỷ (vui theo); được chư Phật khen ngợi.

 Âm thanh phát ra thuộc những loại như thế. Thế Tôn mang bánh xe Pháp vương với ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật). Như Lai đầy đủ tám phần (?), là bậc nhất, được khen ngợi bằng vô lượng nghìn cách. Lúc ấy Ngài nói bài kệ này:

 Nếu phát tâm Bồ-đề,
Người ấy chắc chắn đến;

 Chớ nên sinh nghi ngờ:
"Ta không thành Như Lai."

 Phước người ấy có được
Không thể lấy ví so;

 Phước người ấy có được
Sinh ra được Bồ-đề.

 Vô lượng không bờ mé
Các cõi chúng sinh kia,

 Phước người này hơn họ,
Như ta đã nói trước.

 Phước người này có được
So với họ cao nhất;

 Phát tâm Bồ-đề rồi,
Không phước nào hơn đây.

 Các kinh khác quyết nói
Không cao hơn kinh này.

 Ai theo kinh này học,
Đó gọi là phước lợi.

 Nếu ai nghe kinh này,
Là con Phật thuận lời dạy,

 Là ruộng phước, điều phục,
Ta nói là vắng lặng.

 Nếu ai nghe kinh này,
Là trời, rồng, sư tử,

 Người mạnh không sợ hãi,
Gọi giải thoát, hiền hòa.

 Khi tin hướng kinh này,
Kinh lớn không gì trên,

 Là trời trong các trời, trên mọi trời,
Vô thượng trong chúng sinh.

 Huống gì được nghe kinh,
Nói được và kính trọng;

 Biện tài người ấy có
Không thể nào cùng tận.

 Người được nghe kinh này,
Biện tài họ như thế,

 Cũng như là hư không,
Không ai tìm được tận.

 Nếu giữ kinh này,
Đủ nhẫn, không giận dữ,

 Giữ giới không nhút nhát,
Mắt sáng trí tuệ lớn.

 Nếu tin kinh này,
Được trí từ nơi ấy (?),

 Yêu kính bậc thầy dạy
Cũng như yêu cha mẹ.

 Ai giữ được kinh này
Là Bồ-tát đại trí,

 Không nương nơi cõi Dục,
Cõi Sắc và Vô sắc.

 Ai giữ được kinh này
Là Bồ-tát ma-ha-tát,

 Mau chóng hướng đến được
Đạo tràng Bồ-đề vô thượng.

 Ai giữ được kinh này
Là Bồ-tát đại trí,

 Khiến chúng Ba-ti (tức ma vương Ba-tuần, kẻ ác chuyên phá hoại người tu) khiếp sợ,
Chứng Bồ-đề vô thượng.

 Ai giữ được kinh này
Là Bồ-tát đại trí,

 Sẽ chuyển bánh xe pháp
Mà đời không chuyển được.

 Ai giữ được kinh này
Là Bồ-tát đại trí,

 Được Thế Tôn thọ ký,
Sẽ thấy như ba Phật (?).

 Ai giữ được kinh này
Là Bồ-tát đại trí,

 Sẽ được gọi diệt độ
Trọn vẹn như chư Phật.

 Phật nói già-tha xong, Xa-lợi-phất thưa: "Thật hiếm có, bạch Bà-già-bà! Như Lai vì các Bồ-tát nói tóm lược giáo pháp: Bồ-tát ma-ha-tát trải a-tăng-kỳ kiếp tu hạnh Bồ-tát mà chưa giác ngộ đạo vô thượng chánh biến tri, cũng chưa được trí vô thượng chánh biến tri. Bạch Thế Tôn, kinh này nói rằng không có gì cao hơn. Các chúng sinh ấy được lợi ích tốt đẹp tột bậc, vì được nghe ngay trước Phật tên của kinh tối thượng này, tức pháp môn Chư Pháp Thượng Vương. Lành thay Thế Tôn, xin nay Ngài nói thêm về pháp môn này.

 "Vì sao? Như con hiểu ý nghĩa lời Phật dạy, các đức Phật quá khứ đã diệt độ, trong chánh pháp các Ngài nói cho chúng sinh, đều lấy pháp này làm cao nhất, tức pháp môn Chư Pháp Thượng Vương. Các đức Phật vị lai cũng lấy kinh này làm cao nhất khi nói pháp, tức pháp môn Chư Pháp Thượng Vương. Con cũng đã được nghe Thế Tôn nói vô lượng pháp môn, đối với nghĩa và văn tự đều hiểu chắc chắn; như con từng nghe thì không có gì hơn pháp này. Lành thay Bà-già-bà, xin nhiều lần nói rộng cho con pháp môn thù thắng này."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, ta tùy theo thời tiết, tùy theo sự tin hiểu và sự suy nghĩ trong tâm chúng sinh mà thu nhận họ. Này Xa-lợi-phất, đây là trí Phật, không phải cảnh giới của hàng Thanh văn, Độc giác. Khi nói pháp môn này có những kết quả sau:
– tám vạn bốn nghìn người phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề;
– sáu vạn chúng sinh phát tâm Bồ-đề;
– bảy mươi câu-trí chư thiên cõi Dục (?) chưa từng phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nay đều phát tâm;
– ba mươi câu-trí chúng sinh được vô sinh pháp nhẫn;
– vô lượng chư thiên ở mặt đất (các tầng trời thấp còn nương nơi núi Tu-di), các loài rồng và các loài khác chưa từng phát tâm Bồ-đề, nay đều phát tâm.
Này Xa-lợi-phất, vì nghĩa ấy, nay ta nói rộng thêm pháp môn thù thắng này."

 Lại vào lúc ấy, có vô lượng nghìn chúng sinh gồm tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc-ca, ưu-ba-tư-ca hướng về Phật chắp tay, ngước nhìn dung nhan Ngài, lặng im mà đứng.

 Bấy giờ Thế Tôn liền mỉm cười. Theo lẽ thường, khi chư Phật cười thì từ miệng phát ra ánh sáng nhiều màu, đến vô lượng trăm nghìn màu, như xanh, vàng, đỏ, trắng, tím, màu pha lê. Ánh sáng chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới, không chỗ nào không tới, che mờ cả mặt trời, mặt trăng, lên đến tận cõi Phạm thiên. Rồi ánh sáng trở lại đây, nhiễu quanh Phật ba vòng và nhập vào đỉnh đầu Phật.

 Khi ấy Xa-lợi-phất thấy thần thông của Phật, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, khoác y uất-đa-la-tăng-già để trần một vai, quỳ gối phải sát đất, chắp tay thưa: "Bạch Đại đức Thế Tôn, do nhân duyên gì mà Ngài hiện nụ cười này? Chư Phật không phải không có nhân duyên mà cười."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, ông có thấy các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc-ca, ưu-ba-tư-ca hướng về ta chắp tay, mắt không hề chớp không?"

 Xa-lợi-phất thưa: "Bạch Bà-già-bà, con có thấy; bạch Tu-già-đa, con có thấy."

 Phật bảo: "Này Xa-lợi-phất, bốn chúng ấy đều đã phát tâm Đại thừa, muốn nghe về hạnh Bồ-tát. Này Xa-lợi-phất, trong đó, về trí tuệ của tâm hành Như Lai (?): nếu là Như Lai thì quá khứ không thể nắm bắt, vị lai không thể nắm bắt, hiện tại không thể nắm bắt; đó gọi là hạnh Bồ-tát. Này Xa-lợi-phất, không nắm bắt Bồ-đề, không nắm bắt tâm; đó gọi là hạnh Bồ-tát. Này Xa-lợi-phất, không nắm bắt các tụ, không dính mắc các giới, không chấp lấy các nhập; đó gọi là hạnh Bồ-tát, nên tùy thuận mà tu."

 Khi nói về hạnh Bồ-tát này, tam thiên đại thiên thế giới chấn động theo sáu cách (mặt đất rung chuyển theo sáu kiểu khác nhau, một điềm lành lớn). Lúc ấy ma-la Ba-ti hoảng sợ ngã xuống đất, các chúng trời thuộc phe ma-la cũng đều ngã xuống đất. Do nhân duyên ấy mà có bài già-tha rằng:

 Phá ta và quân chúng,
Chạy trốn mà chẳng thoát,

 Như nay lời tối thắng
Của bậc mà đời nương tựa.

 Sao ma và phiền não
Mọi sức đều đã mất,

 Nay đến chỗ không sức,
Vì nghe pháp Không này.

 Ma sợ, mê man như chết,
Nghe pháp vô tác (không có sự tạo tác) này:

 Không ai đem đi, không ai đi,
Ở đâu có kẻ chết?

 Bấy giờ các ma-la thiên tử từ chỗ ngã đứng dậy, nói rằng: "Lành thay, Bà-già-bà! Lành thay, bậc Đại Long (bậc như rồng lớn, ví Phật có oai lực lớn)! Lành thay, bậc Đại Từ! Ngài khởi tâm thương xót, làm lợi ích cho chúng sinh. Hôm nay Thế Tôn khiến chúng con được tỉnh lại. Thế Tôn đại bi, xin đừng để chúng con phải chết oan trái thời."

 Bấy giờ Thế Tôn nói già-tha rằng:

 Ma các ngươi mặc giáp lớn,
Điều Như Lai nói đây,

 Người tin ta rất ít,
Những ai trụ nơi này (?).

 Bấy giờ ma-la Ba-ti được Như Lai an ủi, vui mừng hớn hở, trở lại tâm cũ, rồi cùng quyến thuộc đều ẩn đi không hiện.

 Kinh Chư Pháp Tối Thượng Vương

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video