Thiên 77 — Hội 16 – Phẩm 8 Cưu-bàn-trà được thọ ký
Phẩm thứ tám: Cưu-bàn-trà được thụ ký (Cưu-bàn-trà: loài quỷ thần thân hình kỳ dị, có bọng phình như cái bình; thụ ký: lời Phật báo trước rằng người ấy chắc chắn sẽ thành Phật trong tương lai, kèm theo danh hiệu và thời điểm). Bấy giờ lại có một trăm tám mươi triệu Cưu-bàn-trà, thấy các A-tu-la (một loài thần hay hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên), Ca-lâu-la (loài chim thần cánh vàng khổng lồ, chuyên bắt rồng làm mồi), long nữ và long vương (nữ thần và vua thuộc loài rồng, một loài thần linh sống dưới nước) cúng dường (dâng lễ vật để tỏ lòng tôn kính) Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến), lại nghe họ được thụ ký xong, thì vừa lòng thỏa ý, hớn hở vui mừng, sinh lòng cho là hiếm có, được điều chưa từng có: "Như Lai Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) có công đức, trí tuệ vi diệu thù thắng, được sự cúng dường hiếm có như vậy mà không lấy làm lạ, cũng không mừng rỡ, vì trí tuệ của Phật tôn quý hơn hết mọi trí tuệ. Ví như biển lớn không tăng không giảm. Vì sao? Vì nó sâu rộng. Thế Tôn được cúng dường thù thắng mà tâm không tăng không giảm cũng như vậy. Vì sao? Vì Ngài đối với tất cả các pháp không có điều gì nghi ngờ." Bấy giờ, một trăm tám mươi triệu Cưu-bàn-trà vì để cúng dường, hóa ra một trăm tám mươi triệu chiếc lọng, đều làm bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, ngọc trai đỏ, mã não): lọng báu dệt sợi vàng, lọng báu dệt sợi bạc, lọng nhiều báu dệt sợi tỳ-lưu-ly (ngọc lưu ly, một loại đá quý màu xanh biếc), lọng nhiều báu dệt sợi pha lê, lọng nhiều báu dệt sợi ngọc trai đỏ, lọng nhiều báu dệt sợi mã não, lọng nhiều báu dệt sợi xà cừ. Các Cưu-bàn-trà ấy treo tua rua báu trên các lọng, đủ thứ màu sắc: lọng sợi vàng thì tua rua sợi bạc; lọng sợi bạc thì tua rua sợi vàng; lọng tỳ-lưu-ly thì tua rua pha lê; lọng pha lê thì lấy sợi tỳ-lưu-ly làm tua rua; lọng ngọc trai đỏ thì tua rua xà cừ; lọng xà cừ thì lấy sợi ngọc trai đỏ làm tua rua; lọng mã não thì tua rua pha lê. Lại hóa ra một trăm tám mươi triệu cỗ xe bằng nhiều thứ báu, cũng đủ màu sắc, rất lạ lùng tinh tế, tức là bằng vàng, bạc, lưu ly, pha lê, ngọc trai, xà cừ, mã não. Trên xe lại hóa ra một trăm tám mươi triệu lọng bằng nhiều thứ báu, nối liền với xe; mỗi chiếc lọng đều có trăm nan (?); cán lọng đều làm bằng vàng, bạc, pha lê, tỳ-lưu-ly v.v. Trên các lọng báu ấy lại hóa ra đủ thứ tua rua hoa báu để trang hoàng, tức là tua rua hoa vàng, tua rua hoa bạc, lấy hoa tỳ-lưu-ly làm tua rua, tua rua pha lê, tua rua báu đỏ, tua rua ngọc rồng, lấy hoa ngọc trai đỏ làm tua rua; lại dùng lưới ngọc trai đỏ phủ kín lên trên. Lại hóa ra âm nhạc của loài Cưu-bàn-trà phát ra đủ thứ tiếng để làm vui lòng Phật. Lại hóa ra một trăm tám mươi triệu con ngựa màu báu, đã thuần thục, phi nhanh, để kéo xe. Bấy giờ các Cưu-bàn-trà ai nấy ngồi trên xe báu, đi quanh Phật ba vòng, rải hoa bảy báu lên Phật. Rồi các Cưu-bàn-trà ấy xuống xe, đến trước Phật, cúi đầu sát đất lễ xong, lại đi quanh ba vòng, khom mình chắp tay, đứng một bên, nói kệ (lời thơ tụng trong kinh Phật) khen ngợi rằng: Đấng Đại Mâu-ni (bậc thánh lặng lẽ vĩ đại, chỉ Phật) không tăng không giảm, ví như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), vua của các núi. Ngài nhận sự cúng dường vô thượng này, vì Như Lai đã đạt được vô úy (không còn sợ hãi điều gì). Ngài quán các chúng sinh chỉ có tên gọi, chỉ có tác dụng, nên không chấp lấy. Đạo Sư (bậc dẫn đường) vì đã tu định tịch diệt (thiền định vắng lặng, dứt hết phiền não), nên bậc trí ấy không kiêu căng. Đức Mâu-ni biết đời như trò huyễn thuật, cũng như trong mộng hưởng dục lạc, lại như trăng dưới nước, như ảo ảnh ánh nắng mùa xuân; Ngài quán sát như vậy không sót điều gì. Ví như thành Càn-thát-bà (thành ảo hiện trên không trung, như ảo ảnh, ví cho cái không có thật) không có thật, tìm khắp mười phương không thể có được. Thành ấy không thật, chỉ có tên gọi; Phật thấy các pháp thế gian đều như vậy. Mọi sự cúng dường của trời và người — xe báu, lọng báu và âm nhạc, cờ, hoa, tua rua, chắp tay v.v. — Thế Tôn quán biết đều như bóng, như tiếng vang. Chúng con bày biện cúng dường này rồi, nguyện cho chúng con đời sau được thành Phật. Cũng nguyện chúng con biết đời như mộng, biết rồi nói pháp như Thế Tôn. Chúng con thấy những người khổ não bị sinh, già, bệnh, chết bức bách, nguyện hiểu được bồ-đề (sự giác ngộ) không còn chết của Phật, nói ra cho người nghe được giải thoát. Đối với những chúng sinh không có trí, nguyện được bồ-đề để nói pháp cho họ, diễn nói pháp không nhơ đục, ở giữa những người không có đường đi thì làm người dẫn đường. Bấy giờ Thế Tôn biết các Cưu-bàn-trà đã có lòng tin sâu, liền hiện tướng mỉm cười. Khi ấy tuệ mạng (lời tôn xưng vị tu sĩ: người lấy trí tuệ làm mạng sống) Mã Thắng tỳ-kheo (tỳ-kheo: tu sĩ nam xuất gia theo Phật; Mã Thắng là một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Phật) nói kệ hỏi rằng: Phật chẳng phải không có nguyên do mà hiện mỉm cười; Ngài không lấy làm lạ trước mọi điều người đời cho là hiếm có. Như Lai không lấy làm lạ mà lại hiện mỉm cười, nay con mong được nghe nhân duyên ấy. Tất cả trời và người đều có lòng nghi, khi thấy miệng Phật hiện mỉm cười. Chỉ xin dứt trừ các lưới nghi, nói ra việc mỉm cười của Thế Tôn. Ai đối với chánh pháp được lòng tin sâu? Ai có thể thấy được người Cha lành đúng như pháp? Ai thực hành cúng dường được Phật khen ngợi? Bậc hơn hết trong loài người, con mong được nghe. Hôm nay ai đối với các hành hữu vi (mọi việc làm, mọi sự vật do nhân duyên tạo tác nên, vốn vô thường) thấy được lỗi lầm của chúng mà buông bỏ được? Hôm nay ai có thể an trụ nơi thật tế (giới hạn tột cùng của sự thật)? Người tâm thanh tịnh ấy, con mong được nghe. Ai hàng phục được ma và quyến thuộc của ma? Ai làm cho lòng Phật vui mừng? Ai thấu được đến đáy sâu của các pháp hữu vi? Con mong được nghe để dứt lòng nghi. Tất cả đại chúng chắp tay đứng đây, để nghe nhân duyên nụ cười của Như Lai. Xin dứt mối nghi của tất cả chúng sinh; xin đấng Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài đi bằng hai chân, chỉ Phật) nói lời thụ ký ấy. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ đáp tuệ mạng Mã Thắng rằng: Lành thay Mã Thắng đã hỏi nghĩa này, ông làm lợi ích lớn cho thế gian. Vì ông hỏi nhân duyên nụ cười, Mã Thắng hãy lắng nghe, nay Ta sẽ nói. Chúng Cưu-bàn-trà cúng dường Ta, tâm đã được an trụ nơi pháp tịch diệt (sự vắng lặng, dứt hết phiền não và sinh tử). Họ thấy Ta không kinh ngạc, lòng sinh cảm thấy hiếm có, khởi lên nguyện cầu. Hôm nay họ cúng dường Ta, tâm họ chọn lựa xét kỹ pháp tịch diệt. Với lòng tin sâu, họ khởi lòng đại bi, đối với người lạc đường thì làm con đường cho họ. Vì thương xót chúng sinh nên cúng dường Ta, vì người lạc đường mà khởi lòng từ. Những bậc hiền trí này làm việc ấy rồi, được bỏ thân quỷ, sinh lên trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai trong cõi dục, ở trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích cai quản). Vị thiên chủ (vua trời, tức Đế Thích) luôn dùng lòng từ bi ở trên trời thường xuyên dạy bảo họ. Họ đối với các pháp không còn nghi ngờ, được làm quyến thuộc thân cận của Đế Thích. Họ trong vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng (con sông lớn ở Ấn Độ, cát của nó dùng để ví số lượng nhiều không đếm xuể), ở mỗi một cõi nước đều thực hành hạnh của Phật. Mặc áo giáp vững chắc là thệ nguyện lớn, cúng dường các bậc giữ gìn đại chánh pháp. Họ ở vô lượng cõi nước, tâm không mỏi mệt, làm cho các cõi ấy thanh tịnh. Làm lợi ích cho đại chúng, làm Đạo Sư, sẽ được thành Phật hiệu là Bất Quái (Không Kinh Lạ). Khi họ đi hành đạo ở các cõi nước, người ở cõi ấy ắt biết họ sẽ thành Phật. Nhờ phương tiện (cách thức khéo léo) này, ở đời vị lai, tuy cứu độ chúng sinh mà không có lòng cho là lạ lùng. Vì cầu con đường an ổn vô thượng, làm thanh tịnh các cõi nước mà đều không lấy làm lạ. Đối với việc mình làm, tâm không bám chấp; đối với đại bồ-đề cũng như vậy. Nguyên do nụ cười mà ông hỏi, Ta đã đáp xong; lòng nghi của chúng sinh đều được dứt. Đại chúng lìa nghi được vui mừng, nhờ định mà biết được sự cúng dường của họ.