Hội Bồ-tát Kiến Thật (Bồ-tát thấy sự thật) thứ mười sáu, phần chín — Phẩm thứ hai mươi hai: Chư thiên cõi Quảng Quả (cõi trời thuộc tầng Thiền thứ tư trong cõi Sắc, nơi hưởng quả phúc rộng lớn nhất trong hàng phàm phu) được thụ ký (được Phật báo trước rằng về sau sẽ thành Phật, vào đời nào, hiệu là gì).
Bấy giờ tám ức chư thiên cõi Quảng Quả thấy các A-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay giao tranh với chư thiên), Ca-lâu-la (loài chim thần cánh vàng, ăn rồng), rồng và long nữ, Cưu-bàn-trà (loài quỷ thân hình như cái bình), Càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), Dạ-xoa (loài quỷ thần mạnh mẽ, nhanh nhẹn), Khẩn-na-la (loài thần ca hát), Ma-hầu-la-già (loài thần rắn lớn), chư thiên Ha-la-già-xà (?), chư thiên Tứ Thiên Vương (cõi trời của bốn vị vua trời giữ bốn phương), chư thiên Tam Thập Tam (cõi trời Đao-lợi, có ba mươi ba vị trời cai quản), chư thiên Dạ-ma, chư thiên Đâu-suất-đà, chư thiên Hóa Lạc, chư thiên Tha Hóa Tự Tại (bốn cõi trời tiếp theo, từ thấp lên cao, trong cõi Dục), chư thiên Phạm-ma (cõi trời của Phạm thiên, tầng Thiền thứ nhất trong cõi Sắc), chư thiên Quang Âm (cõi trời cao nhất tầng Thiền thứ hai, dùng ánh sáng thay lời nói), chư thiên Biến Tịnh (cõi trời cao nhất tầng Thiền thứ ba) v.v. cúng dường Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) và nghe được lời thụ ký rồi, thì vui mừng hớn hở, ai nấy đều toại lòng.
Họ đi vào từng pháp môn (cửa ngõ của giáo pháp, tức mỗi phương diện giáo lý, mỗi cách tu), từ mỗi pháp môn thấy vô lượng pháp môn; trong hết thảy pháp môn, được biện tài (tài giảng giải, ăn nói lưu loát) vô lượng, biện tài không đứt đoạn, biện tài tương ứng, biện tài giải thoát, biện tài không dính mắc, biện tài không ngăn ngại, biện tài vi tế, biện tài sâu xa, biện tài đủ loại, biện tài tốt đẹp, biện tài nối tiếp. Đã biết rõ hết các biện tài rồi, họ đối với Như Lai kính tin tôn trọng mà thưa rằng:
"Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Có một môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không để quên mất) tên là Vô Lượng Môn (Cửa Vô Lượng). Nếu có Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) tu tập đà-la-ni này, nên biết sẽ được các biện tài không đứt đoạn v.v., đối với mọi cảnh giới (mọi đối tượng nhận biết) tâm không mê lầm. Trong các cảnh giới ấy, không có một pháp nào không phải là đà-la-ni. Khi Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát) được đà-la-ni này, thì đối với các pháp đều được sự hiểu biết của đà-la-ni và biện tài không ngăn ngại.
Nếu Bồ-tát an trụ trong đà-la-ni pháp môn vô lượng này, thì đi vào năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc — thân thể vật chất; thọ — cảm giác; tưởng — nhận biết hình tướng; hành — tác ý, tạo tác; thức — sự phân biệt nhận biết), đi vào mười hai nhập (sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng, là cửa ngõ sinh ra nhận thức), đi vào mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng), đi vào các căn (các năng lực, các gốc như giác quan…), đi vào tứ đế (bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), đi vào mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử); đi vào chúng sinh và cái không phải chúng sinh, đi vào có và không có, đi vào sự chấp lấy tướng và không chấp lấy tướng, đi vào chỗ nương tựa và không nương tựa, đi vào không và đi vào ngã (cái "ta"), đi vào tướng và vô tướng, đi vào nguyện và vô nguyện, đi vào hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt); đi vào hết thảy mọi chỗ như thế, được biện tài không thể phá hoại.
Bồ-tát này được đà-la-ni trong các ấm và nhập. Gọi là sắc ấm (nhóm vật chất) thì tức không phải là thành tựu (không phải là cái thật có, tự hình thành). Vì sao? Vì không có chút sắc pháp nào được thành tựu. Vì sao? Vì tính của địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) không phải thành tựu; cũng vậy, tính của thủy giới, hỏa giới, phong giới (yếu tố nước, lửa, gió) cũng không phải thành tựu. Vì sao? Vì tính đất tự lìa (tự nó không có bản chất riêng). Pháp nào không có thể tính thì gọi là không thành tựu. Cũng vậy, tính nước, lửa, gió tự lìa; vì pháp không có thể tính, cho nên không thành tựu.
Như vậy sắc không thành tựu. Vì không thành tựu nên không thể gọi là quá khứ, hiện tại hay vị lai. Vì sao? Vì sắc không phải là vật có thật, cho nên không thể nắm bắt. Nếu sắc không sinh thì tức là không diệt; vì không sinh không diệt nên không thể nói được. Lại có thuyết nói rằng: tất cả sắc quá khứ, sắc hiện tại, sắc vị lai hòa hợp lại gọi là sắc ấm. Nhưng thể tính của sắc ấy còn không thể nắm bắt, thì làm gì có quá khứ, hiện tại, vị lai? Vì vậy sắc ấm không phải là cái có thể nói được. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy.
Vì vậy, đi vào ấm tức là đi vào đà-la-ni. Vì đi vào đà-la-ni nên ấm không thể nắm bắt; vì ấm không thể nắm bắt nên đà-la-ni cũng không thể nắm bắt. Vì sự đi vào đà-la-ni không thể nắm bắt, nên đó chỉ là tên gọi, chỉ là công dụng, chỉ là giả lập, chỉ là thế tục, chỉ là lời nói, chỉ là sự đặt bày; không phải ấm, không phải sắc, cũng không phải sắc nhập, cũng không có thể tính đà-la-ni nào có thể nắm bắt. Vì sao? Vì các ấm v.v. không phải là pháp được tạo tác. Vì không phải là pháp tạo tác nên không có tích tụ; mà (người ta) do tích tụ nên mới gọi là ấm (ấm nghĩa là nhóm, khối tụ lại).
Ví như ở thế gian, nhiều vật tích tụ lại thì tạm gọi là thành, là nhà cửa, cung điện, lầu gác nhiều tầng, cửa sổ, lan can, tường thành, tường răng cưa trên mặt thành, chòi chống giặc, lỗ nhỏ trên tường; đầy đủ vòng quanh thì gọi đó là thành. Tính của sắc ấy không thể nắm bắt, không có tích tụ; vì không có tích tụ nên không có sắc, cũng không có sắc ấm. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy: tính không thể nắm bắt, không có tích tụ; vì không có tích tụ nên không có thức, cũng không có thức ấm. Các ấm và nhập ấy nên biết như vậy.
Nhãn nhập (cửa giác quan mắt) ấy là cửa vào của cái gì? Là cửa vào của khổ. Thế nào là mắt? Sắc do bốn đại (bốn yếu tố vật chất cơ bản: đất, nước, lửa, gió) trong sạch tạo thành gọi là mắt. Thế nào là bốn đại? Là địa giới, thủy, hỏa, phong giới trong sạch. Tính của địa giới trong sạch ấy tự lìa; vì thể của pháp không thể nắm bắt, nên nó không thành tựu. Cũng vậy, thể tính của thủy, hỏa, phong giới trong sạch tự lìa; vì thể của pháp không thể nắm bắt, nên nó không thành tựu.
Như vậy nhãn nhập không thành tựu, vì thế không thể nói là quá khứ, hiện tại, vị lai. Vì sao? Nhãn nhập không phải là vật; vì không phải vật nên không sinh không diệt. Nếu không sinh diệt thì không thể nói được. Như vậy mắt không sinh diệt, nhập cũng không sinh diệt; vì không sinh diệt nên không thể nói được. Nên biết như vậy: chỉ là tên, chỉ là công dụng, chỉ là giả lập, chỉ là thế tục, chỉ là lời nói. Cái tên ấy — thể của tên — cũng lìa tự tính. Vì sao? Vì không có một pháp nào được gọi là mắt, gọi là nhập, gọi là khổ. Vì tên không thể nắm bắt, nên nhãn nhập cũng không thể nắm bắt.
Vì mắt không thể nắm bắt, đó chính là đi vào đà-la-ni. Sự đi vào đà-la-ni ấy cũng không thể nắm bắt. Vì sao? Vì tính tự lìa. Chỉ là tên, chỉ là dụng, chỉ là sự giả đặt, lời nói thế tục. Như vậy nhờ đi vào nhãn nhập mà được đà-la-ni; được đà-la-ni rồi liền được biện tài. Nên biết tai, mũi, lưỡi, thân, ý, cùng sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, pháp (đối tượng của ý) cũng đều như vậy.
Đối với giới và nhập mà được đà-la-ni: mắt (?) — thể của mắt không thể nắm bắt, thể của giới không thể nắm bắt. Vì sao? Vì mắt lìa tính mắt, giới lìa tính giới. Vì thể của pháp không thể nắm bắt, nên nó không phải là vật; vì không phải vật nên không thành tựu; cái không thành tựu thì không sinh không diệt; vì không sinh diệt nên nó không phải quá khứ, không phải hiện tại, không phải vị lai. Chỉ là tên, chỉ là dụng, chỉ là giả, chỉ là thế tục, chỉ là lời nói, chỉ là sự đặt bày. Cái tên ấy lìa tự tính của tên, cho đến sự đặt bày cũng lìa tự tính của sự đặt bày.
Nếu pháp không có tự tính, không thể nắm bắt, thì đó không phải là vật; vì không phải vật nên không thành tựu; cái không thành tựu thì không sinh diệt; vì không sinh diệt nên nó không phải quá khứ, không phải hiện tại, không phải vị lai. Cái gì không thuộc về ba đời, thì đó không phải tướng, cũng không phải tưởng, không phải dụng, không phải giả, không phải hữu vi, không thể nói, không đến không đi, không thể nói cho người khác, không thể chỉ bày, không thể biết, không thể nhận thức, không đen không trắng; không phải hang ổ (chỗ bám trú), vì lìa hang ổ; không phải đến, vì không thể đến; không phải được, vì không thể được; không phải chứng, vì không thể chứng.
Không phải phàm phu (người thường chưa thấy chân lý), cũng không phải địa vị phàm phu; không phải Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, cầu giải thoát cho riêng mình), cũng không phải địa vị Thanh văn; không phải Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lý nhân duyên, không cần thầy), cũng không phải địa vị Duyên giác; không phải Bồ-tát, cũng không phải địa vị Bồ-tát; không phải Phật, cũng không phải địa vị Phật; không phải địa vị, cũng không phải không địa vị. Đó chính là chân như (bản tính chân thật, như vậy, không đổi khác của mọi pháp), không khác với như, không phải không như; vắng lặng, không tướng, chỉ là dụng, chỉ là giả.
Gọi là Như Lai, ấy chỉ là theo thế tục mà gọi là Như Lai; không phải trong đệ nhất nghĩa (chân lý tối hậu, vượt trên cách nói quy ước của thế gian) có Như Lai. Vì sao? Vì pháp ấy không thể nắm bắt nên không có Như Lai. Đối với giới và nhập, nên đi vào như vậy: nhãn giới, nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới, pháp giới, ý thức giới; như vậy tất cả các giới khác cũng nên biết như thế. Nên đi vào pháp giới (toàn thể thực tại; bản tính chân thật chung của mọi pháp) rộng khắp như vậy.
Bạch Thế Tôn! Pháp giới ấy, khi được gọi là ấm, thì không phá hoại bản tính của pháp giới; khi gọi là nhập, khi gọi là giới, khi gọi là tứ đế, khi gọi là mười hai nhân duyên, cũng không phá hoại thể tính vốn có của pháp giới. Pháp giới ấy, tùy chỗ được nói đến, hết thảy các pháp lập ra tên gọi, đều không phá hoại thể tính của pháp giới. Bạch Thế Tôn! Ví như địa giới, tùy chỗ nó có mặt mà mang những tên khác nhau, nhưng không phá hoại tính địa giới vốn có. Bạch Thế Tôn! Cũng vậy, pháp giới tùy chỗ có mặt mà mang những tên khác nhau, cũng không phá hoại bản tính của pháp giới. Thủy, hỏa, phong giới cũng như vậy. Bạch Thế Tôn! Ví như hư không, tùy chỗ có mặt mà có công dụng khác nhau, nhưng không phá hoại thể tính của hư không. Bạch Thế Tôn! Cũng vậy, pháp giới tùy chỗ có mặt mà có tên gọi và công dụng khác nhau, nhưng không phá hoại thể tính của pháp giới.
Bạch Thế Tôn! Khi đi vào các căn tức là đi vào pháp giới. Nói các căn, đó là: nhãn căn (mắt), nhĩ căn (tai), tỷ căn (mũi), thiệt căn (lưỡi), thân căn, ý căn; nam căn, nữ căn, mạng căn (sức duy trì sự sống); lạc căn (cảm giác vui nơi thân), khổ căn (cảm giác khổ nơi thân), hỷ căn (vui nơi tâm), ưu căn (buồn nơi tâm), xả căn (cảm giác không khổ không vui); tín căn, tinh tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn; vị tri dục tri căn (căn "chưa biết mà muốn biết", của người mới bước vào đạo thánh), tri căn (căn "đã biết"), tri dĩ căn (căn "biết trọn", của bậc đã tu xong) (?).
Mắt ấy — thể của mắt — không thể nắm bắt; căn — thể của căn — không thể nắm bắt. Vì sao? Vì mắt này lìa tự tính của mắt. Vì pháp không có thể tính, nên nó không phải là vật; vì không phải vật nên không thành tựu; cái không thành tựu thì không sinh; nếu không sinh thì tức là không diệt; vì không sinh diệt nên không thể nói nó là quá khứ, hiện tại, vị lai. Cái gì trong ba đời không sinh diệt, thì nó không phải mắt, cũng không phải nhãn căn; làm sao có công dụng? Nên biết như vậy.
Bạch Thế Tôn! Ví như nắm tay không, hư dối không có vật gì, chỉ có tên gọi cho đến lời nói; trong đệ nhất nghĩa, nắm tay không (cũng không có) (?), cũng không có mắt và nhãn căn như vậy. Như nắm tay không, hư dối không thật, mà hiện ra hình tướng giả để lừa phàm phu, chỉ có tên gọi cho đến lời nói; trong đệ nhất nghĩa, mắt và nhãn căn đều không thể nắm bắt. Như vậy, Thế Tôn sau khi được Nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự), vì độ chúng sinh mà nói tên gọi là căn. Các căn ấy, trong đệ nhất nghĩa, tính tự lìa nên thể của căn đều là không. Pháp nào thể là không thì công dụng cũng hư dối, không có, không thật, lừa dối kẻ phàm ngu.
Vì lìa tự tính nên không sinh không diệt. Cái không sinh diệt thì không thể nói nó là quá khứ, hiện tại, vị lai. Cái gì trong ba đời không có, thì nó không tên, không tướng, không thể nói, không thể nói cho người khác, không phải sinh, không thể sinh, không phải đã biết, không phải sẽ biết, không phải đã nghe, không phải sẽ nghe, không phải nhận thức, không thể nhận thức, không phải đã chứng, không phải sẽ chứng, không phải đã được, không phải sẽ được, không phải đã thấy, không phải sẽ thấy, không phải đã đến, không phải sẽ đến. Vì sao? Vì nó không có.
Bạch Thế Tôn! Ví như có người trong giấc mộng hưởng vui, cười đùa, nói mớ, chơi giỡn. Người ấy khi tỉnh giấc nhớ lại những cuộc hưởng vui chơi giỡn trong mộng; nhớ rồi tìm kiếm thì không thấy, không được. Vì sao? Vì những cuộc hưởng vui, cười đùa, nói mớ, chơi giỡn của người ấy trong mộng còn tự không thật, huống gì lúc tỉnh mà có thể thấy, có thể được — điều ấy không thể có. Bạch Thế Tôn! Các căn cũng như vậy, như sự hưởng vui chơi giỡn trong mộng, thật không thể nắm bắt. Thể tính của hết thảy các pháp cũng như vậy, không thể nắm bắt. Vì không thể nắm bắt, nên không thể nói nó là quá khứ, hiện tại, vị lai. Cái gì trong ba đời không thể nắm bắt, thì không thể nói được. Hết thảy các căn nên biết như vậy.
Bạch Thế Tôn! Nếu đi vào pháp giới tức là đi vào hết thảy pháp; đi vào hết thảy pháp tức là đi vào pháp giới. Bạch Thế Tôn! Đi vào pháp tứ đế tức là đi vào pháp giới. Bốn điều ấy là gì? Là khổ, tập (nguyên nhân gây khổ), diệt (sự chấm dứt khổ), đạo (con đường dẫn đến diệt khổ). Bạch Thế Tôn! Ngài cũng nói hết thảy các pháp đều là không, không phải chúng sinh, không phải mạng sống, không phải phú-già-la (cái "người", chủ thể trôi lăn trong luân hồi), không phải tưởng, không phải tướng. Chúng con đối với pháp này không có nghi ngại. Bạch Thế Tôn! Vì không có chúng sinh nên cũng không có khổ. Vì sao? Vì chúng sinh không có thì khổ đế cũng không có. Vì không có khổ nên tập đế cũng không có. Vì sao? Vì không có chuyện không có nhân mà có quả như vậy.
Bạch Thế Tôn! Vì không có tập nên diệt đế cũng không có. Vì sao? Vì không có tập đế thì cũng không có việc dứt tập. Vì không có diệt nên đạo đế cũng không có. Vì sao? Vì không có con đường nào mà không dứt tập.
Bạch Thế Tôn! Quả của đạo, tức là diệt đế. Phiền não ấy không thể nắm bắt để dứt, sự diệt phiền não cũng không thể nắm bắt. Vì sự diệt không thể nắm bắt nên đạo cũng không thể nắm bắt; không có con đường nào như vậy mà lại không có quả. Bốn thánh đế này chỉ là sự phân biệt hư dối, không có thật. Vì không có thật nên không thể nói là quá khứ, hiện tại hay vị lai.
Cái gì trong ba đời không thể nắm bắt, thì nó không sinh không diệt, không tướng không tưởng, không phải đặt bày, không thể đặt bày; không phải chỉ ra, không thể chỉ ra; không phải hiển bày, không thể hiển bày; không phải lời nói, không thể nói thành lời; không phải ngôn từ, không thể dùng ngôn từ; không phải nói, không thể nói; không phải thấy, không thể thấy; không phải biết, không thể biết; không phải nhận thức, không thể nhận thức; không phải đo lường, không thể đo lường; không phải thấu đạt, không thể thấu đạt; không phải đến, không thể đến; không phải được, không thể được; không phải nghe, không thể nghe; không phải thấy, không thể thấy; không phải đối, không thể đối; không phải chứng, không thể chứng.
Không trắng không đen, không sáng không tối, không đi không đến, không cạn không sâu, không trong không đục, không sợ hãi không an ổn, không trói không cởi, không ghét không yêu, không phiền não không thanh tịnh, không phải trí cũng không phải không trí, không phải đường cũng không phải không đường, không phải hoại cũng không phải không hoại, không phải thâu nhận cũng không phải không thâu nhận, không phải sinh tử cũng không phải không sinh tử, không phải có thể được cũng không phải không thể được, không phải chúng sinh cũng không phải không chúng sinh, không phải mạng sống cũng không phải không mạng sống, không phải thọ giả (cái "ta" sống lâu dài) cũng không phải không thọ giả, không phải ngã cũng không phải không ngã, không phải vật cũng không phải không vật.
Không phải không cũng không phải chẳng không, không phải tướng cũng không phải không tướng, không phải nguyện cũng không phải không nguyện, không phải nương tựa cũng không phải không nương tựa, không phải hữu vi cũng không phải vô vi, không phải đoạn diệt cũng không phải thường còn, không phải tà không phải chính, không phải thật không phải dối, không phải vọng tưởng cũng không phải không vọng tưởng, không phải chỗ cũng không phải không chỗ, không phải nhà cũng không phải không nhà, không phải biết cũng không phải không biết, không phải bỏ không phải tu, không phải sinh tử không phải Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử), không phải giác ngộ cũng không phải không giác ngộ, không phải cảnh giới của phàm phu, không phải cảnh giới của Thanh văn, không phải cảnh giới của Duyên giác, không phải cảnh giới của Bồ-tát, không phải cảnh giới của Phật, không phải cảnh giới cũng không phải không cảnh giới, không phải làm cũng không phải không làm. Đi vào các đế như vậy tức là đi vào pháp giới; đi vào pháp giới rồi tức được đà-la-ni; được đà-la-ni rồi tức được biện tài.
Đi vào mười hai nhân duyên tức là đi vào pháp giới: vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý) duyên (làm điều kiện sinh ra) hành (những tạo tác của thân, miệng, ý); hành duyên thức; thức duyên danh sắc (phần tâm và phần thân); danh sắc duyên lục nhập (sáu giác quan); lục nhập duyên xúc (sự tiếp xúc); xúc duyên thọ (cảm giác); thọ duyên khát ái (lòng khao khát); khát ái duyên thủ (sự bám giữ); thủ duyên hữu (sự tồn tại, nghiệp tạo đời sau); hữu duyên sinh; sinh duyên già chết, lo buồn, khổ não; đó là khối khổ lớn. Như vậy vô minh diệt thì hành diệt, cho đến lo buồn khổ não diệt, khối khổ lớn diệt.
Bạch Thế Tôn! Vô minh ấy — thể của vô minh — không thể nắm bắt. Vì sao? Vì tính tự lìa. Nếu pháp không có thể tính thì nó không phải vật; vì không phải vật nên không thành tựu; cái không thành tựu thì không sinh không diệt; cái không sinh diệt thì không phải quá khứ, không phải hiện tại, không phải vị lai. Cái gì trong ba đời không thể nắm bắt, thì không tên, không hình, không tướng, không tưởng, cũng không có sai biệt; chỉ là tên, chỉ là giả, chỉ là dụng, chỉ là thế tục, chỉ là lời nói, (đặt ra) để giáo hóa hết thảy chúng sinh phàm phu. Vô minh ấy, trong đệ nhất nghĩa, thật không thể nắm bắt; cái không thể nắm bắt thì không có sai biệt, công dụng cũng không thể nói.
Bạch Thế Tôn! Nếu chỉ là tên, cho đến chỉ là sự đặt bày, thì nó không thật, chỉ là hư dối; lời nói, sự phân biệt, giác quán đều không chắc thật, chỉ là hý luận (lời bàn luận suông, vô ích). Vô minh ấy nếu không có tự tính, thì làm sao sinh ra hành được? Vô minh không có nên hành cũng không sinh. Vì không sinh nên nó không già, không bệnh, không chết, không trôi lăn, tức là không sinh. Vì sao? Nếu không sinh thì làm sao có già? Vì không có già, cho đến không sinh. Nếu không sinh không chết, thì đó chính là Bồ-đề (sự giác ngộ) của hết thảy chư Phật quá khứ, hiện tại, vị lai — chỉ là tên gọi thế tục, không phải đệ nhất nghĩa. Cái gọi là vô minh, chính là Bồ-đề. Nên biết các chi của hữu (các khâu trong chuỗi mười hai nhân duyên) cũng như vậy. Đi vào mười hai nhân duyên như vậy, nên biết tức là đi vào pháp giới.
Bạch Thế Tôn! Như Lai không sinh, hết thảy các pháp cũng không sinh, vì vậy hết thảy pháp tức là Như Lai. Như Lai không diệt, hết thảy các pháp cũng không diệt, vì vậy hết thảy pháp tức là Như Lai. Bạch Thế Tôn! Như Lai không tướng, hết thảy các pháp cũng không tướng, vì vậy hết thảy pháp tức là Như Lai. Nói tóm lại, (pháp) không tướng như vậy không thể nắm bắt, không nhơ không sạch, không yêu không ghét; pháp giới không thể nhận thức, cũng không thể biết. Bạch Thế Tôn! Chân như tức là Như Lai, hết thảy các pháp tức là chân như, vì vậy hết thảy pháp tức là Như Lai. Bạch Thế Tôn! Thật tế (chỗ tận cùng chân thật của thực tại) tức là Như Lai, hết thảy các pháp tức là thật tế, vì vậy hết thảy pháp tức là Như Lai. Bạch Thế Tôn! Tùy nơi pháp nào thì có Như Lai ở đó; trong pháp ấy có hết thảy pháp; vì vậy hết thảy pháp tức là Như Lai.
Bạch Thế Tôn! Nếu có người nói Như Lai được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ tối thượng, chân chính và cùng khắp — tức quả vị Phật), thì những chúng sinh ấy là kẻ có kiến chấp bám víu. Vì sao? Vì Như Lai không hai, Bồ-đề cũng không hai; cái không hai thì không thể giác ngộ cái không hai. Bạch Thế Tôn! Nếu lại có người nói như vầy: "Như Lai chuyển bánh xe pháp vô thượng (tức giảng dạy giáo pháp)", thì những chúng sinh ấy là kẻ có kiến chấp. Vì sao? Vì Như Lai không tiến không lùi. Bạch Thế Tôn! Nếu lại có người nói như vầy: "Như Lai đưa vô lượng chúng sinh vào diệt độ (Niết-bàn)", thì tất cả những người ấy đều là kiến chấp. Vì sao? Vì trong hết thảy các pháp thật không có chúng sinh, vì vậy không có ai được diệt độ.
Bạch Thế Tôn! Nếu lại có người nói như vầy: "Như Lai làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh", thì tất cả những người ấy là kiến chấp nắm giữ. Vì sao? Vì Như Lai không phải vì làm lợi ích chúng sinh, cũng không phải vì không làm lợi ích chúng sinh mà xuất hiện ở đời. Bạch Thế Tôn! Nếu lại có người ở đời vị lai nói như vầy: "Như Lai bỏ thọ mạng", thì những chúng sinh ấy đều là kiến chấp. Vì sao? Vì pháp giới không có nhận lấy cũng không có buông bỏ. Bạch Thế Tôn! Nếu lại có người nói như vầy: "Như Lai vào cõi Vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn thân xác sót lại)", thì những chúng sinh ấy là kẻ có kiến chấp bám víu. Vì sao? Vì pháp giới không phải sinh tử cũng không phải Niết-bàn.
Bạch Thế Tôn! Nếu lại có người đối với pháp mà chúng con nói có thể biết một cách quyết định, thì những chúng sinh ấy đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề đều không thoái lui. Bạch Thế Tôn! Giả sử pháp giới có biến đổi, thì những thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành) tin được như vậy ắt chắc chắn sẽ giác ngộ Bồ-đề vô thượng, không hề biến đổi thoái lui."
Bấy giờ tám ức chư thiên Quảng Quả, ở trước Thế Tôn trình bày xong pháp mà mình đã chứng, liền cúi đầu sát chân Phật lễ, đi quanh về phía bên phải ba vòng (cách bày tỏ lòng tôn kính), rồi lui đứng một bên, chắp tay mà đứng, cùng một lời dùng kệ khen ngợi Phật:
Kính lễ đấng Thiện Thệ (bậc đã khéo đi qua, đến bờ giác ngộ — danh hiệu Phật) biết rõ các pháp, Đại Đạo Sư (người dẫn đường lớn) có sức mạnh như Na-la-diên (vị lực sĩ thần có sức mạnh phi thường).
Bậc Mâu-ni (bậc thánh tịch tĩnh, danh xưng của Phật Thích-ca) thù thắng thương xót tất cả, dùng phương tiện (cách thức khéo léo tùy người mà dạy) chỉ bày sự chân thật.
Đã tự biết rõ hết thảy pháp, Ngài chỉ bày đúng như thật cho các thế gian.
Cúi đầu lễ thân công đức vô lượng, bậc Vô Thượng Sĩ (người cao tột, không ai hơn — danh hiệu Phật) trí tuệ tối thắng.
Pháp chân thật mầu nhiệm như thế, phù hợp với lời bậc Thánh nói, không có sai khác.
Thế Tôn là Đại Y Vương (vua thầy thuốc lớn) không ai sánh, có thể khiến chúng sinh được pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý) trong sạch.
Giảng bày tám con đường thánh chân thật (bát chánh đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng nghề, siêng năng đúng, niệm đúng, định đúng), để được Đại Bồ-đề vô thượng.
Quy kính thân công đức vô lượng, bậc Vô Thượng Sĩ trí tuệ tối thắng.
Chỉ bày con đường thẳng chính đến Bồ-đề, nhất định hướng tới Đại Niết-bàn.
Đạt được Bồ-đề thù thắng không gì sánh, vắng lặng an ổn, bền chắc nhất.
Độ thoát nhiều ức na-do-tha (đơn vị đếm số cực lớn) chúng sinh chịu khổ trong luân hồi sinh tử.
Đảnh lễ thân công đức vô lượng, bậc Vô Thượng Sĩ trí tuệ tối thắng.
Quán sát năm ấm đều trống không, thể của ấm rốt cuộc không thể nắm bắt.
Ấm ấy, chính thể của nó lìa mọi sự quán xét, chỉ lừa dối những chúng sinh ngu si mê hoặc.
Phàm phu nơi đây đều bị trói buộc, như con khỉ bị nhựa dính chặt.
Bậc trí nơi đây được giải thoát, đi lại không ngăn ngại như gió trong không trung.
Các giới, chính thể tính tự không, bậc Nhất Thiết Trí (bậc biết hết thảy — danh hiệu Phật) nói như vậy.
Cái không ấy cũng không, không có tự tính, rốt cuộc tìm kiếm không thể được.
Phàm phu nơi đây đều bị trói, đều do không biết tính chân thật.
Bậc trí quán sát được giải thoát, đối với ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc — toàn bộ thế giới sinh tử) không dính mắc.
Các nhập không có thể, tự vắng lặng, bậc Nhất Thiết Trí nói như vậy.
Như nắm tay không, rỗng không, chẳng thật, lừa dối bọn chúng sinh ngu si.
Phàm phu khởi tâm chấp lấy sai lầm, đều do sinh nghi hoặc đối với pháp.
Rơi vào sinh tử, đều bị tan hoại, như người buôn chìm trong biển lớn.
Các căn ấy tính tự không, rốt cuộc tìm xét không thể được.
Ví như trong gương hiện bóng mặt, bóng ấy không thật, rốt cuộc là không.
Kẻ ngu không trí bám vào đó, chính vì không biết pháp chân thật.
Như bầy chim sa vào lưới, cũng như cá dưới vực bị câu.
Chúng sinh không có thể, lìa tướng sinh; theo chân lý mà tìm thì không thể được.
Ví như hình vẽ màu trên vách, tính của chúng sinh rốt cuộc không thật.
Phàm phu không trí mà chấp lấy, đều do không biết nghĩa chân thật.
Bậc trí quán xét được giải thoát, như loài sinh từ trứng thoát ra khỏi vỏ trứng (?).
Các pháp do nhân duyên sinh đều vô thường, đều trống không vắng lặng, lìa sự bám víu.
Ví như niềm vui hưởng trong mộng, không thật, lừa dối phàm phu si mê.
Kẻ ngu không trí bị nó trói buộc, do không suy xét mà phân biệt sai lầm.
Người trí quán xét được giải thoát, như chim bay ra khỏi lồng lưới.
Như công đức của Phật không thể nghĩ bàn, hết thảy các pháp cũng như vậy.
Các pháp không tướng như bậc Mâu-ni, thể của pháp vắng lặng như Niết-bàn.
Các pháp không nương tựa như Như Lai, đối với ba cõi không chấp lấy.
Vì vậy những ai thành Phật đều do biết được nghĩa này.
Các pháp không sợ hãi như Thế Tôn, không khởi ý tưởng về thân mình và người khác.
Các pháp khó nghĩ bàn như Đạo Sư, chỉ Phật mới biết được để dẫn dắt chúng sinh.
Pháp không phân biệt như Thiện Thệ, không phải chỗ tâm phàm phu đạt tới.
Đây là cảnh giới mầu nhiệm của chư Như Lai, chỉ Phật Đại Thánh mới biết rõ.
Nếu kẻ không trí nói rằng: "Phật chứng Đại Bồ-đề không gì sánh";
Nếu lại có người nói rằng: "Thế Tôn đã chuyển bánh xe pháp mầu (tức đã giảng dạy giáo pháp)";
Nếu lại có người nói rằng: "Thiện Thệ đã độ na-do-tha chúng sinh";
Thì họ đều bị kiến chấp trói buộc, đều do không biết tính chân thật.
Nếu người cho rằng Phật nói như vầy: có sự giết hại hành ấm và sinh mạng (?);
Nếu nói bậc Thập Lực (Phật, bậc đầy đủ mười năng lực trí tuệ) vào Niết-bàn sau khi đã làm lợi ích vô lượng chúng sinh;
Thì những người ấy đều là kiến chấp, rơi vào sự trói buộc của ma-la (ma, kẻ phá hoại việc tu hành).
Không thể hiểu biết pháp chân như; vì không biết nên không biết Phật.
Nếu ai khéo biết điều đúng sai, người ấy đều có thể biết được Đại Đạo Sư.
Sẽ được khối công đức vô thượng, thành Phật thương xót thế gian.
Đây chính là chân như không biến đổi; đối với hết thảy pháp lìa nghi hoặc.
Bậc tôn quý cao nhất, thù thắng nhất trong loài người, chúng con đã biết nghĩa như vậy.
Như vậy chúng trời Quảng Quả đều biết trọn về pháp.
Đối trước Phật Đạo Sư tự mình trình bày, bày tỏ lòng tin hiểu trong sạch nơi tâm mình.
Tất cả vui mừng không nghi ngại, mỗi người tự thấy rằng mình sẽ thành Phật.
Đây là pháp mầu của Như Lai; họ tự nhận lời thụ ký của Đạo Sư.
Bấy giờ Thế Tôn biết chư thiên Quảng Quả đầy đủ lòng tin sâu, đối với Phật pháp quyết định không nghi, muốn khiến đại chúng gieo trồng thiện căn (gốc rễ điều lành), nên mỉm cười. Khi ấy Tuệ mạng (cách gọi tôn kính vị tỳ-kheo, người lấy trí tuệ làm mạng sống) Mã Thắng (một trong năm vị tỳ-kheo đầu tiên theo Phật) dùng kệ hỏi Thế Tôn rằng:
Đạo Sư trí tuệ, núi công đức, không phải không có nguyên do mà hiện nụ cười.
Con từng chính tai nghe Thiện Thệ (dạy rằng): Thế Tôn hiện nụ cười ắt có nguyên do.
Như Lai bày tướng mỉm cười này, khiến đại chúng đều được niềm vui mát mẻ.
Đại Đạo Sư của trời, người, A-tu-la, xin diễn nói nhân duyên của nụ cười.
Nay thấy Như Lai từ nơi miệng hiện nụ cười rất mát mẻ.
Hội chúng này đều mang lòng nghi, một lòng chiêm ngưỡng dung nhan Như Lai.
Bậc đại bi tối thắng, cao nhất trong loài người, xin nói nguyên do của nụ cười hiếm có.
Thế gian nếu được nghe từ Phật, ắt quyết trừ được lòng nghi.
Bạch Thế Tôn, các chúng trời kia đều đã tự nói về sự thụ ký của mình.
Do công đức gì, được quả gì, xin nói về việc thần thông thành Phật.
Xin mở bày tiếng Phạm âm (giọng nói trong sạch, thanh cao của Phật) mầu nhiệm, dứt sạch mọi nghi ngờ.
Hết thảy đại chúng nghe Phật nói, đều hớn hở, rất vui mừng.
Họ chắp tay, đều một lòng, tin trong sạch, chiêm ngưỡng, cung kính đứng.
Các con Phật và chúng trời, mỗi người suy nghĩ, mong cầu Đại Bồ-đề vô thượng.
Hội chúng này có nghi hoặc, xin Như Lai vì họ dứt trừ.
Ắt sẽ được năng lực biết đúng sai, đầy đủ thành tựu Nhất thiết trí.
Được nghe tám thứ âm thanh của Như Lai, chúng trời không ai không vui mừng.
Sẽ giữ gìn giáo pháp của Như Lai, thuận theo chánh pháp, làm đúng như lời dạy.
Bậc Đại Trí vô thượng đã quán sát biết tâm chư thiên ấy, xin Ngài giải nói.
Nhờ vậy đại chúng sinh lòng vui mừng, trong Phật pháp được tin hiểu.
Nay nơi Đạo Sư, nguyện được nghe những gì chúng trời đã tu hành trong quá khứ.
Nếu được Như Lai giải nói rồi, mọi điều mong ước đều được đầy đủ.
Chư thiên Quảng Quả tu hành đúng pháp, ắt được thành tựu Nhất thiết trí.
Sẽ độ chúng sinh trong thế gian, chỉ bày thể tính của pháp chân như.
Bấy giờ Thế Tôn liền dùng kệ đáp Tuệ mạng Mã Thắng rằng:
Lành thay Mã Thắng, ông biết thời, nay hỏi ta thật đúng lúc.
Ta vì chư thiên Quảng Quả mà ở trong đại chúng này hiện nụ cười.
Nay ta sẽ vì ông phân biệt giảng nói, mọi người hãy một lòng cùng lắng nghe.
Ý nghĩa nhân duyên của nụ cười hiện ra, ông và đại chúng đều sẽ được nghe.
Như Lai đầy đủ Nhất thiết trí, quán sát nhân duyên có ba loại.
Bậc tôn quý trong loài hai chân, khối công đức, quán xét đúng đắn rồi, mới hiện nụ cười chỉ bày cho thế gian.
Có kẻ ưa an trụ nơi Niết-bàn, trí ít nông cạn, nguyện làm Thanh văn.
Lại có kẻ ưa an trụ trong im lặng, quyết chí cầu Bồ-đề của Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lý nhân duyên, không có thầy, ít giáo hóa người khác).
Lại có kẻ ưa cầu làm Đạo Sư của đời, thành Phật có sức lớn như Na-la-diên.
Ta quán biết lòng tin sâu của họ rồi, tùy theo chỗ ưa muốn mà độ thoát.
Hiện nụ cười vì người cầu Thanh văn, nên biết đó là nụ cười bậc thấp nhất.
Nên biết nụ cười bậc giữa của ta là hiện ra vì người cầu Bích-chi.
Mã Thắng, nên biết nụ cười bậc cao này là để thụ ký thành Phật cho chúng trời.
Ta nói ba nguyên do để hiểu nụ cười này, tức là bậc thấp nhất, bậc giữa và bậc cao.
Đạo Sư thù thắng khéo hiểu thế gian mỉm cười, hiện điềm lành.
Phật biết chúng sinh muốn ba thừa (ba cỗ xe, ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), nguyện cầu chứng quả thánh.
Hiện nụ cười vì người cầu Thanh văn, thì ánh sáng nụ cười lặn vào nơi chân.
Hiện ra vì người cầu Bích-chi, nên biết ánh sáng nụ cười đi vào vùng rốn.
Vì người sẽ nhận quả vị Thập Lực vô thượng, thì ánh sáng ấy từ đỉnh đầu Phật đi vào.
Mã Thắng, nay ông nên biết, nhân duyên của nụ cười có ba loại.
Ánh sáng nụ cười ta vừa hiện ra, ánh sáng ấy đã lặn vào đỉnh đầu ta.
Nên biết nụ cười hiện trước đây đều là thụ ký Bồ-đề vô thượng.
Nay ta sẽ lại vì ông nói: nụ cười lại có ba nguyên do.
Lành thay Mã Thắng và đại chúng, hãy một lòng, lắng ý cùng nghe kỹ.
Nụ cười hiện ra trước vì người sẽ thành Phật, thì ánh sáng ấy từ đỉnh đầu đi vào.
Có ánh sáng giây lát dừng nơi eo thân, chốc lát rồi lặn, ấy là vì Bích-chi.
Ta hiện nụ cười phóng ánh sáng, tạm thời dừng ở trước chân,
Ánh sáng này tùy theo thừa mà biến hiện, nên biết đó là vì người Thanh văn.
Nay lại nói nguyên do nụ cười, Mã Thắng hãy lắng nghe, có ba loại.
Các ánh sáng Đạo Sư phóng ra, ra rồi vây quanh bậc Thập Lực.
Ánh sáng ấy ra rồi đều tản mát, lại mau chóng tụ lại vòng quanh eo thân.
Dần dần lại càng rộng lớn thêm, cũng lại xoay về bên phải quanh Như Lai.
Có ánh sáng ban đầu dừng lại, sau rộng lớn ra, dần dần xoay về bên phải quanh thân ta.
Ánh sáng ấy phủ khắp hình Thế Tôn, cùng ngang bằng với thân, không chút khác biệt.
Ánh sáng ấy trang nghiêm tướng thân Phật, rực rỡ như khối vàng ròng.
Ánh sáng nụ cười bậc Mâu-ni phóng ra như vậy, nên biết là thụ ký về cõi nước (nơi sẽ thành Phật).
Có ánh sáng ra rồi như chiếc lọng, ở trên che khắp thân Thế Tôn.
Có ánh sáng như hoa dừng giữa không trung, ánh sáng ấy chiếu rọi nơi Đạo Sư.
Các ánh sáng ấy đều xoay về bên phải, vây quanh thân Như Lai ba vòng.
Nên biết ánh sáng này là thụ ký về thọ mạng; bậc Đại Trí xuất thế hiện điềm lành này.
Ba loại ánh sáng nụ cười này, Thiện Thệ tùy theo căn cơ (khả năng, trình độ của mỗi người) mà hiện khác nhau.
Mã Thắng, nay ông nên biết, đây là ba loại nguyên do của nụ cười.
Tướng mà Đạo Sư của thế gian hiện ra là vì khéo biết lòng tin ưa sâu xa của chúng sinh.
Nay trong giáo pháp của Như Lai, các ông nghe điều này mà trừ được nghi.
Các chúng trời Quảng Quả này, số lượng đủ tám ức.
Sẽ giảng rộng pháp môn chánh pháp mầu nhiệm, mỗi vị ở cõi khác nhau đều được thành Phật.
Thọ mạng đầy đủ, không thể đo lường, trải qua nhiều kiếp ở đời.
Vì vậy Như Lai hiện điềm lành này, ánh sáng rộng lớn năm màu.
Các chúng trời này trong quá khứ, suốt ba mươi sáu a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm xuể; kiếp là khoảng thời gian cực dài),
Thường được gặp các Thế Tôn, tự thân phụng sự cúng dường, tập làm các điều lành.
Lại trải qua ba mươi sáu a-tăng-kỳ kiếp rộng tu hành.
Các bậc đại sĩ này ở đời, cúng dường Như Lai chưa từng mỏi mệt.
Vì suy nghĩ cứu độ chúng sinh, nên nhiều lần siêng năng cúng dường Phật.
Cúng dường Thế Tôn đúng cách, mong cầu Đại Bồ-đề vô thượng.
Các chúng trời ấy đời vị lai sẽ được làm Phật có sức mạnh như Na-la-diên.
Thành bậc Mâu-ni mầu nhiệm, núi công đức; kiếp ấy hiệu là Thắng Kim Tràng.
Các Như Lai ấy mỗi vị tự ở trong cõi nước thanh tịnh trang nghiêm.
Các Phật ấy cùng hiệu là Nhật Quang Luân, đầy đủ khối công đức vô lượng.
Mỗi vị Như Lai ở đời trải qua vô lượng na-do-tha kiếp.
Hội chúng mà các Thiện Thệ ấy tập hợp, vô lượng vô biên, không thể đếm.
Khi mỗi vị Đạo Sư thành Phật, các đệ tử Thanh văn của Ngài —
Trong suốt na-do-tha kiếp bậc Thập Lực ở đời — đếm số chúng ấy không thể hết.
Dù cho các nhà tính toán đều cùng họp lại, tính số chúng ấy cũng không thể hết.
Các Bồ-tát lúc bấy giờ nhiều gấp bội chúng Thanh văn kia.
Đều phát tâm an trụ nơi Phật thừa (con đường thành Phật), nguyện sẽ thành tựu Nhất thiết trí.
Trong cõi nước thanh tịnh, đều sẽ thành Phật, đầy đủ mười lực.
Những điều các Bồ-tát ấy tu hành đều như bổn sư (vị thầy gốc của mình), không khác.
Sau khi các Như Lai ấy diệt độ (nhập Niết-bàn, rời bỏ thân xác), chánh pháp hưng thịnh, tồn tại lâu dài ở đời.
Trải qua mười hai na-do-tha kiếp, được các con Phật giữ gìn.
Khi Phật pháp ấy hưng thịnh, những người phát tâm Bồ-đề vô thượng,
Số nhiều hơn cát sông Hằng, đều siêng tu hạnh Bồ-tát.
Sau khi các Thiện Thệ ấy diệt độ, hết thảy chúng Thanh văn,
Những người ấy đều được Niết-bàn, số nhiều hơn cát trong biển lớn.
Như vậy chánh pháp của các Phật ấy đầy đủ, hưng thịnh ở thế gian.
Làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh; giáo pháp ấy đúng như pháp mà rất hưng thịnh.
Nghe Phật nói như vậy rồi, hết thảy đại chúng đều tin hiểu:
Ắt sẽ được thành Phật Thế Tôn, làm lợi ích rộng khắp cho chúng sinh.
Lúc ấy hội chúng đều vui mừng, cúi đầu lễ chân Như Lai.
Cung kính Thiện Thệ không gì bằng, cúng dường đúng pháp bậc Thầy của trời và người.
Vì vậy hãy hăng hái phát tâm tinh tấn, như người cứu lửa đang cháy trên đầu (ví sự cấp bách, không thể chậm trễ).
Thường nên gần gũi thiện tri thức (thầy bạn tốt dẫn dắt việc tu tập), siêng tu Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo đưa người sang bờ giác ngộ).
Đây là hạnh tiến tu thù thắng của hội Kiến Thật; các ông tỳ-kheo (người nam xuất gia thọ đủ giới) nên tu tập.
Sẽ thành bậc Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân — danh hiệu Phật) vô thượng, công đức như núi, làm lợi ích thế gian.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ sáu mươi chín (hết).
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ bảy mươi.
Ngài Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Na-liên-đề-da-xá đời Bắc Tề dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video