Thiên 1 — Phẩm 1 – Phóng hào quang

 # Kinh Phóng Quang Bát-nhã

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã (Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật theo đạo Phật; "Phóng Quang" nghĩa là phóng ra ánh sáng)

 Đời Tây Tấn, Vô-la-xoa dịch.

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ nhất

 Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Vô-la-xoa, người nước Vu Điền (một nước xưa ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc), đời Tây Tấn, vâng chiếu vua dịch.

 Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn; Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật; Ba-la-mật: pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ, tức pháp tu đạt đến chỗ trọn vẹn) — Phẩm Phóng Quang, thứ nhất

 Tôi nghe như thế này:

 Một thuở nọ, Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật (tức núi Linh Thứu) gần thành La-duyệt-kỳ (tức thành Vương Xá, kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), cùng với chúng đại tỳ-kheo (tăng sĩ nam đã nhận đủ giới) năm nghìn người. Tất cả đều là A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử, là quả vị cao nhất của người tu cầu tự giải thoát): các lậu (phiền não làm tâm "rò rỉ", khiến con người trôi lăn trong sinh tử) đã hết, tâm đã cởi mở, không còn nhơ bẩn; các thứ trí tuệ đều tự tại, đã xong mọi việc, ví như con rồng lớn, việc cần làm đã làm xong; đã trút bỏ gánh nặng, đạt được điều mong ước; ba chỗ (?) (có lẽ chỉ ba cõi hoặc ba thứ trói buộc) đã dứt, đã hiểu đúng và đã được giải thoát.

 Lại có năm trăm tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ đã nhận đủ giới), các ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới), và các Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc đại sĩ, tức Bồ-tát lớn). Các vị ấy đã được đà-lân-ni (tức đà-la-ni: năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không quên), được tam-muội (trạng thái tâm định, tập trung vững chắc không tán loạn) hành về "không" (thấy mọi vật không có thực thể cố định), được kho tam-muội vô tướng (không bám vào hình tướng) và vô nguyện (không còn mong cầu gì); đã được đẳng nhẫn (tâm nhận chịu mọi pháp một cách bình đẳng, không lay động), được pháp môn đà-lân-ni không vướng ngại; ai cũng có đủ năm thông (năm năng lực thần thông: đi lại biến hóa tùy ý, mắt thấy xa không ngăn ngại, tai nghe xa không ngăn ngại, biết tâm người khác, biết đời trước).

 Lời nói của các vị dịu dàng, không còn lười biếng; đã bỏ lợi lộc cúng dường, không mong cầu gì; đạt được pháp nhẫn sâu xa (sự thấu nhận chân lý vững vàng, không thối lui), được sức tinh tấn; đã vượt qua việc làm của ma, qua khỏi chốn chết. Cách dạy dỗ có thứ lớp; trong a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm xuể; kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài) vẫn thuận theo hạnh xưa đã làm, việc đã làm không quên. Nét mặt hòa nhã vui vẻ, thường khiêm nhường kính trọng người khác trước, lời nói không thô. Ở giữa đại chúng, điều nghĩ nhớ đều đầy đủ; trong vô số kiếp đủ sức giáo hóa. Những điều các vị giảng nói đều là: như trò ảo thuật, như giấc mộng, như tiếng vang, như ánh sáng, như cái bóng, như vật biến hóa, như bọt nước, như bóng trong gương, như ánh nắng dợn lúc trời nóng, như trăng dưới nước; các vị thường dùng pháp ấy để giúp mọi người tỉnh ngộ.

 Các vị biết rõ tâm ý chúng sinh hướng về đâu, có thể dùng trí tuệ vi diệu, tùy theo việc làm vốn có của từng người mà cứu độ họ thoát khổ. Tâm không vướng ngại, đầy đủ sức nhẫn nại giữ gìn; chỗ thâm nhập đều chân thật xác đáng; nguyện thâu nhận vô số, vô lượng cõi Phật. Các tam-muội mà vô lượng chư Phật đã thực hành đều hiện ra trước mắt các vị. Các vị có thể thỉnh chư Phật thuyết pháp cho mọi người; đã lìa bỏ sự bám chấp vào đủ loại kiến giải; đã dạo chơi trong trăm nghìn tam-muội để tự vui.

 Các Bồ-tát đều có đức hạnh như thế, tên là: Bồ-tát Hộ Chư Hệ, Bồ-tát Bảo Lai, Bồ-tát Đạo Sư, Bồ-tát Long Thí, Bồ-tát Sở Thụ Tắc Năng Thuyết, Bồ-tát Vũ Thiên, Bồ-tát Thiên Vương, Bồ-tát Hiền Hộ, Bồ-tát Diệu Ý, Bồ-tát Hữu Trì Ý, Bồ-tát Tăng Ích Ý, Bồ-tát Hiện Vô Si, Bồ-tát Thiện Phát, Bồ-tát Quá Bộ, Bồ-tát Thường Ứng, Bồ-tát Bất Trí Viễn, Bồ-tát Hoài Nhật Tạng, Bồ-tát Ý Bất Khuyết Giảm, Bồ-tát Hiện Âm Thanh, Bồ-tát Ai Nhã Uy, Bồ-tát Bảo Ấn Thủ, Bồ-tát Thường Cử Thủ, Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai), cùng với ức na-thuật (con số cực lớn) trăm nghìn Bồ-tát khác. Tất cả đều là bậc bổ xứ (bậc chỉ còn một đời nữa là sẽ nối ngôi Phật mà thành Phật), xứng đáng ở ngôi tôn quý. Lại có vô số ức trăm nghìn Bồ-tát khác, cùng các vị con nhà tôn quý (?) đều đến dự hội.

 Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) tự trải tòa cao, ngồi kiết-già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi), nhập vào chánh định tam-muội. Tam-muội ấy tên là Tam-muội Vương (vua của các tam-muội); mọi tam-muội đều thu vào trong đó. Nhập tam-muội ấy xong, Ngài dùng thiên nhãn (mắt của trời, nhìn xa không bị gì ngăn ngại) nhìn khắp thế giới.

 Bấy giờ Thế Tôn phóng ánh sáng từ tướng bánh xe nghìn căm dưới lòng bàn chân; từ bắp chân thon như chân hươu lên đến nhục kế (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu Phật), mỗi khớp xương trong thân đều phóng ra sáu mươi ức trăm nghìn tia sáng, soi khắp tam thiên đại thiên quốc độ (một vũ trụ lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ), không chỗ nào không tới. Ánh sáng ấy lại soi tới các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng ở phương đông, phương tây, phương nam, phương bắc, bốn phương phụ, phương trên và phương dưới. Loài chúng sinh nào thấy ánh sáng ấy thì chí nguyện đều bền chắc, ai cũng phát tâm đạo vô thượng chánh chân (tâm cầu giác ngộ cao tột và chân chánh, tức tâm cầu thành Phật).

 Bấy giờ Thế Tôn lại phóng ánh sáng từ lông trên thân: mỗi lỗ chân lông đều phóng ra ánh sáng, lại soi khắp tam thiên đại thiên quốc độ, lại soi khắp vô số cõi nhiều như cát sông Hằng ở mười phương; tất cả chúng sinh thấy ánh sáng ấy đều dốc chí phát tâm đạo vô thượng chánh chân. Thế Tôn lại theo pháp của các đức Như Lai (danh hiệu Phật: bậc đến từ chân lý như thật), Vô Sở Trước (bậc không còn vướng mắc vào đâu), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chánh, trọn vẹn), phóng ra ánh sáng lớn, soi khắp tam thiên đại thiên quốc độ, lại soi khắp vô số cõi nhiều như cát sông Hằng ở mười phương; tất cả chúng sinh thấy ánh sáng ấy cũng đều dốc chí phát tâm đạo vô thượng chánh chân.

 Bấy giờ Thế Tôn thè lưỡi rộng dài, phủ khắp tam thiên đại thiên quốc độ. Phủ khắp rồi, từ cuống lưỡi Ngài lại phóng ra vô số ức trăm nghìn tia sáng. Mỗi tia sáng hóa thành một đóa hoa báu nghìn cánh, màu như vàng. Trên mỗi đóa hoa đều có một vị Phật ngồi, mỗi vị Phật đều giảng sáu độ vô cực (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Tất cả chúng sinh nghe giảng pháp ấy đều phát tâm đạo vô thượng chánh chân. Hình ảnh những đóa hoa từ ánh sáng của lưỡi ấy lại soi tới các cõi nhiều như cát sông Hằng ở mười phương; tất cả chúng sinh thấy ánh sáng ấy, nghe giảng pháp, cũng đều phát tâm đạo vô thượng chánh chân.

 Lúc ấy Thế Tôn ở trên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật oai hùng như sư tử chúa) nhập tam-muội; tam-muội ấy tên là Sư Tử Du Hí (sư tử dạo chơi). Thân Ngài phóng ra thần túc (năng lực thần thông biến hóa), làm cho tam thiên đại thiên quốc độ rung chuyển, chấn động sáu lần. Oai thần của tam-muội khiến đất trong tam thiên đại thiên quốc độ này đều trở nên mềm mại, nhấp nhô (?) trồi lên sụt xuống. Tất cả những loài trong địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), các loài bò bay máy cựa, cùng những kẻ ở tám nạn xứ (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật nghe pháp) đều được giải thoát, được sinh lên cõi trời và cõi người, lên đến tầng trời thứ sáu (tầng trời cao nhất của cõi Dục, cõi còn ham muốn). Vừa sinh lên cõi trời, cõi người xong, ai nấy đều rất vui mừng, liền nhớ biết đời trước của mình, bèn đến chỗ Phật cúi đầu lễ và nhận pháp.

 Cũng như thế, ở các cõi nhiều như cát sông Hằng khắp mười phương, chúng sinh ở ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) và ở tám nạn xứ cũng lìa khỏi khổ báo, được sinh lên cõi trời và cõi người, lên đến tầng trời thứ sáu. Vừa sinh ra đều vui mừng, cũng nhớ biết đời trước, mỗi người tự đến chỗ Phật ở cõi nước mình, cúi đầu lễ và nhận pháp.

 Bấy giờ trong tam thiên đại thiên quốc độ, người mù được thấy, người điếc được nghe, người câm nói được, người gù lưng được duỗi thẳng, người què quặt được lành tay chân, người điên được tỉnh táo, người tâm rối loạn được yên định, người bệnh được khỏi, người đói khát được no đủ, người yếu ớt được có sức, người già được trẻ lại, người trần truồng được áo mặc. Tất cả chúng sinh đều cùng một lòng, nhìn nhau như cha như mẹ, như anh như em, cùng làm mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không mê lầm), thuần một lòng tu phạm hạnh (nếp sống trong sạch, dứt dục nhiễm), không có tì vết nhơ bẩn, lặng lẽ an vui, ví như vị tỳ-kheo được tầng Thiền thứ ba (tầng định thứ ba trong bốn tầng thiền, có niềm an vui vi tế). Tất cả chúng sinh đều đạt được trí tuệ, tự điều phục mình, tự giữ gìn mình, không quấy nhiễu chúng sinh khác.

 Bấy giờ Thế Tôn ngồi trên giường sư tử; trong tam thiên đại thiên quốc độ này, đức của Ngài đặc biệt tôn quý, ánh sáng, sắc tướng và oai đức cao vời vợi, ví như núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới theo quan niệm Phật giáo), các núi khác không sao sánh kịp. Bấy giờ Thế Tôn, theo pháp của các đức Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, dùng âm thanh lớn vang khắp tam thiên đại thiên quốc độ, đến các cõi trời Thủ-đà-hội (các tầng trời Tịnh Cư, nơi các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục cư ngụ), các cõi Phạm thiên (các tầng trời trong sạch thuộc cõi Sắc), vua trời tầng thứ sáu, trời Thích (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi), các trời Tứ Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương). Chư thiên và chúng sinh ở các nơi ấy đều thấy tòa sư tử, nghe lời Phật nói, mỗi vị mang đủ loại hương quý, hoa quý trên trời đến chỗ Phật để cúng dường đức Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác.

 Khi ấy chúng sinh trong tam thiên đại thiên quốc độ, mỗi người mang các thứ hương quý ở thế gian, các loài hoa dưới nước trên cạn, đến chỗ Phật để cúng dường Thế Tôn. Lúc ấy hương hoa của chư thiên và hương hoa của chúng sinh dùng để cúng dường, rải lên trên đức Như Lai, đều hợp lại giữa không trung, hóa thành một đài lớn; trong đài rủ xuống các tràng phan (cờ phướn dài treo trong lễ cúng). Tràng phan và lọng hoa năm màu rực rỡ; ánh sáng của lọng hoa soi khắp tam thiên đại thiên quốc độ, khiến tất cả đều thành màu vàng; các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương cũng đều như thế.

 Lúc ấy người ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sống) đều tự nghĩ: "Hôm nay đức Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác chỉ thuyết pháp riêng cho chúng ta, không phải ở nơi nào khác." Chúng sinh trong tam thiên đại thiên quốc độ cũng mỗi người đều nghĩ: "Hôm nay đức Như Lai ngồi trước mặt ta, chỉ thuyết pháp riêng cho chúng ta, không phải ở nước nào khác."

 Bấy giờ Thế Tôn ở trên tòa sư tử lại phóng ánh sáng, soi khắp tam thiên đại thiên quốc độ. Chúng sinh ở đó thấy ánh sáng thì đều thấy chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở phương đông cùng chúng đệ tử của các Ngài; lại thấy cả Phật Thích-ca Văn (tức Phật Thích-ca Mâu-ni) ở cõi Sa-ha (tức cõi Ta-bà, thế giới chúng ta đang ở, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu nhiều khổ) này cùng đại chúng trong hội. Các cõi nước ở mười phương thấy nhau cũng đều như thế.

 Ở phương đông, đi qua số cõi nhiều như cát sông Hằng, có một thế giới tên là Bảo Tích; Phật ở đó hiệu là Bảo Sự Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, hiện đang dùng Bát-nhã Ba-la-mật để giáo hóa mọi người. Có vị Bồ-tát tên là Phổ Minh, thấy ánh sáng, sự biến hóa và oai thần làm rung chuyển của Phật Thích-ca Văn, bèn bạch với Bảo Sự Như Lai: "Hôm nay vì duyên cớ gì mà có ánh sáng từ thân Phật, sự biến hóa và rung chuyển như thế?" Bảo Sự Như Lai bảo Phổ Minh: "Ở phương tây rất xa có một thế giới tên là Sa-ha, Phật ở đó hiệu là Thích-ca Văn, hiện đang giảng Bát-nhã Ba-la-mật cho các Bồ-tát. Đây là điềm lành ứng hiện của việc ấy."

 Phổ Minh bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Con muốn đến đó ra mắt Phật Thích-ca Văn, lễ bái, phụng sự và cúng dường. Các Bồ-tát ở cõi ấy đều đã được tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp), được các tam-muội và các tam-muội siêu việt." Phật bảo Phổ Minh: "Muốn đi thì tùy ý." Lúc ấy Phật Bảo Sự trao cho Phổ Minh đóa sen vàng nghìn cánh và nói: "Hãy mang hoa này cúng dường Phật Thích-ca Văn." Ngài lại dặn Phổ Minh: "Ông đến cõi ấy, hãy giữ gìn oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đoan chính đúng phép), đừng sai phép tắc. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát cõi ấy vâng giữ giới luật, nhờ thế mà được sinh ở đó."

 Bấy giờ Bồ-tát Phổ Minh cùng vô số trăm nghìn Bồ-tát, vô số tỳ-kheo, các thiện nam tử, thiện nữ nhân, từ phương đông đến; đi ngang qua chỗ chư Phật nào cũng đều dâng hương hoa cúng dường, lễ bái phụng sự; rồi đến cõi Nhẫn (tức cõi Sa-ha). Ra mắt Phật Thích-ca Văn, cúi đầu làm lễ xong, Bồ-tát Phổ Minh bạch Phật Thích-ca Văn: "Đức Bảo Sự Như Lai ân cần gửi lời thăm hỏi Thế Tôn: 'Ngài đi đứng có nhẹ nhàng khỏe khoắn, sức lực vẫn như thường chăng?' Nay xin dâng hoa này cúng dường Thế Tôn." Phật liền nhận lấy. Phật Thích-ca Văn bèn rải hoa ấy về các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng ở phương đông. Hoa bay tới khắp nơi; trên mỗi đóa hoa đều có một vị Phật ngồi, vị nào cũng giảng Bát-nhã Ba-la-mật để giáo hóa chúng sinh; ai nghe lời dạy ấy đều phát tâm đạo vô thượng chánh chân. Các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát Phổ Minh đến đây đều lễ dưới chân Phật Thích-ca Văn, đem hương hoa mang theo dâng cúng Thế Tôn.

 Ở phương nam, đi qua số cõi nhiều như cát sông Hằng, có thế giới tên là Độ Ưu, Phật ở đó hiệu là Vô Ưu Uy Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, có Bồ-tát tên là Ly Ưu. Ở phương tây, đi qua số cõi nhiều như cát sông Hằng, có thế giới tên là Diệt Ác, Phật ở đó hiệu là Bảo Thượng Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, có Bồ-tát tên là Ý Hành. Ở phương bắc, đi qua số cõi nhiều như cát sông Hằng, có thế giới tên là Thắng, Phật ở đó hiệu là Nhân Vương Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, có Bồ-tát tên là Thí Thắng. Ở phương dưới, đi qua số cõi nhiều như cát sông Hằng, có thế giới tên là Hiền, Phật ở đó hiệu là Hiền Uy Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, có Bồ-tát tên là Diệu Hoa. Ở phương trên, đi qua số cõi nhiều như cát sông Hằng, có thế giới tên là Tư Lạc, Phật ở đó hiệu là Tư Lạc Uy Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, có Bồ-tát tên là Tư Lạc Thí.

 Các Bồ-tát ở sáu phương ấy đều bạch với Phật của mình: "Đây là sự biến hóa gì mà hiện ra ở đây?" Các đức Phật ấy đều đáp các Bồ-tát: "Cách đây rất xa có thế giới Nhẫn, Phật hiệu là Thích-ca Văn, đang giảng Bát-nhã Ba-la-mật cho các Bồ-tát; đây là điềm lành ứng hiện của việc ấy." Các Bồ-tát ấy đều bạch với Phật của mình: "Chúng con muốn đến cõi Nhẫn ra mắt Phật Thích-ca Văn, lễ bái, phụng sự và cúng dường." Bấy giờ các đức Phật đều trao cho hoa báu; các Bồ-tát ấy cùng vô số trăm nghìn Bồ-tát, các tỳ-kheo tăng, thiện nam tử, thiện nữ nhân cùng đến nơi đây. Đi qua các cõi nước nào cũng đều dâng hương hoa cúng dường chư Phật. Rồi lần lượt đến cõi Nhẫn, ra mắt Phật Thích-ca Văn, cúng dường, lễ bái, phụng sự và thăm hỏi, đều giống như các Bồ-tát ở phương đông.

 Bấy giờ, chỉ trong khoảnh khắc, mọi thứ trên đất ở tam thiên đại thiên quốc độ đều biến thành châu báu, cây cối cỏ cây đều thành hương hoa, treo đầy tràng phan, lụa màu và lọng hoa; ví như cõi nước của Phổ Hoa Như Lai ở thế giới Hoa Tích, và cõi nước nơi Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ), thiên tử Thiện Trụ Ý Vương cùng các Bồ-tát có oai thần lớn cư ngụ; những vật quý báu tốt đẹp ở thế giới Nhẫn này cũng giống như ở cõi ấy.

 Bấy giờ trong hội, chư thiên, ma, Phạm thiên, các loài rồng, quỷ thần, sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ lo việc tế lễ trong xã hội Ấn Độ xưa), nhân dân thế gian, các Bồ-tát ma-ha-tát và những người mới phát tâm, đều tụ họp đông đủ. Phật biết hội chúng đã yên ổn, bèn bảo Xá-lợi-phất (vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật): "Bồ-tát ma-ha-tát nên tập tu theo Bát-nhã Ba-la-mật."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Muốn thấu biết tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) thì phải thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế nào?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì chưa từng không bố thí; có của cải, có việc cho, có người nhận, như thế là thực hành đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật: pháp tu hạnh cho đến chỗ trọn vẹn). Biết tội, biết phúc, như thế là thực hành thi ba-la-mật (trì giới ba-la-mật: giữ giới trọn vẹn). Không khởi tâm giận dữ, như thế là thực hành sạn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục ba-la-mật: nhẫn chịu trọn vẹn). Thân và miệng luôn tinh tấn, tâm không lười biếng, như thế là thực hành duy-đãi ba-la-mật (tinh tấn ba-la-mật: siêng năng trọn vẹn). Đối với sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không đắm say mùi vị gì, như thế là thực hành thiền ba-la-mật (thiền định ba-la-mật: tâm định tĩnh trọn vẹn)."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, tâm định không dao động, phải đầy đủ: bốn ý chỉ (bốn phép quán để an trú tâm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), bốn ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chánh: dứt điều ác đã có, ngăn điều ác chưa có, làm điều thiện chưa có, tăng điều thiện đã có), bốn thần túc (bốn nền tảng thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh phát từ năm căn), bảy giác ý (bảy yếu tố giác ngộ), tám phẩm đạo hiền thánh (tám con đường chân chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng). Phải đầy đủ tam-muội không (định quán mọi vật không có thực thể), tam-muội vô tướng (định không bám vào hình tướng), tam-muội vô nguyện (định không còn mong cầu); đầy đủ bốn thiền (bốn tầng định của cõi Sắc), bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), bốn tam-muội vô hình (bốn tầng định của cõi Vô sắc, cõi không còn hình thể); đầy đủ tám giải thiền (tám pháp định giải thoát), đạt chín thứ đệ thiền (chín tầng định nối tiếp nhau từ thấp lên cao).

 Lại phải biết chín tướng (chín phép quán thây chết để dứt tham dục): tướng mới chết, tướng gân trói như bó củi, tướng bầm xanh, tướng mủ, tướng máu, tướng thức ăn không tiêu, tướng xương khớp rời rã, tướng xương lâu ngày, tướng cháy xém đáng ghê. Đã biết các tướng rồi, phải niệm Phật, chuyên tâm vào Pháp, chuyên tâm vào Tăng (chúng tỳ-kheo), chuyên tâm vào bố thí và giữ giới, chuyên tâm vào an-ban thủ ý (phép quán hơi thở ra vào để giữ tâm), chuyên tâm vào các tưởng: vô thường (mọi thứ đổi thay), khổ, không, không có ta và người; tưởng không có gì đáng vui, tưởng không sinh không diệt (?), tưởng không có đạo (?), tưởng không cùng tận (?), tưởng không có gì khởi lên, tưởng điều thiện, tưởng pháp; biết trước tâm ý của tất cả chúng sinh. Như thế gọi là tuệ.

 Rồi sẽ được tam-muội giác ý, tam-muội vô úy (?); có tưởng có úy, không tưởng không úy, cũng không tưởng cũng không úy (?) (có lẽ chỉ ba loại định: có suy xét có quan sát, không suy xét chỉ quan sát, không suy xét không quan sát). Các căn trí tuệ: căn chưa biết mà sẽ biết, căn đang biết, căn đã biết trọn (ba loại căn trí tuệ dứt phiền não). Phải biết vượt qua tám hoạn (?) (tám nỗi lo hại), dẹp bỏ mười hai suy (mười hai chỗ làm suy hao: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng). Phải đầy đủ mười lực của Phật (mười trí lực chỉ Phật mới có), mười tám pháp (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin không e ngại của Phật khi thuyết pháp), bốn tuệ không ngăn ngại (bốn tài biện thuyết thông suốt về nghĩa, về pháp, về lời, về ứng đáp), đại từ đại bi (thương yêu lớn, xót thương lớn). Muốn hiểu biết trí tuệ của tất cả Bồ-tát thì phải tập Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn đầy đủ tát-vân-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật), lìa bỏ tập khí (thói quen nhiễm sâu) nối dài sinh tử, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Đó là Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn lên địa vị Bồ-tát, muốn vượt qua địa vị Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu tự giải thoát) và Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy, không giáo hóa người khác), muốn ở địa vị a-duy-việt-trí (địa vị không còn thối lui trên đường thành Phật), thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn có sáu thông (sáu năng lực thần thông, gồm năm thông và thêm năng lực dứt sạch phiền não), biết tâm ý mọi người hướng về đâu, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn vượt hơn trí tuệ của A-la-hán, Bích-chi-phật thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn được tất cả các pháp môn đà-lân-ni, tam-muội và các pháp môn trí tuệ thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Muốn vượt lên trên các công đức bố thí, giữ giới, khuyến trợ (vui theo việc thiện của người và giúp thêm, hướng công đức về đạo) và các thứ công đức mà hàng Thanh văn, Bích-chi-phật đã làm, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết giới, tam-muội, trí tuệ, giải thoát, tuệ thấy biết về giải thoát của hàng Thanh văn, Bích-chi-phật, và muốn vượt lên trên các thứ ấy, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn bố thí ít, giữ giới ít, nhẫn nhục ít, tinh tấn ít, thiền định ít — chỗ tu tập ít mà được quả báo lớn, công đức vô lượng — thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn khiến thân thể của người thân thuộc giống như hình tướng của Phật (?) thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Bồ-tát ma-ha-tát muốn đầy đủ ba mươi hai tướng của bậc đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp (những nét tốt đẹp đặc biệt trên thân Phật), thành tựu dòng giống Bồ-tát, đạt địa vị cưu-ma-la-phù (bậc đồng chân, địa vị Bồ-tát như hàng con nối dõi của Phật), thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn luôn không xa lìa chư Phật Thế Tôn, được cúng dường chư Phật, muốn mọi việc làm đều thành công đức, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn làm tròn ước nguyện của tất cả chúng sinh — ai cần đồ ăn uống, xe cộ, voi ngựa, giày dép, áo quần, áo lông, hương hoa, màn trướng đồ trang trí, giường chiếu nằm ngồi, đều cấp cho đầy đủ — muốn được như thế thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn khiến người trong các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng đều thực hành đầy đủ sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đến bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn làm công đức để đi thẳng tới quả Phật thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn có công đức được chư Phật Thế Tôn ở các cõi nhiều như cát sông Hằng khắp mười phương khen ngợi thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn chỉ trong một ý niệm vượt đến khắp các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn phát ra một tiếng mà mười phương đều nghe thấy thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn giữ gìn tất cả các cõi Phật ở mười phương để không bị dứt đoạn thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Bồ-tát ma-ha-tát muốn an trụ trong các thứ "không" (không: không có thực thể tự tồn, cố định): không bên trong (thân tâm mình), không bên ngoài (cảnh vật), không lớn (mười phương), không tột bậc, không của cái không, không của pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), không của pháp vô vi (những gì không do tạo tác, không sinh không diệt), không rốt ráo, không vô hạn, không của cái đang có, không của tự tính, không của tất cả các pháp, không không nương tựa, không của cái không có gì; muốn biết những pháp về "không" ấy thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn giác ngộ "như" (chân như: bản chất như thật, không đổi khác) của tất cả các pháp của chư Phật thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn biết pháp tính (bản tính chân thật) của tất cả các pháp thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn biết chân tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của thực tại) của tất cả các pháp thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát như thế là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, phải an trụ như thế.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết số hạt bụi trong tam thiên đại thiên quốc độ, cùng số cành, lá, thân, đốt của các cây cối, cỏ mọc, muốn biết hết các số ấy, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn chẻ một sợi lông ra làm trăm phần, dùng một phần lông ấy chấm lấy nước biển trong tam thiên đại thiên quốc độ để biết có bao nhiêu giọt, biết hết số ấy mà không làm xáo động tính chất của nước, muốn được như thế thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Khi trong tam thiên đại thiên quốc độ lửa bốc cháy, như lúc lửa thiêu cuối kiếp (khi thế giới bị hủy diệt ở cuối một kiếp), muốn thổi một hơi tắt ngay đám lửa lớn ấy thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Khi trong tam thiên đại thiên quốc độ nổi gió lớn, thổi núi lớn Tu-di bay như trấu (?), muốn dùng một ngón tay chặn sức gió ấy khiến không nổi lên được, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Bồ-tát ma-ha-tát muốn ngồi kiết-già mà thân phủ khắp khoảng hư không của tam thiên đại thiên quốc độ, muốn được như thế thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn dùng một tay nhấc các núi Tu-di trong tam thiên đại thiên quốc độ đặt sang vô số cõi Phật phương khác, muốn được như thế thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng cơm trong một bát mà làm no đủ chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương cùng chúng đệ tử của các Ngài, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Lại muốn dùng châu báu, y phục, đồ trang sức, tràng phan, lụa, lọng, hương hoa cúng dường chư Phật nhiều như cát sông Hằng cùng chúng đệ tử, muốn được như thế thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn khiến chúng sinh trong các cõi nhiều như cát sông Hằng ở mười phương đều đầy đủ giới, tam-muội, trí tuệ, giải thoát, tuệ thấy biết về giải thoát, đạt bốn đạo quả của sa-môn (bốn quả vị thánh của người tu cầu tự giải thoát) cho đến vô dư nê-hoàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác, hoàn toàn ra khỏi sinh tử), muốn được như thế thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, khi bố thí thì nên nghĩ: 'Mong cho ta được quả báo lớn' — được sinh vào nhà tôn quý, nhà dòng lớn phạm chí (dòng bà-la-môn), nhà ca-la-việt (cư sĩ giàu có, trưởng giả); được sinh lên cõi trời Tứ Vương cho đến tầng trời thứ sáu; nhờ bố thí ấy mà được Thiền thứ nhất cho đến Thiền thứ tư, các tầng thiền không hình thể; nhờ bố thí ấy mà được tám phẩm đạo hiền thánh, được quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, bậc mới vào dòng thánh) cho đến quả A-la-hán, Bích-chi-phật — muốn được như thế thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng trí tuệ và phương tiện (cách thức khéo léo để làm lợi cho người), làm đầy đủ sáu ba-la-mật."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bồ-tát ma-ha-tát bố thí như thế nào mà làm đầy đủ sáu ba-la-mật?"

 Phật dạy: "Bồ-tát ma-ha-tát thực hành đàn ba-la-mật thì phải tập theo pháp không nương tựa (không bám víu vào đâu), khiến cả việc bố thí lẫn người nhận đều làm đầy đủ các ba-la-mật; như thế là đầy đủ đàn ba-la-mật. Đối với thiện và ác không gán cho tội hay phúc, như thế là thi ba-la-mật. Không giận cũng không mừng, như thế là sạn-đề ba-la-mật. Tâm không lười biếng, như thế là duy-đãi ba-la-mật. Đối với chỗ không vướng mắc không sinh lòng ngờ vực, như thế là thiền ba-la-mật. Lìa khỏi các pháp, như thế là Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết pháp của chư Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai và hiện tại thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn vượt qua các pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (những gì không do tạo tác, không sinh không diệt) thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn giác ngộ "như" (bản chất như thật) của các pháp của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại; muốn từ chỗ tướng các pháp khởi lên mà đạt tới chỗ giác ngộ bờ tịch diệt; muốn vượt lên trước hàng Thanh văn, Bích-chi-phật; muốn làm người cung cấp những gì cần thiết cho tất cả chư Phật (?); muốn làm quyến thuộc thân cận của chư Phật Thế Tôn; muốn có quyến thuộc lớn; muốn có quyến thuộc là Bồ-tát; muốn đáp đền người bố thí lớn; muốn thực hành bố thí không bám vào hình tướng; muốn không khởi tâm ác; muốn không khởi tâm giận hờn; muốn không khởi tâm lười biếng; muốn không khởi tâm tán loạn; muốn không khởi trí xấu ác — thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn khiến mọi người đứng vững trong bố thí, giữ giới, nhớ nghĩ, làm các công đức khuyến trợ, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn có đủ năm mắt thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Thế nào là năm mắt? Là nhục nhãn (mắt thịt của thân người), thiên nhãn (mắt của trời, thấy xa không ngăn ngại), trí nhãn (mắt trí tuệ, thấy được tính không của mọi vật), pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ các pháp để cứu độ chúng sinh), Phật nhãn (mắt Phật, thấy biết trọn vẹn tất cả).

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn có thiên nhãn để thấy chư Phật mười phương, có thiên nhĩ (tai của trời, nghe xa không ngăn ngại) để nghe pháp chư Phật mười phương giảng nói, muốn biết hết tâm ý của chư Phật, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn nghe lời chư Phật mười phương giảng nói không dứt, cho đến khi đạt a-nậu-đa-la tam-da tam-bồ (tức a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề: sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn, tức quả vị Phật), thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn thấy cõi nước của chư Phật Thế Tôn quá khứ và hiện tại thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn nghe mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật giáo) do chư Phật mười phương giảng nói, muốn đọc tụng, và muốn nghe những điều hàng Thanh văn chưa từng nghe, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn nghe các pháp chư Phật mười phương đã nói và sắp nói, muốn biết rõ hết, rồi đem dạy khắp chúng sinh, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn nghe biết hết các pháp chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã nói, nghe xong đem dạy khắp mọi người đọc tụng, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Trong các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương có những nơi tối tăm mờ mịt, mặt trời mặt trăng không soi tới, muốn đem ánh sáng soi khắp những nơi ấy thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Trong các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương có những nơi chưa từng nghe tiếng Phật, tiếng Pháp, tiếng Tăng, muốn giúp chúng sinh ở đó đều có chánh kiến (hiểu biết đúng đắn) và được nghe tiếng Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát nguyện khiến chúng sinh trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, người mù được thấy, người điếc được nghe, người điên được tỉnh trí, người trần truồng được áo mặc, người đói khát được no đủ, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn khiến chúng sinh trong các cõi nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, những kẻ đang ở chốn tội lỗi trong ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), được giải thoát và đều được thân người, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn khiến chúng sinh trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng đều đầy đủ giới hạnh, tam-muội, trí tuệ, giải thoát, tuệ thấy biết về giải thoát, từ quả Tu-đà-hoàn đến quả A-la-hán, Bích-chi-phật, cho đến a-nậu-đa-la tam-da tam-bồ và oai nghi của chư Phật, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết hết việc đạo và việc đời thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn khi đi chân cách mặt đất bốn tấc mà vẫn hiện dấu bánh xe; muốn bốn vị Thiên vương và các trời A-ca-nị-tra (tầng trời cao nhất của cõi Sắc) cùng vô số quyến thuộc chư thiên vây quanh cùng đến cội cây Phật (cây bồ-đề, nơi Phật ngồi thành đạo); muốn chư thiên lấy vải bông cõi trời làm tòa ngồi; muốn những nơi ta đi qua, ở lại, ngồi khi thành a-nậu-đa-la tam-da tam-bồ đều thành kim cương — thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Bồ-tát ma-ha-tát muốn ngay ngày xuất gia liền thành a-nậu-đa-la tam-da tam-bồ, ngay ngày xuất gia liền chuyển pháp luân (giảng pháp, ví như lăn bánh xe chánh pháp đi khắp nơi), khiến vô số a-tăng-kỳ người xa lìa bụi trần, dứt sạch nhơ bẩn, được pháp nhãn thanh tịnh đối với các pháp (thấy rõ chân lý, bước vào dòng thánh); vô số a-tăng-kỳ người dứt sạch các lậu, tâm được giải thoát; vô số a-tăng-kỳ người đạt địa vị a-duy-việt-trí và thành a-nậu-đa-la tam-da tam-bồ — Bồ-tát ma-ha-tát như thế phải học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Bồ-tát ma-ha-tát nguyện rằng khi thành Phật sẽ thuyết pháp cùng một lúc cho vô số chúng đệ tử, khiến họ ngay tại chỗ ngồi đắc quả A-la-hán; người phát tâm Bồ-tát thì được địa vị a-duy-việt-trí và thành a-nậu-đa-la tam-da tam-bồ; vô số Bồ-tát vì thế mà thọ mạng tăng đến vô lượng, ánh sáng của mình tùy theo thọ mạng mà không thêm không bớt — thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát khi thành a-nậu-đa-la tam-da tam-bồ, muốn khiến cõi nước của mình không còn cả tên gọi của dâm dục, giận dữ, ngu si; trí tuệ của chúng sinh đều ngang bằng nhau; luôn nghĩ đến bố thí, luôn nghĩ đến giới thanh tịnh, tự điều phục, tự kiềm chế, không quấy nhiễu chúng sinh; sau khi mình bát-nê-hoàn (nhập niết-bàn, tức qua đời hoàn toàn ra khỏi sinh tử), muốn cho giáo pháp không có cả tên gọi "diệt mất" — thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát tự nguyện rằng khi được a-nậu-đa-la tam-da tam-bồ, ai nghe được tiếng của mình thì nhất định sẽ đạt a-nậu-đa-la tam-da tam-bồ; muốn được như thế thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật."

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video