Thiên 1 — Bản giới Bồ-tát (trọn bản)

 # Giới bản Bồ-tát

 Giới bản Bồ-tát (bản tóm lược các giới luật dành cho Bồ-tát; Bồ-tát là người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh)

 Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai) nói; Đàm Vô Sấm đời Bắc Lương dịch.

 Giới bản Bồ-tát, một quyển (rút ra từ phẩm Giới trong kinh Địa Trì, tức kinh Bồ-tát Địa Trì).

 Bồ-tát Từ Thị nói.

 Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Đàm Vô Sấm, người Thiên Trúc (tức Ấn Độ), đời Bắc Lương, dịch tại Cô Tang (kinh đô nước Bắc Lương).

 Xin quy mạng (dốc hết thân mạng mà nương theo, kính lạy) Phật Lô-xá-na (vị Phật ở cõi viên mãn, thân Phật hiện ra do quả báo của công đức tu hành), cùng các đức Phật Kim Cương (các đức Phật có thân và trí kiên cố như kim cương) khắp mười phương.

 Cũng kính lạy vị luận chủ (người soạn bộ luận) trước đây, là đấng Từ Thị sẽ thành Phật.

 Nay nói Tam tụ giới (ba nhóm giới của Bồ-tát: giới giữ oai nghi ngăn điều ác, giới gom giữ mọi điều thiện, giới gom giữ và làm lợi ích chúng sinh), các Bồ-tát hãy cùng nhau lắng nghe.

 Giới như ngọn đèn sáng lớn, có thể xua tan bóng tối của đêm dài.

 Giới như tấm gương báu thật, soi rõ hết thảy các pháp không sót gì.

 Giới như viên ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, theo truyền thuyết có thể tuôn ra mọi thứ người ta mong cầu), tuôn mưa của cải cứu giúp người nghèo khó.

 Muốn lìa khỏi cõi đời mà mau thành Phật, thì chỉ có pháp này là hơn hết.

 Vì vậy các Bồ-tát phải siêng năng giữ gìn.

 Thưa các Đại sĩ (cách gọi tôn kính các vị Bồ-tát)! Bốn pháp Ba-la-di (loại tội nặng nhất, phạm vào thì mất giới) này là do Ma-đắc-lặc-già (bản tóm yếu, nêu đề cương về giới luật) của Bồ-tát gom lại mà nói.

 Nếu Bồ-tát vì tham lợi lộc mà tự khen đức tốt của mình, chê bai người khác, thì đó gọi là pháp thuộc tội Ba-la-di thứ nhất.

 Nếu Bồ-tát tự có của cải mà tính keo kiệt, tiếc rẻ, nên khi chúng sinh nghèo khổ, không nơi nương tựa, đến xin, thì không khởi lòng thương xót mà cho thứ họ xin; có người muốn nghe pháp thì tiếc rẻ không giảng, thì đó gọi là pháp thuộc tội Ba-la-di thứ hai.

 Nếu Bồ-tát giận dữ thốt ra lời thô ác mà lòng vẫn chưa nguôi, lại còn lấy tay đánh, hoặc dùng gậy, đá mà đánh, làm người ta bị thương, bị sợ hãi, lòng giận hận càng lúc càng mạnh; người phạm lỗi với mình đến xin sám hối mà không nhận lời sám hối, cứ ôm hận không bỏ, thì đó gọi là pháp thuộc tội Ba-la-di thứ ba.

 Nếu Bồ-tát phỉ báng Bồ-tát tạng (kho kinh điển dạy về hạnh Bồ-tát, tức kinh điển Đại thừa), giảng nói thứ pháp na ná (bề ngoài giống chánh pháp mà thật ra sai lệch), lại ra sức dựng lập thứ pháp na ná ấy, dù do tự mình hiểu như thế hay do nhận từ người khác, thì đó gọi là pháp thuộc tội Ba-la-di thứ tư.

 Thưa các Đại sĩ! Đã nói xong bốn pháp Ba-la-di. Nếu Bồ-tát khởi phiền não ở mức nặng nhất mà phạm vào bất cứ một điều nào trong đó, thì mất giới Bồ-tát, phải thọ giới lại. Nay xin hỏi các Đại sĩ: trong việc này các vị có trong sạch không? (hỏi ba lần).

 Thưa các Đại sĩ! Trong việc này các vị đều trong sạch, vì các vị đều im lặng. Việc này xin ghi nhận như vậy.

 Thưa các Đại sĩ! Đây là các pháp Đột-cát-la (loại lỗi nhẹ, phạm thì phải sám hối) gồm nhiều điều của Bồ-tát, là do Ma-đắc-lặc-già của Bồ-tát gom lại mà nói.

 Nếu Bồ-tát đã giữ luật nghi giới (giới ngăn ngừa điều ác, giữ thân miệng ý đúng khuôn phép), mà trong một ngày một đêm, đối với Phật khi Phật còn tại thế, hoặc tháp miếu thờ Phật, hoặc Pháp, hoặc quyển kinh, hoặc tạng Tu-đa-la (kho kinh, tức lời Phật dạy) của Bồ-tát, hoặc tạng Ma-đắc-lặc-già của Bồ-tát, hoặc chúng tăng tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ giới đầy đủ), hoặc chúng Đại Bồ-tát ở các thế giới mười phương, mà không cúng dường, dù ít hay nhiều, cho đến một lạy cũng không, cho đến không dùng một bài kệ để ca ngợi công đức của Tam bảo (ba ngôi quý báu: Phật, Pháp, Tăng), cho đến không có được một niệm tâm trong sạch, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm "chúng đa phạm" (nhóm gồm nhiều lỗi nhẹ). Nếu phạm vì không cung kính, vì lười biếng, vì trễ nải, thì lỗi ấy khởi từ tâm nhiễm ô (tâm bị phiền não làm vẩn đục). Nếu phạm vì quên hay sơ suất, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: là Bồ-tát đã vào địa tịnh tâm (giai đoạn tu hành mà tâm đã trong sạch vững chắc), giống như vị tỳ-kheo đã được lòng tin trong sạch không thể lay đổi, luôn theo thường lệ mà cúng dường Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo.

 Nếu Bồ-tát ham muốn nhiều, không biết đủ, tham đắm của cải, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: là khi vì muốn dứt bỏ thói ấy mà đã khởi ý muốn, dùng phương cách, giữ lấy pháp đối trị, nhưng vì phiền não vốn mạnh nên vẫn còn khởi lên nhiều lần.

 Nếu Bồ-tát thấy bậc Thượng tọa (vị tu lâu năm, ở hàng trên) có đức đáng kính, là người cùng tu một pháp với mình, mà vì kiêu mạn, giận hận nên không khởi lòng cung kính, không nhường chỗ ngồi; người ấy hỏi thăm, thỉnh hỏi pháp thì đều không đáp, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải, hoặc do tâm vô ký (tâm lơ đãng, không thiện cũng không ác), hoặc do quên lầm mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu đang bệnh nặng, hoặc tâm đang rối loạn, hoặc đang ngủ mà người kia tưởng là thức (?), nên người ta hỏi thăm, thỉnh pháp mà không đáp, thì gọi là không phạm. Nếu bậc Thượng tọa đang giảng pháp hay đang lúc luận bàn để quyết định nghĩa lý; hoặc chính mình đang giảng pháp hay đang nghe pháp; hoặc chính mình đang luận bàn quyết định nghĩa lý; hoặc đang ở giữa chúng hội nghe pháp, hay giữa chúng hội luận bàn, mà không lễ chào thì không phạm. Hoặc vì giữ gìn tâm ý của người đang giảng; hoặc dùng phương cách khéo léo để khiến người kia được điều phục, bỏ điều bất thiện mà tu tập điều thiện; hoặc vì giữ gìn phép tắc của Tăng; hoặc vì giữ gìn ý của nhiều người, thì cũng không phạm.

 Nếu Bồ-tát được đàn-việt (thí chủ, người cúng dường) đến mời, hoặc mời về nhà họ, hoặc đến trong chùa, hoặc đến nhà người khác, hoặc dâng cúng y phục, thức ăn cùng đủ thứ vật dụng, mà Bồ-tát vì tâm giận dữ, kiêu mạn nên không nhận, không đi, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu bị bệnh, hoặc không có sức; hoặc tâm cuồng loạn; hoặc nơi ấy ở xa; hoặc đường sá có hiểm nạn đáng sợ; hoặc biết rằng không nhận thì sẽ khiến người kia được điều phục, bỏ ác theo thiện; hoặc đã nhận lời mời của người khác trước; hoặc đang tu pháp lành không muốn bỏ dở giây lát; hoặc vì muốn được nghe pháp chưa từng nghe, nghĩa lý đem lại lợi ích, và những cuộc luận bàn quyết định nghĩa lý; hoặc biết người mời có ý lừa gạt, gây phiền; hoặc vì giữ gìn để nhiều người khỏi sinh lòng oán ghét; hoặc vì giữ gìn phép tắc của Tăng.

 Nếu Bồ-tát được đàn-việt đem vàng, bạc, ngọc trai, ngọc ma-ni, lưu ly và đủ thứ của báu dâng cúng, mà Bồ-tát vì tâm giận dữ, kiêu mạn nên chống trả không nhận, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô, vì đã bỏ rơi chúng sinh. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu tâm cuồng loạn; hoặc biết rằng nhận rồi thì mình ắt sinh lòng tham đắm; hoặc biết rằng nhận rồi thì thí chủ sẽ hối tiếc; hoặc biết rằng nhận rồi thì thí chủ sẽ sinh nghi hoặc; hoặc biết rằng nhận rồi thì thí chủ sẽ nghèo túng khổ sở; hoặc biết vật ấy là của Tam bảo; hoặc biết vật ấy do cướp trộm mà có; hoặc biết rằng nhận rồi sẽ chuốc lấy nhiều khổ não, như bị giết, bị trói, bị trách phạt, bị cướp của, bị mắng nhiếc.

 Nếu có chúng sinh tìm đến chỗ Bồ-tát muốn được nghe pháp, mà Bồ-tát vì giận hận, tính đố kỵ nên không giảng cho, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu là người ngoại đạo (người theo tôn giáo, học thuyết ngoài Phật giáo) muốn tìm chỗ sơ hở để bắt bẻ; hoặc mình đang bệnh nặng, hoặc tâm cuồng loạn; hoặc biết rằng không giảng thì sẽ khiến người kia được điều phục; hoặc pháp mình tu học chưa thông suốt; hoặc biết người kia không thể kính trọng vâng theo, dáng điệu không đoan chính; hoặc người kia căn cơ chậm lụt, nghe pháp sâu xa nhiệm mầu sẽ sinh lòng sợ hãi; hoặc biết rằng người ấy nghe xong sẽ càng thêm tà kiến (cái thấy sai lệch); hoặc biết rằng nghe xong họ sẽ chê bai rồi thoái lui; hoặc người ấy nghe xong sẽ đem đi nói với kẻ xấu.

 Nếu Bồ-tát đối với chúng sinh hung ác, phạm giới, mà vì lòng giận hận nên tự mình bỏ mặc, hoặc ngăn người khác khiến họ bỏ mặc, không giáo hóa, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải, hoặc do quên mà ngăn cản (?), thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát đối với kẻ ác còn khởi lòng từ bi sâu hơn đối với người thiện. Không phạm: nếu tâm cuồng loạn; hoặc biết rằng không nói thì sẽ khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trên; hoặc vì giữ gìn tâm ý người khác; hoặc vì giữ gìn phép tắc của Tăng.

 Nếu Bồ-tát đối với những giá tội (tội do Phật chế ra để ngăn ngừa, bản thân việc làm chưa hẳn là ác) mà Tỳ-ni (giới luật) trong Ba-la-đề-mộc-xoa (giới bản giải thoát, tức bộ giới điều cơ bản) của Như Lai đã đặt ra để giữ gìn chúng sinh, khiến người chưa tin thì sinh lòng tin, người đã tin thì lòng tin thêm lớn, thì phải học giống như hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát). Vì sao vậy? Vì hàng Thanh văn chỉ cốt tự độ mình mà còn không rời việc giữ gìn người khác, khiến người chưa tin thì tin, người đã tin thì thêm lớn, mà học giới; huống chi Bồ-tát là bậc độ người theo nghĩa cao nhất.

 Lại có những giá tội thuộc loại "ít lợi, ít việc, ít phương tiện" (giới hạn việc nhận của cải, ít bận rộn việc đời, ít lo toan) mà Thế Tôn (Đấng được thế gian tôn kính, tức Đức Phật) đặt ra cho hàng Thanh văn, thì Bồ-tát không cùng học các giới ấy. Vì sao vậy? Vì Thanh văn tự độ mình mà bỏ người khác, nên phải giữ mức ít lợi, ít việc, ít phương tiện; còn Bồ-tát tự độ mình và độ người khác, thì không nên giữ mức ít lợi, ít việc, ít phương tiện. Bồ-tát vì chúng sinh, có thể xin nơi những người Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa), cư sĩ (người tại gia) không phải bà con, đến cả trăm nghìn tấm y; khi họ tùy ý dâng tặng, thì nên xét thí chủ có kham nổi hay không, tùy theo mức họ bố thí mà nhận. Y và bát cũng vậy. Như y bát thế nào, thì tự đi xin sợi chỉ, nhờ thợ dệt không phải bà con dệt cho, cũng như thế. Vì chúng sinh, nên cất chứa đồ nằm, đồ ngồi bằng lụa kiêu-xa-da (thứ lụa tơ tằm quý), cho đến cả trăm nghìn; cho đến vàng bạc trăm nghìn cũng nên nhận. Những giá tội của Thanh văn thuộc loại ít lợi, ít việc, ít phương tiện như thế, Bồ-tát không cùng học, không cùng giữ. Bồ-tát giữ luật nghi giới vì các chúng sinh, nếu do lòng hiềm hận mà giữ mức ít lợi, ít việc, ít phương tiện, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà giữ mức ít lợi, ít việc, ít phương tiện, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô.

 Nếu Bồ-tát thân và miệng dối trá quanh co, hoặc làm ra vẻ có đức, hoặc chê bai người để được cúng dường, hoặc nhân lợi này để cầu lợi khác, sống theo lối tà mạng (kiếm sống bằng cách không chính đáng đối với người tu), không biết hổ thẹn, không thể bỏ được, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: là khi vì muốn dứt bỏ thói ấy mà đã khởi ý muốn, dùng phương cách, nhưng vì phiền não quá mạnh nên vẫn còn khởi lên nhiều lần.

 Nếu Bồ-tát tâm xao động, không ưa yên lặng, lớn tiếng đùa giỡn, lấy cớ ấy làm cho người khác vui cười, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do quên lầm mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: là khi vì muốn dứt bỏ thói ấy mà đã khởi ý muốn, dùng phương cách, như đã nói ở trên. Lại không phạm: khi người khác nổi lòng hiềm hận, muốn làm cho họ nguôi đi; khi người khác buồn rầu lo lắng, muốn làm cho họ khuây khỏa; khi người khác tính ưa đùa giỡn, muốn thu phục họ, muốn giúp họ dứt bỏ thói ấy, muốn che chở giữ gìn họ; khi người khác nghi Bồ-tát hiềm hận, chống đối họ, nên Bồ-tát vui vẻ cười đùa để tỏ rằng lòng mình trong sạch.

 Nếu Bồ-tát có cái thấy như thế này, nói như thế này: "Bồ-tát không nên ưa thích Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử), mà nên quay lưng với Niết-bàn; không nên sợ phiền não, không nên một mực chán lìa phiền não. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát phải trải qua ba a-tăng-kỳ kiếp (ba khoảng thời gian dài không thể đếm được), lâu dài chịu sinh tử để cầu Đại Bồ-đề (sự giác ngộ lớn, tức quả Phật)." Ai nói như vậy thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Vì sao vậy? Vì lòng ưa thích Niết-bàn, sợ hãi chán lìa phiền não của hàng Thanh văn, dù gấp trăm nghìn vạn lần cũng không bằng lòng ưa thích Niết-bàn, sợ hãi chán lìa phiền não của Bồ-tát; bởi các Thanh văn chỉ vì lợi ích riêng mình, còn Bồ-tát thì không như vậy mà vì khắp tất cả chúng sinh. Bồ-tát tu tập tâm không nhiễm ô hơn cả bậc A-la-hán (bậc Thanh văn đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử); dù vẫn còn thân hữu lậu (thân còn ở trong vòng sinh tử) mà đã lìa các phiền não (?).

 Nếu Bồ-tát không đề phòng những lời khiến người ta mất lòng tin, không đề phòng sự chê bai, cũng không dẹp trừ những điều ấy; nếu quả thật mình có lỗi lầm mà không dẹp trừ, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu thật không có lỗi lầm mà không dẹp trừ, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu là kẻ ngoại đạo cùng những kẻ xấu khác phỉ báng; hoặc vì xuất gia đi khất thực, vì tu hạnh lành mà khiến người khác chê bai; hoặc người kia vì đang giận dữ hay tâm cuồng loạn mà chê bai. Nếu Bồ-tát xét thấy chúng sinh cần dùng lời nặng nề, gay gắt mới làm lợi ích được cho họ, mà vì sợ họ buồn phiền nên không làm, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: là khi xét thấy hiện tại làm vậy chỉ lợi ích được chút ít mà gây ra nhiều buồn phiền.

 Nếu Bồ-tát bị mắng thì mắng lại, bị giận thì giận lại, bị đánh thì đánh lại, bị chê thì chê lại, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô.

 Nếu Bồ-tát xúc phạm người khác, hoặc dù không xúc phạm mà khiến người ta nghi là xúc phạm, thì phải sám hối tạ lỗi ngay; nếu vì hiềm hận, khinh mạn mà không tạ lỗi đúng phép, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu dùng phương cách để khiến người kia được điều phục; hoặc người kia muốn khiến mình làm việc bất tịnh (việc trái giới, không trong sạch) rồi mới chịu nhận lời tạ lỗi (?), thì không tạ lỗi cũng không có tội; hoặc biết người ấy tính ưa tranh cãi kiện tụng, nếu xin lỗi thì càng làm họ giận thêm; hoặc biết người ấy hiền hòa nhẫn nhịn, không có lòng hiềm hận, sợ xin lỗi sẽ làm họ ngượng ngùng hổ thẹn, thì không tạ lỗi cũng không có tội.

 Nếu người khác xúc phạm Bồ-tát rồi đến xin lỗi đúng phép, mà Bồ-tát vì lòng hiềm hận, muốn làm khổ người ấy, nên không nhận lời sám hối, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu không có lòng hiềm hận, chỉ vì tính tình mà không nhận lời sám hối, thì lỗi này không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu dùng phương cách để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trên; hoặc người kia xin lỗi không đúng phép, lòng chưa ngay thẳng, thì không nhận lời sám hối cũng không có tội.

 Nếu Bồ-tát đối với người khác khởi lòng hiềm hận, cứ ôm giữ không bỏ, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: là khi vì muốn dứt bỏ điều ấy mà đã khởi ý muốn, dùng phương cách, như đã nói ở trên.

 Nếu Bồ-tát vì tham muốn được hầu hạ mà thu nhận nuôi dưỡng đồ chúng, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: là thu nhận nuôi dưỡng mà không có lòng tham. Nếu Bồ-tát lười biếng, trễ nải, ham ngủ, ngủ không đúng lúc, không biết chừng mực, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu bị bệnh, hoặc không có sức; hoặc đi xa mệt mỏi rã rời; hoặc vì muốn dứt bỏ thói ấy mà đã khởi ý muốn, dùng phương cách, như đã nói ở trên.

 Nếu Bồ-tát với tâm nhiễm ô mà bàn chuyện thế tục hết thời gian này đến thời gian khác, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do quên lầm mà để kéo dài, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: là thấy người khác tụ họp chuyện trò, vì giữ ý họ nên tạm nghe một lát; hoặc tạm trả lời người khác hỏi về việc họ chưa từng nghe.

 Nếu Bồ-tát muốn cầu được tâm định (tâm lắng yên, chuyên chú vào một đối tượng), mà vì hiềm hận, kiêu mạn nên không nhận lời chỉ dạy của thầy, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu bị bệnh, hoặc không có sức; hoặc biết người kia nói điều sai trái đảo lộn; hoặc chính mình đã nghe học nhiều, có đủ sức; hoặc trước đó đã được dạy pháp ấy rồi.

 Nếu Bồ-tát khởi lên năm triền cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận hờn, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối hận, hoài nghi) mà không tỉnh giác để trừ bỏ, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: là khi vì muốn dứt bỏ điều ấy mà đã khởi ý muốn, dùng phương cách, như đã nói ở trên.

 Nếu Bồ-tát thấy sự đắm vị thiền (tham đắm cảm giác an vui của thiền định) mà cho là công đức, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: là khi vì muốn dứt bỏ điều ấy mà đã khởi ý muốn, dùng phương cách, như đã nói ở trên.

 Nếu Bồ-tát có cái thấy như thế này, nói như thế này: "Bồ-tát không nên nghe kinh pháp của Thanh văn, không nên nhận, không nên học; Bồ-tát cần gì đến pháp Thanh văn!", thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát còn nghe cả những luận thuyết khác lạ của ngoại đạo, huống chi là lời Phật. Không phạm: là khi đang chuyên học Bồ-tát tạng nên chưa thể học khắp.

 Nếu Bồ-tát đối với Bồ-tát tạng không chịu bỏ công, bỏ đi không học, mà một mực tu tập kinh pháp của Thanh văn, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này không phải khởi từ tâm nhiễm ô.

 Nếu Bồ-tát đối với lời Phật dạy thì bỏ đi không học, trái lại học những luận thuyết sai lệch của ngoại đạo và sách vở thế tục, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu là người rất thông minh, có thể học nhanh; hoặc học đã lâu không quên; hoặc biết suy xét hiểu được nghĩa lý; hoặc đối với Phật pháp đã quán xét đầy đủ, được trí tuệ không lay chuyển; hoặc mỗi ngày thường dùng hai phần thời gian học kinh Phật, một phần học sách ngoài, thì gọi là không phạm. Bồ-tát như thế, nếu giỏi sách vở thế gian, luận thuyết sai lệch của ngoại đạo mà ưa thích không bỏ, không xem chúng như thuốc độc, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô.

 Nếu Bồ-tát nghe nghĩa lý rất sâu xa, nghĩa lý chân thật trong kho pháp của Bồ-tát, cùng sức thần thông vô lượng của chư Phật, Bồ-tát, mà phỉ báng không nhận, nói rằng: "Điều ấy chẳng có lợi ích gì, chẳng phải lời Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) nói, cũng chẳng thể làm cho chúng sinh an vui", thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Hoặc vì tự tâm suy nghĩ không đúng đắn mà phỉ báng, hoặc vì a dua theo người khác mà phỉ báng. Bồ-tát ấy khi nghe nghĩa lý sâu xa bậc nhất mà không hiểu được, thì nên khởi lòng tin, lòng không dối trá quanh co, mà học như thế này: "Ta thật như kẻ mù, không có mắt trí tuệ; đây là chỗ thấy của mắt tuệ Như Lai (?). Những điều như vậy là lời Như Lai nói tùy thuận theo căn cơ, là lời nói còn ý sâu chưa bày hết, sao ta lại phỉ báng?" Bồ-tát ấy tự đặt mình vào chỗ chưa hiểu biết, cho rằng những điều ấy là pháp Như Lai hiện thấy hiện biết, quán xét đúng đắn, hướng theo đúng đắn, thì không phạm; chứ không phải vì không hiểu mà phỉ báng (?).

 Nếu Bồ-tát vì lòng tham, lòng giận mà tự khen đức tốt của mình, chê bai người khác, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu là chê bai ngoại đạo để đề cao Phật pháp; hoặc dùng phương cách để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trên. Lại không phạm: khi làm vậy để khiến người chưa tin thì tin, người đã tin thì thêm lớn.

 Nếu Bồ-tát nghe có nơi giảng pháp, hay nơi luận bàn quyết định nghĩa lý, mà vì tâm kiêu mạn, tâm giận hận nên không đến nghe, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu không biết; hoặc bị bệnh, hoặc không có sức; hoặc người kia giảng pháp sai trái đảo lộn; hoặc vì giữ gìn tâm ý người giảng; hoặc đã nghe nhiều lần, đã ghi nhớ giữ gìn, đã biết nghĩa; hoặc đã nghe học nhiều; hoặc nghe xong ghi nhớ được; hoặc đang thực hành đúng như lời dạy; hoặc đang tu thiền định không muốn bỏ dở giây lát; hoặc căn cơ chậm lụt, khó hiểu, khó tiếp nhận, khó ghi nhớ, thì không đến cũng đều không phạm.

 Nếu Bồ-tát khinh người giảng pháp, không sinh lòng cung kính, chê cười, chê bai, chỉ bám vào câu chữ mà không dựa theo nghĩa thật, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu Bồ-tát giữ luật nghi giới, thấy chúng sinh làm việc gì mà vì lòng giận hận nên không cùng làm với họ, như là cùng tính toán các việc, đi đường, làm việc sinh lợi đúng phép, làm ruộng, chăn bò, hòa giải tranh chấp, dự hội vui, làm việc phước, mà không cùng làm, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu bị bệnh, hoặc không có sức; hoặc người kia tự làm được; hoặc người kia đã có nhiều người giúp; hoặc việc người kia làm là phi pháp, không đúng lẽ; hoặc dùng phương cách để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trên; hoặc đã hứa với người khác trước; hoặc người kia có kẻ thù; hoặc đang tu việc lành không muốn bỏ dở giây lát; hoặc tính mình tối tăm chậm chạp; hoặc vì giữ ý nhiều người; hoặc vì giữ gìn phép tắc của Tăng mà không cùng làm, thì đều không phạm.

 Nếu Bồ-tát thấy người ốm yếu bệnh tật mà vì lòng giận hận nên không đến thăm nom chăm sóc, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu chính mình đang bệnh, hoặc không có sức; hoặc đã bảo người có sức đến chăm nom chiều theo người bệnh; hoặc biết người ấy đã có thân thuộc; hoặc người ấy có sức tự lo liệu được; hoặc bệnh tái phát nhiều lần, hoặc bệnh lâu năm; hoặc đang tu việc lành cao quý không muốn bỏ dở giây lát; hoặc tối tăm chậm chạp, khó hiểu, khó tiếp nhận, khó ghi nhớ; hoặc đang ở trong cảnh hoạn nạn; hoặc đang chăm nom người bệnh khác trước. Đối với người nghèo khổ cũng như đối với người bệnh vậy.

 Nếu Bồ-tát thấy chúng sinh tạo nghiệp ác cho đời này và đời sau, mà vì lòng hiềm hận nên không nói lời đúng đắn khuyên bảo, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu chính mình không có trí, hoặc không có sức; hoặc đã nhờ người có sức đến nói; hoặc người ấy tự có sức, hoặc người ấy đã có thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt chỉ dẫn đường tu); hoặc dùng phương cách để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trên; hoặc nếu nói lời đúng đắn thì người ấy sẽ ghét bỏ mình; hoặc sẽ buông lời ác; hoặc sẽ tiếp nhận sai lệch; hoặc người ấy không có lòng quý mến kính trọng mình; hoặc người ấy tính tình xấu xa, hung hãn ngang ngược (?).

 Nếu Bồ-tát nhận ơn huệ của người khác mà vì lòng hiềm hận nên không đền đáp, không báo đáp người ấy bằng mức tương đương hay hơn thế, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu đã tìm cách mà không có sức; hoặc dùng phương cách để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trên; hoặc muốn báo ơn mà người kia không nhận.

 Nếu Bồ-tát thấy các chúng sinh gặp nạn về người thân, nạn về của cải, mà vì lòng hiềm hận nên không khuyên giải, trừ bỏ nỗi lo buồn cho họ, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: như đã nói ở điều không cùng làm việc với người ở trên.

 Nếu có người đến xin thức ăn, đồ uống, y phục, mà Bồ-tát vì lòng giận hận nên không cho, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu chính mình không có; hoặc người kia xin vật phi pháp; hoặc xin vật không có ích cho họ; hoặc dùng phương cách để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trên; hoặc người kia phạm phép vua, vì giữ ý vua; hoặc vì giữ gìn phép tắc của Tăng.

 Nếu Bồ-tát thu nhận đồ chúng mà vì lòng giận hận nên không dạy bảo đúng phép, không thể tùy lúc đến chỗ những người Bà-la-môn, cư sĩ xin y phục, thức ăn, đồ nằm, thuốc men, phòng nhà để tùy lúc cung cấp cho họ, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải, buông thả mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu dùng phương cách để khiến họ được điều phục, như đã nói ở trên; hoặc vì giữ gìn phép tắc của Tăng; hoặc bị bệnh, hoặc không có sức; hoặc đã nhờ người có sức giảng dạy; hoặc người kia có sức, quen biết nhiều bậc đức độ, tự mình xin được đủ vật dụng; hoặc người ấy đã từng được dạy, tự biết pháp rồi; hoặc là kẻ ngoại đạo trà trộn vào để trộm pháp, không thể điều phục được.

 Nếu Bồ-tát vì lòng hiềm hận mà không chiều theo người khác, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu người kia muốn làm việc không đúng phép; hoặc mình bị bệnh, hoặc không có sức; hoặc vì giữ gìn phép tắc của Tăng; hoặc việc người kia tuy đúng phép nhưng có thể khiến nhiều người làm việc phi pháp; hoặc vì để hàng phục ngoại đạo; hoặc dùng phương cách để khiến người kia được điều phục.

 Nếu Bồ-tát biết chúng sinh khác có công đức thật, mà vì lòng hiềm hận nên không nói cho người khác biết, cũng không ca ngợi; có người ca ngợi thì không nói lời "lành thay", thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải, buông thả mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: biết người kia ít ham muốn, vì giữ ý họ; hoặc mình bị bệnh, hoặc không có sức; hoặc dùng phương cách để khiến người kia được điều phục; hoặc vì giữ gìn phép tắc của Tăng; hoặc vì ca ngợi sẽ khiến người kia khởi phiền não, khởi vui mừng quá độ, khởi kiêu mạn, khởi điều không đúng lẽ, nên vì tránh những hại ấy; hoặc công đức tuy thật mà trông như chẳng phải công đức; hoặc lời nói tuy hay mà trông như chẳng phải lời nói đúng; hoặc vì để dẹp trừ tà kiến của ngoại đạo; hoặc đợi người kia nói xong.

 Nếu Bồ-tát thấy có chúng sinh đáng quở trách, đáng chế ngự, đáng phạt đuổi, mà vì tâm nhiễm ô nên không quở trách, hoặc quở trách mà không chế ngự, hoặc chế ngự mà không phạt đuổi, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, trễ nải, buông thả mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu người kia không thể sửa trị, không thể nói chuyện được, khó dạy bảo, hay sinh lòng hiềm hận; hoặc đang chờ thời cơ thích hợp; hoặc sợ vì người ấy mà sinh ra tranh cãi, chống đối nhau, hoặc kiện tụng nhau, hoặc chúng Tăng tranh chấp, hoặc chia rẽ chúng Tăng; hoặc người kia không dối trá quanh co, có lòng hổ thẹn, đang dần dần tự sửa đổi ăn năn.

 Nếu Bồ-tát đã có đủ các sức thần thông, đối với kẻ đáng làm cho sợ thì làm cho sợ, đối với người đáng dẫn dắt thì dẫn dắt; muốn cho chúng sinh tiêu được của tín thí (của cải người có lòng tin đem cúng dường), mà không dùng thần thông để làm cho sợ hay dẫn dắt, thì gọi là phạm, phạm vào nhóm nhiều lỗi nhẹ; lỗi này không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu chúng sinh ấy thấy thần thông lại càng sinh lòng đắm nhiễm; hoặc kẻ ngoại đạo sẽ phỉ báng bậc thánh, thành tựu tà kiến, thì tất cả đều không phạm; hoặc người kia sẽ phát cuồng, hoặc thêm đau khổ, cũng không phạm. Thưa các Đại sĩ! Đã nói xong các pháp Đột-cát-la gồm nhiều điều. Nếu Bồ-tát phạm vào bất cứ một pháp nào, thì phải làm phép sám hối tội Đột-cát-la; nếu không sám hối thì sẽ làm chướng ngại giới Bồ-tát. Nay xin hỏi các Đại sĩ: trong việc này các vị có trong sạch không? (hỏi ba lần).

 Thưa các Đại sĩ! Trong việc này các vị đều trong sạch, vì các vị đều im lặng. Việc này xin ghi nhận như vậy.

 Thưa các Đại sĩ! Tôi đã nói xong bốn pháp Ba-la-di và các pháp Đột-cát-la gồm nhiều điều của Bồ-tát. Đây là do Ma-đắc-lặc-già của Đức Thế Tôn Di-lặc gom lại mà nói. Luật nghi giới (giới ngăn ngừa mọi điều ác), Nhiếp thiện pháp giới (giới gom giữ, thực hành mọi điều thiện), Nhiếp chúng sinh giới (giới gom giữ, làm lợi ích cho mọi chúng sinh), những giới pháp này có thể khơi dậy hạnh Bồ-tát, có thể thành tựu đạo Bồ-tát. Thưa các Đại sĩ! Ai muốn phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn, tức quả Phật) thì phải khéo giữ gìn. Nếu giữ gìn được, thì sẽ không khởi ý nghĩ rằng đây là thời Tượng pháp (thời kỳ sau khi Phật diệt độ lâu, chánh pháp chỉ còn hình thức giống như thật), pháp sắp diệt hết; có thể khiến nghĩa lý chân thật trong thời Tượng pháp rực sáng, có thể khiến Chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) mãi mãi không diệt mất; tâm được an trụ đúng đắn, tự mình thành tựu Phật pháp, giáo hóa chúng sinh mà luôn không mệt mỏi, việc lành rốt ráo, mau thành Phật đạo.

 Giới bản Bồ-tát

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video