Thiên 1 — Kinh Phật nói tại tinh xá Tượng Đầu (toàn văn)

 # Kinh Tinh Xá Tượng Đầu do Phật nói (tinh xá: nơi các vị tăng ở và tu hành; Tượng Đầu: "đầu voi", tên ngọn núi gần thành Già-da, nơi có tinh xá này)

 Kinh Tinh Xá Tượng Đầu do Phật nói

 Đời Tùy, Tì-ni-đa-lưu-chi dịch

 Kinh Tinh Xá Tượng Đầu do Phật nói

 Đời Tùy, Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật và luận) người Thiên Trúc (tức Ấn Độ) là Tì-ni-đa-lưu-chi dịch.

 Tôi nghe như thế này. Một thời, Bà-già-bà (tiếng Phạn, nghĩa là bậc được đời tôn kính, chỉ Đức Phật) ở tại tinh xá Tượng Đầu thuộc thành Già-da. Lúc đó Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) thành Phật chưa bao lâu. Ngài ở cùng chúng tỳ-kheo lớn (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã nhận đủ giới luật) đủ một nghìn người. Tất cả đều vốn là những tiên nhân búi tóc hình ốc thuở trước (những người tu khổ hạnh thờ lửa, búi tóc xoắn như vỏ ốc, về sau theo Phật). Việc cần làm họ đã làm xong, gánh nặng đã trút bỏ. Từ lâu họ đã lìa khỏi vòng sinh tử, dứt sạch mọi phiền não (những trạng thái tâm gây rối loạn và khổ đau như tham lam, giận dữ, mê muội). Họ có trí tuệ thấy rõ tính không một cách bình đẳng, tâm trí an trụ trong chánh thọ (trạng thái tâm định đúng đắn). Họ hiểu biết thấu suốt mọi điều, đã đến bờ bên kia (tức đã giải thoát), tất cả đều là A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn phải tái sinh). Ngài lại ở cùng vô số chúng đại Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn lao).

 Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) ngồi một mình suy ngẫm. Ngài nhập vào các tam-muội (trạng thái tâm định, tập trung trọn vẹn) và quán xét khắp pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, sự vật trong vũ trụ). Ngài tự giác ngộ, thành tựu đạo quả, đầy đủ nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi điều). Việc cần làm đã làm xong, mọi gánh nặng đã trút bỏ. Ngài đã vượt qua dòng sinh tử, lìa bỏ keo kiệt và tham lam, nhổ sạch cái gai của ba độc (tham lam, giận dữ, si mê), dứt hết khát ái (lòng ham muốn đắm đuối như người khát thèm nước). Ngài đóng con thuyền chánh pháp lớn, đánh trống chánh pháp lớn, thổi tù và chánh pháp lớn, dựng cờ chánh pháp lớn (những hình ảnh ví việc truyền bá giáo pháp rộng khắp, chở người qua sông khổ, đánh thức và quy tụ chúng sinh). Ngài đã cắt đứt sinh tử và giảng nói chánh pháp, đóng cửa các đường ác (những cõi tái sinh khổ sở như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), mở cửa đường lành, lìa hẳn cõi xấu ác, dạo khắp các cõi nước thanh tịnh.

 Ngài nghĩ: "Ta quán xét pháp ấy: ai là người tu bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn), ai là người đạt bồ-đề, ai là người muốn đạt? Trong quá khứ, hiện tại và vị lai, ai là người chứng được? Là do thân mà đạt, hay do tâm mà đạt? Nếu do thân mà đạt, thì thân này vốn không có hiểu biết, giống như cỏ cây, cát sỏi, tường vách, chẳng biết chẳng hay gì. Thân này do tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) hợp lại, do cha mẹ sinh ra, luôn cần ăn uống, quần áo, tắm gội, xoa chà, rốt cuộc cũng hư hoại, là thứ phải tiêu mòn. Còn bồ-đề thì chỉ có cái tên rỗng, không có hình tướng thật. Không tiếng, không hình sắc, không thành, không thấy; không vào, không biết, không đi, không đến. Những pháp như thế cũng không bị trói buộc, có thể vượt qua mọi pháp, ra khỏi tam giới (ba cõi: cõi dục, cõi sắc và cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử luân hồi). Không thấy, không nghe, không có ta và không có cái của ta; không có người làm, không có chỗ ở, không có hang nhà; không lấy, không bám, không ra, không vào; không mong cầu, không dừng trụ, không hình tướng, không dáng vẻ; không bên kia, không bên này, không thể chỉ bày, giống như trò ảo thuật. Nó do mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối tiếp nhau, như vô minh, hành, thức... đến già chết, khiến chúng sinh trôi lăn trong sinh tử) mà sinh, không có chỗ ở, không thể thấy. Nó lìa mọi hình tướng như hư không, hiện ra vắng lặng. Không tiếng, không vang, không văn, không chữ, cũng không lời nói. Biết được như vậy, đó gọi là bồ-đề.

 Nếu do tâm mà đạt, thì tâm này không cố định, giống như trò ảo thuật, đều do vọng tưởng (suy nghĩ sai lầm, hư dối) và nghiệp (những việc đã làm, để lại hậu quả) trong quá khứ mà sinh ra; không hình dạng, không thể nắm bắt, giống như hư không. Bồ-đề thì không có chỗ ở, không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại; mọi pháp đều là không. Dù có nói ra thì cũng chỉ có tên mà không có thật. Đó là pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt): không, vô tướng (không có hình tướng), vô tác (không có sự tạo tác, mong cầu); chẳng phải có, chẳng phải không, chẳng thể chỉ bày, không nói, không nghe. Bồ-đề không phải đạt được trong quá khứ, không phải đạt được trong vị lai, không phải đạt được trong hiện tại, nhưng cũng không phải đạt được ở ngoài ba đời. Nó không có hình tướng, chẳng phải làm ra, cũng chẳng phải không làm ra. Nếu có thể giác ngộ thấu suốt các pháp trong ba đời như vậy, đó chính là bồ-đề."

 Bấy giờ đồng tử Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ; "đồng tử" là tiếng tôn xưng, ví tâm trong sạch như trẻ thơ) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu không có hình tướng mới là bồ-đề, thì nay những thiện nam, thiện nữ (người nam, người nữ có lòng lành tu theo Phật) dựa vào đâu mà an trụ để thành tựu bồ-đề?" Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Các Bồ-tát học đạo bồ-đề nên an trụ như thế này." Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát nên an trụ thế nào?" Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Bồ-đề vượt ra khỏi tam giới, vượt ngoài lời nói, lìa mọi văn tự, không có chỗ để dừng trụ.

 Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi không chỗ trụ, đó là an trụ nơi bồ-đề. An trụ nơi không chấp trước (không bám víu, không cố giữ), đó là an trụ nơi bồ-đề. An trụ nơi pháp không, đó là an trụ nơi bồ-đề. An trụ nơi pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật), đó là an trụ nơi bồ-đề. An trụ nơi chỗ mọi pháp đều không có thể tính và hình tướng, đó là an trụ nơi bồ-đề. An trụ nơi lòng tin vô lượng, đó là an trụ nơi bồ-đề. An trụ nơi không thêm không bớt, đó là an trụ nơi bồ-đề. An trụ nơi không có ý nghĩ khác biệt, đó là an trụ nơi bồ-đề. An trụ như bóng trong gương, như tiếng vọng trong hang trống, như trăng dưới nước, như ảo ảnh hơi nóng lúc trời nắng gắt. Văn-thù-sư-lợi, an trụ nơi những pháp như thế, đó là an trụ nơi bồ-đề."

 Bấy giờ thiên tử (vị trời) Tịnh Quang Diệm hỏi đồng tử Văn-thù-sư-lợi: "Tu hành thế nào, làm những việc gì thì là hạnh Bồ-tát?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, khởi lòng đại từ (lòng thương lớn, mong mọi chúng sinh được vui) đối với mọi chúng sinh, đó là hạnh Bồ-tát." Thiên tử lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Các Bồ-tát tu hành thế nào để khởi lòng đại từ?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, lòng không nịnh bợ dối trá, đó là đại từ của Bồ-tát." Thiên tử lại hỏi: "Tu hành thế nào để được không nịnh bợ dối trá?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, khởi lòng bình đẳng đối với mọi chúng sinh, đó là không nịnh bợ dối trá. Các Bồ-tát nên học như vậy." Thiên tử lại hỏi: "Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành thế nào để khởi lòng bình đẳng đối với mọi chúng sinh?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Không bên kia, không bên này, không có các kiến giải khác biệt, đó là hạnh bình đẳng. Các Bồ-tát nên học như vậy."

 Thiên tử lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Bồ-tát Ma-ha-tát lại tu thế nào để không bên kia, không bên này, không có các kiến giải khác biệt, mà khởi hạnh bình đẳng đối với mọi chúng sinh?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, khéo nhớ nghĩ và cung kính, không bên kia, không bên này, không có các kiến giải khác biệt, cùng với pháp bình đẳng. Các Bồ-tát nên tu như vậy." Thiên tử lại hỏi: "Việc Bồ-tát Ma-ha-tát khéo nhớ nghĩ và cung kính, cho đến không bên kia, không bên này, không có các kiến giải khác biệt, là do đâu mà khởi lên?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, khéo nhớ nghĩ và cung kính là do phát tâm bồ-đề (tâm mong cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh). Các Bồ-tát nên học như vậy." Thiên tử lại hỏi: "Tâm bồ-đề do đâu mà khởi lên?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, tâm bồ-đề khởi từ sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa người qua bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ)." Thiên tử lại hỏi: "Sáu ba-la-mật khởi từ đâu?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, khởi từ phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt để giáo hóa và giúp đỡ chúng sinh) và trí tuệ." Thiên tử lại hỏi: "Phương tiện và trí tuệ của Bồ-tát Ma-ha-tát khởi từ đâu?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, phương tiện và trí tuệ khởi từ sự không buông lung (luôn chú tâm, siêng năng, không lơ là)."

 Thiên tử lại hỏi: "Không buông lung lại khởi từ đâu?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, không buông lung khởi từ việc tu ba nghiệp lành (việc làm lành của thân, lời nói lành của miệng, ý nghĩ lành của tâm)." Thiên tử lại hỏi: "Tu ba nghiệp lành do đâu mà khởi?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, khởi từ việc tu mười nghiệp lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không có cái thấy sai lầm)." Thiên tử lại hỏi: "Tu mười nghiệp lành do đâu mà khởi?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, khởi từ việc khéo giữ gìn thân, miệng và ý." Thiên tử lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Ba nghiệp lành này lại do đâu mà khởi?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Khởi từ sự suy nghĩ đúng đắn." Thiên tử lại hỏi: "Suy nghĩ đúng đắn do đâu mà khởi?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Khởi từ việc khéo suy xét, quán chiếu và thực hành." Thiên tử lại hỏi: "Khéo suy xét, quán chiếu và thực hành do đâu mà khởi?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Khởi từ việc ghi nhớ giữ gìn không quên." Thiên tử lại hỏi: "Ghi nhớ giữ gìn không quên có mấy loại tâm? Do nhân duyên gì mà được quả báo?"

 Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, Bồ-tát Ma-ha-tát có bốn loại phát tâm, từ nhân mà được quả. Bốn loại ấy là gì? Một là phát tâm ban đầu. Hai là buộc tâm nhớ nghĩ liên tục mà tu hành. Ba là không lui sụt. Bốn là cùng sinh với điều lành. Nhờ phát tâm ban đầu mà được buộc tâm nhớ nghĩ; nhờ tu buộc tâm nhớ nghĩ mà được không lui sụt; nhờ không lui sụt mà cùng sinh với điều lành.

 Lại nữa, thiên tử, phát tâm ban đầu giống như hạt giống gieo vào ruộng tốt; buộc tâm nhớ nghĩ mà tu hành giống như mầm mọc lên; tu hành không lui sụt giống như thân, cành, lá lớn dần; cùng sinh với điều lành giống như hoa nở, quả kết và chín. Phát tâm, buộc tâm nhớ nghĩ, tu hành không lui sụt, cùng sinh với điều lành cũng như vậy.

 Lại nữa, thiên tử, người phát tâm ban đầu giống như người thợ đóng xe am hiểu các loại gỗ; nối tiếp nhớ nghĩ mà tu hành giống như ghép gỗ lại; tu hành không lui sụt giống như chiếc xe đã đóng xong; cùng sinh với điều lành giống như đem xe ra chở hàng sử dụng. Phát tâm, nối tiếp nhớ nghĩ, tu hành không lui sụt, cùng sinh với điều lành cũng như vậy.

 Lại nữa, thiên tử, phát tâm ban đầu giống như trăng mới mọc đầu tháng; nối tiếp nhớ nghĩ mà tu hành giống như trăng ngày mồng năm cho đến trăng ngày mồng bảy; tu hành không lui sụt giống như trăng ngày mồng mười; cùng sinh với điều lành giống như trăng ngày mười bốn; trí tuệ của Như Lai đầy đủ không thiếu giống như trăng rằm ngày mười lăm. Phát tâm, nối tiếp nhớ nghĩ, tu hành không lui sụt, cùng sinh với điều lành cũng như vậy.

 Lại nữa, thiên tử, người phát tâm lần thứ nhất vượt qua địa vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình; "địa" là giai đoạn, cấp bậc tu chứng). Phát tâm lần thứ hai vượt qua địa vị Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy dạy và không giáo hóa người khác). Phát tâm lần thứ ba vượt qua địa vị chưa định (giai đoạn mà con đường tu còn chưa chắc chắn, có thể thay đổi). Phát tâm lần thứ tư đạt được địa vị đã định (con đường thành Phật đã vững chắc, không còn đổi dời).

 Lại nữa, thiên tử, như các âm "a", "á" (?) đều là gốc rễ của mọi chữ cái, phát tâm ban đầu cũng như vậy, đều là gốc rễ của mọi điều lành. Như người học chữ thì được chút ít hiểu biết, nối tiếp nhớ nghĩ mà tu hành cũng như vậy, được chút ít trí tuệ. Như người thầy tính toán tính gộp số lượng vô cùng mà biết rõ phần hạn của nó, tâm không lui sụt cũng như vậy, biết rõ tâm mình không lui sụt. Ví như có người hiểu rõ kinh sách và các bộ luận giải, cùng sinh với điều lành cũng như vậy, tâm lành sáng tỏ.

 Lại nữa, thiên tử, phát tâm lần thứ nhất là nối tiếp nhớ nghĩ nhân lành; phát tâm lần thứ hai là nối tiếp nhớ nghĩ trí tuệ; phát tâm lần thứ ba là nối tiếp nhớ nghĩ thiền định; phát tâm lần thứ tư là nối tiếp nhớ nghĩ quả vị. Lại nữa, thiên tử, phát tâm lần thứ nhất là giữ gìn nhân lành; lần thứ hai là giữ gìn trí tuệ; lần thứ ba là giữ gìn thiền định; lần thứ tư là giữ gìn quả vị. Lại nữa, thiên tử, phát tâm lần thứ nhất thì nhân lành được thành tựu; lần thứ hai thì trí tuệ được thành tựu; lần thứ ba thì thiền định được thành tựu; lần thứ tư thì chánh quả (quả vị chứng ngộ chân chánh) được thành tựu. Lại nữa, thiên tử, phát tâm lần thứ nhất là nhờ điều lành mà vào đạo; lần thứ hai là nhờ trí tuệ mà vào đạo; lần thứ ba là nhờ thiền định mà vào đạo; lần thứ tư là nhờ quả vị mà vào đạo.

 Lại nữa, thiên tử, phát tâm lần thứ nhất giống như thầy thuốc nhận biết các vị thuốc; lần thứ hai là biết rõ phân lượng thuốc; lần thứ ba là tùy bệnh mà cho thuốc; lần thứ tư là làm cho người bệnh uống thuốc và làm theo. Lại nữa, thiên tử, nhờ phát tâm lần thứ nhất mà sinh vào nhà Pháp vương (vua của chánh pháp, tức Đức Phật); phát tâm lần thứ hai là học phép tắc của Pháp vương; phát tâm lần thứ ba là tu theo hạnh của Pháp vương; phát tâm lần thứ tư là đạt trọn ngôi vị Pháp vương. Đó gọi là bốn loại phát tâm."

 Bấy giờ thiên tử Tịnh Quang Diệm hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Thế nào là con đường nhanh chóng của Bồ-tát Ma-ha-tát, mà Bồ-tát đi theo con đường ấy thì mau đạt được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn khắp, tức quả vị Phật)?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, con đường nhanh chóng có hai loại. Bồ-tát Ma-ha-tát đi theo hai con đường này thì mau đạt được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Hai loại ấy là gì? Một là con đường phương tiện. Hai là con đường bát-nhã (trí tuệ thấy thấu tính không của mọi pháp). Nhờ giữ gìn trí phương tiện nên có thể quán xét mọi chúng sinh; nhờ giữ gìn bát-nhã nên thấy mọi pháp đều không, có thể cắt đứt nghi ngờ và chấp trước. Nhờ trí phương tiện nên kết hợp các pháp; nhờ bát-nhã nên các pháp không kết hợp. Phương tiện là nhân, bát-nhã là quả. Nhờ phương tiện nên biết mọi pháp; nhờ bát-nhã nên biết các pháp đều không. Nhờ trí phương tiện mà trang nghiêm cõi Phật (làm cho cõi nước của Phật đẹp đẽ, đầy đủ công đức); nhờ bát-nhã mà biết các cõi Phật đều bình đẳng. Nhờ phương tiện mà biết căn tính (năng lực, khuynh hướng bẩm sinh) của các chúng sinh sai khác nhau; nhờ bát-nhã mà biết căn tính của các chúng sinh đều là không. Nhờ phương tiện mà được vị cam lộ (thứ nước ngọt của cõi trời, ví niềm an vui bất tử của sự giải thoát), chứng thành bồ-đề; nhờ bát-nhã mà giác ngộ con đường chân chánh bình đẳng của các pháp Phật.

 Lại nữa, thiên tử, lại có hai hạnh có thể khiến Bồ-tát Ma-ha-tát mau đạt được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Hai hạnh ấy là gì? Một là hữu vi (thuộc về những gì do nhân duyên tạo tác). Hai là vô vi (không do tạo tác, vượt ngoài sinh diệt). Hữu vi thì bao gồm năm ba-la-mật (bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định); vô vi thì bao gồm bát-nhã ba-la-mật (sự hoàn thiện về trí tuệ). Lại có hai hạnh có thể khiến Bồ-tát Ma-ha-tát mau đạt bồ-đề. Hai hạnh ấy là gì? Một là hạnh hữu lậu (còn dính mắc phiền não, "lậu" là rỉ chảy, ví phiền não). Hai là hạnh vô lậu (không còn phiền não). Hạnh hữu lậu là năm ba-la-mật; hạnh vô lậu là bát-nhã ba-la-mật. Lại có hai hạnh có thể khiến Bồ-tát Ma-ha-tát mau đạt bồ-đề. Hai hạnh ấy là gì? Một là hạnh có chỗ trụ. Hai là hạnh không chỗ trụ. Hạnh có chỗ trụ là năm ba-la-mật; hạnh không chỗ trụ là bát-nhã ba-la-mật. Lại có hai hạnh có thể khiến Bồ-tát Ma-ha-tát mau đạt bồ-đề. Hai hạnh ấy là gì? Một là có hạn lượng. Hai là không hạn lượng. Có hạn lượng là năm ba-la-mật; không hạn lượng là bát-nhã ba-la-mật. Hạnh có hạn lượng là pháp có hình tướng; hạnh không hạn lượng là pháp không hình tướng. Lại có hai hạnh có thể khiến Bồ-tát Ma-ha-tát mau đạt bồ-đề. Hai hạnh ấy là gì? Một là hạnh trí tuệ. Hai là hạnh thiền định. Nhờ hạnh trí tuệ mà đi từ địa thứ nhất đến địa thứ bảy; nhờ hạnh thiền định mà đi từ địa thứ tám đến địa thứ mười (mười địa: mười cấp bậc tu chứng của Bồ-tát trên đường thành Phật)."

 Bấy giờ Bồ-tát Bất Khiếp Nhược Trí Tổng Trì (tên vị Bồ-tát, nghĩa là "trí không yếu hèn, có tổng trì"; tổng trì là năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi pháp) hỏi đồng tử Văn-thù-sư-lợi: "Bồ-tát Ma-ha-tát biết nghĩa thế nào? Biết trí thế nào?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiện nam tử, nghĩa không có thể tính, trí cũng không có thể tính." Bồ-tát Bất Khiếp Nhược Trí Tổng Trì lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Thế nào là nghĩa không có thể tính, trí cũng không có thể tính?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiện nam tử, nghĩa không có thể tính là: vô vi, không tạo tác, không hình tướng, không dáng vẻ, không đến, không đi; đó gọi là nghĩa. Trí không có thể tính là: chẳng phải pháp cố định, chẳng phải pháp không cố định; đó gọi là trí. Hãy giữ gìn như vậy. Nghĩa thì không có thể tính, chẳng phải có, chẳng phải không. Trí thì thể tính là không, chẳng phải có, chẳng phải không, không lấy, không bỏ. Hãy giữ gìn như vậy. Lại nữa, nghĩa thì chẳng phải định, chẳng phải không định. Trí thì gọi là con đường của tâm; tâm và trí bình đẳng, không có phân biệt. Hãy giữ gìn như vậy. Lại nữa, trí lấy thiền định làm thể; thiền định và trí bình đẳng, không có phân biệt. Nhờ phương tiện mà quán xét ấm, nhập, giới (các cách phân chia thân tâm và thế giới: năm uẩn tức sắc, thọ, tưởng, hành, thức; mười hai nhập tức sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng; mười tám giới tức thêm sáu thức), mười hai nhân duyên, sự trôi lăn trong sinh tử, cùng các tướng thiện ác, thấy chúng giống như trò ảo thuật, chẳng phải có, chẳng phải không. Bồ-tát Ma-ha-tát nên quán xét các pháp như vậy.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát lại có mười loại hạnh trí. Mười loại ấy là gì? Một là trí về nhân. Hai là trí về quả. Ba là trí về nghĩa. Bốn là trí phương tiện. Năm là trí bát-nhã. Sáu là trí giữ gìn. Bảy là trí ba-la-mật. Tám là trí đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ). Chín là trí thương xót và giáo hóa chúng sinh. Mười là trí không bám chấp vào mọi pháp. Đó gọi là mười loại hạnh trí của Bồ-tát.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát phát mười loại hạnh thanh tịnh. Mười loại ấy là gì? Một là tự mình phát hạnh làm cho thân nghiệp (việc làm của thân) thanh tịnh. Hai là phát hạnh làm cho thân nghiệp của mọi chúng sinh thanh tịnh. Ba là tự mình phát hạnh làm cho khẩu nghiệp (lời nói) thanh tịnh. Bốn là phát hạnh làm cho khẩu nghiệp của mọi chúng sinh thanh tịnh. Năm là tự mình phát hạnh làm cho ý nghiệp (ý nghĩ) thanh tịnh. Sáu là phát hạnh làm cho ý nghiệp của mọi chúng sinh thanh tịnh. Bảy là phát hạnh thanh tịnh bình đẳng cho mọi chúng sinh. Tám là phát hạnh thanh tịnh bình đẳng bên ngoài cho mọi chúng sinh. Chín là phát hạnh trí thanh tịnh của chư Phật. Mười là phát hạnh làm thanh tịnh cõi Phật và giúp chúng sinh thành tựu. Nếu có chúng sinh mắc bệnh tật thì cho thuốc men, khiến họ được an vui. Người còn đầy phiền não thì đem trí vô vi mà giáo hóa, khiến họ lìa khỏi tam giới, khiến tất cả đều đầy đủ công đức, trí tuệ và con đường vô vi. Đó gọi là Bồ-tát đầy đủ mười loại hạnh thanh tịnh.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát có mười loại phương tiện. Mười loại ấy là gì? Một là phương tiện đến bờ bên kia. Hai là phương tiện giữ gìn. Ba là phương tiện trí tuệ. Bốn là phương tiện của chính phương tiện. Năm là phương tiện đại bi. Sáu là phương tiện trí đầy đủ. Bảy là phương tiện tuệ đầy đủ. Tám là phương tiện tĩnh niệm (tâm nhớ nghĩ lặng lẽ, an định). Chín là phương tiện thực hành chân thật. Mười là phương tiện bình đẳng, không ghét không thương riêng với mọi chúng sinh. Đó gọi là mười loại phương tiện của Bồ-tát.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát có mười loại phân biệt thân vô tận (?). Mười loại ấy là gì? Một là phân biệt sự vật vô tận. Hai là phân biệt phiền não vô tận. Ba là phân biệt pháp vô tận. Bốn là phân biệt khát ái vô tận. Năm là phân biệt các kiến giải vô tận. Sáu là phân biệt thiện ác vô tận. Bảy là phân biệt sự tạo tác vô tận. Tám là phân biệt sự không chấp không bám vô tận. Chín là phân biệt sự hòa hợp vô tận. Mười là phân biệt trí bồ-đề viên mãn vô tận. Đó gọi là mười loại phân biệt thân vô tận.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát có mười loại hạnh điều phục (chế ngự, rèn luyện cho thuần thục). Mười loại ấy là gì? Một là hạnh điều phục để làm điều lành. Hai là hạnh điều phục lòng keo kiệt, bố thí như mưa rơi. Ba là hạnh điều phục sự không tinh tấn. Bốn là hạnh điều phục ba nghiệp. Năm là hạnh điều phục tâm độc ác, không giận dữ. Sáu là hạnh điều phục để khởi lòng từ bi thương xót. Bảy là hạnh điều phục tâm lười biếng. Tám là hạnh điều phục để siêng tu pháp Phật. Chín là hạnh điều phục tâm bất thiện, không làm các điều ác. Mười là hạnh điều phục để được tự tại trong thiền định và giải thoát. Lại có mười loại hạnh điều phục. Mười loại ấy là gì? Một là hạnh điều phục để phá sự ngu si không trí tuệ. Hai là hạnh điều phục để giữ trọn phương tiện và bát-nhã ba-la-mật. Ba là hạnh điều phục phiền não. Bốn là hạnh điều phục để sinh khởi đạo. Năm là hạnh điều phục để giữ trọn lòng tin chân thật. Sáu là hạnh điều phục để không rơi vào đường ác. Bảy là hạnh điều phục tâm bất thiện. Tám là hạnh điều phục để tự tại biết lúc nên và lúc không nên. Chín là hạnh điều phục chính bản thân mình. Mười là hạnh điều phục để quán tính không. Đó gọi là mười loại hạnh điều phục.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát có mười loại điều phục người khác. Mười loại ấy là gì? Đó là điều phục để xa lìa ba nghiệp ác của thân (giết hại, trộm cắp, tà dâm), bốn nghiệp ác của miệng (nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt) và ba nghiệp ác của ý (tham lam, giận dữ, cái thấy sai lầm). Lại có mười loại quán pháp trong ngoài mà không khởi chấp trước. Mười loại ấy là gì? Một là quán các thành phần bên trong thân đều là không, không khởi chấp trước. Hai là quán các thứ bên ngoài thân cũng đều là không, không khởi chấp trước. Ba là quán các pháp trong và ngoài đều là không, không khởi chấp trước. Bốn là không khởi chấp trước đối với nhất thiết trí. Năm là không khởi chấp trước đối với con đường mình tu. Sáu là quán các địa vị của bậc hiền, bậc thánh mà không khởi chấp trước. Bảy là tu hạnh thanh tịnh lâu dài mà không khởi chấp trước. Tám là an trụ nơi bát-nhã ba-la-mật mà không khởi chấp trước. Chín là giảng luận pháp, giáo hóa chúng sinh mà không khởi chấp trước. Mười là quán các chúng sinh, khởi phương tiện lớn, từ bi thương xót mà không khởi chấp trước. Đó gọi là mười loại quán pháp trong ngoài mà không khởi chấp trước.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát nên tạo tâm kiên cố như vậy mà tu đạo bồ-đề. Nếu không kiên cố với bồ-đề như vậy thì không gọi là Bồ-tát. Thế nào là kiên cố? Ba nghiệp thân, miệng, ý tương ứng với nhau, không trái ngược nhau, đó gọi là kiên cố. Thế nào là không kiên cố? Ba nghiệp thân, miệng, ý không tương ứng với nhau, trái ngược lẫn nhau, đó gọi là không kiên cố. Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát lại có hai loại chánh hạnh (hạnh tu chân chánh) làm kiên cố tâm bồ-đề. Hai loại ấy là gì? Một là hạnh chánh niệm (luôn nhớ nghĩ đúng đắn) về bồ-đề. Hai là hạnh tu thiền định, dứt trừ các phiền não. Đó gọi là hai loại chánh hạnh làm kiên cố tâm bồ-đề.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát lại có hai loại chánh hạnh kiên cố. Hai loại ấy là gì? Một là hạnh tự điều phục thân mình. Hai là hạnh điều phục thân của chúng sinh. Thiện nam tử, đó gọi là hai loại chánh hạnh kiên cố của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát lại có hai loại chánh hạnh kiên cố. Hai loại ấy là gì? Một là nhờ siêng năng tu tập mà được nhất thiết trí. Hai là không tu tập mà được nhất thiết trí. Đó gọi là hai loại chánh hạnh kiên cố của Bồ-tát Ma-ha-tát. Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát lại có hai loại chánh hạnh kiên cố. Hai loại ấy là gì? Một là chánh hạnh kiên cố của phương tiện khi an trụ nơi các địa. Hai là chánh hạnh kiên cố bất động khi an trụ nơi các địa. Đó gọi là hai loại chánh hạnh kiên cố của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát lại có hai loại chánh hạnh kiên cố. Hai loại ấy là gì? Một là chánh hạnh kiên cố xa lìa địa vị nhiễm ô (cấp bậc còn vướng bẩn phiền não). Hai là chánh hạnh kiên cố tự mình tu tròn đầy phương tiện qua từng địa một. Đó gọi là hai loại chánh hạnh kiên cố của Bồ-tát Ma-ha-tát. Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát lại có hai loại chánh hạnh kiên cố. Hai loại ấy là gì? Một là chánh hạnh kiên cố thị hiện (hiện thân ra để giáo hóa) nơi địa vị Thanh văn và Bích-chi Phật. Hai là chánh hạnh kiên cố không lui sụt trong phương tiện hướng đến bồ-đề của Phật. Đó gọi là hai loại chánh hạnh kiên cố của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ những chánh hạnh kiên cố và vô lượng phương tiện như thế sẽ đạt được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề."

 Bấy giờ Thế Tôn khen đồng tử Văn-thù-sư-lợi rằng: "Lành thay, lành thay, Văn-thù-sư-lợi! Ông nói lời này thật hay." Khi pháp này được nói ra, Văn-thù-sư-lợi cùng vô lượng trời, người, A-tu-la (loài thần có sức mạnh lớn nhưng hay ghen ghét, hiếu chiến), Càn-thát-bà (loài thần âm nhạc hầu hạ trời Đế Thích) và tất cả đại chúng nghe Phật nói pháp, đều tin nhận, cúi đầu đảnh lễ, vui mừng vâng làm theo.

 Kinh Tinh Xá Tượng Đầu

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video