Thiên 1 — Kinh Trí Nghiêm vượt qua cảnh giới của tất cả chư Phật (toàn văn)

# Kinh Độ Nhất Thiết Chư Phật Cảnh Giới Trí Nghiêm

 Kinh Độ Nhất Thiết Chư Phật Cảnh Giới Trí Nghiêm (tên kinh, nghĩa là: Kinh về trí tuệ trang nghiêm giúp vượt đến cảnh giới của tất cả chư Phật)

 Kinh Độ Nhất Thiết Chư Phật Cảnh Giới Trí Nghiêm

 Đời Lương, ngài Tăng-già-bà-la cùng những người khác dịch.

 Kinh Độ Nhất Thiết Chư Phật Cảnh Giới Trí Nghiêm

 Đời Lương, ngài Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Tăng-già-bà-la, người nước Phù Nam (một nước cổ ở vùng Nam Bộ và Campuchia ngày nay), cùng những người khác dịch.

 Tôi nghe như vầy: một thời, Phật ở trên cung điện Pháp giới (Pháp giới: toàn thể mọi hiện tượng, mọi sự vật trong vũ trụ; ở đây là tên cung điện) trên đỉnh núi Kỳ-xà-quật (còn gọi là núi Linh Thứu) gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà, Ấn Độ cổ). Cùng ở với Ngài có hai vạn năm nghìn vị đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ), tất cả đều là A-la-hán (bậc tu hành đã dứt sạch phiền não, không còn phải tái sinh trong vòng sinh tử).

 Các lậu (lậu: những phiền não làm rỉ chảy, khiến chúng sinh trôi lăn trong sinh tử) của các vị ấy đã hết, không còn phiền não; tâm khéo được giải thoát, trí tuệ khéo được giải thoát; đã điều phục các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), là những bậc ma-ha-na-già (nghĩa đen là "rồng lớn" hay "voi lớn", ví với bậc có sức mạnh tinh thần lớn lao). Việc cần làm đã làm xong, điều đáng làm đã làm xong; đã buông bỏ gánh nặng, đã đạt được lợi ích của chính mình; những trói buộc vào sự tồn tại đã dứt hết, tâm được tự tại. Các vị ấy có tên là A-nhã Kiều-trần-như (một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Phật) cùng những vị khác, và tám vị đại Thanh văn (Thanh văn: những đệ tử nghe lời Phật dạy mà giác ngộ).

 Lại có bảy mươi hai ức na-do-tha (ức: một trăm triệu; na-do-tha: một đơn vị số cực lớn của Ấn Độ cổ) vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh; ma-ha-tát: bậc vĩ đại), tên là Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát Hành Cát, Bồ-tát Phật Cát, Bồ-tát Dược Vương, Bồ-tát ma-ha-tát Thường Khởi cùng những vị khác. Các vị ấy có thể chuyển pháp luân bất thoái (pháp luân: bánh xe giáo pháp, ví việc giảng dạy giáo pháp lan truyền như bánh xe lăn đi; bất thoái: không bao giờ lùi lại), khéo hỏi về những kinh như kinh Bảo Đỉnh vô song (?), ở vào Pháp vân địa (tầng bậc thứ mười, cao nhất trong mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát, ví như mây giáo pháp che khắp, mưa pháp thấm nhuần muôn loài), trí tuệ như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất, ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo).

 Các vị thường tu hành ánh sáng của những pháp sâu xa: không (mọi sự vật không có tự thể cố định), vô tướng (không bám vào hình tướng), vô tác (không mong cầu, không tạo tác), vô sinh (vốn không thật có sinh ra), vô thể (không có thực thể riêng). Công đức tròn đầy, uy nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm đúng phép) đầy đủ. Các vị do các đức Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, tức chân lý như thật) ở vô số na-do-tha thế giới sai đến, có thần thông lớn, an trú nơi chỗ không có tự tánh, không có hình tướng.

 Khi ấy đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) suy nghĩ thế này: "Các vị Bồ-tát ma-ha-tát này từ những thế giới nhiều như cát sông Hằng mà đến nơi đây. Ta nên vì họ mà nói pháp, khiến họ được sức mạnh lớn. Ta nên hiện tướng thần thông, phóng ánh sáng lớn, vì các vị Bồ-tát sắp hỏi Ta."

 Khi ấy đức Thế Tôn phóng ánh sáng lớn, chiếu khắp mười phương vô lượng, không thể nghĩ bàn, số thế giới tam thiên đại thiên nhiều như bụi nhỏ (tam thiên đại thiên thế giới: một đơn vị vũ trụ gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, mỗi thế giới nhỏ có một mặt trời, một mặt trăng). Lúc ấy, ở mỗi phương trong mười phương, trong mười cõi Phật, có không thể nói hết nghìn vạn ức na-do-tha vị Bồ-tát nhiều như bụi nhỏ, mỗi vị từ cõi của mình, nương thần thông vô lượng không thể nghĩ bàn mà đến họp tại đây. Các vị lại dùng những phẩm vật cúng dường không thể nghĩ bàn mà cúng dường Như Lai, rồi ngồi trước Phật trên tòa sen do mình tùy ý tạo ra, chiêm ngưỡng Thế Tôn, mắt không rời giây lát.

 Bấy giờ trên cung điện Pháp giới hiện lên một tòa sư tử bằng hoa sen báu lớn (tòa sư tử: chỗ ngồi của Phật, ví Phật như sư tử là vua của muôn thú), bề dọc bề ngang vô lượng ức do-tuần (do-tuần: đơn vị đo đường dài của Ấn Độ cổ, khoảng mười mấy cây số), làm bằng ngọc ma-ni (ngọc quý, ngọc như ý) phát ánh sáng vô lượng. Ngọc ma-ni sáng như chớp như đèn đan thành lưới, ngọc ma-ni có sức mạnh không thể nghĩ bàn làm cột, ngọc ma-ni không gì so sánh được làm phần phụ, ngọc ma-ni vượt mọi sự so sánh dùng để trang hoàng, ngọc ma-ni Tự Tại Vương làm lọng, các thứ ngọc ma-ni xen lẫn khảm vào, treo các loại phướn nhiều màu. Những viên ngọc ma-ni lớn ấy vây quanh, phát ra mười loại ánh sáng vô lượng ức na-do-tha, chiếu khắp thế giới mười phương.

 Khi ấy, số trời, rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la (loài thần hay gây chiến với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) đông như không thể nói hết trăm nghìn vạn ức na-do-tha hạt bụi, cùng Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vua cõi trời Sắc giới) và Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), từ mười cõi Phật ở mười phương đến họp nơi đây.

 Lại có các vị trời ngự cung điện có đỉnh bằng báu, cùng vô số thiên nữ không thể nghĩ bàn tấu trăm nghìn vạn ức na-do-tha khúc nhạc, cũng đến họp nơi đây. Lại có các vị trời ngự cung điện hoa báu, cung điện bằng gỗ chiên-đàn (một loại gỗ thơm quý) báu của loài rồng và ngọc thần, cung điện ngọc trai, cung điện áo báu, cung điện ngọc ma-ni ánh vàng sáng, cung điện vàng Diêm-phù-đề (loại vàng quý nhất, mang tên cây Diêm-phù), cung điện ngọc ma-ni phát ánh sáng vô lượng, cung điện ngọc ma-ni Tự Tại Vương, cung điện ngọc ma-ni như ý, cung điện ngọc ma-ni che phủ Đế Thích, cung điện có đỉnh bằng ngọc ma-ni lớn Phổ Quang Minh như ý, được trang hoàng bằng những vật báu thanh tịnh gom lại như biển lớn. Các vị cùng vô số nghìn vạn ức na-do-tha thiên nữ không thể nghĩ bàn tấu các thứ nhạc mà đến họp nơi đây. Tất cả đều dùng vô số phẩm vật cúng dường không thể nghĩ bàn để cúng dường Phật. Cúng dường xong, mỗi vị tùy ý ngồi, chiêm ngưỡng Thế Tôn, mắt không rời giây lát.

 Lúc ấy cả tam thiên đại thiên thế giới đều thành màu vàng Diêm-phù-đề, lấy các loại ngọc ma-ni làm cây, được trang hoàng bằng cây hoa trời, cây áo báu, cây chiên-đàn báu của loài rồng. Ngọc ma-ni sáng như mặt trời, mặt trăng, chớp, đèn đan thành lưới phủ khắp thế giới, treo các loại phướn. Vô số nghìn vạn ức na-do-tha thiên nữ cầm các loại chuỗi ngọc, các loại hoa báu. Khi ấy từ tòa sư tử hoa sen báu lớn phát ra bài già-đà (kệ, tức thơ tụng) này:

 Các vị nay hãy an tọa, ta sẽ nói lời chân thật:

 Tòa sư tử của bậc vua trong loài người, do công đức của Như Lai tạo nên.

 Ngày nay nguyện ta được tròn đầy, được cúng dường đấng Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức Phật).

 Thế Tôn nay hãy ngồi lên tòa sen bằng bảy thứ báu,

 Hãy phóng ánh sáng lớn, chiếu đến ta và tất cả,

 Nói pháp mầu vô thượng, làm lợi ích cho trời và người.

 Chúng sinh nào nghe pháp, sẽ được ngồi tòa sư tử.

 Ánh sáng lớn như thế, từ thân Như Lai phát ra,

 Chiếu vô lượng thế giới, khiến tất cả vui mừng.

 Bậc Đạo Sư, Trời trong các cõi trời, nay xin hãy nhận lấy ta.

 Thuở xưa ở chốn này, ta đã gặp tám ức đức Phật.

 Chỉ mong nay Thế Tôn, ắt thương xót nhận lấy ta.

 Khi ấy đức Thế Tôn từ tòa ánh sáng đứng dậy, ngồi lên tòa sư tử hoa sen báu, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi). Ngài thấy chúng Bồ-tát đều đã họp đủ, vì muốn khơi mở cho các Bồ-tát nên sắp nói về pháp không. Khi ấy các Bồ-tát nghĩ thế này: "Vị Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi đồng tử (đồng tử: tôn xưng ngài Văn-thù, ý nói tâm trong sáng như trẻ thơ) này sẽ hỏi Như Lai về điều không sinh không diệt. Chúng ta từ lâu xa đến nay chưa từng được nghe pháp này." Lúc ấy ngài Văn-thù biết Như Lai muốn nói về tướng của pháp, và biết điều các Bồ-tát đang suy nghĩ, liền thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp không sinh không diệt, tướng trạng của nó thế nào?" Ngài Văn-thù-sư-lợi nói bài kỳ-dạ (kệ tụng lặp lại ý trước bằng thể thơ) này:

 Không sinh không diệt, làm sao biết được? Bậc Đại Mâu-ni (Mâu-ni: bậc thánh tịch lặng, tức Phật),

 Xin hãy nói thí dụ. Đại chúng nơi đây, tất cả đã đến họp,

 Vui mừng muốn nghe nghĩa này; nguyện Phật giải nói. Nay các Bồ-tát

 Do chư Phật sai đến, cũng đều mong nghe tướng pháp vi diệu.

 Phật bảo ngài Văn-thù-sư-lợi: "Hay thay, hay thay! Điều ông hỏi hôm nay có thể làm lợi ích lớn cho tất cả thế gian, khiến các Bồ-tát làm được Phật sự (việc của Phật, tức giáo hóa cứu độ chúng sinh). Văn-thù-sư-lợi, ông hãy lắng nghe kỹ, chớ sinh kinh ngạc nghi ngờ. Văn-thù-sư-lợi, không sinh không diệt chính là Như Lai.

 "Văn-thù-sư-lợi, ví như mặt đất làm bằng lưu ly (một thứ ngọc trong suốt), bóng của cung điện Tỳ-xà-diên (cung điện của Đế Thích) và các vật cúng dường của Đế Thích hiện ra trong đó. Người cõi Diêm-phù-đề (cõi đất con người đang ở) thấy bóng các cung điện trên mặt đất lưu ly thì chắp tay cúng dường, đốt hương rải hoa, nguyện rằng: 'Mong tôi được sinh vào cung điện như thế, tôi sẽ vui chơi như Đế Thích.' Những chúng sinh ấy không biết đất này chỉ là bóng của cung điện, nên bố thí, giữ giới, tu các công đức để được quả báo là cung điện như thế. Văn-thù-sư-lợi, cung điện ấy thật không có sinh diệt; vì mặt đất trong sạch nên bóng hiện ra trong đó. Bóng cung điện ấy vừa có vừa không, không sinh không diệt.

 "Văn-thù-sư-lợi, chúng sinh thấy Phật cũng như vậy. Vì tâm họ trong sạch nên thấy thân Phật. Thân Phật là vô vi (không do nhân duyên tạo tác, không sinh diệt), không sinh, không khởi, không hết, không diệt; không phải sắc (vật chất, hình tướng), cũng không phải không phải sắc; không thể thấy, cũng không phải không thể thấy; không phải thế gian, cũng không phải không phải thế gian; không phải tâm, cũng không phải không phải tâm. Vì tâm chúng sinh trong sạch nên thấy thân Như Lai, rồi rải hoa đốt hương, cúng dường đủ cách, nguyện rằng: 'Mong tôi được sắc thân như thế', rồi bố thí, giữ giới, làm các công đức, để được thân vi diệu của Như Lai. Như vậy, Văn-thù-sư-lợi, thần lực của Như Lai hiện ra nơi thế gian, khiến các chúng sinh được lợi ích lớn, như bóng như hình, tùy theo chỗ thấy của chúng sinh." Khi ấy đức Thế Tôn nói bài kỳ-dạ này:

 Như Lai thường còn, không sinh không diệt, chẳng phải tâm chẳng phải sắc,

 Chẳng có chẳng không. Như trên đất lưu ly, thấy bóng cung điện,

 Bóng ấy chẳng có, cũng lại chẳng không. Chúng sinh tâm sạch

 Thấy thân Như Lai, chẳng có chẳng không, cũng lại như thế.

 "Văn-thù-sư-lợi, như mặt trời mới mọc, trước chiếu núi cao, kế đến núi vừa, sau chiếu đất thấp. Như Lai cũng vậy: không có tâm, ý, thức (các tầng hoạt động của tinh thần: tâm là chỗ tích chứa, ý là suy lường, thức là phân biệt), không có tướng, lìa tướng, dứt hết mọi tướng; không dính vào bên kia, không dính vào bên này; không ở bờ này, không ở bờ kia, không ở giữa dòng; không thể nghĩ bàn, không phải chỗ suy nghĩ với tới; không cao không thấp; không bị trói buộc, cũng không có giải thoát; không phải có trí, không phải không trí; không phải phiền não, không phải không phiền não; không chân thật, không hư dối; không phải trí, không phải không phải trí; không thể nghĩ bàn, không phải không thể nghĩ bàn; không phải hành, không phải không hành; không phải niệm, không phải không niệm; không phải tâm, không phải không tâm; không phải ý, không phải không ý; không phải danh (tên gọi, phần tinh thần), không phải không danh; không phải sắc, không phải không sắc; không nắm giữ, không phải không nắm giữ; không phải nói, không phải không nói; không phải có thể nói, không phải không thể nói; không phải có thể thấy, không phải không thể thấy; không phải đạo sư (người dẫn đường), không phải không phải đạo sư; không phải đắc quả, không phải không đắc quả.

 "Như vậy, Văn-thù-sư-lợi, ánh sáng mặt trời trí tuệ của Như Lai chiếu khắp tam giới (ba cõi chúng sinh trôi lăn: cõi Dục là cõi còn ham muốn, cõi Sắc là cõi chỉ còn thân vi tế, cõi Vô sắc là cõi không còn thân hình): trước chiếu các Bồ-tát như chiếu núi cao; kế chiếu những người ưa thích Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ) và Thanh văn; sau chiếu những người ưa thích căn lành, cho đến cả chúng sinh tà định (hạng chúng sinh đã quyết định rơi vào đường tà, khó được giải thoát), để làm tăng trưởng pháp lành, để gây nhân duyên cho tương lai.

 "Văn-thù-sư-lợi, Như Lai bình đẳng, không có trên, giữa, dưới, thường thực hành tâm xả (tâm buông bỏ, không thiên vị, không phân biệt thương ghét).

 "Văn-thù-sư-lợi, Như Lai không suy nghĩ thế này: 'Chúng sinh như thế, ta nói pháp cao; chúng sinh như thế, ta nói pháp không cao.' Cũng không suy nghĩ: 'Chúng sinh này chí lớn, chúng sinh này chí vừa, chúng sinh này chí nhỏ; người này ưa pháp lành, người này ưa pháp ác; người này chánh định (đã quyết định đi trên đường chánh), người này tà định.' Ánh sáng trí tuệ của Như Lai không có những phân biệt như thế, vì đã dứt hết mọi ý tưởng phân biệt. Vì chúng sinh có đủ loại căn lành, nên trí tuệ của Như Lai mới có đủ loại.

 "Văn-thù-sư-lợi, như trong biển lớn có viên ngọc ma-ni tên là 'Làm đầy mọi điều mong cầu của chúng sinh', đặt trên đầu cây cờ, tùy theo nhu cầu của chúng sinh. Viên ngọc ma-ni ấy không có tâm, ý, thức; Như Lai không có tâm, ý, thức cũng lại như vậy: không thể đo lường, không thể đến, không thể nắm được, không thể nói; dứt trừ lỗi lầm tai họa, dứt trừ vô minh (sự mê tối, không thấy rõ chân lý); không thật không hư; không phải thường, không phải không thường; không phải sáng, không phải không sáng; không phải thế gian, không phải không phải thế gian; không giác không quán (giác: tâm thô bắt đầu tìm xét đối tượng; quán: tâm vi tế dò xét kỹ); không sinh không diệt; không thể nghĩ bàn, không tâm, không thể; không động không đi, vô lượng vô biên; không thể nói, không lời lẽ; không vui, không phải không vui; không có số lượng, lìa mọi số lượng; không đi không đến; không có chỗ đi, dứt các nẻo (các đường tái sinh của chúng sinh); không thể thấy, không thể nắm; không so đo tính toán; không phải không, không phải không phải không; không phải hòa hợp, không phải không hòa hợp; không thể nghĩ bàn, không thể nhận biết; không phải nhơ, không phải sạch, không phải danh, không phải sắc; không phải nghiệp (hành động tạo nhân), không phải quả; không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại; không có gì cả, không tiếng, không tướng, lìa mọi tướng; không phải trong, không phải ngoài, cũng không phải ở giữa. Như vậy, Văn-thù-sư-lợi, Như Lai thanh tịnh, đứng trên ngọn cờ đại từ bi, tùy theo điều chúng sinh ưa thích mà hiện đủ loại thân, nói đủ loại pháp.

 "Văn-thù-sư-lợi, như nhờ có tiếng mà sinh ra tiếng vang; tiếng vang ấy không ở trong, không ở ngoài, cũng không ở giữa; không sinh không diệt, không đoạn không thường. Văn-thù-sư-lợi, Như Lai cũng vậy, không ở trong, không ở ngoài, cũng không ở giữa; không sinh không diệt, không tên không tướng, tùy theo các chúng sinh mà thị hiện đủ loại.

 "Văn-thù-sư-lợi, như các loài cây cỏ nhờ đất mà lớn lên, mà đất thì bình đẳng, lìa mọi phân biệt. Cũng vậy, căn lành của tất cả chúng sinh đều nhờ Như Lai mà tăng trưởng: căn lành của người theo Thanh văn thừa, Duyên giác thừa, Bồ-tát thừa (thừa: cỗ xe, ví con đường tu hành đưa người đến giải thoát), cho đến căn lành của tất cả ngoại đạo (các đạo ngoài Phật giáo) như những người Ni-kiền tử ở trần (một phái tu khổ hạnh lõa thể), cũng đều nhờ Như Lai mà tăng trưởng. Như Lai bình đẳng, không có phân biệt, cũng lại như vậy.

 "Văn-thù-sư-lợi, như hư không bình đẳng, không có dưới, giữa, trên; sự bình đẳng của Như Lai cũng như vậy. Chính chúng sinh tự thấy có dưới, giữa, trên.

 "Văn-thù-sư-lợi, Như Lai không nghĩ thế này: 'Chúng sinh này chí thấp, ta sẽ hiện thân thấp; chúng sinh này chí vừa, chí cao, ta hiện thân vừa, thân cao. Chúng sinh này chí thấp, ta sẽ nói thừa thấp; chúng sinh này chí vừa, ta nói Duyên giác thừa, Thanh văn thừa; chúng sinh này chí cao, ta vì họ nói Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường của Bồ-tát cứu độ khắp chúng sinh).' Văn-thù-sư-lợi, Như Lai không có ý như thế: 'Chúng sinh này ưa bố thí, ta sẽ nói về bố thí'; đối với giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn (siêng năng không lui sụt), thiền định, trí tuệ cũng như thế. Vì sao vậy? Vì pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chính chân lý, không có hình tướng) của Như Lai bình đẳng, lìa tâm, ý, thức, không có phân biệt.

 "Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều bình đẳng. Vì bình đẳng nên không trụ (không dừng đứng ở đâu); vì không trụ nên không động; vì không động nên không nương tựa; vì không nương tựa nên không có chỗ; vì không có chỗ nên không sinh; vì không sinh nên không diệt. Nếu thấy được như thế thì tâm không điên đảo (thấy sai lệch, trái ngược với sự thật). Vì không điên đảo nên đúng như thật; vì đúng như thật nên không có chỗ đi; vì không có chỗ đi nên không đến; vì không đến nên không đi; vì không đi nên là như như (chân như: tính chất chân thật, bất biến của mọi sự vật); vì như như nên thuận theo pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp); vì thuận theo pháp tánh nên không động. Nếu thuận theo pháp tánh mà không động thì được pháp tánh. Nếu được pháp tánh thì không còn mong cầu. Vì sao vậy? Vì đã đắc đạo. Nếu đắc đạo thì không trụ vào tất cả các pháp; vì không trụ vào tất cả các pháp nên không sinh không diệt, không tên không tướng.

 "Văn-thù-sư-lợi, nếu chúng sinh dính mắc vào tất cả các pháp thì khởi phiền não; vì khởi phiền não nên không được Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn)."

 Ngài Văn-thù-sư-lợi thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, làm sao được Bồ-đề?" Phật bảo ngài Văn-thù-sư-lợi: "Không gốc, không chỗ, ấy là Như Lai được Bồ-đề." Ngài Văn-thù-sư-lợi thưa Phật: "Thế nào là gốc? Thế nào là chỗ?" Phật bảo ngài Văn-thù-sư-lợi: "Thân kiến (cái thấy sai lầm cho rằng thân này là cái 'tôi' có thật) là gốc; suy nghĩ không chân thật là chỗ. Văn-thù-sư-lợi, trí tuệ của Như Lai ngang bằng với Bồ-đề, ngang bằng với tất cả các pháp; vì thế không gốc không chỗ, ấy là được Bồ-đề.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề là tịch tĩnh (vắng lặng, dứt mọi xao động phiền não). Thế nào là tịch tĩnh? Trong tịch tĩnh, ngoài tịch tĩnh. Vì sao vậy? Mắt chính là không, chẳng phải ngã (cái 'tôi'), chẳng phải ngã sở (cái 'của tôi'); tai, mũi, lưỡi, thân, ý đều là không, chẳng phải ngã, chẳng phải ngã sở. Vì biết mắt là không nên không chạy theo sắc (hình ảnh, màu sắc), ấy gọi là tịch tĩnh. Cũng vậy, vì biết tai là không nên không chạy theo tiếng, ấy gọi là tịch tĩnh. Biết mũi cho đến ý là không cũng như thế.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề là không động, không đi. Không động là không nắm lấy tất cả các pháp; không đi là không bỏ tất cả các pháp. Văn-thù-sư-lợi, Như Lai không động, tức là như như thật. Như như thật thì không thấy bờ này, không thấy bờ kia. Vì không thấy bên này bên kia nên thấy tất cả các pháp; vì thấy tất cả các pháp nên gọi là Như Lai.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề là không tướng, không duyên (duyên: đối tượng mà tâm và giác quan nhắm tới). Thế nào là không tướng? Thế nào là không duyên? Không có nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) là không tướng; không thấy sắc là không duyên. Không có nhĩ thức (sự nhận biết qua tai) là không tướng; không nghe tiếng là không duyên. Cho đến ý và pháp (đối tượng của ý) cũng như thế.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề không phải là quá khứ, vị lai, hiện tại, tức ba đời; mà là dứt sự trôi lăn trong ba đời. Văn-thù-sư-lợi, thế nào là dứt sự trôi lăn? Vì đối với quá khứ thì tâm không khởi lên, đối với vị lai thì thức không khởi lên, đối với hiện tại thì ý không vận hành; không động, không trụ, không suy nghĩ, không nhận biết, không phân biệt. Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề không hình tướng, là vô vi. Thế nào là không hình tướng? Vì không thể dùng sáu thức (sáu sự nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) mà nhận biết được. Thế nào là vô vi? Vì không có sinh, trụ, diệt. Ấy gọi là dứt sự trôi lăn trong ba đời.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề là 'câu không thể phá' (?) (câu: dịch chữ 'pada', nghĩa là chỗ đứng, nền tảng; không thể phá: không hư hoại). Thế nào là không thể phá? Thế nào là câu? Không tướng là không thể phá, như thật là câu. Không chỗ trụ là không thể phá, pháp giới là câu. Không động là không thể phá, tánh không là câu. Không nắm được là không thể phá, không tướng là câu. Không nhận biết là không thể phá, không tạo tác là câu. Không mong cầu là không thể phá, không có tự tánh (không có bản chất riêng tồn tại độc lập) là câu. Chúng sinh không có tự tánh là không thể phá, hư không là câu. Không thể nắm được là không thể phá, không sinh là câu. Không diệt là không thể phá, vô vi là câu. Không đi là không thể phá, Bồ-đề là câu. Tịch tĩnh là không thể phá, Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) là câu. Không sinh lại là không thể phá, không sinh là câu.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề không thể dùng thân mà biết, không thể dùng tâm mà biết. Vì sao vậy? Thân thì không hay biết, như cây cỏ; tâm thì hư dối, vì không chân thật. Văn-thù-sư-lợi, nếu nói Bồ-đề là điều thân và tâm biết được, ấy là nương vào tên gọi giả đặt, không phải nghĩa chân thật. Vì sao vậy? Vì Bồ-đề không phải thân, không phải tâm, không hư, không thật.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề không thể dùng lời nói mà nói được. Vì sao vậy? Vì như hư không, không có chỗ, không sinh không diệt, không có tên gọi. Văn-thù-sư-lợi, sự chân thật của tất cả các pháp không thể nói ra. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp không phải chân thật, không có lời nói, không sinh không diệt.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề không thể nắm lấy, không có chỗ. Thế nào là không thể nắm lấy, không có chỗ? Nhãn thức không thể nắm lấy, không có được sắc nên là không có chỗ. Nhĩ thức không thể nắm lấy, không có được tiếng nên là không có chỗ. Từ mũi cho đến ý và pháp cũng như thế. Bồ-đề không thể biết được: vì mắt không nắm lấy nên không có được sắc; vì không có được sắc nên thức không có chỗ trụ. Vì tai không nắm lấy nên không có được tiếng; vì không có được tiếng nên thức không có chỗ trụ. Cho đến ý và pháp cũng như thế.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề là nói về không, vì nó làm cho tất cả các pháp đều là không. Không là điều Như Lai biết, không là điều Như Lai giác ngộ. Văn-thù-sư-lợi, chẳng phải từ cái không mà có (?), không là điều Như Lai giác ngộ. Vì sao vậy? Vì không có tướng. Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, trí tuệ làm nhân cho Bồ-đề cũng là tánh không. Vì sao vậy? Vì không có tướng. Văn-thù-sư-lợi, không và Bồ-đề đều không có gì cả, không hai, không số, không tên, không tướng, lìa tâm ý thức, không sinh không diệt, không đi, không chỗ, không phải tiếng, không phải lời nói. Văn-thù-sư-lợi, chỉ dùng tên gọi mà nói, thật ra không thể nói được.

 "Văn-thù-sư-lợi, Như Lai biết rõ tất cả các pháp từ xưa đến nay không sinh, không khởi, không hết, không diệt, không tên không tướng, lìa tâm ý thức. Vì biết như thế nên giải thoát như thế; mà cũng không bị trói buộc, cũng không có giải thoát.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề ngang bằng với hư không. Hư không thì không phải bình đẳng, cũng không phải không bình đẳng; Bồ-đề cũng không phải bình đẳng, không phải không bình đẳng. Tướng của pháp như thế là điều Như Lai giác ngộ. Văn-thù-sư-lợi, như hạt bụi a-nậu (?) (hạt bụi cực nhỏ, không thể chia nhỏ hơn nữa), không phải bằng nhau, cũng không phải không bằng nhau; tất cả các pháp cũng như thế. Dùng trí chân thật mới biết được như thế. Văn-thù-sư-lợi, thế nào là trí chân thật biết các pháp? Cái chưa sinh thì sinh, sinh rồi liền diệt; tất cả các pháp ấy đều không sinh, vì không có gì thâu giữ chúng.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề là câu như thật. Câu như thật là: như tướng của Bồ-đề không lìa như thật, thì sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, năm nhóm tạo nên con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh khái niệm, hành là ý chí và các hoạt động tâm lý, thức là sự nhận biết phân biệt) cũng không lìa như thật. Như tướng của Bồ-đề, địa giới (yếu tố đất, tính cứng) không lìa như thật, thủy giới, hỏa giới, phong giới (yếu tố nước, lửa, gió) không lìa như thật. Như tướng của Bồ-đề, nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới (giới: các phạm trù cấu thành nhận thức; ở đây là giác quan mắt, đối tượng hình sắc, và sự nhận biết qua mắt) không lìa như thật; cho đến ý giới, pháp giới, ý thức giới (giác quan ý, đối tượng của ý, và sự nhận biết của ý) cũng không lìa như thật. Ấy gọi là câu như thật.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề là do hành mà vào chỗ không hành. Văn-thù-sư-lợi, thế nào là hành? Thế nào là không hành? Hành là nhắm đến tất cả pháp lành; không hành là không nắm được tất cả pháp lành. Hành là tâm không trụ; không hành là giải thoát không tướng. Hành là có thể cân lường; không hành là không thể lường. Thế nào là không thể lường? Vì không có gì có thể nhận biết.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề là vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy), không nắm giữ. Vô lậu là vì đã diệt bốn dòng. Thế nào là bốn? Dòng dục (ham muốn), dòng hữu (bám vào sự tồn tại), dòng kiến (các cái thấy sai lầm), dòng vô minh. Không dính mắc vào bốn dòng này, ấy gọi là diệt bốn dòng. Không nắm giữ là vì đã diệt bốn thứ thủ (thủ: sự bám chặt, nắm giữ). Thế nào là bốn thủ? Dục thủ (bám vào ham muốn), kiến thủ (bám vào quan điểm sai lầm), giới thủ (bám vào những giới cấm, nghi thức sai lầm cho là đưa đến giải thoát), ngã ngữ thủ (bám vào lời nói về cái 'tôi', tức chấp có ngã). Ấy gọi là bốn thủ. Tất cả những sự nắm giữ này đều bị vô minh che tối, bị khát ái (lòng tham muốn khao khát như người khát nước) lừa dối, vì chúng nối nhau sinh ra.

 "Văn-thù-sư-lợi, dùng trí như thật để dứt gốc của ngã ngữ thủ. Gốc của sự nắm giữ đã dứt thì thân được thanh tịnh. Thân thanh tịnh tức là không sinh diệt. Văn-thù-sư-lợi, không sinh diệt là không khởi tâm ý thức, không suy nghĩ phân biệt. Nếu có phân biệt thì thành vô minh. Không khởi vô minh này thì không có mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả nối nhau khiến chúng sinh trôi lăn trong sinh tử, bắt đầu từ vô minh đến già chết). Không có mười hai nhân duyên tức là không sinh. Không sinh tức là đạo. Đạo là liễu nghĩa (nghĩa đã nói rõ trọn vẹn, rốt ráo). Liễu nghĩa là đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất, tuyệt đối). Đệ nhất nghĩa là nghĩa vô ngã (không có cái 'tôi' thật). Nghĩa vô ngã là nghĩa không thể nói. Nghĩa không thể nói là nghĩa của mười hai nhân duyên. Nghĩa của mười hai nhân duyên là nghĩa của pháp. Nghĩa của pháp là nghĩa của Như Lai. Vì thế Ta nói: nếu thấy mười hai nhân duyên tức là thấy pháp; thấy pháp tức là thấy Phật. Thấy như thế là thấy mà không có gì để thấy.

 "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-đề là thanh tịnh, không nhơ, không phiền não. Văn-thù-sư-lợi, không là thanh tịnh, vô tướng là không nhơ, vô tác là không phiền não. Lại nữa, không sinh là thanh tịnh, vô vi là không nhơ, không diệt là không phiền não. Lại nữa, tự tánh là thanh tịnh, thanh tịnh là không nhơ, không nhơ là không phiền não. Lại nữa, không có phân biệt là thanh tịnh, không phân biệt là không nhơ, diệt phân biệt là không phiền não. Như thật là thanh tịnh, pháp giới là không nhơ, quán sát chân thật là không phiền não. Hư không là thanh tịnh, hư không là không nhơ, hư không là không phiền não. Trí về thân bên trong là thanh tịnh, hành bên trong là không nhơ, không nắm được trong và ngoài là không phiền não. Biết rõ ấm (tức uẩn, năm nhóm tạo nên con người) là thanh tịnh, tự tánh của giới là không nhơ, không bỏ các nhập (các chỗ tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng) là không phiền não. Trí biết đã hết đối với quá khứ là thanh tịnh, trí biết không sinh đối với vị lai là không nhơ, trí về pháp giới trong hiện tại là không phiền não. Văn-thù-sư-lợi, ấy gọi là thanh tịnh, không nhơ, không phiền não. Đây tức là tịch tĩnh. Tịch tĩnh là trong ngoài đều tịch tĩnh. Trong ngoài đều tịch tĩnh là đại tịch tĩnh. Vì đại tịch tĩnh nên gọi là Mâu-ni.

 "Văn-thù-sư-lợi, như hư không là Bồ-đề; như Bồ-đề là các pháp; như các pháp là tất cả chúng sinh; như tất cả chúng sinh là cảnh giới; như cảnh giới là Nê-hoàn (tức Niết-bàn). Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp ngang bằng với Nê-hoàn; vì cao nhất, không bờ bến nên không có gì để đối trị (dùng phương pháp để chữa trị, diệt trừ); vì không có gì để đối trị nên xưa nay vốn thanh tịnh, xưa nay không nhơ, xưa nay không phiền não. Văn-thù-sư-lợi, như vậy Như Lai sau khi giác ngộ tất cả các pháp, nhìn các chúng sinh mà khởi lòng đại từ bi, khiến chúng sinh được thong dong nơi chốn thanh tịnh, không nhơ, không phiền não.

 "Văn-thù-sư-lợi, thế nào là các Bồ-tát thực hành hạnh Bồ-tát? Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát không suy nghĩ, không vì diệt, không vì sinh, ấy là thực hành hạnh Bồ-tát. Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, đối với Bồ-tát, tâm quá khứ đã diệt thì không đi theo, tâm vị lai chưa đến thì không đi theo, tâm hiện tại tuy có cũng không đi theo. Vì sao vậy? Vì không dính mắc vào quá khứ, vị lai, hiện tại. Văn-thù-sư-lợi, ấy gọi là Bồ-tát thực hành hạnh Bồ-tát.

 "Văn-thù-sư-lợi, bố thí và Như Lai không có hai tướng khác nhau, ấy là chỗ thực hành của Bồ-tát. Cũng vậy, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ cùng với Như Lai không hai, ấy là chỗ thực hành của Bồ-tát. Văn-thù-sư-lợi, nếu Bồ-tát không thực hành theo ý 'sắc là không', ấy là hạnh Bồ-tát; không thực hành theo ý 'sắc không phải không', ấy là hạnh Bồ-tát. Vì sao vậy? Vì tự tánh của sắc vốn là không. Cũng vậy, Bồ-tát không thực hành theo ý thọ, tưởng, hành, thức là không hay không phải không, ấy là hạnh Bồ-tát. Vì sao vậy? Vì tâm ý thức không thể nắm được.

 "Văn-thù-sư-lợi, đối với tất cả các pháp vốn không có gì, nên tu tập, nên chứng nghiệm. Nếu chứng nghiệm thì không có phiền não sinh, không có phiền não diệt. Văn-thù-sư-lợi, sinh và diệt chỉ là nói theo tên gọi giả đặt; trong thật tướng (tướng chân thật của mọi sự vật) không có khởi, không có diệt.

 "Văn-thù-sư-lợi, giả sử tất cả chúng sinh trong sáu nẻo (sáu cõi tái sinh: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) và bốn loài sinh (sinh từ thai, từ trứng, từ chỗ ẩm ướt, và tự hóa sinh), dù có hình sắc hay không hình sắc, có tưởng hay không tưởng, hai chân, bốn chân, nhiều chân hay không chân, đều được thân người; vì được thân người nên phát tâm Bồ-đề (phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh); phát tâm Bồ-đề rồi, mỗi vị Bồ-tát cúng dường chư Phật nhiều như cát sông Hằng, cùng các Bồ-tát, Duyên giác, Thanh văn, bằng đồ ăn uống, áo quần, giường nằm, thuốc men và mọi vật dụng đem lại an vui, trải qua số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng; cho đến sau khi các vị ấy nhập Niết-bàn, lại dựng tháp bảy báu cao trăm do-tuần, lọng báu che trên, treo ngọc ma-ni báu để trang hoàng, treo các loại phướn lọng, lấy ngọc ma-ni Tự Tại Vương kết thành lưới. Nếu có Bồ-tát với tâm thanh tịnh nghe kinh Độ Nhất Thiết Chư Phật Cảnh Giới Trí Nghiêm này, nghe rồi vui mừng, thọ trì (nhận lấy và gìn giữ), tin hiểu, cho đến vì người khác nói một bài kệ, một câu, thì công đức ấy hơn công đức trước, trăm phần, nghìn phần, vạn phần, ức phần, cho đến dùng toán số và thí dụ cũng không thể sánh kịp. Vì sao vậy? Vì kinh này nói rộng về pháp thân vi diệu, thanh tịnh, không tướng, không thể nghĩ bàn.

 "Văn-thù-sư-lợi, giả sử có vô số Bồ-tát nhiều như cát sông Hằng, và vô số cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, tất cả đều làm bằng vàng Diêm-phù, cho đến cây cối hoa trái cũng đều là vàng Diêm-phù, lại dùng áo trời trang hoàng cây ấy, lấy lưới ngọc ma-ni đủ loại ánh sáng phủ lên trên, lấy ngọc ma-ni Tự Tại Vương làm cung điện, lấy ngọc ma-ni sáng như chớp làm nền và bậc thềm, treo các phướn báu; ngày ngày đem những thứ ấy cúng dường vô số chư Phật nhiều như cát sông Hằng, trải qua vô số kiếp như thế. Nếu có Bồ-tát chánh niệm (nhớ nghĩ đúng đắn, chuyên chú) về kinh này, hoặc tuyên nói một câu, thì công đức bố thí của các Bồ-tát trước so với công đức này, trăm phần không bằng một, trăm nghìn vạn ức phần, cho đến toán số và thí dụ cũng không thể sánh kịp. Như vậy, tất cả các công đức khác so với công đức của kinh này đều không có gì sánh kịp." Khi ấy đức Thế Tôn nói bài kỳ-dạ này:

 Nếu có ai thọ trì kinh pháp thân vi diệu này,

 Thì công đức lợi ích có được không thể cân lường.

 Giả sử các chúng sinh đều được sinh vào cõi người,

 Đều cùng phát tâm Bồ-đề, để cầu Nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả, tức trí tuệ của Phật);

 Các Bồ-tát như thế đều làm thí chủ lớn,

 Dùng đủ loại phẩm vật, cúng dường vô số Phật,

 Cùng với các Bồ-tát, Duyên giác và Thanh văn,

 Cho đến khi các vị diệt độ (nhập Niết-bàn), đều dựng tháp bảy báu,

 Cao đến trăm do-tuần, trang hoàng đủ thứ báu;

 Nếu người trì kinh này, hoặc nói một câu kệ,

 Thì vượt hơn công đức kia, vô lượng không bờ bến,

 Vì kinh này nói về pháp thân không tướng.

 Vì vậy người có trí nên nhớ nghĩ, thọ trì,

 Đọc tụng và chép viết, dùng hoa hương cúng dường.

 Quả công đức có được không thể nghĩ bàn,

 Chẳng bao lâu sẽ đến đạo tràng (nơi Phật thành đạo), hàng phục ma quân, thành chánh giác (sự giác ngộ chân chính, tức thành Phật).

 Tu-đố-lộ (kinh) như thế được chư Phật ngợi khen,

 Chính là pháp thân mầu nhiệm, không tướng, không lời nói.

 Vì vậy người thọ trì, công đức không thể lường.

 Phật nói kinh này xong, ngài Văn-thù-sư-lợi cùng tất cả các Bồ-tát, vô lượng chúng Duyên giác và Thanh văn, trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và những loài không phải người, tất cả đại chúng nghe lời Phật nói đều vui mừng, vâng làm theo.

 Kinh Độ Nhất Thiết Chư Phật Cảnh Giới Trí Nghiêm

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video