Thiên 1 — Lời dạy trong nhà của Chu Tử

 # Gia huấn của Chu Tử

 "Chu Tử gia huấn" (lời dạy trong nhà của thầy họ Chu)

 [Đời Thanh] Chu Dụng Thuần

 Trời vừa hửng sáng thì dậy ngay, quét dọn sân nhà, giữ cho trong ngoài sạch sẽ, gọn gàng.

 Trời tối thì nghỉ, đóng cửa, khóa then, phải tự mình kiểm tra lại.

 Mỗi bát cháo, mỗi bữa cơm, nên nghĩ rằng làm ra chúng chẳng dễ dàng; mỗi nửa sợi tơ, nửa sợi chỉ, nên luôn nhớ rằng của cải, công sức làm ra thật khó nhọc.

 Nên lo liệu từ trước khi trời mưa (như chim sửa tổ trước cơn mưa, ý là phòng bị từ sớm), chớ đợi đến lúc khát mới đào giếng (ý là đến khi việc xảy ra mới lo thì đã muộn).

 Việc ăn mặc chi dùng của bản thân phải tiết kiệm, giản dị; đãi khách thì nhất thiết đừng kéo dài tiệc tùng, mải mê không dứt.

 Đồ dùng mộc mạc mà sạch sẽ thì chiếc bình sành còn hơn đồ vàng ngọc; cơm nước đơn giản mà khéo léo thì rau trong vườn còn quý hơn sơn hào hải vị.

 Đừng xây nhà cửa lộng lẫy, đừng mưu cầu ruộng tốt.

 "Ba cô sáu bà" (chỉ chung những hạng phụ nữ hay ra vào nhà người khác: ba "cô" là ni cô, cô đạo sĩ và cô xem bói; sáu "bà" là bà môi giới mua bán người, bà mối, bà đồng, bà dắt gái, bà bán thuốc và bà đỡ) thật ra là kẻ mối lái cho chuyện dâm loạn và trộm cắp; đầy tớ gái xinh đẹp, vợ lẽ kiều diễm chẳng phải là phúc của chốn phòng the.

 Đầy tớ, gia nhân đừng dùng kẻ đẹp đẽ; vợ cả vợ lẽ nhất thiết tránh trang điểm lòe loẹt.

 Tổ tiên tuy đã xa đời, việc cúng tế không thể không thành tâm; con cháu dù có kém cỏi, kinh sách (các sách kinh điển của đạo Nho) không thể không đọc.

 Bản thân sống phải giữ sự chất phác, giản dị; dạy con phải có phép tắc, đạo lý đúng đắn.

 Đừng tham của cải bất ngờ không do mình làm ra, đừng uống rượu quá mức.

 Mua bán với người gánh hàng rong, đừng giành phần hơn; thấy họ hàng, láng giềng nghèo khổ, phải ân cần thăm hỏi, giúp đỡ.

 Dựng nghiệp nhà bằng cách khắc nghiệt, bủn xỉn với người thì lẽ nào được hưởng lâu dài; luân thường (đạo lý giữa người với người trong gia đình và xã hội, như cha con, vợ chồng, anh em) mà trái ngược, đảo lộn thì sẽ lụi tàn ngay.

 Anh em, chú cháu với nhau, phải bớt chỗ nhiều mà bù chỗ ít; trên dưới, trong ngoài trong nhà nên có phép tắc nghiêm minh, lời lẽ đứng đắn.

 Nghe lời vợ mà làm rạn nứt tình ruột thịt, đâu phải là bậc trượng phu; coi trọng tiền của mà xem nhẹ cha mẹ, chẳng đáng làm con.

 Gả con gái nên chọn chàng rể tốt, đừng đòi sính lễ nặng; cưới con dâu nên tìm người con gái hiền thục, đừng tính đến của hồi môn nhiều.

 Thấy người giàu sang mà ra vẻ xu nịnh là đáng xấu hổ nhất; gặp người nghèo khó mà làm bộ kiêu căng thì không gì hèn hạ hơn.

 Ở nhà phải tránh tranh chấp kiện tụng, kiện tụng thì rốt cuộc chuốc lấy tai họa; ở đời phải tránh nói nhiều, nói nhiều ắt có lúc lỡ lời.

 Đừng cậy quyền thế mà ức hiếp, chèn ép kẻ mồ côi, người góa bụa; đừng vì ham miếng ăn mà tùy tiện giết hại gia súc, gia cầm.

 Tính tình quái gở, cho mình là đúng thì ắt nhiều điều hối hận, lầm lỗi; cam chịu lười nhác, buông xuôi thì cơ nghiệp nhà khó mà gây dựng.

 Gần gũi, thân mật với bọn trai trẻ hư hỏng thì lâu ngày ắt bị chúng làm liên lụy; khiêm nhường học hỏi người từng trải, chín chắn thì lúc nguy cấp có thể nương tựa.

 Nghe lời người khác nói mà vội tin, làm sao biết đó chẳng phải là lời gièm pha, vu cáo người khác, nên nhẫn nại suy nghĩ kỹ nhiều lần;

 Vì chuyện gì đó mà tranh cãi với nhau, làm sao biết lỗi không phải ở mình, cần bình tâm mà nghĩ lại.

 Làm ơn cho ai thì đừng nhớ đến, chịu ơn của ai thì chớ quên.

 Làm việc gì cũng nên chừa đường lui; đã được như ý thì không nên lấn tới thêm nữa.

 Người khác có chuyện vui mừng, không được sinh lòng ghen ghét; người khác gặp tai họa, không được sinh lòng hả hê.

 Làm việc thiện mà muốn người khác thấy thì chưa phải là thiện thật; làm điều ác mà sợ người khác biết, đó mới là ác lớn.

 Thấy sắc đẹp mà nổi lòng dâm, quả báo sẽ rơi vào vợ con mình; giấu kín oán hận mà ngấm ngầm hại người, tai họa sẽ lan đến con cháu.

 Trong nhà hòa thuận, dù bữa sáng bữa tối còn chẳng đủ, vẫn có niềm vui dư dật;

 Thuế nộp cho nhà nước sớm nộp xong, dù túi tiền chẳng còn dư, tự khắc thấy vui thanh thản.

 Đọc sách thì chí hướng ở chỗ học theo các bậc thánh hiền, chứ không chỉ để thi đỗ khoa cử (các kỳ thi tuyển chọn quan lại thời xưa); làm quan thì lòng phải nghĩ đến vua và đất nước, há lại tính toán cho bản thân và gia đình mình.

 Giữ đúng bổn phận, yên lòng với số phận, thuận theo thời thế, phó mặc cho trời. Làm người được như thế thì gần với đạo làm người vậy.

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video