Thiên 71 — Lời tán kết sách

 Lời tán (lời tổng kết khen ngợi ở cuối sách) rằng: Kinh Dịch nói có Thái cực (cái gốc ban đầu, hỗn nhất của vũ trụ, trước khi có trời đất), Thái cực sinh ra Lưỡng nghi (hai mặt đối nhau là âm và dương, tức trời và đất). Có Lưỡng nghi rồi mới có con người. Có con người rồi mới có sống và chết. Lẽ sống chết vì thế đã rõ ràng.

 Muôn vật trải ra, tự nhiên hòa lẫn mà thành, không thứ gì là không đủ. Thật là thần diệu, tinh vi, sâu kín, không thể bàn hết từng việc một.

 Bậc thánh nhân ngẩng lên thì xem phép tắc của trời, cúi xuống thì xem phép tắc của đất. Mặt trời mặt trăng vận hành, bốn mùa chia nhau cai quản. Ngũ tinh (năm hành tinh: sao Kim, sao Mộc, sao Thủy, sao Hỏa, sao Thổ) chịu sự chế ngự của Thái Vi (một vùng sao trên trời, được coi là triều đình của Thượng đế), để giám sát những nước làm điều trái đạo. Điềm lành điềm dữ hiện ra trước, để răn bậc vua chúa trong mọi việc làm, cử chỉ và lời nói. Trời và người ứng nghiệm thông với nhau, điều này vốn có từ lâu. Trời tuy không nói, nhưng những biến hóa và việc làm của trời thì không thể bảo là không có.

 Sách Chu thư chép chuyện Tự Tang (?) hỏi Quyên Tử (một vị tiên trong sách này): "Đã có cái chết mà lại nói có thần tiên, chẳng lẽ cả hai điều đều đúng sao?" Quyên Tử đáp: "Lời ấy vốn có thể đúng cả hai. Sách Hiếu kinh Viện thần khế (một sách giải nghĩa Hiếu kinh theo lối thần bí, sấm vĩ đời Hán) nói rằng: trời đất tạo nên khí thiêng, thông suốt cõi hư không, cũng như dựng nên Ngũ Nhạc (năm ngọn núi lớn linh thiêng trấn giữ năm phương) và đặt ra Tam Thai (ba cặp sao trên trời, ứng với ba chức quan cao nhất ở triều đình). Tinh khí dương làm chủ bên ngoài, tinh khí âm làm chủ bên trong. Tinh khí đi lên đi xuống, đan dệt nên người và vật.

 Đạo trời cai quản muôn vật không theo một cách duy nhất. Cây cỏ thì đều mùa xuân mọc, mùa thu rụng, điều ấy là chắc chắn. Thế nhưng loài cây có những giống như tùng, bách, cương, đàn, hơn một trăm tám mươi loại; loài cỏ có nấm linh chi, quả bèo, linh chiểu (?), hoàng tinh (một loại cây thuốc, người xưa tin ăn vào sống lâu), bạch phù (?), trúc, giới hỏa (một loại cỏ được tin là trừ được lửa), số loài sống lâu không chết có đến hàng vạn. Giữa mùa đông giá rét, trải qua sương tuyết mà vẫn xanh tốt, không héo tàn. Thấy những loài như thế, thì có tiên cũng đâu có gì lạ?"

 Tôi từng có được bộ Soạn tiên đồ (tranh vẽ và ghi chép về các vị tiên) của quan đại phu nước Tần là Nguyễn Thương. Từ sáu đời (sáu triều đại thời thượng cổ) đến nay, có hơn bảy trăm người.

 Tần Thủy Hoàng ưa chuyện tìm tiên, mong may ra có được thành quả. Vì thế các phương sĩ (những người tự xưng biết phép thuật, luyện thuốc trường sinh, tìm tiên) kéo đến đông như sương mù, việc cầu cúng tế lễ lan khắp nơi. Có lẽ phần nhiều là dựa vào chút dấu vết để gán cho điều hư ảo, lấy cái trống rỗng làm như có thật, không thể tin dùng được. Như sách Hoàng lục của Chu Công chép chuyện sao Thái Bạch (sao Kim) xuống trần làm Vương Công. Rồi chuyện sao Tuế (sao Mộc) biến thành Ninh Thọ Công, cùng những chuyện tương tự, đã được nhiều nhà ghi chép.

 Bậc thánh nhân sở dĩ không bàn mở ra những chuyện ấy là vì chúng không theo lẽ thường. Tuy có lúc những chuyện ấy cũng hiện rõ ra, nhưng đạo chính thì không thể bỏ, nên thánh nhân cự tuyệt và đóng lại, là để coi trọng sự ngay thẳng chính đáng. Sách Luận ngữ có nói Khổng Tử không bàn đến "chuyện quái lạ, sức mạnh, loạn nghịch, quỷ thần", thì ý sâu xa của ngài có thể hiểu được rồi.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video