Thiên Xét thế đất
Nguyên văn: Trời chia ra các tinh tú (các chòm sao), đất bày ra núi sông. Ngửa lên xem vùng sao Ngưu, sao Đẩu (hai trong hai mươi tám chòm sao lớn chia vòng trời, nằm ở phía bắc) thì thấy các sao chầu quanh mà vận hành. Cúi xuống xét chỗ gò đồi từ đâu kéo đến thì mới biết dấu vết khởi đầu của đồng bằng.
Lưu giải: Khí ngũ hành (năm loại khí căn bản tạo nên vạn vật: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, tức kim loại, cây, nước, lửa, đất) ở trên trời thì thành hình tượng, nên mặt trời, mặt trăng và các sao hiện ra. Viên Tử Vi (vùng sao quanh sao Bắc Cực, tượng trưng cung điện nhà vua) cùng Thái Cực (?) khởi ở giữa phương Hợi, Tý (tên phương trên la bàn phong thủy; vòng tròn được chia làm hai mươi bốn phương, mang tên mười hai địa chi, tám thiên can và bốn quẻ ở bốn góc; Hợi, Tý thuộc phương bắc). Viên Thiên Thị (vùng sao tượng trưng chợ trời) và Đông Viên khởi ở vùng Dần, Mão (phương đông). Viên Thiếu Vi cùng sao Dậu Dịch (?) ở khoảng phương Đoài (quẻ Đoài, chỉ phương tây). Viên Thái Vi (vùng sao tượng trưng triều đình) và sao Nam Cực ở đầu các phương Tốn (quẻ Tốn, chỉ đông nam), Tị, Bính (phương nam lệch đông). Ở giữa có một ngôi sao ngự ở bên trong ở ngôi tôn quý, còn hai mươi tám tú (hai mươi tám chòm sao lớn chia vòng trời) vây quanh ở bên ngoài. Cho nên ở vùng sao Ngưu, sao Đẩu, bên trái là chỗ sao Đế ngự; các chòm sao thì theo hướng cán chòm Bắc Đẩu chỉ mà chầu về, bám theo trời mà vận hành, đó gọi là đường dọc của trời. Khí ngũ hành ở dưới đất thì thành hình: đứng sừng sững thì thành núi, gò, lũng, đồi; tản ra thì thành đồng bằng và đất thấp ẩm (?); chảy đi thì thành các sông Giang, Hoài, Hà, Hán. Cho nên dòng chảy của sông, thế đứng của núi, không gì không phải là khí ấy đông kết và phân bố mà thành. Nhưng đồng bằng, đồng rộng đều có gốc ở gò lũng, phân bố theo các phương góc mà thành hình. Vì thế xét chỗ gò đồi từ đâu đến thì biết được nơi đồng bằng phát tích.
Nguyên văn: Muôn ngọn núi liền một mạch, đều khởi từ núi Côn Lôn.
Lưu giải: Long núi (phong thủy gọi mạch núi là "long", tức rồng, vì nó uốn lượn như rồng) tản ra trên mặt đất tuy có đến nghìn vạn, nhưng long mạch (đường mạch khí chạy theo thế núi) đều xuất phát từ Côn Lôn. Theo sách Sưu đạo lục (?) và lời truyền trong các sách địa chí thì núi Côn Lôn cao một vạn tám nghìn chín trăm bốn mươi bảy dặm, ngọn giữa cao ngang trời. Tính từ Trung Quốc thì Côn Lôn ở khoảng giữa phương Càn (quẻ Càn, chỉ tây bắc) và Đoài (tây), thật là tổ của núi sông thiên hạ; còn các nhánh đi vào Trung Quốc (?) lại là dòng chính lớn của các núi.
Nguyên văn: Các nhánh Càn (tây bắc), Khôn (tây nam), Khảm (bắc), Ly (nam) đều đi về các miền xa xôi hẻo lánh, phía tây thông ra Hãn Hải (vùng sa mạc mênh mông ở phía tây bắc); ba nhánh Cấn (đông bắc), Chấn (đông) và Tốn (đông nam) đi vào Trung Quốc, chia ra làm Ngũ Nhạc (năm ngọn núi lớn linh thiêng của Trung Quốc) mỗi núi ở một phương.
Lưu giải: Năm nhánh Càn, Khôn, Khảm, Ly, Đoài chia về phía tây bắc và chính nam, đi vào đất của các giống người man di, long mạch tách ra đều không thể khảo được. Chỉ ba nhánh Cấn, Chấn, Tốn riêng đi vào Trung Quốc, chia ở năm phương làm núi Ngũ Nhạc. Lại nữa, núi sông lớn của Trung Quốc mỗi nơi chia thế mà sinh ra. Nhánh long đi theo phương Tị, Tốn phía đông nam, từ chỗ xuất thân đi mười một vạn chín nghìn sáu trăm năm mươi dặm thì vào biển, kết thành ba kinh đô của bậc đế vương, có một trăm bốn mươi bảy nơi khởi giao long (đất có thế rồng lớn), ba mươi sáu huyệt (chỗ đất kết tụ khí tốt, nơi đặt mộ hoặc dựng nhà) thủy (?); trong đó có bảy trăm hai mươi huyệt sinh người trung trinh, nuôi bậc anh tài, sản ra vua thánh tướng hiền; còn những nơi tụ tinh hoa, nổi tú khí làm đất sinh khanh, sĩ, đại phu (các bậc quan lớn) thì không đếm xuể. Nhánh long đi theo phương Dần, Cấn, từ chỗ xuất thân đi tám vạn bốn nghìn một trăm dặm thì vào biển, kết một kinh đô đế vương, có bảy mươi hai nơi khởi giao long, mười tám huyệt trên đỉnh (?); trong đó đất sinh bậc đại thánh nhân có năm nơi, huyệt sinh người hiền, tướng giỏi có năm trăm lẻ bảy, đất sinh khanh, đại phu thì không đếm xuể. Nhánh long đi theo phương Giáp (?), Mão, đi tám vạn một nghìn năm trăm sáu mươi dặm, dừng ở chỗ giao nhau của sông Y, sông Lạc và các khe Triền, Giản (?), kết ba kinh đô đế vương, có mười bốn (?) huyệt khởi giao long, năm trăm lẻ năm huyệt sinh vua thánh, tướng hiền, tước hầu, tước bá; trong đó những nơi chung đúc khí, phát tú làm đất sinh khanh sĩ, đại phu, hiền sĩ, mà huyệt thuộc Cấn, Tốn ở phía bắc (?) lại càng nhiều.
Nguyên văn: Vì vậy sông Hoàng Hà làm ranh giới, phía tây bắc là long đi theo phương Sửu, Cấn.
Lưu giải: Nước sông Hoàng Hà có nguồn từ Côn Lôn, bên trái là phương Cấn, Dần, bên phải là phương Giáp, Mão. Sông làm ranh cho Cấn, Sửu ở đầu đông bắc, giới hạn Giáp, Mão ở chính đông; chảy về đông quanh co trăm khúc vào Trung Quốc, đến phía bắc vùng Hà Sáo, ra bên trái đất Thiểm, các lộ Sơn Tây là cánh tay phải; đến đất Biện thì về đông nam, vòng chầm chậm ở phía đông bắc Từ Châu mà ra biển. Cho nên đất phía tây sông là long đi theo Sửu, Cấn, quý ở chỗ khí Khôn, Cấn nhập thủ (khí của long đi vào đến đầu huyệt). Vì thế vùng đất từ Yên, Ký đến Thanh, Duyện phần nhiều là Khôn, Cấn kết huyệt, từ bên phải chuyển thành cục (thế cục, tức toàn bộ bố cục núi sông quanh huyệt) Khảm.
Nguyên văn: Sông Trường Giang làm giới hạn, vùng Giang Nam thì long phương Tốn, Thìn khởi tổ.
Lưu giải: Từ góc lẻ phía đông nam Côn Lôn chia nhánh, từ Khang Cô (?) đi chín vạn tám nghìn bảy trăm năm mươi dặm, ra phía tây đến Thiên Trúc (Ấn Độ), Tây Phồn (vùng Tây Tạng). Biên giới phía nam gọi là phía bắc núi Lục Quốc (?), đi một vạn hai nghìn dặm, thông đến núi Khánh Bằng (?) ở Ba Tây, chia nhánh làm ba phái. Nhánh trái ra phía nam đất Thiểm làm vệ bên phải cho đất Ung. Nhánh giữa đi qua Bằng Kỳ (?) phát phái làm phía nam đất Kinh, Tương, vượt núi Kỳ Sơn dựng nên Nam Nhạc, núi đi tiếp làm sao Hỏa ở cung Ly (dáng núi thuộc Hỏa ở phương nam). Nhánh phải đi qua Bằng Kỳ làm cánh trái của Thành Đô.
Nguyên văn: Chỉ có mạch rơi xuống theo các phương Dần, Giáp, Mão, Ất mới là nền gốc của cột trụ giữa sông Hoàng Hà và Trường Giang.
Lưu giải: Bên trái nguồn Hoàng Hà, từ Dần, Mão ở đầu phương Chấn, mạch rơi xuống dựng trướng (núi giăng ra hai bên như màn trướng), đi một vạn bốn nghìn dặm thành Lan Hoa Cấu (?), đến ba vạn ba nghìn bảy trăm mười sáu dặm thành núi Kiều Lê (?), đi tiếp một vạn chín nghìn dặm vào núi Du Giáp (?), qua Tây Vực, đất người Hồ (?), phía nam sa mạc, ở đầu phía tây, núi đi một vạn hai nghìn hai trăm năm mươi dặm vào Trung Quốc, đến U Cốc, Liên Kỳ (?) làm đất Tần, Hán. Lại một nhánh chia đến biên giới phía bắc Nam Sở, một nhánh chia đến biên giới phía bắc Đồng Nguyên (?), vào dãy Trung Điều ở Hà Trung và sông Lạc; Trường Giang làm giới hạn phía đông, Hoàng Hà chảy ở phía tây, khí thừa đến tận Hoài, Dương, thông qua Tần mà ra biển. Vậy biết mạch Chấn rơi xuống là cột trụ giữa của sông hồ; long ấy riêng tôn quý, khí ấy riêng chính đáng. Ra từ Chấn vào Ly, các đô thị lớn ở trong vùng này, năm tháng lâu dài, dân yên, của cải dồi dào, kẻ sĩ văn chương lũ lượt xuất hiện, phong khí ngay thẳng, dân không gian nịnh, trên dưới đều theo giáo hóa, đều là sự ứng nghiệm của nó.
Nguyên văn: Sự phân biệt giữa gò lũng với đồng bằng giống như xương cốt với da thịt bám vào nhau: da thịt ở ngoài xương, huyết mạch chạy trong thịt. Biết được tình trạng lưu động của huyết mạch thì thấy được
lẽ tươi hay khô của da thịt.
Lưu giải: Phàm mạch núi khởi từ Côn Lôn là đầu của núi, mà khí mạch đi thì nhờ có núi mới thấy được, giống như thân người có khung xương, khí trong kinh lạc lưu thông phân bố; tản ra làm lớp đất mặt thì như da thịt của người. Đất không rời núi cũng như thịt không rời xương. Vậy biết nguyên khí của đất bằng đều có gốc ở núi.
Nguyên văn: Vì vậy các dòng nước đều chảy về đông bắc thì khí Khôn, Thân mới sinh.
Lưu giải: Phàm long đi theo phương Khôn, Thân thì nước ắt chảy về đông bắc, đó là do khí mạch khiến như vậy. Cho nên nơi nào thủy thần (dòng nước, coi như có thần chủ quản) chảy ngược về đông bắc thì đất ấy phần nhiều có khí Khôn, Thân.
Nguyên văn: Các dòng nước chảy về Chấn, Thìn thì long Càn, Hợi được nuôi tú khí.
Lưu giải: Giả như các dòng nước chảy về phương Chấn, Thìn, giao hội hợp dòng mà đi, thì mạch phía trên ắt vốn từ phương Càn, Hợi mà đi long. Cho nên tìm long ở chỗ giao nhau phía đông nam mới đúng; ở chỗ chuyển quan (chỗ mạch xoay chuyển hướng) thì long Nhâm, Tý cũng kết đất; khí Khôn, Thân ở quan bên trái cũng có thể lấy; chỉ có khí Ly, Tốn, Chấn, Cấn là không vào được. Vì thế người tìm long không nên đặt huyệt ở đầu sa (sa là các gò đồi, núi nhỏ bao quanh huyệt) phía Càn, Hợi. Tiên (một nhà chú giải, tức Kính Tiên) nói: Ở chỗ nước tụ phía đông nam, nước ranh giới đổ sang phải thì có huyệt Chấn, nước ranh giới đổ sang trái chảy về bắc thì có huyệt Đoài; ba long Ly, Cấn, Tốn quyết không nên đặt mộ. Long từ tây bắc đến, nước hợp ở đông nam, thì khí mạch và nước giao hợp, tình ý đã ở Chấn, Tốn, đó là lẽ ngược mà đến (?).
Nguyên văn: Giáp Mão thành thai thì không ăn khí Dậu Tân.
Lưu giải: Long Chấn nhập thủ hướng về tây, thì phía tây là nơi khí Chấn đến, phía đông là cửa khí ra. Cho nên đặt huyệt ở đầu phía tây của sa, là chỗ khí dừng nước giao, mới là huyệt thật. Nếu đặt mốc huyệt ở đầu phía đông thì thu khí Đoài, Tân, Dậu vào huyệt; nước vốn giao ở phía tây, đâu có lẽ khí Đoài quay về phía đông. Cái gọi là "không ăn khí Dậu Tân" là nói khí Đoài không vào phía đông, nên long Chấn không ăn khí Đoài. Thầy địa lý thời nay không biết chỗ khởi và chỗ dừng của long mạch, không xét chỗ đến đi của nước, không rõ khí đất từ đâu tới, chỉ xem tọa (phía lưng huyệt dựa vào) và đối (phía mặt huyệt nhìn ra), chỉ đông viết tây, sai lầm hết cả mà đặt mốc huyệt, đẩy người vào tai hại không sao kể xiết.
Nguyên văn: Ngọ Đinh sinh sôi, há lại cưỡi linh khí của Khảm Quý.
Lưu giải: Long đi theo Ngọ, Đinh thì nước ắt từ nam chảy về bắc hợp dòng mà đi. Phàm thấy nước như vậy, khi đi tìm long đặt huyệt phải tìm ở chỗ nước chảy giao hợp, thì khí sinh sôi của Ngọ, Đinh mới tụ mà thành đất. Nếu không đặt ở chỗ thủy thành (dòng nước vòng quanh như bức thành) giao hợp, mà lại đặt huyệt ở chỗ đất nước phía nam, ấy là cưỡi linh khí của Khảm, Quý, chẳng phải huyệt; đặt mộ vào ắt tuyệt tự.
Nguyên văn: Xem chỗ các dòng nước giao vạt (giao nhau như hai vạt áo chéo nhau) thì thấy được thư hùng (cái và đực, tức âm và dương).
Lưu giải: Núi là cái, nước là đực, như người có nữ có nam. Long hết, nước hợp, đực cái giao hội, như nam nữ hợp nhau mà giao tinh. Đây là chỗ huyền diệu, là cửa ải lớn sinh hóa muôn vật. Cửa huyền của nam nữ là nơi tận cùng của hai mạch Nhâm, Đốc (theo y học cổ, mạch Nhâm chạy dọc giữa bụng, mạch Đốc chạy dọc giữa lưng), nên khi nam nữ giao hợp thì hai đầu cuối đối nhau, giống như chỗ núi hết nước hội, chính là cái diệu của sự giao hợp đực cái, chứa tinh hoa nuôi tú khí, ở đây có thể thấy được. Tiên nói: Long đến chỗ nước giao mới dừng, mạch hết khí tụ mới là huyệt thật. Nước không giao vạt thì long mạch chưa dừng; long mạch chưa dừng thì khí còn đi chưa ở lại. Cho nên tìm long định huyệt phải tìm ở chỗ nước giao mới đúng.
Nguyên văn: Xét lũng bằng vạn dặm thì nên biết đầu và đuôi.
Lưu giải: Đồng bằng, đồng rộng tuy xa đến vạn dặm, nhưng tìm xem mạch thật từ đâu đến thì ắt có long núi làm gốc, như tứ chi chia việc mà cái đầu ở trên: chỗ khởi là đầu, chỗ dừng là đuôi, lẽ ấy như một. Cho nên tìm đất bình dương (đất bằng phẳng rộng lớn) phải tìm chỗ đầu đuôi từ đâu đến, rồi xét nước đến đi để xem tình trạng giao hội, dừng tụ, thì huyệt thật tự thấy. Kính Tiên nói: Núi Côn Lôn là đầu của trời đất; Ngũ Nhạc và Tứ Độc (bốn sông lớn: Trường Giang, Hoàng Hà, Hoài, Tế) là tim bụng; các nhánh chia tản ra tám phương xa là tứ chi. Lấy Trung Quốc mà nói thì Ngũ Nhạc là đầu của muôn núi. Biết được đầu núi thì có thể theo mạch mà biết chỗ chia; biết chỗ mạch chia thì có thể thấy chỗ long dừng.
Nguyên văn: Dù là long quay đầu nhìn tổ, há thoát được khí bản sinh (khí gốc sinh ra mình) của cha mẹ.
Lưu giải: Tuy nói long Giáp Mão không ăn khí Dậu Tân, nhưng cũng có long quay đầu nhìn tổ, như long Giáp Mão mà khí mạch quay ngược về Giáp Mão kết huyệt, có loại đất tên là "nhìn tổ". Tuy quay ngược mà thành huyệt, nhưng chân sa nổi lên phải từ cung Chấn phát đến, chuyển quan ngược nước hướng về Chấn mới là chỗ chuyển quan thật. Nếu bị dòng nước cắt đứt thì khí bản sinh của cha mẹ đã bị nước ngăn tuyệt, không phải đất thật. Quan bên phải, nước đổ sang trái, khí Đoài nhập thủ thì theo cục Đoài mà dùng; quan bên trái, nước đổ sang phải, khí Càn nhập thủ thì theo cục Càn mà dùng; lại không nên lấy khí Chấn mà lập phép. Nêu một long thì phép của bảy long kia cũng theo cùng lệ. Tiên nói: Hai sa cùng ra, nhánh dài nhánh ngắn, bên to bên mảnh; cái ngắn mà mảnh ắt co lại, cái to mà dài ắt duỗi ra. To lớn, mạnh, gấp thì thế ắt quanh co, nương về chỗ ngắn của sa bên kia, nên phần nhiều kết thành đất hồi long (rồng quay lại) và bàn long (rồng cuộn). Hoặc bị sa phía dưới đè mà quanh co chuyển quan cũng có huyệt hồi long, bàn long. Nhưng ắt phải giữ được khí bản sinh của cha mẹ không mất, sa mới đi theo nước chuyển quan mà thành, như thế mới là đất lớn.
Nguyên văn: Cho nên xuôi theo nước xông thẳng rồi ngược quay lại kết huyệt, mới biết thân thế là thật. Nếu ngược nước xông thẳng mà chỗ giao vạt lại ở phía sau, thì quyết là đất hoa rỗng (đẹp bề ngoài mà không có thật).
Lưu giải: Đất hồi long mà đầu sa không từ phương bản sinh đến, chỉ ngược nước xông thẳng lên, nước chảy giao hợp ở sau lưng, thì đều không phải đất thật. Thầy thời nay chỉ vào gọi là "cá ngược nước", "rồng bay lên trời", thật sai lầm. Tuy thân thế uốn lượn, chỗ tọa chỗ ứng ngay ngắn, cũng là hoa rỗng; bởi nước hợp dòng ở phía sau thì khí đi của sa rốt cuộc hướng về chỗ giao vạt ấy.
Nguyên văn: Đồng bằng, đồng rộng trải phẳng như tấm thảm thì phải nhận kỹ chỗ giao vạt.
Lưu giải: Có những vùng đất bình dương vài trăm dặm, trước sau trái phải không có rãnh hào, khe suối, như trải thảm bày chiếu, nhìn không thấy bờ. Hình thể như vậy đã không có nước để khảo chỗ ra vào, lại không có
gò đồi để phân biệt chỗ đến đi, thì làm sao xét được long mạch đi hay dừng, huyệt định hay không? Nếu thấy loại đất bằng như thế thì ắt có dòng nước mờ nhỏ để xem; bởi nước rãnh hào ắt có chỗ về, mà
dòng nước mờ nhỏ chảy đi cũng đủ để xét long mạch đi hay dừng. Phàm nước ắt chảy về chỗ thấp; chỗ thấp trũng là nơi các dòng nước đổ về, nên tuy là nước mờ nhỏ cũng có thể thấy được
chỗ nó hội hợp. Giao hội ở phía đông thì tìm khí Đoài nhập thủ, giao hội ở phía tây thì tìm khí Chấn nhập thủ; xét kỹ cẩn thận ắt được tình thật. Người xưa nói: "Cao một thước là núi, thấp một thước là nước",
chính là lập phép cho đất bình dương, đồng bằng, đồng rộng.
Nguyên văn: Lũng đến tận cùng, dốc bằng có góc trăng (hai mỏm đất cong như hai đầu trăng lưỡi liềm), phải xem kỹ chỗ kết tốt.
Lưu giải: Lũng núi đến tận cùng, cắt đầu treo góc, trải ra thành dốc bằng; trái phải không có nước kẹp hai bên đi theo đưa tiễn, phía trước không có rãnh hào khe suối làm ranh giới hợp lại. Chỗ đầu mạch rơi xuống như vậy tuy không có thủy pháp (phép xem nước) để phân biệt, nhưng nếu ở chỗ long mạch ra có long thật kết huyệt, thì nơi khí dừng lại hòa tụ ắt có mạch chính rủ xuống, hoặc có nước mờ nhỏ làm ranh hai bên trái phải, chia sa như đôi cánh ở đầu trên, như góc trăng nhô ra, hai vai vòng lại bao bọc hộ vệ khắp quanh, hoặc một lớp, hai lớp, hoặc bốn năm lớp, cả hai bên hướng về trước vòng ôm minh đường (khoảng đất trống trước huyệt, nơi nước tụ) để thu khí; hoặc vai khuỷu hai bên ôm ra, đầu sa uốn lượn quanh co đến minh đường, vắt ngang qua làm án (gò thấp trước huyệt như cái bàn) ứng mờ nhỏ, thì đất ấy mới thật. Hoặc từ nhánh khác chia mạch quanh co đến minh đường, lạy thẳng vào cục minh đường, chia hai cánh, lại hợp ở hai bên sa của mình, thì cũng tốt. Cho nên xem chỗ đầu mạch rơi ở đất bằng, khi không có chỗ nào để tìm kết tốt, thì chỉ xem góc trăng có vòng lại thu khí hay không, đầu sa có xoay vòng hay không, thì long dừng hay không, huyệt kết hay không mới thấy được. Lại có khi bốn năm đầu núi duỗi chân ra thành dốc bằng, phải phân biệt núi nào đầu rơi dài, núi nào đầu rơi ngắn, góc bên từ phương nào vòng lại, thì biết năm núi ấy giao hợp ở đâu mà thành huyệt; phép này càng tinh vi. Được huyệt này thì giàu sang đủ cả, muôn con muôn cháu, phúc kéo dài một hai trăm kỷ (?) (một kỷ là mười hai năm).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video