# Kinh Đỉnh Núi Già Da
Kinh Đỉnh Núi Già Da, một quyển
Thuộc nhóm kinh được dịch lại, nằm ngoài năm bộ lớn của Đại thừa (dòng Phật giáo chủ trương tu để thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh).
Kinh Đỉnh Núi Già Da, một quyển
Bản dịch thứ hai, do Tam tạng pháp sư (vị thầy thông hiểu cả ba tạng kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Bồ Đề Lưu Chi, người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch vào đời Nguyên Ngụy (tức triều Bắc Ngụy).
Kinh Đỉnh Núi Già Da
Tôi nghe như vầy. Một thời, đức Bà Già Bà (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc Thế Tôn, đấng đầy đủ phúc đức được cả thế gian tôn kính) ở tại ngôi tháp trên đỉnh núi Già Da, thuộc thành Già Da, khi Ngài vừa mới chứng đắc Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn). Cùng ở với Ngài có chúng đại tỳ-kheo (các vị tu sĩ nam đã thọ giới đầy đủ) đủ một nghìn người. Những vị ấy trước kia đều là phạm chí bện tóc (người tu theo đạo Bà-la-môn, để tóc bện thành búi). Họ đã làm xong việc nên làm, đã hoàn tất việc cần làm; đã buông bỏ gánh nặng, đạt được lợi ích cho chính mình, dứt sạch mọi trói buộc của sự tồn tại trong vòng sinh tử; nhờ trí hiểu biết chân chính mà tâm được giải thoát, tâm được tự tại đối với mọi điều, đã đến được bờ bên kia (bờ giải thoát); tất cả đều là A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn phải tái sinh).
Lại có vô số, không thể kể xiết các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), từ các thế giới khắp mười phương đến họp, đều có uy đức lớn. Các vị ấy đều đã đạt được các nhẫn (sự hiểu thấu và an trú vững chắc nơi chân lý), các đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, gìn giữ giáo pháp không bao giờ quên), các tam-muội sâu xa (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một chỗ không tán loạn), và đầy đủ các thần thông. Danh hiệu của các vị ấy là: Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi, Bồ-tát Quán Thế Âm, Bồ-tát Đắc Đại Thế, Bồ-tát Hương Tượng, Bồ-tát Dũng Thí, Bồ-tát Dũng Tu Hành Trí… là những vị đứng đầu. Các vị đại Bồ-tát như thế nhiều vô số. Lại có chư thiên (các vị trời), rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần), càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời), a-tu-la (loài thần có sức mạnh nhưng hay giận dữ, hiếu chiến), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát ở cõi trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), cùng người và các loài chẳng phải người, đại chúng đông đảo vây quanh.
Bấy giờ đức Thế Tôn một mình lặng lẽ như không có ai, nhập vào tam-muội rất sâu của chư Phật, quán sát pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng) mà nghĩ như vầy: "Ta đã đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp — tức quả vị Phật), đạt được trí tuệ biết tất cả; việc cần làm đã xong, đã trút bỏ mọi gánh nặng, đã vượt qua những con đường hiểm trở của các cõi sinh tử; đã diệt vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) mà được sự sáng suốt chân thật; đã nhổ hết các mũi tên (phiền não), cắt đứt khát ái (lòng ham muốn khao khát không cùng); đã đóng thành thuyền pháp, đánh trống pháp, thổi ốc pháp, dựng cờ pháp (ví với việc đưa người qua biển khổ và truyền bá giáo pháp rộng khắp); đã chuyển đổi hạt giống sinh tử, chỉ bày bản tính của Niết-bàn (cảnh giới vắng lặng, đã dứt hết phiền não và sinh tử); đã đóng lấp đường tà, mở ra đường chính; đã lìa các ruộng tội, chỉ bày ruộng phúc (nơi gieo trồng phúc đức).
Nay ta nên quán xét pháp ấy: Ai là người đạt được giác ngộ cao tột? Dùng trí gì mà đạt được giác ngộ cao tột? Cái gì là pháp giác ngộ cao tột được chứng đắc? Là đạt được bằng thân, hay đạt được bằng tâm? Nếu đạt bằng thân, thì thân vốn không biết không hay, như cỏ, như cây, như hòn đất, như cái bóng, chẳng hiểu biết gì; thân do tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) tạo thành, do cha mẹ sinh ra, bản tính vô thường (không thường còn, luôn biến đổi), phải nhờ quần áo, ăn uống, giường nằm, tắm rửa mới tồn tại được; thứ ấy rốt cuộc ắt phải hư hoại tiêu mòn. Nếu đạt bằng tâm, thì tâm như trò ảo thuật, do nhiều duyên (điều kiện) hợp lại mà sinh ra, không có chỗ ở, không có hình tướng, không phải là vật, không có gì cả.
Bồ-đề chỉ có tên gọi, nói ra là theo cách nói của thế gian. Bồ-đề không có tiếng, không có hình sắc, không có sự thành tựu, không có sự vận hành, không có sự đi vào; không thể thấy, không thể nương tựa; con đường đến và đi đều đã dứt; vượt khỏi mọi lời nói, ra khỏi ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử); không thấy, không nghe, không hay biết, không bám víu, không quán xét, lìa hý luận (những lời bàn luận phân biệt suông, vô ích), không tranh cãi, không chỉ bày được; không thể quán, không thể thấy; không có âm vang, không có chữ, lìa con đường ngôn ngữ.
Như vậy, người chứng bồ-đề, trí dùng để chứng bồ-đề, và pháp bồ-đề được chứng — các pháp như thế chỉ có tên gọi, chỉ là nói theo tên giả đặt, chỉ là nói theo tên gọi của sự hợp lại, nói theo tên gọi của thế gian; vốn không có phân biệt mà nói thành phân biệt; là sự thành tựu giả tạm, thật ra không thành, không phải là vật, lìa khỏi vật, không thể nắm lấy, không thể nói ra. Không bám vào chỗ ấy; không có người chứng, không có cái dùng để chứng, cũng không có pháp nào để chứng. Thông suốt được như vậy, thì gọi là đạt được giác ngộ cao tột. Không khác, lìa khác, không có tướng bồ-đề."
Bấy giờ, Pháp vương tử (con của vua Pháp, tức bậc kế thừa sự nghiệp của Phật) Văn Thù Sư Lợi ở trong đại chúng, đứng bên phải Phật, cầm chiếc lọng báu lớn che trên đầu Phật. Lúc ấy Văn Thù Sư Lợi lặng lẽ biết được điều Thế Tôn đang nghĩ như vậy, liền bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu bồ-đề có tướng như thế, thì người thiện nam, thiện nữ làm sao phát tâm và an trú nơi bồ-đề?"
Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: "Người thiện nam, thiện nữ nên theo đúng như tướng bồ-đề ấy mà phát tâm và an trú."
Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, tướng bồ-đề thì phải hiểu như thế nào?"
Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: "Tướng bồ-đề ra khỏi ba cõi, vượt qua mọi tên gọi và lời nói của thế gian, vượt qua mọi âm vang; phát mà không có tâm phát, diệt hết mọi sự phát khởi — đó là phát tâm bồ-đề mà an trú. Cho nên, này Văn Thù Sư Lợi, các vị đại Bồ-tát vượt qua mọi sự phát khởi, đó là phát tâm mà an trú. Này Văn Thù Sư Lợi, không phát khởi, đó là phát tâm bồ-đề mà an trú. Này Văn Thù Sư Lợi, người phát tâm bồ-đề an trú mà không có vật gì để phát, đó là phát tâm bồ-đề mà an trú. Này Văn Thù Sư Lợi, người phát tâm bồ-đề an trú không chướng ngại, đó là phát tâm bồ-đề mà an trú. Này Văn Thù Sư Lợi, người phát tâm bồ-đề an trú đúng như pháp tính (bản tính chân thật vốn có của mọi pháp), đó là phát tâm bồ-đề mà an trú. Này Văn Thù Sư Lợi, người phát tâm bồ-đề không chấp giữ bất cứ pháp nào, đó là phát tâm bồ-đề mà an trú. Này Văn Thù Sư Lợi, người phát tâm bồ-đề không phá hoại thực tế (chân lý tột cùng, đúng như thật), đó là phát tâm bồ-đề mà an trú. Này Văn Thù Sư Lợi, người phát tâm bồ-đề không dời đổi, không thêm bớt, không khác, không một, đó là phát tâm bồ-đề mà an trú. Này Văn Thù Sư Lợi, người phát tâm bồ-đề như hình trong gương, như ánh nắng dợn lúc trời nóng, như cái bóng, như tiếng vang, như hư không, như trăng dưới nước; nên phát tâm bồ-đề mà an trú như vậy."
Bấy giờ trong hội có một vị thiên tử (vị thần ở cõi trời) tên là Nguyệt Tịnh Quang Đức, đã đạt được tâm giác ngộ cao tột không còn thoái lui, hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Các vị đại Bồ-tát trước hết quán xét pháp gì mà tu hạnh Bồ-tát? Nương vào pháp gì mà tu hạnh Bồ-tát?"
Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, hạnh của các vị đại Bồ-tát lấy đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh) làm gốc, vì các chúng sinh."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Đại bi của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, đại bi của các vị đại Bồ-tát lấy tâm ngay thẳng làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Tâm ngay thẳng của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, tâm ngay thẳng của các vị đại Bồ-tát lấy tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sinh làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sinh của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sinh của các vị đại Bồ-tát lấy hạnh không phân biệt khác biệt, lìa mọi sự khác biệt làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Hạnh không phân biệt khác biệt, lìa mọi sự khác biệt của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, hạnh ấy của các vị đại Bồ-tát lấy tâm sâu xa và trong sạch làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Tâm sâu xa và trong sạch của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, tâm sâu xa và trong sạch của các vị đại Bồ-tát lấy tâm cầu giác ngộ cao tột làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Tâm cầu giác ngộ cao tột của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, tâm cầu giác ngộ cao tột của các vị đại Bồ-tát lấy sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Sáu ba-la-mật của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, sáu ba-la-mật của các vị đại Bồ-tát lấy phương tiện tuệ (trí tuệ khéo léo, biết dùng cách thức thích hợp để tu tập và giáo hóa) làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Phương tiện tuệ của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, phương tiện tuệ của các vị đại Bồ-tát lấy sự không buông lung (luôn chuyên cần, cẩn trọng, không lơi lỏng) làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Sự không buông lung của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, sự không buông lung của các vị đại Bồ-tát lấy ba thiện hạnh (việc làm lành của thân, lời nói lành của miệng, ý nghĩ lành của tâm) làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Ba thiện hạnh của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, ba thiện hạnh của các vị đại Bồ-tát lấy mười thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời gây chia rẽ, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không si mê) làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Mười thiện nghiệp đạo của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, mười thiện nghiệp đạo của các vị đại Bồ-tát lấy việc giữ giới làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Việc giữ giới của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, việc giữ giới của các vị đại Bồ-tát lấy sự nhớ nghĩ đúng đắn làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Sự nhớ nghĩ đúng đắn của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, sự nhớ nghĩ đúng đắn của các vị đại Bồ-tát lấy sự quán xét đúng đắn làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Sự quán xét đúng đắn của các vị đại Bồ-tát lấy gì làm gốc?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, sự quán xét đúng đắn của các vị đại Bồ-tát lấy sự ghi nhớ vững chắc không quên làm gốc."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Các vị đại Bồ-tát có mấy loại tâm có thể thành tựu nhân, có thể thành tựu quả?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, các vị đại Bồ-tát có bốn loại tâm có thể thành tựu nhân, có thể thành tựu quả. Bốn loại ấy là gì? Một là sơ phát tâm (tâm phát khởi lúc ban đầu). Hai là hành phát tâm (tâm phát khởi trong quá trình tu hành). Ba là bất thoái phát tâm (tâm phát khởi không còn thoái lui). Bốn là nhất sinh bổ xứ phát tâm (tâm phát khởi của bậc chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ nối ngôi Phật).
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu như gieo hạt giống. Thứ hai, tâm phát khi tu hành như mầm nhú lên và lớn dần. Thứ ba, tâm phát không thoái lui như thân, lá, hoa, quả bắt đầu thành hình. Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật như quả chín, các thứ đều dùng được.
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu như cái biết của người thợ đóng xe lúc gom góp vật liệu. Thứ hai, tâm phát khi tu hành như cái biết lúc đẽo gọt gỗ cho sạch sẽ. Thứ ba, tâm phát không thoái lui như cái biết lúc lắp ráp gỗ. Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật như cái biết lúc xe đã thành, chở được đồ.
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu như trăng mới mọc. Thứ hai, tâm phát khi tu hành như trăng mồng năm. Thứ ba, tâm phát không thoái lui như trăng mồng mười. Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật như trăng mười bốn. Trí tuệ của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) như trăng rằm.
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu (?) có thể vượt qua địa vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Thứ hai, tâm phát khi tu hành có thể vượt qua địa vị Bích-chi-phật (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy, không giáo hóa người khác). Thứ ba, tâm phát không thoái lui có thể vượt qua giai đoạn chưa định (giai đoạn hướng đi chưa chắc chắn). Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật thì an trú ở giai đoạn đã định (chắc chắn sẽ thành Phật).
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu như cái biết của người học chương sách đầu tiên. Thứ hai, tâm phát khi tu hành như cái biết phân biệt các chương. Thứ ba, tâm phát không thoái lui như cái biết về tính toán. Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật như cái biết thông suốt các bộ luận.
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu sinh ra từ nhân. Thứ hai, tâm phát khi tu hành sinh ra từ trí. Thứ ba, tâm phát không thoái lui sinh ra từ sự dứt trừ phiền não. Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật sinh ra từ quả.
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu thuộc về nhân. Thứ hai, tâm phát khi tu hành thuộc về trí. Thứ ba, tâm phát không thoái lui thuộc về sự dứt trừ. Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật thuộc về quả.
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu làm sinh ra nhân. Thứ hai, tâm phát khi tu hành làm sinh ra trí. Thứ ba, tâm phát không thoái lui làm sinh ra sự dứt trừ. Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật làm sinh ra quả.
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu là phần riêng biệt của nhân. Thứ hai, tâm phát khi tu hành là phần riêng biệt của trí. Thứ ba, tâm phát không thoái lui là phần riêng biệt của sự dứt trừ. Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật là phần riêng biệt của quả.
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu như cách thức đi hái cây thuốc. Thứ hai, tâm phát khi tu hành như cách thức phân biệt các loại cây thuốc. Thứ ba, tâm phát không thoái lui như cách thức người bệnh uống thuốc. Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật như cách thức người bệnh được khỏi.
Lại nữa, Thiên tử, tâm phát ban đầu là học để được sinh vào nhà của vua Pháp (tức Phật). Thứ hai, tâm phát khi tu hành là học pháp của vua Pháp. Thứ ba, tâm phát không thoái lui là có thể học đầy đủ pháp của vua Pháp. Thứ tư, tâm phát của bậc một đời nữa thành Phật là học pháp của vua Pháp mà được tự tại."
Bấy giờ, trong đại chúng có một vị thiên tử tên là Định Quang Minh Chủ, có tâm cầu giác ngộ cao tột không thoái lui. Khi ấy thiên tử Định Quang Minh Chủ hỏi Pháp vương tử Văn Thù Sư Lợi: "Thế nào là con đường tóm gọn rốt ráo của các vị đại Bồ-tát, mà nhờ con đường tóm gọn ấy các vị đại Bồ-tát mau đạt được giác ngộ cao tột?"
Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiên tử, con đường tóm gọn của các vị đại Bồ-tát có hai loại; nhờ hai con đường này mà các vị đại Bồ-tát mau đạt được giác ngộ cao tột. Hai loại ấy là gì? Một là con đường phương tiện (cách thức khéo léo), hai là con đường trí tuệ. Phương tiện là biết thu góp các pháp lành; trí tuệ là trí biết các pháp đúng như thật. Lại nữa, phương tiện là quán sát các chúng sinh; trí tuệ là trí lìa khỏi các pháp. Lại nữa, phương tiện là biết các pháp gắn kết tương ứng với nhau; trí tuệ là trí biết các pháp không gắn kết tương ứng. Lại nữa, phương tiện là quán sát con đường của nhân; trí tuệ là trí diệt con đường của nhân. Lại nữa, phương tiện là biết các pháp khác biệt nhau; trí tuệ là trí biết các pháp không khác biệt. Lại nữa, phương tiện là trang nghiêm cõi Phật; trí tuệ là trí biết việc trang nghiêm cõi Phật vốn bình đẳng, không khác biệt. Lại nữa, phương tiện là đi sâu vào căn tính và hành vi của chúng sinh (năng lực, khuynh hướng và cách sống của mỗi người); trí tuệ là trí không thấy có chúng sinh. Lại nữa, phương tiện là đến được đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo); trí tuệ là trí có thể chứng được tất cả pháp bồ-đề của Phật.
Lại nữa, Thiên tử, các vị đại Bồ-tát còn có hai loại con đường tóm gọn khác; nhờ hai con đường này mà các vị đại Bồ-tát mau đạt được giác ngộ cao tột. Hai loại ấy là gì? Một là con đường hỗ trợ, hai là con đường dứt trừ. Con đường hỗ trợ là năm ba-la-mật đầu; con đường dứt trừ là bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giác ngộ). Lại có hai loại con đường tóm gọn. Hai loại ấy là gì? Một là con đường còn chướng ngại, hai là con đường không chướng ngại. Con đường còn chướng ngại là năm ba-la-mật đầu; con đường không chướng ngại là bát-nhã ba-la-mật. Lại có hai loại con đường tóm gọn. Hai loại ấy là gì? Một là con đường hữu lậu (còn dính phiền não; "lậu" nghĩa là rỉ chảy, chỉ phiền não), hai là con đường vô lậu (không còn dính phiền não). Con đường hữu lậu là năm ba-la-mật đầu; con đường vô lậu là bát-nhã ba-la-mật. Lại có hai loại con đường tóm gọn. Hai loại ấy là gì? Một là con đường có giới hạn, hai là con đường không giới hạn. Con đường có giới hạn là bám vào hình tướng mà phân biệt; con đường không giới hạn là không bám vào hình tướng mà phân biệt. Lại có hai loại con đường tóm gọn. Hai loại ấy là gì? Một là con đường trí, hai là con đường dứt trừ. Con đường trí là từ địa thứ nhất đến địa thứ bảy (địa: các bậc tu chứng của Bồ-tát, gồm mười bậc); con đường dứt trừ là từ địa thứ tám đến địa thứ mười."
Bấy giờ, trong hội có vị đại Bồ-tát tên là Dũng Tu Hành Trí hỏi Pháp vương tử Văn Thù Sư Lợi: "Thế nào là nghĩa của các vị đại Bồ-tát? Thế nào là trí của các vị đại Bồ-tát?" Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiện nam tử, nghĩa gọi là không tương ứng (không gắn kết với gì); trí gọi là tương ứng (có gắn kết)." Bồ-tát Dũng Tu Hành Trí hỏi: "Thưa Văn Thù Sư Lợi, vì sao nghĩa gọi là không tương ứng? Vì sao trí gọi là tương ứng?"
Văn Thù Sư Lợi đáp: "Thiện nam tử, nghĩa gọi là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt). Nghĩa ấy không có một pháp nào cùng tương ứng, cũng không có một pháp nào không cùng tương ứng. Vì sao? Vì không biến đổi, không có hình tướng. Nghĩa thì không có một pháp nào cùng tương ứng, không có một pháp nào không cùng tương ứng, vì nghĩa vốn không do thành tựu mà có; cho nên không có một pháp nào cùng tương ứng, không có một pháp nào không cùng tương ứng. Nghĩa thì không dời đổi, không thêm bớt, vì không có một pháp nào cùng tương ứng, không có một pháp nào không cùng tương ứng.
Thiện nam tử, trí gọi là đạo (con đường tu). Đạo thì cùng với tâm tương ứng, chứ không phải không tương ứng. Thiện nam tử, vì nghĩa ấy, trí gọi là tương ứng, chứ không phải không tương ứng. Lại nữa, thiện nam tử, trí gọi là tương ứng với sự dứt trừ. Cho nên, thiện nam tử, trí gọi là pháp tương ứng, chứ không phải pháp không tương ứng. Lại nữa, thiện nam tử, trí gọi là khéo quán xét năm ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc tức thân thể vật chất, thọ tức cảm nhận, tưởng tức nhận biết hình ảnh, hành tức tâm hành tạo tác, thức tức sự nhận thức), mười hai nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, cùng sáu đối tượng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự xúc chạm, và các ý niệm), mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu loại nhận thức tương ứng), mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau dẫn đến sinh tử luân hồi), và điều hợp lý, điều không hợp lý (biết rõ việc gì có thể xảy ra, việc gì không thể xảy ra). Thiện nam tử, vì nghĩa ấy, trí gọi là tương ứng, chứ không phải không tương ứng.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát có mười loại trí. Mười loại ấy là gì? Một là trí về nhân. Hai là trí về quả. Ba là trí về nghĩa. Bốn là trí về phương tiện. Năm là trí về tuệ. Sáu là trí về sự thu nhiếp (thu phục, gom giữ chúng sinh). Bảy là trí về ba-la-mật. Tám là trí về đại bi. Chín là trí giáo hóa chúng sinh. Mười là trí không bám vào bất cứ pháp nào. Thiện nam tử, đó gọi là mười loại trí của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát có mười loại phát khởi. Mười loại ấy là gì? Một là phát khởi về thân, vì muốn khiến thân nghiệp (hành động của thân) của tất cả chúng sinh được trong sạch. Hai là phát khởi về miệng, vì muốn khiến khẩu nghiệp (lời nói) của tất cả chúng sinh được trong sạch. Ba là phát khởi về ý, vì muốn khiến ý nghiệp (ý nghĩ) của tất cả chúng sinh được trong sạch. Bốn là phát khởi bên trong, vì không phân biệt hư dối đối với tất cả chúng sinh. Năm là phát khởi bên ngoài, vì đối xử bình đẳng với tất cả chúng sinh. Sáu là phát khởi về trí, vì đầy đủ trí Phật trong sạch. Bảy là phát khởi về cõi nước trong sạch, vì muốn chỉ bày công đức trang nghiêm của tất cả các cõi Phật. Tám là phát khởi giáo hóa chúng sinh, vì biết thuốc chữa cho mọi bệnh phiền não. Chín là phát khởi chân thật, vì thành tựu định tụ (nhóm người chắc chắn đạt giác ngộ). Mười là phát khởi của tâm đầy đủ trí vô vi, vì không bám vào tất cả ba cõi. Thiện nam tử, đó gọi là mười loại phát khởi của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát có mười loại hạnh. Mười loại ấy là gì? Một là hạnh ba-la-mật. Hai là hạnh nhiếp sự (bốn việc thu phục lòng người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với mọi người). Ba là hạnh trí tuệ. Bốn là hạnh phương tiện. Năm là hạnh đại bi. Sáu là hạnh tìm cầu các pháp giúp cho tuệ. Bảy là hạnh tìm cầu các pháp giúp cho trí. Tám là hạnh tâm trong sạch. Chín là hạnh quán xét các đế (các chân lý, như bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ). Mười là hạnh không tham đắm đối với mọi việc ưa thích hay không ưa thích. Thiện nam tử, đó gọi là mười loại hạnh của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát có mười một loại quán xét không cùng tận. Mười một loại ấy là gì? Một là quán thân không cùng tận. Hai là quán sự việc không cùng tận. Ba là quán phiền não không cùng tận. Bốn là quán pháp không cùng tận. Năm là quán ái dục không cùng tận. Sáu là quán các kiến chấp (quan điểm, cách nhìn) không cùng tận. Bảy là quán các pháp hỗ trợ đạo không cùng tận. Tám là quán sự nắm giữ, bám víu không cùng tận. Chín là quán sự không bám víu không cùng tận. Mười là quán sự tương ứng không cùng tận. Mười một là quán tính chất của trí nơi đạo tràng không cùng tận. Thiện nam tử, đó gọi là mười một loại quán xét không cùng tận của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát có mười pháp đối trị (pháp dùng để chữa trị, khắc phục tâm xấu). Mười pháp ấy là gì? Một là đối trị tâm keo kiệt tham lam, vì tuôn mưa bố thí. Hai là đối trị tâm phạm giới, vì ba nghiệp thân, miệng, ý đều trong sạch. Ba là đối trị tâm giận dữ, vì tu tập lòng đại từ bi trong sạch. Bốn là đối trị tâm lười biếng, vì tìm cầu Phật pháp không mỏi mệt. Năm là đối trị tâm suy tính nghĩ ngợi điều không lành, vì đạt được thiền định, giải thoát, tự tại mạnh mẽ mau lẹ. Sáu là đối trị tâm ngu si, vì làm sinh ra các phương tiện giúp cho trí tuệ quyết đoán. Bảy là đối trị tâm phiền não, vì làm sinh ra các pháp hỗ trợ đạo. Tám là đối trị con đường điên đảo (sai lầm, trái ngược với sự thật), vì gom các chân lý thật và các pháp hỗ trợ đạo mà sinh ra con đường không điên đảo (?). Chín là đối trị tâm không tự tại, vì được tự tại đối với pháp, biết lúc nào nên, lúc nào không nên. Mười là đối trị ý tưởng có cái ta, vì quán xét các pháp đều vô ngã (không có cái ta thật sự). Thiện nam tử, đó gọi là mười pháp đối trị của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát có mười bậc vắng lặng. Mười bậc ấy là gì? Một là thân vắng lặng, vì lìa ba loại nghiệp ác của thân. Hai là miệng vắng lặng, vì làm trong sạch bốn loại nghiệp của miệng. Ba là tâm vắng lặng, vì lìa ba loại hành vi ác của ý. Bốn là bên trong vắng lặng, vì không bám vào thân mình. Năm là cảnh giới bên ngoài vắng lặng, vì không bám vào bất cứ pháp nào. Sáu là công đức của trí vắng lặng, vì không bám vào đạo. Bảy là sự vắng lặng thù thắng, vì quán xét đúng như thật các bậc thánh. Tám là sự vắng lặng đến tận đời vị lai, vì tu các hạnh hỗ trợ cho trí tuệ đưa sang bờ bên kia. Chín là các việc đời mình làm đều vắng lặng, vì không lừa dối bất kỳ chúng sinh nào. Mười là sự vắng lặng không tiếc thân tâm, vì dùng tâm đại từ bi giáo hóa tất cả chúng sinh. Thiện nam tử, đó gọi là mười bậc vắng lặng của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát nhờ tu hành đúng như thật mà đạt được bồ-đề, chứ không phải tu hành không đúng như thật mà đạt được bồ-đề. Thiện nam tử, thế nào gọi là tu hành đúng như thật của các vị đại Bồ-tát? Thiện nam tử, tu hành đúng như thật là vì nói được thì làm được; tu hành không đúng như thật là chỉ có lời nói, không thể tu hành đúng như thật.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát lại có hai loại tu hành đúng như thật. Hai loại ấy là gì? Một là con đường tu hành đúng như thật về trí. Hai là con đường tu hành đúng như thật về sự dứt trừ. Thiện nam tử, đó gọi là hai loại tu hành đúng như thật của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát lại có hai loại tu hành đúng như thật. Hai loại ấy là gì? Một là tu hành đúng như thật để điều phục chính mình. Hai là tu hành đúng như thật để giáo hóa chúng sinh. Thiện nam tử, đó gọi là hai loại tu hành đúng như thật của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát lại có hai loại tu hành đúng như thật. Hai loại ấy là gì? Một là tu hành đúng như thật với trí còn phải gắng sức. Hai là tu hành đúng như thật với trí không cần gắng sức (trí tự nhiên vận hành). Thiện nam tử, đó gọi là hai loại tu hành đúng như thật của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát lại có hai loại tu hành đúng như thật. Hai loại ấy là gì? Một là tu hành đúng như thật, khéo biết phân biệt các địa. Hai là tu hành đúng như thật, khéo biết phương tiện về chỗ các địa không khác biệt. Thiện nam tử, đó gọi là hai loại tu hành đúng như thật của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát lại có hai loại tu hành đúng như thật. Hai loại ấy là gì? Một là tu hành đúng như thật, lìa các lỗi lầm của các địa. Hai là tu hành đúng như thật, khéo biết phương tiện chuyển từ địa này lên địa khác. Thiện nam tử, đó gọi là hai loại tu hành đúng như thật của các vị đại Bồ-tát.
Lại nữa, thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát lại có hai loại tu hành đúng như thật. Hai loại ấy là gì? Một là tu hành đúng như thật, có thể giảng nói về địa vị Thanh văn và Bích-chi-phật. Hai là tu hành đúng như thật, khéo biết phương tiện để không thoái lui khỏi bồ-đề của Phật. Thiện nam tử, đó gọi là hai loại tu hành đúng như thật của các vị đại Bồ-tát.
Thiện nam tử, các vị đại Bồ-tát có vô số, không thể kể xiết những cách tu hành đúng như thật như vậy. Các vị đại Bồ-tát nên học tu hành đúng như thật như thế. Các vị đại Bồ-tát nếu có thể tu hành đúng như thật như thế, thì mau đạt được giác ngộ cao tột, không lấy làm khó."
Bấy giờ Phật khen Pháp vương tử Văn Thù Sư Lợi: "Lành thay, lành thay! Văn Thù Sư Lợi, nay ông đã khéo giảng cho các vị đại Bồ-tát về con đường của các hạnh nghiệp căn bản. Đúng thật như lời ông nói." Khi pháp này được giảng nói, mười nghìn vị Bồ-tát đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự chứng hiểu và an trú vững chắc nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh, không diệt). Pháp vương tử Văn Thù Sư Lợi cùng các vị khác, và tất cả trời, người, a-tu-la trong thế gian, nghe Phật nói xong, đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm theo.
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video