Ngực đầy tức, không muốn ăn, không thụ thai — mục thứ ba mươi
Có người phụ nữ ăn uống ít, không thấy thèm ăn, vùng hung cách (vùng ngực và cơ hoành, phần ngăn giữa ngực và bụng) đầy tức, bứt rứt, suốt ngày mệt mỏi rã rời, chỉ muốn ngủ. Hễ có chuyện vợ chồng (giao hợp) là rên rỉ mãi không dứt. Người ta cho là do khí của tỳ vị hư (tỳ vị: lá lách và dạ dày theo Đông y, hai tạng phủ lo việc tiêu hóa, hấp thu và chuyển hóa thức ăn; "hư" là suy yếu, thiếu hụt). Có ai biết đó là do thận khí không đủ (thận khí: sức hoạt động của tạng thận theo Đông y, gốc của sinh lực và khả năng sinh sản).
Khí thì nên bốc lên, không nên tiêu mòn và chìm xuống. Khí bốc lên ở thượng tiêu (phần trên của thân, vùng ngực, nơi có tim và phổi) thì tỳ vị dễ phân chia và vận chuyển chất dinh dưỡng. Khí chìm xuống hạ tiêu (phần dưới của thân, vùng bụng dưới, nơi có thận, bàng quang, tử cung) thì tỳ vị khó vận hóa (khó tiêu hóa và chuyển thức ăn thành chất bổ). Con người thiếu sự nuôi dưỡng của thủy cốc (nước uống và lương thực, tức chất bổ từ ăn uống) thì tinh thần tất nhiên mệt mỏi. Như vậy, khí của tỳ vị chỉ nên đi lên, không nên đi xuống, điều ấy rất rõ ràng.
Tuy vậy, khí của tỳ vị tuy đầy đủ trong tỳ vị, nhưng thực ra sinh ra từ trong hai quả thận. Không có thủy khí trong thận (phần "nước" của thận, tức phần âm, có công dụng nuôi dưỡng, làm mát và làm ẩm) thì khí của vị (dạ dày) không thể bốc lên. Không có hỏa khí trong thận (phần "lửa" của thận, tức phần dương, có công dụng làm ấm và thúc đẩy hoạt động) thì khí của tỳ không thể vận hóa. Chỉ khi có đủ cả hai khí thủy và hỏa của thận, khí của tỳ vị mới bốc lên được mà không chìm xuống. Vậy thì muốn bổ khí cho tỳ vị, há lại không gấp rút bổ khí thủy hỏa trong thận sao?
Cách chữa phải lấy việc bổ thận khí làm chính. Nhưng nếu chỉ bổ thận mà không kèm các vị thuốc bổ tỳ vị, thì hai khí thủy hỏa của thận không thể được nâng lên tới chỗ "chí dương" ở phía trên (chỗ dương khí mạnh nhất, tức vùng thượng tiêu). Bài thuốc dùng là Tịnh Đề Thang (thang thuốc "cùng nâng lên", nâng khí của thận và tỳ vị lên cùng lúc).
Ngực đầy tức mà không thụ thai, người ta thường lầm cho là tỳ vị hư hàn (tỳ vị yếu và lạnh), không tiêu được thức ăn, nên dùng các thuốc phù tỳ tiêu đạo (thuốc nâng đỡ tỳ và giúp tiêu thức ăn tích trệ). Làm vậy thì thận khí càng hư, làm sao có thai được. Chỗ khéo của bài thuốc này là không bổ mạnh thận hỏa, cho nên không dùng nhục quế, phụ tử và các vị tương tự (những vị thuốc rất nóng, bổ mạnh dương khí). Bài thuốc chỉ chuyên bổ thận khí, khiến khí của tỳ vị không còn chìm xuống nữa. Nhờ vậy khí ở đới mạch được đầy đủ (đới mạch: một đường kinh mạch chạy vòng quanh eo như chiếc thắt lưng, có công dụng ràng giữ các kinh mạch và liên quan mật thiết đến tử cung, kinh nguyệt), khí ở bào thai được ấm áp (bào thai: ở đây chỉ tử cung, nơi thai nhi thành hình). Tự nhiên việc thụ thai không còn khó khăn nữa.
Đại thục địa (rễ cây địa hoàng đã chưng chín; một lạng, chưng chín lần; lạng là đơn vị cân xưa, khoảng 37 gam), ba kích (một lạng, ngâm nước muối), bạch truật (một lạng, sao với đất), nhân sâm (năm tiền; tiền là một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam), hoàng kỳ (năm tiền, dùng sống, không qua chế biến), sơn thù nhục (thịt quả sơn thù du; ba tiền, chưng), câu kỷ (hai tiền), sài hồ (năm phân; phân là một phần mười tiền, khoảng 0,37 gam).
Sắc với nước mà uống. Uống ba tháng thì thận khí rất mạnh. Uống thêm một tháng nữa thì không ai là không thụ thai được.
Bài thuốc này có số vị bổ khí nhiều hơn số vị bổ tinh (tinh: chất tinh túy, gốc của sự sống và sinh sản, tàng chứa ở thận), nên trông như lấy việc bổ tỳ vị làm chính. Ai biết được rằng tỳ vị khỏe thì việc sinh ra tinh tự nhiên dễ dàng. Vậy bổ khí và huyết của tỳ vị chính là cách để bổ tinh và thủy (phần âm) của thận. Lại thêm các vị bổ tinh, thì âm khí tự nhiên đầy đủ, dương khí dễ bốc lên, tự nhiên vươn lên tới thượng tiêu. Dương khí không chìm xuống thì khắp nơi đều như đất trời mùa xuân ấm áp, đi đâu cũng gặp cơ hội để muôn vật sinh sôi. Lẽ nào lại không thụ thai được?
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video