Sinh thường xong, bại huyết (máu hư, máu dơ còn đọng lại sau sinh) xông lên tâm, gây choáng váng và phát cuồng. Mục sáu mươi lăm.
Có người đàn bà sinh xong được hai ba ngày thì phát sốt, ác lộ (sản dịch: máu và dịch dơ lẽ ra phải theo đường âm đạo ra ngoài sau khi sinh) không ra. Bại huyết xông lên tâm (tạng tim, theo Đông y là nơi chủ về thần trí), khiến người bệnh nói năng lung tung, kêu la, muốn chạy đi khắp nơi, giữ lại cũng không yên. Người ta cho rằng đó là do tà nhiệt (khí nóng gây bệnh) ở dạ dày. Nào ngờ thật ra là vì huyết hư (máu thiếu, máu yếu), tâm không được nuôi dưỡng nên mới thành ra như vậy.
Máu của người mới sinh đều đã theo bào thai mà ra ngoài cả, nên huyết thất (nơi chứa máu trong cơ thể người nữ, chỉ tử cung) trống rỗng, các tạng phủ (các cơ quan bên trong cơ thể) đều không có máu nuôi. Chỉ còn chút máu ít ỏi trong tâm để giữ gìn tâm quân (tâm được ví như vua, đứng đầu các tạng phủ). Các tạng phủ mất chỗ nuôi dưỡng nên đều muốn lấy máu từ tâm. Tâm bào (màng bao quanh tim, có chức năng che chở cho tim) giống như tể tướng của vua tâm, chặn đứng khí của các tạng phủ, không cho lọt vào tâm, nhờ vậy tâm thần (tinh thần, thần trí do tâm làm chủ) mới được yên ổn. Như thế, việc bảo vệ tâm hoàn toàn dựa vào sức của tâm bào.
Nếu tâm bào (?) cũng hư yếu, không che chắn nổi cho tâm, thì khí (?) của các tạng phủ liền xông thẳng vào tâm để chia nhau lấy máu của tâm. Tâm bào lúc ấy cuống quýt, bên trong không lo giữ được vua, bên ngoài không chống nổi số đông. Vì vậy nó kêu to gào gấp, gọi quân về cứu vua (ví như bề tôi kêu gọi các nơi đem quân về cứu vua lúc lâm nguy). Biểu hiện bên ngoài vì thế lại giống như phát cuồng làm càn, như trong thế không biết làm sao được. Cho nên bệnh trông giống chứng nhiệt mà thật ra không phải nhiệt.
Cách chữa là phải bổ mạnh máu trong tâm, để các tạng phủ có máu chia nhau tự nuôi mình, không còn quấy nhiễu vua tâm nữa. Khi ấy vua tâm được thư thái, tâm bào cũng yên. Bài thuốc dùng là An tâm thang.
Uống thuốc xong, khi cơn cuồng đã yên, nên uống tiếp Gia vị sinh hóa thang (bài Sinh hóa thang có thêm vị). Gồm: đương quy rửa rượu, một lượng một tiền (lượng và tiền là đơn vị cân thuốc thời xưa, một lượng bằng mười tiền, một tiền khoảng 3–4 gam); xuyên khung hai tiền; đào nhân một tiền rưỡi, nghiền; kinh giới tuệ (bông cây kinh giới) sao cháy thành than, một tiền; đan bì một tiền rưỡi. Uống bốn thang thì rất hay.
(Bài An tâm thang gồm:) Đương quy (hai lượng), xuyên khung (một lượng), sinh địa (năm tiền, sao), đan bì (năm tiền), sinh bồ hoàng (phấn hoa cây bồ hoàng để sống, không sao; hai tiền).
Thêm một lá sen khô làm dẫn (vị thuốc dẫn đường, đưa tác dụng của cả bài đến đúng chỗ bệnh), sắc với nước. Uống một thang thì hết cuồng, ác lộ cũng ra.
Bài này dùng xuyên khung và đương quy để nuôi máu. Vậy sao còn dùng sinh địa, đan bì là những vị làm mát máu, việc này dường như không hợp với người mới sinh? Là vì không biết rằng ác lộ sở dĩ xông lên tâm vốn là do hư nhiệt (chứng nóng sinh ra vì cơ thể thiếu hụt, chứ không phải nóng thật) xâm phạm. Trong lúc bổ mà làm mát, thì vị mát không gây hại.
Huống chi lại thêm lá sen, là vị có các lỗ thông suốt với nhau, có thể dẫn tà khí (khí gây bệnh) ra ngoài. Nhờ vậy, bên trong không hại đến tâm, lại còn giúp bồ hoàng làm tan và đẩy ác lộ ra. Nhưng bài này chỉ nên dùng tạm thời để dứt cơn cuồng, không được dùng nhiều mà chuốc lấy tai hại. Phải hết sức thận trọng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video