Bàn về phép lục tình, thiên thứ bảy mươi tám
Lục tình (sáu tình, trong thuật số dùng để gán tính chất cho các chi và đoán việc người) là: ưa, ghét, mừng, giận, buồn, vui.
Tính của thuỷ là khôn ngoan và cung kính; tính của mộc là trầm tĩnh và nhân hậu; tính của hoả là nóng nảy, rối loạn; tính của thổ là sức lực gấp bội; tính của kim là cứng rắn và trọng nghĩa.
Một là Tham lang (sói tham), ứng với Thân, Tý, Thìn (các địa chi — mười hai chi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi — ba chi này hợp thành cục thuỷ), là nguồn của thuỷ. Tính nó thấm lấn dần dần, tính nó tham lam tranh giành. Nước động thì tràn xuống chỗ thấp, ngày đêm chảy không ngừng về phương Chấn (phương đông), cho nên Thân, Tý là tham lang, Thìn, Mùi là gian tà. Tính thuỷ khôn ngoan nên chảy xuống thấp, chảy về Mùi; mùa đông cất giữ, nên gọi là tham lang.
Hai là Âm tặc (giặc ngầm), ứng với Hợi, Mão, Mùi, thuộc loại mộc. Tính nó cong queo, tình nó ngầm gian, khuất bóng, đóng kín, giấu giếm; do thuỷ sinh ra mà quay lại hại cái đã nuôi mình, nên Hợi, Mão (?) là âm tặc, Mùi là gian tà. Mộc sinh từ thuỷ, lá rụng thì trở về cội, về Hợi, chủ về trộm cướp, nên chủ âm tặc. Sinh vào mùa xuân, nên gọi là âm tặc.
Ba là Liêm trinh (trong sạch ngay thẳng), ứng với Dần, Ngọ, Tuất, là ngôi của hoả. Tính nó chân thật ngay chính, tình nó bùng cháy mạnh mẽ; tinh hoa sáng chói bốc lên, cặn đục lắng xuống; lấy lễ mà tự giữ mình, không nhận điều dơ xấu; cùng loại với quẻ Ly, đạo hợp với "trùng minh" (hai lần sáng — tượng của quẻ Ly). Cho nên Dần, Ngọ là liêm trinh, Tuất là công chính. Tính hoả làm vật lớn lên vào mùa hạ nên ngay chính. Lửa mạnh mà tự nén lại, không tràn sang chỗ khác (?), nên gọi là công chính.
Bốn là Khoan đại (rộng lượng), ứng với Tỵ, Dậu, Sửu, là ngôi của kim. Tính nó trọng nghĩa, quyết đoán, cứng rắn, ngay thẳng; tình nó rộng lớn; cùng loại với quẻ Càn cường kiện, tương ứng với quẻ Đoài, có tượng ban phát cho người. Cho nên Tỵ, Dậu là khoan đại, Sửu, Tuất là công chính. Kim cứng rắn, trọng nghĩa, ngay thẳng, tự trở về thành gốc của mình; mùa thu thu hoạch nên rộng lượng, theo thể của trời nên lớn.
Năm là Gian tà, do Thìn, Mùi chủ. Thìn là cuối của thuỷ, Mùi là chỗ cùng của mộc. Thuỷ là khôn ngoan, khôn ngoan đến cùng thì sinh gian dối; mộc nghiêng lệch thì cong vẹo, nên Thìn, Mùi chủ về gian tà.
Sáu là Công chính, do Sửu, Tuất chủ. Sửu là kim cứng rắn nên công bằng, Tuất là hoả sáng nên ngay chính, cho nên Sửu, Tuất chủ về công chính.
Thân, Tý là tham lang, chủ về lừa dối, không giữ chữ tín, mất của, gặp giặc, chủ về cướp bóc người. (Kinh Phòng — học giả đời Hán chuyên về thuật số — nói: đòi của cải của người, dùng sức mà cướp lấy.)
Tỵ, Dậu, Sửu là khoan đại, chủ về phúc lộc, ban thưởng, tụ họp ăn uống, chủ về người quyền quý, người quân tử. (Kinh Phòng nói: ăn uống mừng vui chúc tụng.)
Hợi, Mão, Mùi là âm tặc, chủ về đánh nhau, giết hại, mưu phản, phản nghịch. (Kinh Phòng nói: cướp đoạt bằng bạo lực.)
Dần, Ngọ là liêm trinh, chủ về khách khứa, lễ nghi, cưới gả, nghi lễ quốc gia; về người thì thành thật, đáng tin, khiêm tốn, cẩn trọng. (Kinh Phòng nói: được làm khách quý, được thăng quan.)
Sửu, Tuất là công chính, chủ về báo oán thù, chủ về binh đao. (Kinh Phòng nói: thù oán, can gián.)
Thìn, Mùi là gian tà, chủ về lừa dối, khinh nhờn người. (Kinh Phòng nói: dâm dật, bệnh tật, lừa dối.)
Thứ nhất là bản tình (tình gốc) (do Giáp, Ất chủ); thứ hai là hợp tình (tình hợp) (do Bính, Đinh chủ); thứ ba là hình tình (tình hình phạt) (do Mậu, Kỷ chủ); thứ tư là xung tình (tình xung khắc) (do Canh, Tân chủ); thứ năm là câu tình (tình móc níu) (do Nhâm, Quý chủ). (Giáp, Ất, Bính... là mười thiên can.)
Lục hợp (sáu cặp chi hoà hợp với nhau): Tý hợp với Sửu, Dần hợp với Hợi, Mão hợp với Tuất, Thìn hợp với Dậu, Tỵ hợp với Thân, Ngọ hợp với Mùi.
Tam hình (các chi gây hình phạt, tổn hại cho nhau): Tý hình Mão, Mão hình Tý; Sửu hình Tuất, Tuất hình Mùi, Mùi hình Sửu; Dần hình Tỵ, Tỵ hình Thân, Thân hình Dần; Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi thì tự hình (tự hại chính mình).
Đối xung (các cặp chi ở hai phương đối diện nhau, xung khắc nhau): Tý với Ngọ, Sửu với Mùi, Dần với Thân, Thìn với Tuất, Mão với Dậu, Tỵ với Hợi. (Những cặp trên đều là xung phá.)
Lục câu (sáu cặp chi móc níu nhau): Tý câu Dậu, Sửu câu Thìn, Dần câu Hợi, Mão câu Ngọ, Tỵ câu Thân, Mùi câu Tuất.
Ngũ hợp (năm cặp can hoà hợp với nhau): Giáp hợp Kỷ, Ất hợp Canh, Bính hợp Tân, Đinh hợp Nhâm, Mậu hợp Quý.
Can dương thì đức ở chính nó, can âm thì đức ở chỗ khác (?).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video