# Kinh Phật nói về Pháp Hoa tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định, tâm lắng yên và tập trung trọn vẹn vào một điểm; Pháp Hoa: "Hoa của Chánh pháp", lấy hình ảnh bông hoa để ví giáo pháp của Phật)
Kinh Phật nói về Pháp Hoa tam-muội
Đời Tống, Trí Nghiêm dịch
Kinh Phật nói về Pháp Hoa tam-muội, một quyển
Sa-môn (người xuất gia tu hành) Trí Nghiêm ở Lương Châu, đời Tống, dịch
Một thời, Phật ở núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu) gần thành La-duyệt-kỳ (thành Vương Xá, kinh đô nước Ma-kiệt-đà). Cùng ở với Phật có các vị đệ tử đáng kính, gồm một nghìn hai trăm năm mươi vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ), và bảy vạn ba nghìn vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài). Các vị Đế Thích và Phạm Thiên (các vị vua của những cõi trời) nhiều không đếm xuể. Từ mười phương bay đến vô số vị, ai cũng có thần thông (năng lực siêu phàm như bay đi, biến hóa, biết việc xa) và hiểu biết tinh tường.
Lại có chư thiên (các vị trời), loài người và các Bồ-tát từ những phương khác, nhiều như cát bờ sông Hằng. Những vị như thế nhiều đến trăm ức nghìn lần số cát sông Hằng, đều đến họp và ngồi trước Phật.
Bấy giờ Xá-lợi-phất, Tu-bồ-đề (hai đại đệ tử của Phật) cùng các vị Bồ-tát đáng kính đều sinh lòng nghi, nghĩ rằng: "Vì nhân duyên gì mà các bậc thượng nhân (người tu hành bậc cao) đều đến họp ở đây? Có điềm lành khác thường, quan trọng gì chăng?" Khi ấy các đệ tử nảy lòng nghi, làm lễ Phật, quỳ thẳng, muốn hỏi Phật.
Lúc ấy Phật đã phóng vô số tia sáng từ miệng ra, như nghìn ức ức tia, dần dần lan rộng, sáng khắp hư không, chiếu xa đến các cõi nước (các thế giới) nhiều như cát sông Hằng. Đất lại rung động. Khi ấy khắp nơi sáng rực (?), rồi không còn thấy thân tướng Phật đâu nữa. Đại chúng sửng sốt, cùng bàn nhau xem Phật nhập tam-muội rồi đi về đâu. Mỗi người tự suy nghĩ, rồi lại ngồi nhập tam-muội để tìm nơi Phật đến.
Trước tòa có một vị Bồ-tát tên Tuệ Tướng, bèn nói: "Lành thay, lành thay! Đúng vậy, thưa các hiền giả, suy nghĩ mãi mà hoàn toàn không biết Phật đến nơi nào."
Chốc lát sau, các bà trong hậu cung của vua La-duyệt, thái tử, các công chúa, các thể nữ (cung nữ hầu hạ) và phu nhân, tất cả ba vạn hai nghìn người, cùng kéo nhau đến núi, đến nơi thì không thấy Phật. Lại có Bồ-tát Bất Tưởng hỏi vua sao dẫn theo nhiều người như thế. Vua tên Biện Thông, đáp: "Vì thấy ánh sáng của Phật nên đến thôi."
Con gái vua tên Lợi Hành bèn hỏi Bồ-tát: "Phật nay ở đâu, đã đến phương nào?" Bồ-tát đáp: "Vừa rồi đã tìm Phật, mà hoàn toàn không biết Ngài ở đâu." Cô gái nói: "Ngài là bậc thần thông bậc nhất trong hàng đệ tử Phật, lẽ ra phải biết chỗ." Bồ-tát đáp: "Hãy ngồi đã."
Chốc lát, đất liền rung động, Phật từ trong lòng đất hiện ra, ngồi trên đóa sen báu lớn tự nhiên hiện ra. Các bậc thượng nhân đang ngồi trong hội đều sửng sốt. Công chúa Lợi Hành đứng dậy làm lễ Phật xong, đứng trước Phật nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) hỏi Phật:
Vừa thấy ánh sáng lớn, ngờ rằng Phật có điều trọng yếu khác thường;
Nên con dẫn đại chúng đến, muốn hỏi điều trong lòng ngờ vực.
Trái lại chẳng thấy Phật đâu, lòng hết sức lạ lùng, kinh ngạc;
Mong được Ngài nói cho đầy đủ, để đại chúng hiểu rõ.
Mỗi người đều nhập một tam-muội, suy tìm thân tướng của Phật;
Rốt cuộc đều nói không biết chỗ, cùng nhau ngồi bàn luận.
Phải nhập tam-muội nào nữa, mới tìm được ý Phật?
Con đến hỏi mọi người: Phật nay ở nơi đâu?
Con tu hành một lòng chí thành, nhất định muốn có điều hỏi.
Mong được Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) chỉ dạy, khiến lòng con hết ngờ vực.
Xin bày tỏ đầy đủ cho mọi người, phân biệt giảng giải điều ấy:
Tam-muội mà Ngài vừa nhập, tên gọi là gì, ở chốn nào?
Phật bảo công chúa Lợi Hành: "Điều con hỏi rất sâu xa, Ta sẽ phân biệt nói cho con. Tam-muội vừa rồi tên là Pháp Hoa. Ví như trong một nước lớn có một cái cây, cây có một đóa hoa che phủ cả ba nghìn đại thiên thế giới (theo vũ trụ quan Phật giáo, một nghìn thế giới nhỏ họp thành tiểu thiên, nghìn tiểu thiên thành trung thiên, nghìn trung thiên thành đại thiên, tức một tỷ thế giới), hương thơm của nó lan tỏa khắp các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng. Nếu có người được nghe tên hoặc hiểu biết về nó, thì tự nhiên mau được tam-muội này. Những người bệnh tật đau đớn mà được nghe tam-muội này, liền tự khỏi, mọi bệnh tận gốc rễ của con người đều tiêu hết."
Lợi Hành hỏi Phật: "Uy đức của đóa hoa ấy là thế nào mà lại có trí tuệ như vậy?" Phật bảo: "Hoa là vẻ đẹp của một cái cây, người thấy ai cũng yêu thích, muốn có được nó; Pháp Hoa tam-muội cũng như vậy. Nó là vẻ đẹp ở giữa vòng sinh tử, là ánh sáng lớn hiện trong những gì có hình (?). Người không biết, không nghe, không tin tam-muội này, không vâng làm theo, thì chưa xứng là Bồ-tát, không thấy được trí tuệ, đánh mất cái gốc của con người, trái lại trôi theo dòng bọt (dòng sinh tử trôi nổi, mong manh như bọt nước), rốt cuộc không bao giờ thấy ánh sáng."
Lợi Hành lại hỏi Phật: "Nay muốn được tam-muội này thì phải tu pháp gì, có mấy việc, làm sao ở giữa loài người mà tu được (?)? Mong Phật mở rộng lòng từ, ban ân thấm nhuần, mở rộng cách tu, khiến hết thảy được nghe hiểu và đều vào trong tam-muội."
Phật nói: "Lành thay, lành thay! Con cứu độ được nhiều người, độ thoát mãi không cùng. Có hai việc. Hai việc là gì? Một là biết pháp thân (thân chân thật, bản thể của các pháp và của thân người) như huyễn như hóa (như ảo ảnh, như trò biến hóa, không có thật). Hai là biết dâm dục, giận dữ, ngu si không có gốc rễ, không có hình dạng." Khi ấy Phật nói kệ:
Pháp thân có trong hết thảy, biến hóa như huyễn, hiện ra chìm nổi;
Dâm, giận, si vốn không hình, như mặt nước hiện bọt bèo.
Quán xét thân người và vật, như đã diệt, không hình mà vẫn tồn tại (?);
Tan rã rồi hợp lại tự thành, phân tích tính kỹ thì đều là không.
Phật bảo Lợi Hành: "Lại có bốn việc, phân biệt như người tu tam-muội (?). Bốn việc là gì? Một là giữ giới (những điều răn cấm người tu phải giữ) mà không có tưởng về sắc (sắc: hình tướng vật chất). Hai là làm việc đàn (bố thí) mà không thấy có người nhận. Ba là không chán nản mà không có kẻ rối loạn (?). Bốn là tu trí tuệ mà không có kẻ ngu. Đó là bốn việc." Khi ấy Phật nói kệ:
Không phạm giới, cũng không có gì để hủy phạm; bố thí mà không chấp vào cái biết (?);
Không chán nản, không có si mê rối loạn; không ngu, mà cũng không có trí tuệ.
Không nói, không có người tu; có tu mà không nói hướng về đâu;
Tam-muội có thể vào được, chẳng có chỗ nào, chẳng có giữa hay bờ.
Phật bảo Lợi Hành: "Lại có ba mươi sáu việc, là những điều thấy được trong tam-muội. Ba mươi sáu việc là gì? Không thấy sinh, không thấy chết; không giảm, không tăng; không ra, không vào; không ở ngoài, không ở trong; không trụ, không dừng; không có sắc của nước, không có sắc của lửa, không có sắc của gió, không có sắc của đất (đất, nước, lửa, gió là bốn yếu tố tạo nên mọi vật chất); không đau, không ngứa (tức không có cảm thọ), không suy nghĩ, không tưởng (tưởng: tâm thu nhận hình ảnh, khái niệm); không sinh, không chết, không có thức (thức: tâm phân biệt, nhận biết); không tham, không dâm; không bực, không giận; không ngu, không si; không keo kiệt, không bố thí; không ác, không thiện; không có tâm, không có ý, không có thức, không có hành (hành: sự tạo tác của tâm). Không khởi lên các việc kể trên, không diệt các việc kể trên, như một, không có hình tướng. Đó là ba mươi sáu việc thấy được trong Pháp Hoa." Khi ấy Phật nói kệ:
Không tưởng niệm, không có niệm; không theo đuổi tưởng về sắc (?);
Không tu mà Pháp Hoa thanh tịnh (trong sạch); rỗng lặng, không có ta và cái của ta.
Không ở trong cõi có mà vào; chìm mất, tiêu diệt, không có hình tướng;
Không xét thiện hay ác, cả hai đều là không, tự nhiên như thế.
Phật bảo Lợi Hành: "Những điều thấy được trong Pháp Hoa tam-muội, ví cũng như vậy." Khi Phật nói phẩm ba mươi sáu việc này, vô số chư thiên, loài người và đại chúng thế gian, cùng những người hầu theo vua, lớn nhỏ cộng lại bốn mươi ức vạn, đều phát ý đạo vô thượng chánh chân (tâm cầu đạo giác ngộ cao nhất, chân chính, tức cầu thành Phật).
Lợi Hành cùng người trong hậu cung, ba vạn hai nghìn thể nữ và phu nhân, đạt được niềm vui pháp "vô sở tùng sinh" (chứng biết các pháp vốn không từ đâu sinh ra, không sinh không diệt). Cô gái đứng trong hội, thấy mọi người đều phát ý cầu đạo, lòng rất vui mừng, đứng dậy làm lễ Phật, đi quanh Phật ba vòng, đứng trước Phật nói kệ:
Thế Tôn thật là thần diệu, giảng rõ việc ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai);
Dứt sạch cấu bẩn dâm dục, giận dữ của đời, khai hóa người trôi trong dòng bọt.
Đưa tất cả đến thành vô vi (cảnh giới giải thoát, không còn tạo tác, không còn sinh diệt), vui sướng và yên ổn.
Như thế trong cõi trời và người, mặt đất vì đó rung chuyển nghiêng ngả.
Hôm nay họp đại chúng, đông đến ức ức trăm vạn nghìn;
Vị lai cùng quá khứ, hiện tại đều được tự nhiên.
Nguyện được ân lớn trùm khắp, nhờ sức uy thần của Pháp Hoa,
Hết thảy người trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ nơi chúng sinh sống chết luân hồi) đều được tam-muội này.
Khiến con được gặp Phật tại thế, thường tu việc Pháp Hoa;
Khiến đời không còn già chết, vui sướng không lo buồn.
Ba khổ (khổ vì đau đớn, khổ vì niềm vui tan mất, khổ vì mọi thứ đổi thay vô thường) tự nhiên được trừ, đều như nhờ tam-muội.
Đối với không, tướng, nguyện và thức (?), tự nhiên hiện tướng tốt (những nét đẹp đặc biệt trên thân Phật);
Dạy dỗ người trôi trong dòng bọt, được ý, thực hành lòng từ rộng khắp.
Ánh sáng rực rỡ, dáng vẻ uy nghi tốt đẹp, thân bằng như Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến);
Hợp lại nơi sinh ra trong bọt (?), tam-muội đã tu sẵn từ trước khi sinh (?).
Liền khiến ở giữa hư không, được trí tuệ như bậc đứng đầu.
Lợi Hành nói kệ xong, nghĩ rằng: "Nay muốn dạy dỗ người, mà không thấy có phép tắc, thì lấy việc gì để mở hiểu cho người?" Phật biết ý nghĩ trong lòng cô, bèn bảo: "Con muốn nắm giữ pháp gì, dạy pháp gì cho người nào? Người ấy ở đâu, dừng ở đâu?" Cô gái đứng thưa Phật: "Như Ngài đã nói, thì không có pháp, không có dạy, không có người."
Phật bảo cô: "Không có pháp thì có tám việc để tu; không có dạy thì có sáu việc để trừ; không có người thì có bảy việc để tan." Cô hỏi Phật: "Thế nào là tám việc tu, sáu việc trừ, bảy việc tan?"
Phật nói: "Một là thấy ngay thẳng, không tà. Hai là nghe ngay thẳng mà không lắng theo (?). Ba là sửa trị ngay thẳng, không cong vạy. Bốn là nói ngay thẳng, không rườm rà. Năm là đi ngay thẳng, không lạc lối. Sáu là niệm ngay thẳng, không suy tính. Bảy là ý ngay thẳng, không lay động. Tám là nhận lấy ngay thẳng, không truy tìm. Đó là tám việc tu của 'không có pháp'.
Thế nào là sáu việc trừ của 'không có dạy'? Một là không nghĩ có thấy hay không thấy. Hai là không nghĩ có tiếng hay không tiếng. Ba là không nghĩ có vị hay không vị. Bốn là không nghĩ có mùi hay không mùi. Năm là không nghĩ có xúc chạm hay không xúc chạm. Sáu là không nghĩ có ý hay không ý. Đó là sáu việc trừ.
Thế nào là bảy việc tan của 'không có người'? Không có sắc của nước, không có sắc của gió, không có sắc của lửa, không có sắc của đất, không có sắc của tâm, không có sắc của thức, không có sắc của hành. Đó là bảy việc tan. Không có người nào để dạy, nên hiểu như vậy." Khi ấy Phật nói kệ:
Nếu có ai hiểu được phẩm những câu then chốt của Pháp Hoa tam-muội,
Thì hãy nhớ siêng năng tinh tấn, hiểu rõ và được lời chân chính.
Bảy, tám, sáu việc là đủ; xét đến gốc thì vốn không có hình tích.
Không nhận lấy những gì có thể ham muốn, bỏ tưởng, an nhiên lặng lẽ.
Nói pháp mà không có lời dạy, không thấy có thọ mạng (một cái ta sống lâu dài);
Gốc của người vốn rỗng không, lặng lẽ; không hiểu nên cho lời trôi nổi như bọt là có thật (?).
Không trừ, không dứt ham muốn, ra vào không có chỗ dừng;
Không có cảm thọ, không có suy tưởng, không sinh, không chết, không diệt.
Có niệm là khổ nhọc, chẳng còn vướng vào nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện khiến sự vật sinh ra);
Thị hiện có sắc dục (lòng ham muốn sắc đẹp, nhục dục), rồi lại xem ái dục như tro bụi (?).
Thấy có bệnh tật đau đớn, mà ý thường hợp một với cái gốc;
Tuệ thấy chẳng phải niệm về không, lặng lặng an trong cái "không của không".
Pháp Hoa tam-muội hiện ra, không ra không vào mà vẫn trụ;
Không thấy, cũng chẳng thấy cái không; ấy là mau đạt được chân như (thực tánh vốn như thế, không đổi của mọi sự vật).
Liền có thể làm việc thí pháp (đem giáo pháp ban cho người khác), lấy trí tuệ làm vật bố thí.
Nói trí tuệ bình đẳng như thế, chư Phật đều khen ngợi.
Cô gái nghe Phật nói như vậy, càng thêm hớn hở vui mừng, đứng dậy làm lễ Phật, vọt lên giữa không trung cách đất bảy thước, rồi trở lại ngồi trên đóa sen kim cương. Khi ấy trong hội có một tỳ-kheo nghĩ: "Cô gái này là người thật hay là người do huyễn hóa?" Vị ấy đứng dậy làm lễ Phật, quỳ thẳng chắp tay, nói kệ hỏi Phật:
Con vốn sinh ra ngu si, không hiểu nghĩa của đạo và tuệ;
Không biết Lợi Hành là trai hay gái thật.
Nếu đúng là một người nhất định, thì dùng pháp gì mà lại hỏi?
Nếu thật là thân con gái, sao điều hỏi lại sâu xa đến thế?
Từ khi sinh ra đến nay hầu theo pháp Phật, chưa từng thấy người như vậy.
Điều thấy chẳng phải người thường bì kịp, trí tuệ sao lại được như thế?
Vốn từ phương nào đến, mà sinh vào nhà vua?
Đời trước tu pháp gì, đã gặp được bao nhiêu đức Phật?
Tinh tấn mạnh mẽ đến vậy, hỏi được để Như Lai đáp lời.
Giữ đủ giới, thật có tu hành, nên hỏi được như có lời nói ấy.
Có thể nhẫn nhịn, có ý nhu hòa, hay chỉ miệng nói về tu hành?
Lòng thôi nghỉ, ý ra sao? Con thật muốn đến thử xem.
Phải trụ trong bao nhiêu pháp, để đến đối đáp mà không khởi ý?
Nếu thật có trí tuệ, con muốn theo học điều then chốt.
Xem xét những pháp đã nói, ngâm tụng rộng khắp cả trong đạo lẫn ngoài đời.
Có tâm ý gì khác lạ, mà riêng được trí tuệ như thế?
Phật bèn bảo tỳ-kheo về các nhân duyên, rồi nói kệ đáp:
Lợi Hành vốn từ tâm mình lập đức, biết chốn gốc của mình;
Ở đời đã nghìn năm, thường tập tam-muội.
Tâm hiểu điều then chốt của các sắc, lặng lẽ như người đang thiền (thiền định: lắng tâm, tập trung sâu).
Thật là thân con gái, không phải hóa hiện mà đến.
Vốn từ cõi vô sắc (cõi trời cao nhất, chúng sinh ở đó chỉ có tâm, không có thân vật chất), nay đến sống ở thế giới này;
Tiếp tục tu như trước, tu rồi liền đứng vững nơi chánh pháp.
Không có thân mà hiện ra để nói tâm, nghĩ đến khắp mọi người, thực hành lòng từ.
Niệm pháp lấy không làm gốc, không khởi tướng nhân duyên.
Tỳ-kheo tự mình không hiểu, sao lại lấy làm lạ thân con gái?
Không thấy cái không có gốc, trái lại tự chuốc trói buộc.
Ngồi thiền muốn bỏ sắc, lại trái bị sắc làm rối loạn.
Muốn xa khổ, tránh ba độc (tham lam, giận dữ, si mê), mà đã rơi vào khổ của ba độc.
Ông tự không hiểu thân mình, lại tự cho là được an ổn mãi mãi.
Vạn vật như huyễn như hóa, vào ra không hình mà vẫn tồn tại.
Bốn sắc (bốn đại: đất, nước, lửa, gió, những yếu tố tạo thành thân và vật) vốn hư không, tự nhiên nhận lấy hình mà vướng mắc.
Thói quen ái dục tự trói buộc mình, phá cái gốc mà khởi lòng ham cái ngọn.
Bấy giờ tám vạn bốn nghìn tỳ-kheo nghe kệ, ý được mở hiểu, liền phát ý đạo vô thượng chánh chân. Vô số chư thiên và loài người rải hoa, dâng hương quý, đều đến cúng dường Phật.
Khi ấy Xá-lợi-phất nghĩ: "Cô gái này mà có tài biện luận như vậy, sao không bỏ thân nữ để làm thân nam?" Phật biết ý nghĩ của Xá-lợi-phất, bèn bảo: "Ông tự hỏi cô ấy đi." Xá-lợi-phất liền hỏi: "Này Lợi Hành, điều cô nói không phải chuyện thường, như được cùng Như Lai đối đáp, sao cô không bỏ thân nữ để làm thân nam?"
Lợi Hành đáp: "Thưa Xá-lợi-phất, cốt yếu của đạo đức là lấy trí tuệ mà thấy cho khéo, không nhìn vào bốn sắc, tức đất, nước, lửa, gió. Năm tình (năm giác quan) hợp với sáu nhập (sáu chỗ tiếp xúc: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý gặp đối tượng của chúng) thì sinh ra suy hại. Tâm, ý, thức như huyễn như hóa, ra vào không có hình. Ý si mê chưa hết, nên phải đối mặt với ba dòng (?) (ba thứ phiền não cuốn trôi người như dòng nước: ham muốn, chấp vào sự tồn tại, và vô minh), lại phải ra vào chìm nổi, có gì đáng quý đâu! Dù đã dứt hết lậu (phiền não rỉ chảy làm mất điều lành), cởi được kết (những dây trói buộc của phiền não), mà còn có tưởng bất tịnh, cho cái không sắc là xấu, ở trong khổ lại cho là vui (?)."
Xá-lợi-phất hỏi: "Học pháp Phật, có nên có lời chê bai không?" Cô hỏi lại: "Thưa hiền giả Xá-lợi-phất, thế nào gọi là chê bai?" Xá-lợi-phất đáp: "Cho cái này là tốt, cái kia là xấu, đó là chê bai."
Cô đáp: "Ngài chưa hiểu, chưa rõ. Điều bậc đại nhân nói không coi nhỏ là nhỏ, lớn là lớn; tốt và xấu không phải là hai, bình đẳng không khác nhau. Chê thân ư? Thân chỉ là sắc. Chê ý ư? Ý không có hình. Bốn sắc là pháp không, không hình, không tạo tác, thì có gì để chịu sự chê bai?"
Xá-lợi-phất đáp: "Điều cô nói là hạnh của Bồ-tát, bậc đại nhân. Cô chưa xứng là Bồ-tát, cớ sao lại nói việc này?" Cô hỏi: "Bậc đại nhân lấy gì để đứng vững?" Xá-lợi-phất đáp: "Lấy 'phổ đẳng' (khắp cả và bình đẳng) làm lời." "Thế nào là phổ?" "Dạy dỗ người khắp mười phương, khiến họ xa khổ, được đạo, đó là phổ."
Cô nói: "Thưa hiền giả, điều ngài nói không phải là nói về phổ, chỉ là nói về sự khổ nhọc của sinh tử mà thôi." Cô lại bảo Xá-lợi-phất: "Gọi là phổ, tức là không thấy có người hay không người, có dạy hay không dạy, có pháp hay không pháp, không có những điều nghĩ tưởng ấy, thế gọi là phổ. Không vì thấy khổ sinh tử mà muốn dạy người cho được đạo, đó mới là phổ."
Xá-lợi-phất không còn tài biện luận nào để đáp lời này. Khi ấy cô gái nói kệ, than rằng:
Người bị ba thứ bụi (ba độc tham, giận, si) làm rối loạn, liền bị sáu suy (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm, làm hao mòn điều lành) đeo bám.
Năm điều ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, uống rượu) và mười giặc (mười điều ác của thân, miệng, ý) cùng kéo đến, ba ách (ba nẻo khổ: địa ngục, quỷ đói, súc sinh) khiến rơi vào khốn cùng.
Mười hai mắt xích nối liền nhau (mười hai nhân duyên: chuỗi nguyên nhân từ vô minh đến già chết, tạo nên vòng luân hồi), bốn sắc trói buộc, chìm trong ba cõi.
Không hiểu thì gọi là điên đảo (thấy trái ngược với sự thật), ngồi ôm một kho chứa rỗng không.
Vô cớ chìm đắm trong ba thứ dâm (?), tự giăng lưới rồi gieo mình xuống vực sâu.
Giữ chặt kho tàng, sợ cái này cái kia (?), tự diệt rồi lại phải thọ sinh.
Như bị cái không trói buộc, luôn ôm tưởng bất tịnh.
Tự cho là thường an ổn, cho rằng đã được tự nhiên chân thật.
Bọn người ấy đầy khắp cõi Diêm-phù (cõi Diêm-phù-đề, nơi loài người ở, tức thế gian này), đông đến ức ức trăm vạn nghìn.
Việc họ làm tràn khắp mười phương, mà chẳng ích gì cho hết thảy mọi người.
Nếu có ai theo đó mà làm, đều cùng rơi vào dòng biển sinh tử.
Nên làm hạnh đại pháp, vào biển gắng nhổ gốc ham muốn (?).
Khơi cạn biển cho hết sạch, phẳng lặng nên không còn dòng nước chảy ngược về.
Trở về nguồn, dứt căn nhà ham muốn, khiến người về được quê cũ.
Quê cũ tên là Vô vi, gọi là Nhà Thanh tịnh.
Vui sướng, nhiều vàng tía, ra vào rực rỡ ánh sáng.
Chư Phật trong số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng, không vị nào không khen ngợi nói đến.
Lấy pháp không, không lời bàn suông, vô tướng (không chấp hình tướng), vô nguyện (không mong cầu) mà nhận biết.
Vực sâu, dòng sông, đến cả nước biển, đều không đủ để ví.
Mở rộng ý mà giáo hóa người, tự nhiên thường được an ổn.
Chỉ nghĩ các vị hiền giả, lại tự quay lưng mà không hiểu;
Vô cớ tự chịu trói buộc, mọi sự như huyễn hóa mà vẫn chịu quả báo.
Bấy giờ bốn vạn hai nghìn vị A-la-hán (bậc tu hành đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử) đều được chánh ý, lên bậc trụ thứ bảy (bậc thứ bảy trong mười bậc tu của Bồ-tát, từ đó không còn thoái lui). Tám vạn năm nghìn vị Đế Thích, Phạm Thiên đều đạt pháp vô sở tùng sinh (?). Sáu vạn bốn nghìn hiền nữ đứng dậy làm lễ Phật, đứng trước Phật nói kệ:
Hôm nay nàng Lợi Hành vì chúng con mà nói;
Nghe nói pháp sâu xa của Phật, khiến lòng chúng con mở hiểu.
Thật muốn biết đạo đức đều từ đâu mà đến;
Tụ hợp hết thảy mọi người, là nhờ đức thần diệu gì?
Mà khiến đại chúng ai nấy trong lòng đều kinh ngạc,
Khâm phục, vui lòng đi theo, theo lời dạy mà làm.
Nguyện cầu đấng Thiên Tôn (bậc được cả trời người tôn kính, tức Phật) thương xót mở bày, gột rửa chúng con.
Một lòng chí thành nhận lấy tuệ lớn; Như Lai hiện phép thần biến hóa.
Tức thì thân các cô gái đều nguyện quay lưng, bỏ sắc dục,
Liền muốn làm sa-môn; Phật biết rõ lòng chúng con.
Giác ngộ trọn vẹn các chân lý, khiến thân được như Bồ-tát;
Truyền bá đạo thần diệu của Phật, sẽ lại chuyển hóa người khác.
Các hiền nữ trong đại chúng cùng đứng dậy trước Phật,
Cúi đầu sát đất làm lễ, nguyện được như hình tướng của Phật.
Phật bảo các cô: "Điều các con nói thật là chí thành. Nay muốn cầu điều mình nguyện, trước hết phải thưa với cha mẹ, sau lại phải qua nhà vua, được cho phép thì mới đi được." Các cô bèn nói kệ thưa:
Muốn nguyện làm sa-môn, trước hết phải thưa cha mẹ;
Sau lại phải qua nhà vua, được cho phép mới tu đạo.
Tu đạo không ngại muộn, chỉ cần siêng mở lòng;
Hiểu rõ gốc của tâm ý, hết thảy đều bình đẳng như nhau.
Liền có ý quyết định lớn, tâm hiểu cho đến khi thành đạo.
Đạo khởi từ chỗ hiểu tâm, không dừng lại trong trói buộc.
Biến hóa thông suốt, quán cái thấy của mọi người, như tâm lại được sinh ra (?).
Từ gốc mà biết gốc là không, biết hết thảy đều vô thường và khổ.
Tâm loạn thì trôi theo dòng, cái thấy ắt có đối đãi.
Không sinh tưởng thiện ác, như vậy mới làm sa-môn.
Các hiền nữ đứng dậy đến chỗ cha mẹ, quỳ thẳng thưa với cha mẹ và đại vương: "Hôm nay nhờ ân đức của vua, chúng con được đến chỗ Phật. Nàng Lợi Hành tôn quý đã hỏi Phật về pháp sâu mầu, chúng con muốn cầu đạo vô vi. Đức Phật hiện tại và hết thảy chư Phật đã vì chúng con nói gốc ngọn của khổ đau sinh tử: chỉ vì vướng vào sắc dục, không biết cái gốc của đạo đức, do vậy vô thường ập đến, phải chịu ba khổ nhọc nhằn. Chúng con nguyện muốn làm sa-môn, mong cha mẹ cho chúng con làm sa-môn; khi được đạo sẽ trở về độ cha mẹ."
Cha mẹ bảo các cô: "Cầu đạo tự nhiên, mỗi người tự thấy điều lợi cho mình, tùy ý mà tu tập. Các con còn đi được thì cha mẹ cũng theo các con mà đi. Các con tự thưa với vua, được phép thì cứ đi, hỏi cha mẹ làm gì."
Các cô cúi đầu trước đại vương, nước mắt chảy ra mà nói: "Con người ở trong ba cõi, khổ vì ham muốn, bị tưởng về sắc trói buộc, không được tự tại. Vô thường bỗng đến, không ai thay thế được. Chúng con thật muốn làm sa-môn cùng với các cô gái khác; ai được đạo vô vi sẽ trở về độ cha mẹ. Mong vua cho chúng con theo ý nguyện ban đầu."
Vua bảo Lợi Hành và các cô: "Ta đã sớm muốn cho các con đi theo tu làm sa-môn, nhưng vì các con còn thiếu ba điều nên chưa cho đi. Một là chưa học hết các lễ giáo. Hai là thường được vui sướng, chưa từng thấy khổ. Ba là miệng ăn thỏa thích các vị, chưa biết thế nào là đủ. Vì vậy ta không muốn cho các con đi. Nếu thật có chí thành thì cứ đi, đừng ngần ngại. Ta cũng muốn làm sa-môn."
Vua liền đứng dậy đến chỗ Phật, làm lễ, thưa: "Nghe nói về trí tuệ, lòng con rất vui mừng ước nguyện. Con xin giao nước cho thái tử, thân quy y Tam Tôn (ba ngôi đáng tôn kính: Phật, Pháp là giáo lý, và Tăng là đoàn thể người tu), hầu hạ bên cạnh, nhận lời dạy, muốn làm sa-môn cầu đạo như Phật."
Phật liền phóng ánh sáng nhiều màu, chiếu khắp mười phương. Đất rung động theo sáu cách. Chư thiên tấu nhạc vang đầy hư không, rải hoa và báu vật quý phủ khắp ba nghìn đại thiên thế giới. Gò đống trong thiên hạ đều thành bằng phẳng; núi lớn hóa thành vàng ròng; cây khô sống lại; người có thân hình không đoan chính đều được như nguyện; cây cối khô héo đều mọc cành lá. Gió tự nhiên thổi, tất cả đều như ca ngợi công đức Phật. Những bông hoa đang nở liền tự rơi xuống, mỗi bông đưa hương đến chỗ Phật, xếp hàng giữa không trung, đều nói kệ khen công đức Phật:
Nay nhờ sức thần của bậc Thánh, được cứu từ chết mà sống lại.
Ánh sắc trở lại như xưa, lại được thấm nhuần thật sự, đạo được thành.
Sắc dâm loạn trong sinh tử, ví như lúc cây khô;
Gặp được tiếng Phật nói, trở về hợp cùng cái gốc.
Sáu sắc (?) chìm đắm tối tăm, bốn sắc hợp với năm dục (năm thứ ham muốn sinh từ năm giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm).
Phân biệt các pháp vốn là không, hiểu đạo mà thành hạnh pháp.
Được trí định chân thật, vui sướng, được yên ổn.
Hết thảy đều vui mừng, cúi đầu lễ dưới chân Phật.
Bấy giờ các bậc lục thông (người có sáu phép thần thông) và các A-la-hán thấy hoa nói như thế. Lợi Hành liền hóa thành con trai, rồi lại hóa thành một nữ Bồ-tát (?). Thấy cô biến hóa hai lần như vậy, ai trong hội cũng vui mừng. Khi ấy trong một cõi Phật không còn người nữ.
Mười vạn năm nghìn người đạt đạo lục thông và ba vạn vị Tu-đà-hoàn (bậc thánh quả thứ nhất, mới bước vào dòng thánh) đều được bậc A-duy-việt-trí (bậc bất thoái chuyển, không còn lùi bước trên đường thành Phật). Tám vạn sáu nghìn người và các vị A-na-hàm (bậc thánh quả thứ ba, không còn trở lại cõi dục) đều được nhu thuận pháp nhẫn (trí tuệ thuận theo chân lý, an nhiên chấp nhận lẽ thật). Vô số A-la-hán lại phát ý đạo vô thượng chánh chân. Những ai tu hạnh Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy dạy) liền được như hàng Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp).
Vua liền giao nước cho thái tử. Thái tử tên Biện Tích, quỳ lạy thưa đại vương: "Phụ vương muốn trao tai ương cho con cháu sao? Phụ vương đem phúc của thân xác trao cho con cháu, trong khi đáng lẽ nên trao cái lợi của của báu là giáo pháp. Phụ vương lại đem mối oán và tội lớn của việc trị tội, giết chóc trao cho con cháu. Việc cai trị nước lớn khiến đời đời chìm đắm, gốc con người không biết đến tuệ lớn; con đường làm diệt điều lành ấy lại trao cho con cháu, biết làm sao đây (?)! Nhưng phụ vương đã có lệnh, con không thể không theo."
Thái tử liền lạy, từ biệt vua mà đi, trở về cung điện, ngồi lên cai quản đất nước, ban lệnh khắp nơi: "Ai không đến chỗ Phật cầu đạo vô vi, làm điều lành, giữ lòng hiếu thảo, thì tội ngang với ba tội nghịch (những tội nặng nhất, như giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán)."
Thái tử ở trên điện tinh tấn, dũng mãnh, có trí tuệ, mở rộng ý đại đạo, tâm vượt hơn trước vô lượng, liền dẹp hết điều ác của cả một thành. Đất liền rung động theo sáu cách. Bấy giờ nhân dân đều nói: "Mong thái tử được thành Phật; đại chúng chúng tôi đều sẽ nối theo làm đệ tử, cũng sẽ thành Phật."
Lúc ấy Phật mỉm cười, ánh sáng năm màu phát ra, chiếu khắp các cõi Phật mười phương. Nhân dân đều phát nguyện: "Mong cho con được đạo như Phật." Thức ăn uống trong thiên hạ tự nhiên hiện ra trước mặt, như trên cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai trong cõi dục, nơi Đế Thích ở). Các Bồ-tát ở nước ấy đều như ở cõi nước của Phật A-di-đà (cõi Cực Lạc).
Thái tử Biện Tích được công đức, ở trong cung bảy ngày, rồi ra đến chỗ Phật, cùng đại chúng, quần thần và nhân dân lớn nhỏ vô số đến chỗ Phật, làm lễ, đứng trước Phật, nói ức ức vạn nghìn bài kệ ca ngợi:
Phật làm sáng tỏ quyết định của tam-muội, công đức thật cao vời vợi;
Ánh sáng, tướng tốt, uy thần chiếu soi, cảm động ba nghìn cõi.
Ban cho người trí tuệ vô thượng, đức lan khắp vào lòng mọi người;
Cảm hóa, mở mang kẻ mông muội như trẻ nhỏ, ai cũng được nhận phúc mà thành tựu.
Diễn giảng, ngâm tụng việc Pháp Hoa, đổi thay cuộc đời, gột rửa mọi điều lệch lạc;
Hàng phục kẻ hung bạo, ngang ngạnh, khiến họ hòa dịu, trở nên nhu thuận.
Cùng tìm về ánh sáng đạo tràng (nơi Phật thành đạo, nơi tu học đạo), người đời nhận nghiệp lành mà tăng trưởng (?);
Bỏ được già, đạt đến chốn rỗng lặng, không chết mà lại sống (?).
Trừ bệnh, xa nhơ nhuốc, tưởng về sắc mất đi, hết nhọc nhằn;
Ấm cái (những thành phần của thân tâm và các phiền não che lấp tâm) liền được trừ, thanh tịnh, không còn bụi ham muốn.
Suy tưởng và ham muốn đều được định yên (?), lan tỏa rồi trở về vô vi;
Định trong không, thường lặng lẽ, không trụ, không làm theo (?).
Không làm theo cái thức không có pháp, thị hiện ánh sáng và tướng tốt viên thành.
Pháp gốc không thêm không bớt, thường an trong lặng lẽ, không của không.
Như Lai hiện phép thần biến hóa, hết thảy được đạo chân thật;
Ngu si cũng lặng yên định tĩnh, tâm hòa cùng cái vô sinh.
Con nay được nghe nói pháp, diễn bày trí tuệ Pháp Hoa;
Tâm hiểu mà phát nguyện, mong hết thảy được như Phật.
Nay muốn cho đất nước thành tựu như vậy, xin Phật nói Pháp Hoa:
Tu pháp gì để được, có mấy việc để hiểu?
Làm sao mau được Pháp Hoa này? Xin theo nghĩa mà nói trí tuệ ấy,
Khiến ai cũng phân biệt mà biết, lòng mọi người đều được hiểu.
Để hiểu rõ các việc thuộc về pháp, phải được từ trong hay từ ngoài?
Được nó là xa hay gần, có thể lập tức thành Phật chăng?
Hay lại phải trải bao nhiêu kiếp, lâu dài thọ nhận từ bao nhiêu đức Phật?
Hiểu trí tuệ mà nắm được điều then chốt, chốc lát biến hóa mà thành.
Mong Ngài diễn nói đầy đủ, khiến đại chúng đều biết rõ.
Thái tử và mọi người làm lễ xong, trở về chỗ ngồi.
Phật bảo Lợi Hành: "Muốn biết sự khai mở, hiểu biết và những điều được thị hiện của Pháp Hoa ư? Chư Phật vị lai, quá khứ, hiện tại đều từ phẩm thí dụ về sự tan rã của thân này (?) mà được đạo, biết rõ chân lý."
Bấy giờ có ức trăm nghìn chư thiên và Phạm Thiên, vô số nhân dân, bốn mươi tám vạn Bồ-tát đạt pháp vô sở tùng sinh. Những vị Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu, cầu thoát sinh tử cho riêng mình) đều phát ý lại, cầu đạo lớn.
Khi ấy Bồ-tát Bất Tưởng thưa Phật: "Hôm nay đại chúng được nghe Pháp Hoa tam-muội, được giảng giải những việc then chốt, mà đều chưa được thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sau này sẽ thành Phật, vào thời nào, ở cõi nào)." Phật bảo Bồ-tát: "Hôm nay những ai nghe nói Pháp Hoa tam-muội đều đã được thọ ký, có số kiếp, mỗi người đều có cõi nước, nơi chốn riêng của mình, vì vậy Ta không nói lại nữa. Nếu ông không hiểu, hãy tự đến hỏi từng người."
Khi ấy thái tử và Lợi Hành liền nói ra điều trong lòng Bồ-tát muốn hỏi, rồi mỗi người nói kệ đáp:
Kính thưa bậc hiền có trí tuệ cao, sao lại không hiểu điều then chốt?
Ai còn cầu mong được báo đáp, đều là không nhận được trí tuệ.
Nếu nói có nơi chốn, thì đó chẳng phải việc của Pháp Hoa.
Cứ phải đợi miệng nói ra, muốn nghe tiếng thật lớn;
Không hiểu gốc ngọn, thì nói ra cũng đều chẳng biết.
Chỉ dẫn đường lối của đạo, mà giống như người mù.
Tiếng rống lớn của sư tử, mà còn cho là tiếng nhỏ.
Đã được thọ ký, đã được thành Phật, mà không biết lễ chánh đạo.
Được thọ ký có cõi nước, ví cũng như huyễn hóa.
Có cảm thì liền ứng hiện, chẳng cần suy nghĩ từ trước.
Thấy ai gần gũi thì ở lại dạy dỗ, khắp cả quá khứ, vị lai, hiện tại.
Thần thông không gì không biết, chẳng cần có lời nói.
Được thọ ký ở trong cái không, lặng lẽ an trong vô vi;
Thường định, không lay chuyển, người nhỏ nhen không biết được.
Mở bày từ khi việc chưa xảy ra, lặng lẽ không làm gì.
Ấy là cõi nước an vui, lấy thanh tịnh làm sự chứng ngộ chân chính.
Không nghĩ rằng có suy tưởng, ấy là niềm an vui của pháp.
Tướng tốt hiện ánh sáng, ấy là hiện ra sự siêng năng khổ nhọc.
Có đệ tử, có nhân dân, ấy là đi vào chốn đục của ham muốn.
Không khổ, không gắng niệm, hết sạch, không khởi không diệt.
Họ nói mười tám vạn ức bài kệ như thế để đáp. Bồ-tát liền vui mừng, nói kệ khen:
Tôi tự sinh ra ngu si, không hiểu lời của bậc thượng nhân;
Không biết tiếng nói của pháp, lại cho rằng chưa được thọ ký.
Như những bài kệ vừa nói, thật sâu xa, khó trình bày cho hết.
Nguyện phát lại cái ý như thuở ban đầu, được cùng bậc thần diệu bàn luận.
Khi ấy thái tử thưa Phật: "Nay các bậc hiền vẫn chưa hiểu điều then chốt, xin Ngài dùng thiện quyền phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt tùy theo trình độ người nghe mà dẫn dắt) để mở hiểu cho họ."
Phật liền mỉm cười, ánh sáng năm màu từ tim và miệng Ngài phát ra, mười phương đều sáng. A-nan (thị giả luôn theo hầu Phật) thưa Phật: "Phật không cười vô cớ, đã cười ắt có ý, mong được nghe Ngài nói." Phật bảo A-nan: "Ông có thấy đại chúng không?" A-nan đáp: "Con thấy." Phật nói: "Những người này rồi đều sẽ là Như Lai, ai hỏi gì cũng đáp đầy đủ, mỗi người ở mười phương giáo hóa, độ trời và người nhiều như cát sông Hằng, đều khiến họ thành Phật."
Bấy giờ tự nhiên mưa xuống hương, hoa và bảy thứ báu, phủ khắp ba nghìn đại thiên thế giới, không còn chỗ nào trống. Phật bảo thái tử: "Điều Pháp Hoa giải bày về thân người là như vậy." Bấy giờ vô số trăm nghìn nhân dân nhiều như cát sông Hằng đều phát ý đạo vô thượng chánh chân, đạt tâm vô sở tùng sinh. Vô số nghìn vị Thanh văn đạt đến bậc A-duy-việt-trí.
A-nan quỳ thẳng thưa Phật: "Kinh này tên là gì, phải vâng giữ thế nào?" Phật bảo A-nan: "Kinh tên là Pháp Hoa tam-muội, cũng gọi là Kinh tập hợp những điều then chốt về việc giải bày thân người, tan bỏ tình thức, do Lợi Hành hỏi (?). Nếu có người nam, người nữ chép, tụng, đọc kinh này, thì phúc hơn bố thí suốt tám mươi kiếp. Nếu cúng dường, đối trước kinh mà quỳ lạy, thì phúc hơn Bồ-tát thực hành lòng từ suốt ba nghìn ức vạn kiếp. Nếu hiểu rõ rồi lần lượt dạy cho nhau, thì phúc hơn cúng dường chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Ai chỉ một lần được nghe kinh này, sẽ không còn chịu khổ nhọc sinh tử nữa. Kẻ không tin mà chê bai, người ấy đã trôi theo dòng ngọn, chưa trở về được cái gốc."
Phật bảo A-nan: "Ta giao phó cho ông việc Pháp Hoa tam-muội này. Có nói suốt nghìn kiếp cũng không hết, nay Ta chỉ nói sơ lược những chân lý then chốt. Hãy nhận lấy, chép ra, giữ gìn, vâng làm, chớ bớt một chữ; chép cho đúng, ngắt câu cho khớp."
Đại chúng theo thái tử đều được mở hiểu, mỗi người đều được đạo tuệ, ai cũng như bậc đứng đầu, đứng dậy làm lễ Phật rồi lui ra.
Kinh Pháp Hoa tam-muội
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video