Thiên 1 — Kinh Hoa Nghiêm – Phần Cảnh giới Phật không thể nghĩ bàn (trọn kinh)

 # Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh Bất Tư Nghị Phật Cảnh Giới Phần (Kinh Hoa Nghiêm, phần nói về cảnh giới của Phật không thể nghĩ bàn)

 Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh Bất Tư Nghị Phật Cảnh Giới Phần

 Đời Đường, Đề Vân Bát Nhã dịch.

 Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh Bất Tư Nghị Phật Cảnh Giới Phần, một quyển.

 Đời Đường, Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người nước Vu Điền (một nước cổ ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc) là Đề Vân Bát Nhã dịch.

 Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, đức Bạc-già-phạm (danh hiệu của Phật, nghĩa là Đấng Thế Tôn, bậc được cả thế gian tôn kính) ở nước Ma-kiệt-đà (một vương quốc cổ ở miền đông bắc Ấn Độ). Ngài ở dưới cây Bồ-đề, đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật), thành Đẳng Chính Giác (thành Phật, giác ngộ chân chính, trọn khắp, không gì sánh bằng).

 Cây Bồ-đề ấy rễ ăn sâu, vững chắc, cắm khéo vào đất như cột gỗ chiên-đàn (gỗ đàn hương). Thân cây thẳng và dài, hai bên không có cành lá, chắc đặc, tròn đầy, tên là A-thấp-ba-tha (tên tiếng Phạn của loại cây đề). Tất cả các loài chim đều không bay qua được. Vỏ cây mịn mềm, vân như lụa là. Vô số cành nhánh trang sức đẹp đẽ, đan xen nhau. Mặt trên và mặt dưới lá có màu trắng xanh trang nghiêm, gân lá hiện rõ, màu xanh biếc thẫm. Cành lá rủ xuống, vòng quanh tròn đầy. Hoa nở xòe, rất đáng yêu thích, ánh sáng chiếu rực, hương thơm ngào ngạt. Rễ, thân… hiện đủ các màu, có đủ mọi điều tốt đẹp, như núi Diệu Cao (tức núi Tu-di, ngọn núi chúa ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo). Phía dưới cây được trang hoàng như vườn Hoan Hỉ (khu vườn vui chơi của các vị trời trên cõi trời Đao-lợi). Ánh sáng và hương thơm lan xa một du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ cổ, khoảng mười mấy cây số). Ban đêm cây soi sáng xa như một đống lửa lớn. Mặt đất bốn phía đều bằng phẳng, trên đó có cỏ mềm mại, tốt tươi, màu sắc tươi sáng sạch sẽ như lông chim công. Cỏ có hương thơm khiến lòng vui thích. Vô số cây nhỏ vây quanh. Cây Bồ-đề chúa ấy trang nghiêm, đẹp đẽ tuyệt vời; ngoài cây Ba-lợi-già-đức-ca (một loài cây thần trên cõi trời) và cây Tỳ-đà-la ra, không có gì so sánh được. Phật ở dưới cây, đại chúng vây quanh, Ngài ngồi đoan nghiêm như mặt trăng giữa các vì sao trên bầu trời trong.

 Bấy giờ có chư Phật, số nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của mười cõi Phật (cõi Phật: thế giới do một đức Phật giáo hóa), mỗi vị từ cõi nước của mình đến đây. Các Ngài muốn trang nghiêm cho đức Tỳ-lô-giá-na (danh hiệu của Phật, nghĩa là ánh sáng chiếu khắp, ở đây chỉ chính đức Phật đang ngồi dưới cây), và vì hội chúng, nên hiện ra hình dáng Bồ-tát. Tên các vị là: Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) Quán Tự Tại, Bồ-tát Mạn-thù-thất-lợi (tức Văn-thù), Bồ-tát Địa Tạng, Bồ-tát Hư Không Tạng, Bồ-tát Kim Cương Tạng, Bồ-tát Vô Cấu Xưng, Bồ-tát Thiện Thành Đức (hai bản khác chép là Thiện Uy Đức), Bồ-tát Năng Khí Chư Cái, Bồ-tát Bảo Thủ, Bồ-tát Đại Tuệ, Bồ-tát Ma-ha-tát Phổ Hiền… làm thượng thủ (người đứng đầu). Những vị như vậy đều đến nhóm họp.

 Lại có vô lượng nghìn câu-chi (đơn vị số đếm rất lớn của Ấn Độ cổ, thường hiểu là mười triệu) Bồ-tát hiện hình Thanh văn (người tu theo lối nghe lời Phật dạy để tự giải thoát cho mình), cũng đều đến họp. Đó là: Xá-lợi-phất-đa-la, Tô-bổ-để, Một-đặc-già-lương-diễn-na, La-hỗ-la, Kiều-trần-na, Ma-ha-ca-diếp-ba, Ổ-ba-ly-a (?), A-nê-luật-đà, Hiệt-lệ-phược-đa, A-nan-đà, Đề-bà-đạt-đa, Bạt-nan-đà, làm thượng thủ. Tất cả các vị đều đã từ lâu tu tập sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), đã gần đạt bồ-đề (sự giác ngộ). Vì muốn làm lợi ích cho chúng sinh, các vị ở cõi Phật tạp nhiễm (lẫn lộn ô uế và phiền não) này hiện hình Thanh văn.

 Lại có vô lượng nghìn bí-sô-ni (tức tỳ-kheo-ni, người nữ xuất gia tu hành), do Ma-ha-bát-lạt-xà-bát-để Kiều-đáp-di (bà dì đã nuôi dưỡng Phật, vị tỳ-kheo-ni đầu tiên) làm thượng thủ. Vì muốn điều phục những hữu tình (chúng sinh, loài có tâm thức) thấp kém, nên các vị tuy hiện thân nữ mà làm đủ việc của bậc trượng phu.

 Lại có Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm), các vị Hộ thế (bốn vị thiên vương giữ gìn thế gian), cùng trời, rồng, dược-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh), kiện-đạt-bà (thần âm nhạc trên trời), a-tố-la (loài thần hay gây chiến với chư thiên), yết-lộ-đồ (chim thần cánh vàng), khẩn-nại-lạc (thần ca hát), mạc-hô-lạc-già (thần mình rắn lớn), người và phi nhân (những loài không phải người)… tất cả đều không phải hạng phàm tục, đều là Bồ-tát, cùng đến họp.

 Vì sao vậy? Vì chư Phật ấy có pháp bí mật, uy đức, thần thông, tam-ma-địa (trạng thái tâm hoàn toàn định tĩnh, chuyên nhất trong thiền định) và thần biến (biến hóa bằng sức thần thông); Bồ-tát làm sao có thể biết rõ được? Cho đến uy đức thần thông của chư Phật có sức mạnh vô biên; vì tất cả các pháp đều là không, nên các sức ấy mới vận chuyển được; hữu tình làm sao biết rõ được? Như người nằm mộng thấy đủ mọi chuyện, khi tỉnh dậy thì không còn thấy gì. Như ý tưởng trong mộng, cũng vậy, cũng vậy: vì mộng mà mê muội, nên khởi lên ý tưởng về thực thể của các pháp; chư Phật đã giác ngộ thì không còn gì để thấy. Các Ngài dùng những phẩm pháp rất sâu, không chướng ngại, để làm lợi ích cho hữu tình, vì đã thành tựu sự giải thoát vi tế.

 Bấy giờ, dưới cây Bồ-đề, đức Bạc-già-phạm ngồi thẳng thân, nhập tam-ma-địa tên là "Cảnh giới Phật không thể nghĩ bàn". Tam-ma-địa này cực kỳ thù thắng và rộng lớn. Nhờ tam-ma-địa này, chư Phật Thế Tôn luôn luôn ở trong định: lúc nói, lúc ăn, lúc đi, cho đến lúc bát-niết-bàn (nhập diệt hoàn toàn, vĩnh viễn ra khỏi vòng sinh tử). Trang nghiêm như vậy, Phật Bạc-già-phạm giống như vua núi Diệu Cao, như viên ngọc như ý (viên ngọc quý muốn gì được nấy) đặt dưới cây Ba-lợi-già-đức-ca. Trong ba mươi hai tướng đại trượng phu thanh tịnh (ba mươi hai đặc điểm thân tướng tốt đẹp của bậc vĩ nhân mà Phật có đủ), các Bạc-già-phạm ở tất cả cõi Phật đều hiện ra như trong tấm gương tròn trong sạch. Trong mỗi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp phụ đi kèm ba mươi hai tướng), mọi hạnh Bồ-tát xưa kia đã làm đều hiện rõ: từ nhân duyên thời vua Sơ Quang Chiếu cho đến từng việc khổ hạnh ở thời Định Quang Như Lai (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến; Định Quang Như Lai tức Phật Nhiên Đăng) sau cùng. Đó là: dám bỏ đầu, mắt, tay chân, thân thể, vợ thiếp, con trai con gái, tôi tớ, kẻ hầu, người sai bảo, ngôi vị lớn, cung điện…

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Đức Tạng, các hạnh tu chưa thành Chính giác, thưa hỏi Bồ-tát Phổ Hiền rằng: "Phật tử (con Phật, cách gọi người tu theo đạo Phật)! Tam-ma-địa mà Như Lai đang trụ là tam-ma-địa gì? Phật tử! Vì sao Ngài tự nhiên ở trong các cõi Phật mười phương mà cứu độ hữu tình, thị hiện (hiện ra cho thấy) Phật sự (việc giáo hóa chúng sinh của Phật)? Phật tử! Tam-ma-địa này tên là gì? Thưa tôn giả! Làm sao chứng được tam-ma-địa này?"

 Khi ấy Bồ-tát Phổ Hiền bảo rằng: "Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách gọi thân mật người nghe pháp)! Hãy lắng nghe kỹ. Nay ta vì ông nói rõ việc này." Các Bồ-tát liền khởi lòng tôn trọng, ngước nhìn dung nhan Ngài, giữ chính niệm (tâm nhớ nghĩ đúng đắn), an trú, đồng thanh nói: "Hay thay, hay thay! Đức Tạng, điều ông hỏi thật rất vi diệu. Mà vị tôn giả kia thì biết hết thảy."

 Bấy giờ mặt đất rung chuyển theo sáu cách: động, động khắp, động khắp cùng khắp; lay, lay khắp, lay khắp cùng khắp; gầm, gầm khắp, gầm khắp cùng khắp; đập, đập khắp, đập khắp cùng khắp; xoay, xoay khắp, xoay khắp cùng khắp; mở khép trên dưới, mở khép trên dưới khắp nơi, mở khép trên dưới khắp cùng (?); phía đông vọt lên, phía tây chìm xuống, cho đến ở giữa và bốn bên cũng như vậy. Lúc ấy mọi khổ não của tất cả chúng sinh tạm được ngừng nghỉ. Trời mưa xuống hoa trời mầu nhiệm.

 Bấy giờ Bồ-tát Phổ Hiền bảo Bồ-tát Đức Tạng: "Phật tử! Tam-ma-địa này là bồ-đề của chư Phật. Phật tử! Tam-ma-địa này tên là Cảnh giới Phật không thể nghĩ bàn. Chư Phật Thế Tôn thường trụ trong đó. Từ khi được Phật Nhiên Đăng thọ ký (báo trước rằng sẽ thành Phật), ngay lúc ấy Ngài liền nhập tam-ma-địa này; từ đó đến nay trụ trong đó mà không cần dụng công (tự nhiên như vậy, không phải cố gắng). Nơi một đầu sợi lông có vô lượng cõi Phật, cho đến các cõi Phật nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của tất cả cõi Phật, đều hiện ra khắp cả. Hoặc hiện sinh lên trời Đổ-sử-đa (tức trời Đâu-suất, nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần gian thành Phật), từ đó mất đi, xuống sinh vào thai, ở trong thai, ra khỏi thai, đi được bảy bước và tự xướng lên rằng: 'Ta sẽ lìa hẳn sinh, già, bệnh, chết; việc cần làm đã làm xong.' Hoặc hiện ở trong cung, hoặc hiện xuất gia, tu khổ hạnh, thành Đẳng Chính Giác, hàng phục các ma, chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp; ví giáo pháp như bánh xe lăn đi, nghiền nát mọi mê lầm); hoặc hiện ở đời, sống lâu vô lượng kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), cứu chúng sinh thoát mọi khổ não, cho đến thị hiện nhập bát-niết-bàn. Trong một niệm (khoảnh khắc của một ý nghĩ), Ngài có thể hiện khắp các cõi Phật với những việc như trên. Trong một niệm, Ngài thu gồm tất cả các kiếp mà không thêm không bớt, đều không cần dụng công. Cho đến chừng nào toàn thể cõi hữu tình còn chưa được giải thoát, thì trong từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), ở khắp mọi nơi, Ngài làm các Phật sự.

 "Trong các cõi Phật ấy, nơi chỗ đầu sợi lông lại hiện ra vô lượng cõi Phật. Oai nghi (cử chỉ, dáng vẻ, hành tướng) của Phật ấy vô biên như vậy. Oai nghi ấy trùm khắp hư không: không có chỗ đầu sợi lông nào mà không có các cõi Phật, cũng không có chỗ đầu sợi lông nào mà trong đó không từng niệm từng niệm thị hiện A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề — tất cả chư Phật sinh ra, hiện thành Chính giác, cho đến bát-niết-bàn. Trong một hạt bụi cực nhỏ cũng hiện ra khắp các cõi Phật nhiều như số hạt bụi của tất cả cõi Phật, lại còn vượt hơn số ấy vô lượng vô biên. Các Bạc-già-phạm ở những nơi ấy thị hiện cung trời Đổ-sử-đa, thực hành các hạnh của Phật, thị hiện cứu độ vô lượng chúng sinh. Cõi Phật không vì thế mà nhỏ lại, hạt bụi không vì thế mà lớn ra. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không bền chắc, như trò ảo thuật, như dương diễm (ảo ảnh do hơi nóng bốc lên, trông như nước giữa đồng), cho đến tận cùng, hết cả cõi hư không. Vô lượng Phật sự khởi lên như vậy, từng sát-na từng sát-na luôn làm lợi ích cho hữu tình, không tạm nghỉ.

 "Ví như chính hội các Bồ-tát lớn này, số nhiều như số hạt bụi của mười cõi Phật, an trú trong khoảng đất mười hai du-thiện-na ở nước Ma-kiệt-đà, xen lẫn nhau mà không ngăn ngại nhau. Cũng vậy, cũng vậy: trong một hạt bụi chứa được vô lượng a-tăng-xí-da (số lượng lớn đến mức không thể đếm được) cõi Phật. Có những cõi Phật khác, cõi thì quay mặt về nhau, cõi thì quay lưng nhau, cõi thì ở bên cạnh, cõi thì chứa lẫn nhau; xen lẫn như vậy mà không chướng ngại nhau. Như người nằm mộng, ở một chỗ mà thấy đủ mọi chuyện; tuy thấy, nhưng vì không thật nên không thể gây ngăn ngại. Cũng vậy, cũng vậy: các cõi Phật này đều chỉ do tâm biến hiện ra. Có thế giới thì thấy bị lửa kiếp (ngọn lửa thiêu đốt thế giới vào thời kỳ thế giới hoại diệt) thiêu đốt, hoặc đã cháy hết; có nơi thấy gió nổi lên; có nơi thanh tịnh, có nơi tạp nhiễm; có nơi hiện ra những cõi không có Phật. Các loài chúng sinh tùy theo nghiệp (hành động tạo tác và sức mạnh quả báo của nó) của mình mà mỗi loài thấy khác nhau. Cũng vậy, cũng vậy, biến đổi vô lượng. Ví như loài quỷ đói bị đói khát bức bách, ở bên bờ sông Hằng, có con thấy nước, có con thấy tro, có con thấy máu mủ, có con thấy phân và nước tiểu dơ bẩn đầy dẫy. Cũng vậy, cũng vậy: hữu tình trong cõi Phật của mình, có kẻ thấy tạp nhiễm, có kẻ thấy thanh tịnh; có kẻ thấy có Phật, có kẻ thấy Phật đã niết-bàn; có kẻ thấy Phật thuyết pháp giữa đại chúng, có kẻ được nghe pháp đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao), có kẻ nghe giảng rộng về đàn ba-la-mật (hạnh bố thí được thực hành trọn vẹn); có kẻ thấy Phật đang đi, có kẻ thấy đang đứng, có kẻ thấy đang ngồi, có kẻ thấy lúc đang ăn; có kẻ thấy thân Phật cao bằng hai người, có kẻ thấy cao bằng bảy người, có kẻ thấy cao một du-thiện-na, có kẻ thấy cao trăm du-thiện-na, có kẻ thấy cao nghìn du-thiện-na; có kẻ thấy ánh sáng chiếu rực như mặt trời mới mọc, có kẻ thấy như trăng rằm tròn sáng giữa trời. Tùy theo nghiệp và việc làm mà thấy khác nhau đủ cách. Có kẻ thấy Phật đã nhập bát-niết-bàn từ lâu xa, có kẻ không hề nghe đến danh hiệu chư Phật. Ví như quỷ đói ở bên bờ sông, có con thấy lửa dữ, có con thấy chuyện khác, có con thấy như thế này.

 "Như hội các Bồ-tát lớn này, mỗi vị ở trong cõi Phật của mình, Phật Bạc-già-phạm hiện hình Bồ-tát. Có vị thấy một cõi Phật bị lửa kiếp thiêu đốt, hoặc đã cháy hết; có vị thấy trong cõi Phật này chúng sinh đầy khắp, Phật hiện ra làm lợi ích. Có Bạc-già-phạm lấy các cõi Phật đưa vào trong một cõi Phật, khiến chúng hiện ra giống nhau. Như người bị bệnh màng che mắt, vì màng che mà không thấy rõ các màu sắc; cũng vậy, cũng vậy, vì thức (cái biết phân biệt) làm nhân duyên nên không thấy rõ các tướng."

 Bấy giờ Bồ-tát Phổ Hiền bảo Đức Tạng: "Phật tử! Nay ta vì ông nói tóm lược pháp tam-ma-địa này. Trong một sát-na, ở khắp mọi nơi, cho đến hết hư không và cõi chúng sinh, trong khoảng một đầu sợi lông có vô lượng vô biên cõi Phật; trong một hạt bụi có các cõi Phật nhiều như số hạt bụi của pháp giới (toàn thể vũ trụ, mọi sự vật hiện tượng); mỗi cõi Phật lại có rất nhiều đường lối oai nghi. Như trong một sát-na, vì lợi ích chúng sinh, có số lượng nhiều như số hạt bụi của mười cõi Phật, thì trong từng niệm từng niệm cũng như vậy, khắp mọi nơi; cho đến chừng nào tất cả chúng sinh còn chưa đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì việc làm lợi ích này không bao giờ dứt. Oai nghi như vậy, đối với vị Phật thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, cho đến tất cả chư Phật ở mười phương, uy đức và thế lực vô lượng vô biên cũng đều như vậy."

 Bấy giờ Bồ-tát Đức Tạng nghe nói như vậy rồi, đối với kho tam-ma-địa này hiểu rõ thông suốt, vào được cảnh giới chư Phật không thể nghĩ bàn, giác ngộ thần thông uy lực của tất cả chư Phật Thế Tôn, và ngay tại chỗ ấy dùng các uy lực khéo léo điều phục vô lượng chúng sinh. Có chúng Bồ-tát nhiều như số cát của trăm sông Hằng giác ngộ pháp tam-ma-địa theo nhiều cách: có vị chứng được nhẫn vị (địa vị an nhiên chấp nhận chân lý, tâm không còn lay động), có vị chứng được các địa (các bậc tu chứng của Bồ-tát, gồm mười bậc). Trong đó, các Bồ-tát Ma-ha-tát như Quán Tự Tại…, ví như bình nước đã đầy đặt giữa trời mưa thì không chứa thêm được một giọt nào nữa; cũng vậy, cũng vậy, các Bồ-tát trụ ở địa thứ mười, các hạnh mầu nhiệm đã tu đều đã viên mãn, từ lâu đã ở trong tam-ma-địa này mà thị hiện Phật sự: trong một sát-na dung chứa được vô lượng kiếp, trong một hạt bụi dung chứa được vô lượng cõi nước, trong một niệm có mặt khắp các cõi Phật, tự nhiên cứu độ vô lượng chúng sinh.

 Bấy giờ đức Bạc-già-phạm trụ trong tam-ma-địa, phóng ra ánh sáng từ tướng bạch hào (sợi lông trắng xoắn ở giữa hai chân mày, một trong ba mươi hai tướng của Phật), tên là Năng Phát Khởi. Ánh sáng ấy chiếu đến các Bồ-tát còn tu hạnh phải dụng công, tuy ở trong mười địa mà vẫn chưa giác ngộ. Nhờ được ánh sáng chạm đến, họ thấy được vô lượng cõi Phật nằm trong khoảng hạt bụi, đầu sợi lông của tất cả cõi Phật. Ngay lúc ấy, khắp hư không có vô lượng vô biên cõi Phật hiện ra, ví như bình lưu ly đựng đầy hạt cải. Cũng vậy, cũng vậy: trong khoảng một phần của một hạt bụi thấy các cõi Phật và Phật Bạc-già-phạm; trong một thân Như Lai hiện ra sắc tướng của tất cả Như Lai; mỗi vị Như Lai có vô lượng danh hiệu; trong một sát-na, ở từng cõi Phật, vì lợi ích từng hữu tình mà tự nhiên thị hiện A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề này. Như viên ngọc như ý đặt trên đầu cây phướn cao, tùy theo chúng sinh mà tự nhiên mưa xuống các thứ châu báu; cũng vậy, cũng vậy, nhờ tất cả Như Lai, A-la-ha (bậc xứng đáng được cúng dường), Tam-miệu-tam-bột-đà (bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp), mà vô lượng chúng sinh tự nhiên được giải thoát. Vì sao? Vì tất cả các nẻo tái sinh đều không bền chắc, như trò ảo thuật, như dương diễm. Như vậy, hữu tình trong các cõi Phật này xen lẫn nhau mà không chướng ngại nhau, như người hiện thần thông thì núi sông, vách đá… rốt cuộc không ngăn cản được.

 Các Bồ-tát ấy thấy uy đức của Phật, mỗi vị tự thân ở trước các Phật Thế Tôn trong tất cả cõi Phật; trong một sát-na, ở chỗ từng vị Như Lai, cúng dường suốt một kiếp, hoặc hai kiếp, ba kiếp, hoặc trăm kiếp, nghìn kiếp, hoặc một sát-na, hoặc một mâu-hô-lật-đa (đơn vị thời gian của Ấn Độ cổ, khoảng bốn mươi tám phút), cúng dường đủ mọi cách. Ở chỗ Như Lai, các vị được nghe nói về ba-la-mật-đa (các hạnh tu đưa sang bờ giác), hoặc được nghe đà-la-ni (những câu chú có năng lực ghi nhớ, gìn giữ điều thiện), hoặc được nghe nói về các địa; thấy thần thông biến hóa của chư Như Lai, đem tất cả các kiếp vào một sát-na, liền khởi ý nghĩ rằng đây là điều khó gặp: "Vì sao Như Lai có uy đức như thế này, trong một niệm hiện ra vô lượng kiếp, và vì để chúng ta sinh căn lành (gốc rễ của điều thiện) mà diễn nói rộng rãi tam-ma-địa Cảnh giới Phật không thể nghĩ bàn — khối công đức do vô lượng kiếp tu hành tạo nên — như thế, khiến chúng ta giác ngộ uy lực như thế, uy đức như thế!"

 Bấy giờ Bồ-tát Đức Tạng hỏi Bồ-tát Phổ Hiền: "Thưa tôn giả! Làm công đức gì mà chứng được tam-ma-địa này? Tu tập bát-nhã (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật) như thế nào? Bố thí như thế nào? Giữ giới như thế nào?"

 Khi ấy Bồ-tát Phổ Hiền bảo: "Phật tử! Ở mười phương, các loài chúng sinh trong tất cả cõi Phật thanh tịnh viên mãn, nơi đó thị hiện vô lượng Phật sự. Các Bồ-tát muốn tích tụ các thứ phúc đức và căn lành thì nên cúng dường Phật, cúng dường Pháp, cúng dường Tăng (Phật, Pháp, Tăng là Tam bảo: đức Phật, giáo pháp của Phật và đoàn thể người tu), hiếu dưỡng cha mẹ, luôn không gián đoạn. Đối với tất cả người nghèo khổ, khốn cùng, côi cút, ăn xin, Bồ-tát đều nên thương xót mà đón nhận, chăm lo; cho đến máu thịt của chính mình cũng tùy trường hợp mà đem cho, đừng sinh lòng keo kiệt. Vì sao? Vì cúng dường Phật thì phúc rất nhiều; hữu tình như vậy được hưởng niềm vui thù thắng, sẽ mau chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Cúng dường Pháp thì sinh các căn lành, trí tuệ tăng trưởng, vì sẽ giác ngộ được sự tự tại đối với các pháp, nên đối với tất cả các pháp đều có thể biết đúng đắn. Cúng dường Tăng thì gieo trồng các căn lành, và vô lượng tư lương (vốn liếng, hành trang tu tập để đi đến giác ngộ) càng thêm dồi dào; nhờ đó Bồ-tát đi cho đến khi thành Phật. Phàm hiếu dưỡng cha mẹ, hoặc tôn giả ổ-ba-đà-da (vị thầy truyền giới, thầy dạy dỗ người xuất gia), hoặc những người khác từng làm ơn cho mình trong vòng sinh tử, đều nên nghĩ đến việc báo ơn, khiến ơn ấy được đáp lại gấp bội. Vì sao? Vì loài hữu tình biết ơn và báo ơn, dù trong vòng sinh tử có lúc tạo tội nghiệp, các căn lành kia rốt cuộc cũng không mất. Cho nên chư Như Lai thường khen ngợi việc báo ơn, quở trách tất cả những kẻ không biết ơn. Bồ-tát làm sao thành tựu vững chắc tất cả căn lành? Nghĩa là có những người nghèo khổ, côi cút…, đối với họ thì tăng trưởng lòng thương xót rộng lớn, dùng pháp nhiếp sự (bốn cách gần gũi, thu phục người: cho của, nói lời dịu dàng, làm việc có ích cho họ, cùng làm việc với họ) mà đón nhận họ. Bậc có phúc đức, người mình mang ơn, người cần được thương xót — đó là ba thứ ruộng (ruộng phúc: đối tượng mà mình gieo việc thiện vào để sinh ra phúc đức) mà bồ-đề của Bồ-tát đạt được ngay trước mắt. Như Lai đã nói: những sự nghiệp các Bồ-tát làm nên, cần phải hiểu rõ rằng ở mỗi thứ ruộng đều gieo các căn lành, rộng lớn thù thắng, thành tựu viên mãn."

 "Lại nữa, Đức Tạng! Các Bồ-tát nên gieo trồng hạt giống rộng lớn, khiến mầm thiện dần dần lớn lên. Tam-ma-địa này là chủ của bồ-đề. Trước hết nên gieo hạt giống trước Phật hoặc trước hình tượng Phật, dùng tràng hoa, hương đốt, hương xoa, hương bột, ca múa, âm nhạc… các thứ phẩm vật như vậy để cúng dường. Rồi nên nghĩ như vầy: 'Như đã nói ở trước, ở khắp mọi nơi, trong khoảng đầu sợi lông và hạt bụi của chư Phật Thế Tôn, không đâu là không thấy uy đức của chư Phật và đại chúng Bồ-tát nhóm họp. Ta ở những nơi ấy, với tâm thanh tịnh, nhớ nghĩ một cách bình đẳng mà cúng dường.' Nghĩa là: pháp tính (bản tính chân thật) của một Như Lai chính là pháp tính của tất cả Như Lai; nếu ta cúng dường một Như Lai thì tất cả Như Lai đều đã được cúng dường. Cúng dường từng vị Như Lai trong vô lượng kiếp cũng vậy, cho đến nhiều kiếp thu vào một sát-na. Nhờ thần lực của Phật mà sinh lòng tin hiểu sâu xa. Bồ-tát ấy gieo hạt giống như vậy, sẽ thành tựu tam-ma-địa rộng lớn Cảnh giới Phật không thể nghĩ bàn. Thiện nam tử, thiện nữ nhân ngày ngày nên cúng dường như vậy. Trước tất cả Phật Bạc-già-phạm, dù chỉ chắp tay một lần, hạt giống cũng tăng trưởng, mầm tam-ma-địa xanh tốt rộng lớn. Nên dùng thi-la (giới hạnh, sự giữ gìn đạo đức), trí tuệ và nguyện lành mầu nhiệm mà tưới cho nó.

 "Lại nữa, các Bồ-tát nên bố thí như vầy: không được lựa chọn người giữ giới hay phá giới, người mình thương hay người mình ghét, người nghèo hay người giàu. Người giàu tuy không cần gì, nhưng người bố thí tự mình được lợi ích. Nên phát khởi nguyện bố thí thù thắng: 'Ta nhất định sẽ thành Phật, cứu độ tất cả chúng sinh. Trong từng sát-na, ở tất cả cõi Phật trong khoảng đầu sợi lông khắp mọi nơi, ta sẽ thành tựu riêng từng cõi một; cho đến trong tất cả hạt bụi nhiều như số hạt bụi của tất cả cõi Phật, bấy nhiêu cõi nước, cho đến hạt bụi của tất cả cõi Phật, ở mỗi nơi ấy ta đều chuyển chính pháp luân. Như nay đức Thế Tôn Tỳ-lô-giá-na Như Lai trong một sát-na dung chứa được tất cả các kiếp, thì ta cũng sẽ tự nhiên, ngay trong từng cõi Phật, thị hiện vô lượng oai nghi, nhiều như số hạt bụi cõi Phật; trong tất cả oai nghi ấy, khiến hữu tình như vậy thoát khỏi mọi khổ, số nhiều như cát sông Hằng, cho đến hết cõi hư không và cõi chúng sinh.'

 "Lại nữa, các Bồ-tát nên giữ giới thanh tịnh; đối với hữu tình phá giới thì khởi lòng thương xót, cứu giúp che chở, không nên chán ghét bỏ rơi họ."

 Bấy giờ Bồ-tát Phổ Hiền bảo Đức Tạng: "Phật tử! Như ông hỏi tu tập bát-nhã như thế nào, ông hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ nói cho ông. Nếu có người ưa cầu bồ-đề vô thượng, muốn chứng tam-ma-địa này, thì nên xa lìa các việc làm hư dối, lời nói ác, ý nghĩ nhiễm ô, phát khởi tâm thanh tịnh, dùng lòng đại bi mà đón nhận chúng sinh. Nên đến tinh xá (chùa, nơi người tu hành cư trú), chiêm ngưỡng tượng Phật rất hiếm có, vi diệu, an trú bất động, thân dát vàng lá hoặc đúc bằng vàng ròng, đủ các tướng tốt, tay chân thân thể đầy đặn; trong vầng hào quang tròn có vô lượng Phật trang sức đẹp đẽ xen nhau bày ra, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) nhập tam-ma-địa. Ngay trước tượng, cung kính lễ lạy, và nghĩ như vầy: 'Ta nghe ở mười phương hiện nay có chư Phật Thế Tôn vô biên vô lượng, như Nhất Thiết Nghĩa Thành Như Lai (tức Phật Thích-ca, danh hiệu nghĩa là bậc thành tựu mọi điều mong cầu), Vô Lượng Thọ Như Lai, Bảo Tràng Như Lai, A-súc-bệ Như Lai (vị Phật ở phương đông), Tỳ-lô-giá-na Như Lai, Bảo Nguyệt Như Lai, Bảo Nhật Như Lai…' Đối với các Ngài sinh lòng tin, vui mừng và tôn trọng rộng lớn. Lại nên khởi ý nghĩ: 'Đây chính là Như Lai', sinh lòng tôn trọng sâu xa, cho đến tự nhiên thấy Ngài hiện ra trước mắt. Ở mọi nơi đều nên quan sát kỹ càng.

 "Suy nghĩ như vậy rồi, đến chỗ vắng vẻ, tâm nhớ nghĩ đúng đắn, giữ hình ảnh ấy ở gần bên mình, xa nhất khoảng một sải tay, chuyên chú nhớ nghĩ, đừng để quên mất. Nếu quên mất thì nên đến xem lại. Khi quán tưởng như vậy, khởi lòng tôn trọng, tưởng như Phật đang hiện ra thật, không nên tưởng đó là hình tượng. Như vậy tự nhiên được thấy mặt chư Phật. Ở nơi ấy nên dùng hương xoa, hương bột, hương đốt, tràng hoa, đi vòng quanh theo chiều bên phải… các thứ phẩm vật như vậy để cúng dường. Do dốc hết tâm giữ gìn như vậy, Phật Bạc-già-phạm tự nhiên hiện ra trước mắt; người ấy thấy được tất cả, nghe được tất cả, vì đã thấu rõ được mọi tâm…, nên nhiều lần quyết định nắm giữ hình tướng ấy. Lại đến chỗ vắng vẻ, tâm niệm không để mất. Nếu là người có phúc đức, trong ba lần bảy ngày (hai mươi mốt ngày) siêng năng tu tập thì sẽ mau chóng thấy chư Phật hiện ra trước mắt. Còn người có tội nghiệp tạo từ đời trước thì không thể thấy được. Nếu vẫn mong cầu, nên khởi lòng tinh tấn, dũng mãnh tu hành, quyết định quán sát. Vì sao? Vì nhờ chú tâm vào một đối tượng duy nhất mà tâm được điều phục; gắng sức chuyên tâm thì hành trang bồ-đề không gì là không thành tựu. Nếu thường hôn trầm (tâm mê mờ, uể oải buồn ngủ), lười biếng, buông lung, thì tự nhiên như vậy, chính mình còn không thể giải thoát, huống gì giải thoát mọi khổ não của tất cả chúng sinh. Điều đó như mặt đất thật là một gánh nặng (?). Nếu như vậy thì đối với con đường thẳng đến bồ-đề cũng không thể siêng năng tu tập. Ví như có người ở giữa biển lớn uống một vốc nước, tức là đã uống nước của tất cả sông ngòi ở châu Thiệm-bộ (cõi đất loài người sinh sống, nằm ở phía nam núi Tu-di). Cũng vậy, cũng vậy: nếu tu tập biển bồ-đề thì tất cả tam-ma-địa, các nhẫn, các địa, các đà-la-ni đều đã được tu tập. Cho nên phải thường siêng năng dũng mãnh, xa lìa buông lung. Suy nghĩ như vậy thì tự nhiên chư Phật hiện ra trước mắt, được thấy chư Phật.

 "Nếu đã thấy, liền nên nghĩ như vầy: 'Cái ta thấy đây là Như Lai hay là hình tượng?' Nếu nhận biết đây là Như Lai hiện ra trước mắt, liền ở chỗ Phật quỳ thẳng, chắp tay, nên nhớ nghĩ như đã nói ở trước: 'Uy đức của chư Phật, nhờ đại uy đức và lòng đại bi mà nay hiện đến trước ta.' Nếu có thể hỏi thì nên thưa thỉnh: 'Cúi mong Thế Tôn vì con giảng nói pháp đại tam-ma-địa Cảnh giới Phật không thể nghĩ bàn.' Đối với điều ấy đừng sinh nghi ngờ; nếu Ngài có nói điều gì thì hãy giữ tâm quyết định. Nếu được nghe, ngay tại chỗ ấy liền viên mãn thành tựu. Còn nếu vì nghiệp chướng (chướng ngại do nghiệp xấu gây ra) đời trước mà không thể thưa thỉnh, thì nên quán sát nhiều cách như vầy: tất cả các pháp như giọt sương, như màng che mắt, như trò ảo thuật, như dương diễm, như bóng trong gương. Như vậy, chư Phật giống như hư không, tự tính bình đẳng, không phải ảo thuật, không phải giấc mộng; nhưng tất cả các pháp thì như ảo thuật, như giấc mộng — nên biết rõ như vậy. Nhờ trí tuệ và lòng bi mà Phật Thế Tôn hiện ra; nay xin Ngài vì con phóng ánh sáng đại bi, khiến khổ não của con đều tiêu diệt. Lại nên suy nghĩ quán sát tính không (bản chất trống rỗng, không có tự thể cố định của mọi sự vật) vi diệu. Khi ấy Thế Tôn từ tướng bạch hào giữa chân mày phóng ra ánh sáng lớn, tên là Thanh Diễm (ngọn lửa xanh), chiếu chạm vào đỉnh đầu người ấy, mọi khổ não đều tiêu diệt. Ngay tại chỗ ấy người ấy được pháp tên là Tỳ-lô-giá-na nhẫn, đều có thể giác ngộ các thứ tam-ma-địa. Đến đêm ngày thứ bảy, Phật Bạc-già-phạm hiện ra trong giấc mộng, thọ ký cho người ấy sẽ đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 "Nếu biết rằng đây là hình tượng, thì nên nghĩ rằng tất cả Như Lai và tất cả chúng sinh cũng như khi thấy hình tượng, không có gì thật để nắm bắt. Cũng vậy, cũng vậy: tất cả Như Lai như ảo thuật, như vật biến hóa, như giấc mộng, như dương diễm. Tự nhiên như vậy, thấy mặt Như Lai cũng như những gì thấy trong mộng, đều không có thật. Cũng vậy, cũng vậy: tất cả Như Lai không sinh mà sinh, không diệt mà diệt, khác với các hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, luôn biến đổi), pháp tính rất sâu, không phải lời nói mà nói được; không đi mà đi, không đến mà đến, không phải thứ mà thức có thể biết; không có ý tưởng về cái tôi, không có ý tưởng về kẻ có mạng sống, không có ý tưởng về hữu tình, không có ý tưởng về kẻ nuôi dưỡng, không có ý tưởng về bổ-đặc-già (cái 'người' được cho là đi từ đời này sang đời khác trong luân hồi), không có ý tưởng về kẻ ăn; không phải là uẩn (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc thân, cảm thọ, tri giác, ý chí hành động, nhận thức), cũng không phải không là uẩn, có vẻ giống tướng của uẩn; mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng của giác quan và sáu thức tương ứng) và mười hai xứ (sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng) rốt ráo hoàn toàn không có, nhưng cũng không khác với chúng. Vì tất cả Phật và tất cả các pháp đều bình đẳng, bình đẳng, cùng một lý, như dương diễm… Tất cả chúng sinh, chư Như Lai và tất cả cõi Phật đều không lìa khỏi tưởng (ý niệm hình dung trong tâm). Tưởng hiện ra như vậy, thức nương theo sắc (hình tướng vật chất); tự tính như vậy, rốt cuộc không hề có sinh. Như Lai đã diệt thức, vì vậy khác với sắc; nên quán sát mà biết rõ. Nếu tất cả các pháp không lìa khỏi tưởng, thì thức chính là Như Lai, dù chỉ khoảng một đầu sợi lông cũng không sai khác, giống như hư không bình đẳng, bình đẳng. Nếu ta phân biệt thì Phật liền hiện ra trước mắt; nếu không phân biệt thì hoàn toàn không thấy gì. Tưởng có thể làm ra Phật; lìa tưởng thì không có. Như vậy, tất cả các pháp trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử) đều không lìa khỏi tâm. Nếu biết rõ tất cả chư Phật và tất cả pháp tính chỉ do tâm mà có, thì được tùy thuận nhẫn (sự chấp nhận thuận theo chân lý), hoặc chứng Hoan Hỉ địa (bậc thứ nhất trong mười bậc tu của Bồ-tát); khi bỏ thân này sang đời khác, sẽ mau chóng sinh về thế giới Diệu Hỉ (cõi nước của Phật A-súc-bệ ở phương đông), hoặc sinh vào cõi Phật thanh tịnh Cực Lạc (cõi nước của Phật A-di-đà ở phương tây), thường được thấy Như Lai, tự thân được phụng sự cúng dường."

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Đức Tạng thưa với Bồ-tát Ma-ha-tát Phổ Hiền: "Phật tử! Nếu có chúng sinh nghe pháp môn này, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng, biên chép, giảng nói rộng rãi, thì được bao nhiêu phúc?" Khi ấy Bồ-tát Phổ Hiền bảo Đức Tạng: "Thiện nam tử, hãy lắng nghe kỹ. Lượng phúc sinh ra từ việc này, ví như có người gom hết tất cả chúng sinh trong ba cõi, khiến họ giải thoát khỏi sinh tử, đắc quả A-la-hán (quả vị cao nhất của người tu Thanh văn, đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh); lại đối với các vị ấy khởi tâm vui mừng thanh tịnh, không chút bực bội phiền não, suốt trăm kiếp dùng áo mặc, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men và đủ thứ phẩm vật để cúng dường; sau khi các vị ấy niết-bàn, lại dựng tháp bằng bảy thứ báu mà cung kính cúng dường — phúc ấy rất nhiều. Nếu có chúng sinh nghe pháp môn này, sinh lòng tin và tôn trọng, cũng không chê bai, lại suốt trăm kiếp tu phạm hạnh (hạnh sống trong sạch, giữ giới, dứt dục) thanh tịnh, trăm kiếp tu nhẫn nhục, trăm kiếp tinh tấn, trăm kiếp tu tĩnh lự (thiền định), thì khối phúc sinh ra không có hạn lượng. Nếu lại có người nghe pháp môn này, sinh lòng tin và tôn trọng, có thể thọ trì đúng đắn, thì sẽ mau thành Phật, phúc còn hơn những người kia."

 Bấy giờ, các Phật Bạc-già-phạm trong tất cả cõi Phật ở mười phương đều hiện thân, khen Bồ-tát Phổ Hiền rằng: "Hay thay, hay thay! Phật tử, đúng như vậy, đúng như vậy, như lời ông nói." Khi ấy đức Thích-ca Mâu-ni Như Lai từ khuôn mặt phóng ra ánh sáng vô lượng màu, chiếu khắp ba cõi, mưa xuống các thứ hoa mầu nhiệm; lại có âm nhạc không ai đánh mà tự vang lên, phát ra tiếng vi diệu khiến lòng vui thích. Lúc ấy mặt đất rung động nhè nhẹ. Từ trong ánh sáng diễn ra vô lượng bài già-đà (bài kệ, thể thơ tụng trong kinh Phật) mầu nhiệm rằng:

 Nếu nghe pháp này, tâm thanh tịnh, / sẽ được các địa, các định, đà-la-ni,

 cùng các nhẫn, tự tại và thần thông mầu nhiệm, / mau chứng quả bồ-đề vô thượng.

 Đời sau sẽ chuyển được bánh xe pháp, / lại giống như bậc Đại Tiên (chỉ đức Phật) thuở trước.

 Trong một sát-na dung chứa nhiều kiếp, / trong một hạt bụi hiện ra các cõi.

 Vô lượng chúng sinh đầy khắp ba cõi, / trong đó buông lung, chịu mọi khổ đau,

 bị tà kiến trói buộc, lạc mất chính đạo; / từng niệm từng niệm cứu độ, không để luống qua.

 Khi Bồ-tát Phổ Hiền nói pháp môn này, nghìn câu-chi trời và người đều được giải thoát mọi khổ não, đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề được không thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu). Bồ-tát Ma-ha-tát Phổ Hiền đối với pháp môn này đã khéo thông suốt, tự mình chứng đắc. Nói kinh này xong, Bồ-tát Ma-ha-tát Đức Tạng cùng các Bồ-tát, trời, người, kiện-đạt-bà, a-tố-la… tất cả thế gian nghe Phật nói đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm theo.

 Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh Bất Tư Nghị Phật Cảnh Giới Phần

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video