# Kinh Thái tử Tu-đại-noa
Kinh Thái tử Tu-đại-noa
Thánh Kiên đời Tây Tần dịch
Kinh Thái tử Tu-đại-noa
Sa-môn (người xuất gia tu hành) Thánh Kiên đời Tây Tần vâng chiếu vua mà dịch
Tôi nghe như vầy (lời ngài A-nan thuật lại điều chính tai mình nghe Phật nói). Một thời, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn, người khai sáng đạo Phật) ở nước Xá-vệ, tại vườn Kỳ-hoàn của ông A-nan-bân-để (tức tinh xá Kỳ Viên do trưởng giả Cấp Cô Độc dâng cúng). Khi ấy có vô số tỳ-kheo (tăng, nam tu sĩ xuất gia), tỳ-kheo-ni (ni, nữ tu sĩ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tu tại gia) và ưu-bà-di (nữ cư sĩ tu tại gia) cùng ở đó. Phật ngồi giữa bốn chúng đệ tử ấy. Bấy giờ Phật mỉm cười, trong miệng phát ra ánh sáng năm màu. A-nan (người thị giả hầu cận Phật) đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa lại áo, chắp tay quỳ thẳng thưa với Phật: "Con hầu Phật đã hơn hai mươi năm, chưa từng thấy Phật cười như hôm nay. Nay Phật đang nghĩ tới các Phật quá khứ, vị lai hay hiện tại chăng? Hẳn là có ý gì riêng, con xin được nghe."
Phật bảo A-nan: "Ta không nghĩ tới các Phật quá khứ, vị lai hay hiện tại. Ta tự nhớ lại việc mình tu hạnh đàn ba-la-mật (pháp tu bố thí đến mức trọn vẹn, cho đi tất cả không tiếc, đưa người tu sang bờ giác ngộ) vào vô số a-tăng-kỳ kiếp về trước (a-tăng-kỳ là con số nhiều không đếm được; kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài) mà thôi." A-nan hỏi Phật: "Việc tu hạnh đàn ba-la-mật là thế nào?"
Phật nói: "Thuở xưa, vào thời quá khứ cách đây không thể đếm được bao nhiêu kiếp, có một nước lớn tên là Diệp-ba. Vua nước ấy hiệu là Thấp-ba, cai trị đất nước theo chánh pháp (đạo lý ngay thẳng), không làm oan uổng dân chúng. Vua có bốn nghìn đại thần, cai quản sáu mươi nước nhỏ và tám trăm làng xóm, có năm trăm con voi trắng lớn. Vua có hai vạn phu nhân mà không có lấy một người con. Vua tự mình cầu khấn các vị thần cùng thần núi, thần sông. Rồi một phu nhân thấy mình có mang. Vua tự chăm lo cho phu nhân, giường nằm, đồ ăn thức uống đều cho thật mềm mại, ngon lành. Đủ mười tháng thì sinh ra thái tử. Hai vạn phu nhân trong cung nghe tin thái tử ra đời, ai nấy đều vui mừng nhảy nhót, sữa tự nhiên chảy ra. Vì thế mà đặt tên thái tử là Tu-đại-noa.
Có bốn bà vú nuôi nấng chăm sóc thái tử: một người cho thái tử bú, một người bế thái tử, một người tắm rửa thái tử, một người đưa thái tử đi chơi. Thái tử đến năm mười sáu tuổi thì việc viết chữ, tính toán, bắn cung, đánh xe cùng các phép lễ nghi, âm nhạc đều thông thạo đầy đủ. Thái tử phụng sự cha mẹ như thờ thần trời. Vua xây riêng cung điện cho thái tử. Từ thuở nhỏ thái tử đã luôn thích bố thí cho người trong thiên hạ, cho cả chim bay thú chạy, mong cho chúng sinh luôn được phúc lành.
Kẻ ngu thì keo kiệt tham lam, không chịu bố thí; ngu mê tự dối mình, chẳng có ích gì cho bản thân. Người trí sống ở đời thì biết bố thí là đức lành. Người bố thí được các Phật quá khứ, vị lai, hiện tại, các Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ không nhờ thầy, sinh vào thời không có Phật và không đi giảng dạy) và các A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử) cùng khen ngợi.
Thái tử dần lớn lên, đại vương cưới vợ cho thái tử. Vợ tên là Mạn-để, là con gái một vị quốc vương, xinh đẹp không ai sánh bằng, mình đeo chuỗi ngọc kết bằng lưu ly (một loại ngọc màu xanh biếc) quý, vàng, bạc và các thứ báu. Thái tử có một con trai và một con gái.
Thái tử tự suy nghĩ, muốn thực hành hạnh đàn ba-la-mật. Thái tử thưa với vua xin ra ngoài dạo xem, vua liền cho phép. Thái tử ra khỏi thành. Thiên vương Thích (tức Đế Thích, vua của các vị trời) xuống trần, hóa làm những người nghèo khổ, điếc, mù, câm, ngọng, ngồi đầy bên đường. Thái tử trông thấy, liền quay xe về cung, rất buồn rầu không vui. Vua hỏi thái tử: "Con đi chơi về, sao lại không vui?" Thái tử thưa: "Con vừa đi dạo, thấy những người nghèo khổ, điếc, mù, câm, ngọng, vì thế mà buồn rầu. Con muốn xin vua cha một điều ước, không biết đại vương có bằng lòng chăng?" Vua đáp: "Con muốn ước điều gì? Con muốn xin gì cũng được, ta không trái ý con."
Thái tử nói: "Con mong được đem hết châu báu trong kho trong cung của đại vương bày ra ngoài bốn cửa thành và giữa chợ để bố thí, ai xin gì cũng không trái ý người." Vua bảo thái tử: "Con muốn gì cứ làm, ta không trái ý con." Thái tử liền sai các quan hầu cận chở châu báu đặt ra ngoài bốn cửa thành và giữa chợ để bố thí, người ta muốn gì cứ lấy, không trái ý ai. Khắp tám phương trên dưới không ai không nghe biết công đức của thái tử. Dân chúng bốn phương xa, có người từ trăm dặm đến, có người từ nghìn dặm đến, có người từ ngoài vạn dặm đến. Ai muốn ăn thì cho ăn, ai muốn áo thì cho áo, ai muốn vàng bạc châu báu thì tùy ý cho, muốn gì được nấy, không trái ý ai.
Bấy giờ có một nước thù địch nghe tin thái tử thích bố thí, ai xin gì cũng không trái ý, liền họp các quan cùng các đạo sĩ (người tu hành) lại bàn rằng: "Vua nước Diệp-ba có một con voi trắng đi trên hoa sen, tên là Tu-đàn-diên, khỏe mạnh, giỏi đánh trận. Mỗi lần giao chiến với các nước, con voi ấy luôn thắng. Ai có thể đến xin nó?" Các quan đều nói: "Không ai đi mà xin được đâu." Trong đó có tám đạo sĩ thưa với vua: "Chúng tôi có thể đến xin. Xin cấp cho chúng tôi lương ăn đi đường." Vua liền cấp cho, lại bảo: "Ai lấy được voi, ta sẽ trọng thưởng."
Tám đạo sĩ liền chống gậy lên đường, vượt xa núi sông đến nước Diệp-ba. Đến cửa cung thái tử, họ cùng chống gậy, co một chân, đứng quay mặt vào cửa. Người giữ cửa vào thưa với thái tử: "Ngoài cửa có các đạo sĩ, ai cũng chống gậy, co một chân đứng đó, tự nói rằng cố ý từ xa đến muốn xin một thứ." Thái tử nghe vậy, vô cùng vui mừng, liền ra đón, đến trước mặt làm lễ, như con gặp cha, rồi hỏi han: "Các ngài từ đâu đến? Đi đường có vất vả lắm không? Muốn xin gì mà lại co một chân đứng thế?"
Tám đạo sĩ nói: "Chúng tôi nghe thái tử thích bố thí, ai xin gì cũng không trái ý. Danh tiếng thái tử vang khắp tám phương, lên tới trời xanh, xuống tới suối vàng (cõi âm dưới đất). Đức bố thí của thái tử công lớn không lường được, xa gần đều ca tụng, ai cũng nghe biết. Người ta nói về thái tử quả thật không sai. Nay thái tử là con của bậc trời người, lời bậc trời người nói ra thì trọn không dối. Nay nếu thái tử thật có thể bố thí không trái ý người, chúng tôi xin thái tử con voi trắng đi trên hoa sen."
Thái tử liền dẫn họ vào chuồng voi, bảo chọn lấy một con mà đi. Tám đạo sĩ nói: "Chúng tôi chỉ muốn đúng con voi trắng đi trên hoa sen tên là Tu-đàn-diên." Thái tử nói: "Con voi trắng lớn này là con vua cha ta yêu quý nhất. Vua coi voi trắng chẳng khác gì coi ta, không thể cho các ngài được. Nếu cho các ngài thì ta mất lòng vua cha, có khi vua vì con voi này mà đuổi ta ra khỏi nước."
Thái tử liền tự nghĩ: "Trước kia ta đã có lời nguyện: hễ bố thí thì không trái ý người. Nay không cho thì trái với lòng mình lúc đầu. Nếu không đem con voi này bố thí, thì làm sao đạt được tâm vô thượng bình đẳng độ (chí nguyện đạt tới giác ngộ cao nhất, cứu độ hết thảy chúng sinh một cách bình đẳng)? Phải cho họ, để thành tựu tâm vô thượng bình đẳng độ của ta."
Thái tử nói: "Vâng, rất tốt, xin đem cho các ngài." Liền sai người hầu thắng yên vàng cho voi rồi mau dắt ra. Thái tử tay trái cầm nước rửa tay cho đạo sĩ (nghi thức khi trao tặng), tay phải dắt voi trao cho họ. Tám người được voi liền chú nguyện (đọc lời cầu chúc phúc lành) cho thái tử. Chú nguyện xong, họ cùng cưỡi voi trắng vui mừng ra đi.
Thái tử bảo các đạo sĩ: "Các ngài hãy đi cho nhanh. Nếu vua biết, có thể sai người đuổi theo cướp lại." Tám đạo sĩ liền vội vã ra đi. Các quan trong nước nghe tin thái tử đem voi trắng bố thí cho nước thù, ai cũng hoảng sợ, té từ trên giường xuống, buồn rầu không vui, nghĩ rằng: "Nước nhà chỉ cậy vào con voi này để đánh lui nước địch mà thôi."
Các quan đều đến tâu vua: "Thái tử đã đem con voi báu dùng để đánh lui giặc của nước ta bố thí cho nước thù." Vua nghe vậy sững sờ. Các quan lại tâu: "Nay đại vương sở dĩ có được thiên hạ là nhờ có con voi này. Sức con voi này hơn sức sáu mươi con voi khác, vậy mà thái tử đem cho nước thù. E rằng sẽ mất nước, biết làm sao đây? Thái tử cứ tùy ý bố thí như thế, kho trong cung ngày một trống rỗng. Chúng thần e rằng cả nước cùng vợ con của đại vương rồi cũng bị đem cho người ta hết." Vua nghe lời ấy càng không vui.
Vua gọi một vị quan đến hỏi: "Thái tử thật đã đem voi trắng cho nước thù sao?" Quan đáp: "Quả thật đã cho rồi." Vua nghe vậy càng kinh hãi, té từ trên giường xuống, ngất đi không biết gì. Phải lấy nước lạnh vẩy vào hồi lâu vua mới tỉnh lại. Hai vạn phu nhân cũng đều không vui.
Vua cùng các quan bàn: "Phải xử thái tử thế nào?" Có một vị quan nói: "Chân bước vào chuồng voi thì phải chặt chân, tay dắt voi thì phải chặt tay, mắt nhìn voi thì phải móc mắt." Có người lại nói: "Phải chém đầu." Các quan cùng bàn, mỗi người nói như vậy. Vua nghe những lời này hết sức buồn rầu, bảo các quan: "Con ta rất mến đạo, thích bố thí cho người, sao lại có thể cấm đoán giam giữ nó?"
Trong đó có một vị đại thần cho rằng các quan bàn như thế là không đúng: "Vua chỉ có một người con này, hết mực yêu quý, sao lại muốn hình phạt hủy hoại thân thể, nảy ra cái tâm ấy?" Vị đại thần tâu vua: "Thần cũng không dám để đại vương cấm đoán giam giữ thái tử. Chỉ nên đuổi ra khỏi nước, cho ở nơi đồng nội núi rừng chừng mười hai năm, để thái tử biết hổ thẹn."
Vua liền theo lời vị đại thần này, sai sứ gọi thái tử đến hỏi: "Con đã đem voi trắng cho nước thù phải không?" Thái tử thưa: "Quả thật con đã cho rồi." Vua hỏi: "Nay vì cớ gì con đem voi trắng của ta cho nước thù mà không thưa với ta?" Thái tử thưa: "Trước đây con đã cùng vua cha giao ước rằng: mọi sự bố thí đều không trái ý người. Vì thế con không thưa với vua cha." Vua nói: "Điều giao ước trước kia là nói về châu báu, voi trắng có dính dáng gì?" Thái tử đáp: "Những thứ ấy đều là của cải của vua cha, sao riêng voi trắng lại không nằm trong số đó?"
Vua bảo thái tử: "Mau ra khỏi nước! Ta đày con đến núi Đàn-đặc mười hai năm." Thái tử thưa với vua: "Con không dám trái lệnh dạy của đại vương. Xin cho con được bố thí thêm bảy ngày nữa để tỏ tấm lòng nhỏ mọn, rồi mới ra khỏi nước." Vua nói: "Chính vì con bố thí quá mức, làm trống rỗng kho báu của nước ta, làm mất báu vật đánh giặc của ta, nên ta mới đuổi con. Không được ở lại bố thí bảy ngày nữa. Mau đi ngay, ta không cho phép." Thái tử thưa: "Con không dám trái lệnh dạy của đại vương. Nay con có của riêng, xin được đem bố thí cho hết rồi mới đi, không dám làm phiền đến tài sản châu báu của nhà nước nữa."
Hai vạn phu nhân cùng đến chỗ vua, xin cho thái tử ở lại bố thí bảy ngày rồi mới đuổi ra khỏi nước. Vua liền chấp thuận. Thái tử bèn sai người hầu báo khắp bốn phương xa: ai muốn được của cải thì đều đến cửa cung, muốn gì được nấy. (Người ta có của cải cũng không thể giữ mãi, rồi cũng sẽ hư hoại tan mất.) Dân chúng bốn phương đều kéo đến cửa cung. Thái tử bày cơm nước đãi họ, bố thí châu báu cho tùy ý mang đi. Bảy ngày thì của cải hết sạch, người nghèo trở nên giàu có, muôn dân vui mừng.
Thái tử bảo vợ: "Nàng mau dậy nghe ta nói. Đại vương nay đuổi ta đến núi Đàn-đặc mười hai năm." Vợ nghe thái tử nói, sửng sốt đứng bật dậy thưa: "Thái tử có lỗi gì mà vua đến nỗi như vậy?" Thái tử đáp: "Vì ta bố thí quá mức, làm trống rỗng kho báu của nước, lại đem con voi trắng mạnh mẽ cho nước thù. Vua và các quan hầu cận vì cớ ấy mà giận, cùng nhau đuổi ta đi."
Mạn-để nói: "Mong cho đất nước giàu đủ dư dật, mong đại vương cùng các quan hầu cận, quan lại, dân chúng lớn nhỏ được giàu sang vui vẻ không cùng. Chúng ta chỉ cần cố gắng cùng nhau vào núi siêng năng cầu đạo mà thôi."
Thái tử nói: "Người ở trong núi, nơi đáng sợ hãi, khó mà giữ được lòng. Hổ sói thú dữ thật đáng sợ. Nàng quen được nuông chiều sung sướng, làm sao chịu nổi? Nàng ở trong cung, áo thì mềm mại, ở thì có màn trướng, ăn uống ngon ngọt, miệng thích gì có nấy. Nay ở trong núi, nằm thì trên đệm cỏ, ăn thì trái cây, dưa quả, nàng làm sao vui được? Lại thêm nhiều gió mưa, sấm chớp, sương mù, khiến người dựng tóc gáy. Lạnh thì rét buốt, nóng thì nóng như thiêu. Giữa cây rừng không có chỗ nương tựa, lại thêm dưới đất có gai góc, sỏi đá, sâu bọ độc. Nàng làm sao chịu nổi?"
Mạn-để nói: "Thiếp cần gì áo mềm, màn trướng, đồ ăn ngon ngọt này mà phải xa lìa thái tử? Thiếp trọn không thể xa cách người. Nhất định thiếp phải theo thái tử mà đi. Vua thì lấy cờ phướn làm dấu hiệu, lửa thì lấy khói làm dấu hiệu, đàn bà thì lấy chồng làm dấu hiệu (ý nói người vợ lấy chồng làm chỗ nương tựa, làm danh phận của mình). Thiếp chỉ cậy vào thái tử mà thôi. Thái tử là trời của thiếp (là chỗ nương tựa trọn đời). Khi thái tử còn ở trong nước bố thí cho người bốn phương, thiếp thường cùng thái tử làm việc ấy. Nay thái tử đi xa, nếu có người đến xin, thiếp biết trả lời thế nào? Khi nghe có người đến tìm thái tử, thiếp chắc hẳn sẽ đau lòng mà chết, còn ngờ gì nữa."
Thái tử nói: "Ta thích bố thí, không trái ý người. Nếu có người đến xin ta con trai, đòi con gái, ta không thể không cho. Nếu nàng không thuận theo lời ta, sẽ làm rối loạn tâm lành của ta, thì nàng không cần phải đi." Mạn-để nói: "Thiếp xin thuận theo thái tử, người muốn bố thí gì cứ bố thí, đừng lơi lỏng. Bố thí trên đời chưa có ai như thái tử." Thái tử nói: "Nàng làm được như vậy thì rất tốt."
Thái tử cùng vợ và hai con đến chỗ mẹ để từ biệt ra đi. Thái tử thưa với mẹ: "Xin mẹ hãy thường khuyên can đại vương cai trị đất nước theo chánh pháp, đừng làm điều tà vạy, oan uổng dân chúng." Mẹ nghe thái tử từ biệt như vậy, xúc động đau thương, nói với người bên cạnh: "Thân ta như đá, lòng ta như sắt cứng. Ta hầu hạ đại vương chưa từng có lỗi, nay chỉ có một đứa con mà nó bỏ ta đi, lòng ta sao có thể không vỡ nát mà chết? Con ở trong bụng như lá cây, ngày đêm lớn lên. Nuôi con vừa lớn thì nó bỏ ta mà đi. Các phu nhân hẳn sẽ hả hê, đại vương ta sẽ chẳng còn kính trọng ta nữa. Nếu trời không trái lời nguyện của ta, xin cho con ta sớm trở về nước." Thái tử cùng vợ và hai con đều làm lễ cha mẹ, rồi từ đó ra đi.
Hai vạn phu nhân mỗi người đem một xâu ngọc trai tặng thái tử. Bốn nghìn đại thần làm hoa bằng thất bảo (bảy thứ báu như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, mã não, ngọc đỏ) dâng lên thái tử. Thái tử từ cung giữa đi ra cửa thành phía bắc, đem hết ngọc và hoa thất bảo bố thí cho dân chúng bốn phương, chỉ chốc lát đã hết sạch. Quan lại dân chúng lớn nhỏ mấy nghìn vạn người tiễn đưa thái tử đều thầm bàn tán: "Thái tử là người tốt, là vị thần của đất nước. Cha mẹ sao lại có thể đuổi người con quý báu như thế?" Những người đứng xem đều tiếc thương.
Thái tử ngồi dưới gốc cây ngoài thành, từ tạ những người đến tiễn: "Các vị có thể trở về từ đây." Quan lại dân chúng lớn nhỏ rơi nước mắt quay về. Thái tử cùng vợ và hai con lên xe, tự mình đánh xe ra đi.
Đi đã xa, dừng nghỉ dưới gốc cây, có một Bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ, chuyên lo việc tế lễ ở Ấn Độ xưa) đến xin ngựa. Thái tử liền tháo ngựa khỏi xe mà cho. Đặt hai con lên xe, vợ đẩy phía sau, thái tử tự mình vào giữa càng xe đi bộ kéo xe mà đi. Vừa đi thêm một đoạn, lại gặp một Bà-la-môn đến xin xe, thái tử liền đem xe cho. Vừa đi thêm một đoạn, lại gặp một Bà-la-môn đến xin. Thái tử nói: "Không phải ta tiếc gì với ngài, nhưng của cải ta đã hết sạch rồi." Bà-la-môn nói: "Không có của cải thì cho tôi áo trên người." Thái tử liền cởi áo quý cho, rồi mặc một chiếc áo cũ. Vừa đi thêm một đoạn, lại gặp một Bà-la-môn đến xin, thái tử đem áo quần của vợ cho. Đi thêm nữa, lại gặp một Bà-la-môn đến xin, thái tử đem áo quần của hai con cho.
Thái tử bố thí xe ngựa, tiền của, áo mặc chăn đắp đã hết sạch, mà chưa hề có chút hối tiếc nào, dù nhỏ bằng sợi lông. Thái tử tự cõng con trai, vợ cõng con gái, đi bộ ra đi. Thái tử cùng vợ và hai con nét mặt hòa vui, cùng nhau vào núi.
Núi Đàn-đặc cách nước Diệp-ba hơn sáu nghìn dặm. Càng lúc càng xa nước, đi giữa đầm hoang, rất khổ vì đói khát. Thiên vương Thích của cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai trong cõi Dục, ở trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích làm vua) liền ở giữa đầm hoang hóa ra thành quách, phố chợ, đường sá ngõ xóm, đàn hát, áo quần, đồ ăn thức uống. Có người trong thành ra đón thái tử: "Xin hãy ở lại đây ăn uống vui chơi." Vợ nói với thái tử: "Đi đường mệt mỏi quá, có thể dừng nghỉ ở đây chăng?" Thái tử nói: "Vua cha đày ta đến núi Đàn-đặc. Nếu ở lại đây là trái lệnh vua cha, không phải là con hiếu." Liền ra khỏi thành. Ngoảnh lại nhìn thì tòa thành bỗng biến mất.
Lại đi tiếp đến núi Đàn-đặc. Dưới núi có một dòng nước lớn, sâu không lội qua được. Vợ nói với thái tử: "Hãy tạm dừng ở đây, chờ nước rút rồi hãy qua." Thái tử nói: "Vua cha đày ta đến núi Đàn-đặc. Nếu dừng lại ở đây là trái lời vua cha dạy, không phải là con hiếu." Thái tử liền nhập từ tâm tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú vào lòng từ bi thương yêu muôn loài). Giữa dòng nước liền hiện ra một ngọn núi lớn chắn ngang dòng nước. Thái tử cùng vợ vén áo lội qua.
Qua rồi, thái tử liền nghĩ: "Nếu cứ thế mà đi, nước sẽ tràn ngập giết hại dân chúng cùng các loài sâu bọ bay và bò." Thái tử liền quay lại nói với dòng nước: "Hãy chảy lại như cũ. Nếu có ai muốn đến chỗ ta, đều hãy cho họ qua được." Thái tử vừa nói xong, nước liền chảy lại như cũ.
Đi tới núi Đàn-đặc, thái tử thấy núi cao chót vót, lởm chởm hiểm trở, cây cối um tùm, trăm loài chim hót vang, suối chảy ao trong, nước ngon quả ngọt, vịt trời, ngỗng trời, chim giao tinh, chim trả, uyên ương cùng nhiều loài lạ khác. Thái tử nói với vợ: "Hãy xem trong núi này cây cối cao tới trời mà không cây nào gãy đổ. Ta sẽ uống suối ngon này, ăn trái ngọt này. Mà trong núi này cũng có người học đạo." Thái tử vào núi, chim thú trong núi đều rất vui mừng, ra đón thái tử.
Trên núi có một đạo nhân (người tu đạo) tên là A-châu-đà, năm trăm tuổi, có đức hạnh tuyệt diệu. Thái tử làm lễ, lui ra đứng một bên, thưa: "Nay trong núi này, chỗ nào có trái ngọt, nước suối tốt, có thể ở được?" A-châu-đà nói: "Núi này khắp nơi đều là đất phúc, chỗ nào cũng ở được." Đạo nhân lại nói: "Nay trong núi này là nơi thanh tịnh, sao ngài lại đem vợ con đến mà muốn học đạo?"
Thái tử chưa kịp đáp, Mạn-để liền hỏi đạo nhân: "Ngài học đạo ở đây đã bao nhiêu năm?" Đạo nhân đáp: "Ta ở trong núi này đã bốn năm trăm năm." Mạn-để nói: "Người còn chấp có 'ta', có 'người' (còn phân biệt mình với người khác, còn bám vào cái tôi), thì bao giờ mới đắc đạo? Dù ở lâu trong núi cũng chẳng khác gì cây cối. Người không chấp có 'ta', có 'người' thì mới có thể đắc đạo." Đạo nhân nói: "Ta thật không biết điều này."
Thái tử liền hỏi đạo nhân: "Ngài có từng nghe nói về thái tử Tu-đại-noa của vua nước Diệp-ba không?" Đạo nhân nói: "Ta đã nghe nhiều lần, chỉ chưa từng gặp." Thái tử nói: "Ta chính là thái tử Tu-đại-noa." Đạo nhân hỏi: "Thái tử cầu điều gì?" Thái tử đáp: "Tôi muốn cầu đạo Ma-ha-diễn (đạo Đại thừa, con đường lớn vừa tự giác ngộ vừa cứu độ tất cả chúng sinh)." Đạo nhân nói: "Công đức của thái tử như thế thì chẳng bao lâu sẽ đạt được đạo Ma-ha-diễn. Khi thái tử đạt được đạo vô thượng chánh chân (sự giác ngộ cao nhất, chân chính tuyệt đối, tức là thành Phật), ta xin làm đệ tử thần túc (đệ tử có thần thông, đi lại biến hóa tự tại) bậc nhất."
Đạo nhân liền chỉ chỗ cho thái tử ở. Thái tử bèn theo cách của đạo nhân, búi tóc bện đầu, lấy nước suối, trái cây, dưa quả làm đồ ăn uống, rồi lấy củi gỗ làm một túp lều cỏ nhỏ, lại làm cho Mạn-để và hai con nhỏ mỗi người một túp lều cỏ, tất cả là ba túp lều cỏ. Con trai tên là Gia-lợi, bảy tuổi, mặc áo cỏ, theo cha ra vào. Con gái tên là Kế-noa-diên, sáu tuổi, mặc áo da hươu, theo mẹ ra vào.
Chim thú trong núi đều vui mừng quấn quýt bên thái tử. Thái tử vừa ở một đêm, các ao cạn trong núi đều tuôn ra nước suối, cây khô đều trổ hoa ra lá, các loài sâu độc thú dữ đều tiêu mất, những loài vốn ăn thịt lẫn nhau đều tự ăn cỏ, các loại cây ăn quả tự nhiên tươi tốt, trăm loài chim ríu rít hòa nhau hót vang.
Mạn-để lo việc đi hái quả để nuôi thái tử và hai con. Hai con cũng rời cha mẹ, ra bên bờ nước chơi đùa với chim thú, có khi ngủ lại ở đó. Một lần, cậu con trai Gia-lợi cưỡi lên lưng sư tử đùa chơi. Sư tử nhảy chồm lên, Gia-lợi ngã xuống đất, mặt bị thương chảy máu. Một con khỉ liền lấy lá cây lau máu trên mặt cậu, rồi dắt ra bờ nước lấy nước rửa cho. Thái tử đang ngồi, từ xa trông thấy, nói: "Cầm thú mà cũng có lòng thương như người (?)."
Bấy giờ ở nước Cưu-lưu có một Bà-la-môn nghèo khổ, bốn mươi tuổi mới lấy vợ. Người vợ rất xinh đẹp. Còn Bà-la-môn có mười hai điểm xấu xí: thân mình đen như sơn, trên mặt ba chỗ lõm hốc hác, mũi tẹt dí (?), hai mắt lại xanh lè, mặt nhăn nheo, môi trề, nói năng lắp bắp, bụng to phưỡn, mông lồi, chân lại cong queo, đầu thì trọc lốc (?), hình dạng giống như quỷ. Người vợ ghét nhìn thấy, nguyền rủa mong cho hắn chết.
Người vợ đi múc nước, gặp mấy chàng trai trẻ chế nhạo chồng mình, trêu chọc nàng, hỏi: "Cô xinh đẹp tuyệt trần, sao lại đi làm vợ người như thế?" Người vợ nói với đám trai trẻ: "Lão già ấy đầu bạc như sương đọng trên cây. Sáng tối tôi chỉ mong lão chết, nhưng chẳng biết làm sao, lão cứ không chịu chết." Người vợ bèn xách nước vừa đi vừa khóc, về nói với chồng: "Tôi vừa đi múc nước, bọn trai trẻ cùng nhau trêu chọc tôi. Ông phải kiếm cho tôi đầy tớ. Tôi có đầy tớ thì không phải tự đi múc nước nữa, người ta cũng không còn cười tôi nữa."
Người chồng nói: "Ta nghèo khổ cùng cực, biết lấy đâu ra đầy tớ?" Người vợ nói: "Nếu ông không kiếm đầy tớ cho tôi, tôi sẽ bỏ đi, không ở chung nữa." Người vợ lại nói: "Tôi thường nghe thái tử Tu-đại-noa vì bố thí quá mức nên bị vua cha đày đến núi Đàn-đặc. Thái tử có một con trai một con gái, ông có thể đến đó mà xin." Người chồng nói: "Núi Đàn-đặc cách đây hơn sáu nghìn dặm, ta xưa nay chưa từng đi đường núi, biết tìm ở đâu?" Người vợ nói: "Ông không đi kiếm đầy tớ cho tôi, tôi sẽ tự cắt cổ chết." Người chồng nói: "Thà để ta chết chứ không muốn để nàng chết." Người chồng lại nói: "Nàng muốn ta đi thì phải chuẩn bị lương ăn đi đường cho ta." Người vợ nói: "Cứ đi đi, chẳng có lương ăn nào cả." Bà-la-môn tự lo lương ăn, rồi lên đường ra đi.
Thế là Bà-la-môn đi thẳng đến nước Diệp-ba. Đến ngoài cửa cung vua, hỏi người giữ cửa: "Thái tử Tu-đại-noa nay ở đâu?" Người giữ cửa liền vào tâu vua: "Ngoài cửa có một Bà-la-môn đến hỏi tìm thái tử." Vua nghe có người tìm thái tử, trong lòng vừa đau xót vừa giận, nói: "Chính vì bọn này mà ta phải đuổi thái tử của ta. Nay kẻ này lại đến nữa sao?" Vua bèn tự nói lời ví dụ: "Như lửa đang tự cháy hừng hực mà lại thêm củi vào. Nay ta buồn rầu như lửa đang cháy, người ta đến hỏi thái tử như thêm củi vào lửa."
Bà-la-môn nói: "Tôi từ phương xa đến, nghe danh thái tử lên tới trời xanh, xuống tới suối vàng; thái tử bố thí không trái ý người, nên từ xa đến mong được chút gì." Vua nói: "Thái tử một mình ở chốn núi sâu, rất nghèo khổ, lấy gì cho ngài?" Bà-la-môn nói: "Thái tử dù không có gì, tôi cũng quý được gặp mặt." Vua liền sai người chỉ đường cho.
Bà-la-môn liền đi đến núi Đàn-đặc. Đến bờ dòng nước lớn, chỉ cần nghĩ tới thái tử là liền qua được. Bà-la-môn vào trong núi, gặp một người thợ săn, hỏi: "Ông ở trong núi, có thấy thái tử Tu-đại-noa không?" Người thợ săn vốn biết thái tử vì bố thí cho các Bà-la-môn mà bị đày vào núi, liền bắt Bà-la-môn trói vào cây, lấy roi quất, thân thể rách nát cả, mắng rằng: "Ta muốn bắn vào bụng mày, ăn thịt mày. Mày hỏi thái tử làm gì?"
Bà-la-môn tự nghĩ: "Nay ta sẽ bị gã này giết chăng? Phải nói một lời dối mới được." Bèn nói: "Ông không nên hỏi ta trước sao?" Người thợ săn hỏi: "Mày muốn nói gì?" Bà-la-môn nói: "Vua cha nhớ thương muốn gặp thái tử, nên sai tôi đến tìm gọi thái tử về nước." Người thợ săn liền cởi trói thả ra, xin lỗi rằng: "Thật tình tôi không biết." Rồi chỉ chỗ thái tử ở cho.
Bà-la-môn liền đến chỗ thái tử. Thái tử từ xa trông thấy Bà-la-môn đến, rất vui mừng, ra đón làm lễ, hỏi han: "Ngài từ đâu đến? Đi đường có mệt mỏi lắm không? Ngài cần gì?" Bà-la-môn nói: "Tôi từ phương xa đến, toàn thân đau nhức, lại rất đói khát." Thái tử liền mời Bà-la-môn vào ngồi, đem trái cây, dưa quả, nước uống đặt trước mặt. Bà-la-môn uống nước ăn quả xong, liền nói với thái tử: "Tôi là người nước Cưu-lưu. Đã lâu nghe danh thái tử thích bố thí, tiếng vang khắp mười phương. Tôi rất nghèo khổ, muốn xin thái tử một thứ."
Thái tử nói: "Không phải ta tiếc gì với ngài, nhưng mọi thứ ta có đã đem cho hết, không còn gì để cho ngài." Bà-la-môn nói: "Nếu không có đồ vật gì, xin cho tôi hai đứa con để làm đầy tớ sai bảo, có thể nuôi tôi lúc tuổi già." Nói như vậy đến ba lần. Thái tử nói: "Ngài đã cố ý từ xa đến, muốn xin con trai con gái của ta, sao có thể không cho?"
Lúc ấy hai đứa trẻ đang đi chơi. Thái tử gọi hai con đến bảo: "Bà-la-môn từ xa đến xin các con, cha đã hứa cho rồi, các con hãy theo ông ấy mà đi." Hai đứa trẻ chạy nép vào nách cha, nước mắt tuôn rơi, nói: "Chúng con đã thấy Bà-la-môn nhiều lần, chưa từng thấy ai như người này. Đây không phải là Bà-la-môn, mà là quỷ. Nay mẹ con đi hái quả chưa về, mà cha đem chúng con cho quỷ làm đồ ăn, chắc chắn sẽ chết, không còn nghi ngờ gì nữa. Lát nữa mẹ con về tìm chúng con không thấy, sẽ như bò mẹ đi tìm con bê." Rồi khóc lóc gào thét buồn rầu.
Thái tử nói: "Cha đã hứa rồi, làm sao thôi được. Đây là Bà-la-môn, không phải là quỷ, nhất định không ăn thịt các con đâu. Các con cứ đi theo đi." Bà-la-môn nói: "Tôi muốn lên đường ngay. E rằng mẹ chúng về thì không đi được nữa. Ngài đem tâm lành mà cho tôi, mẹ chúng về sẽ làm hỏng ý tốt của ngài." Thái tử đáp: "Từ khi sinh ra đến nay, ta bố thí chưa từng hối tiếc."
Thái tử liền lấy nước rửa tay cho Bà-la-môn, dắt hai con trao cho ông ta. Mặt đất vì thế mà rung chuyển. Hai đứa trẻ không chịu đi theo, quay lại trước mặt cha quỳ thẳng nói: "Kiếp trước chúng con có tội gì mà nay lại gặp khổ này, là dòng giống quốc vương mà phải làm đầy tớ cho người? Chúng con xin sám hối với cha, mong nhờ nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện tạo nên kết quả) này mà tội diệt phúc sinh, đời đời không còn gặp cảnh này nữa." Thái tử bảo hai con: "Mọi ân tình yêu thương trong thiên hạ rồi đều phải chia lìa. Tất cả đều vô thường (không có gì tồn tại mãi, luôn đổi thay tan hoại), làm sao giữ mãi được? Khi cha đạt được đạo vô thượng bình đẳng (giác ngộ cao nhất, cứu độ tất cả chúng sinh như nhau), tự khắc sẽ cứu độ các con."
Hai đứa trẻ nói với cha: "Xin cha nói lời từ biệt với mẹ giúp chúng con. Nay vĩnh biệt rồi, giận vì không được gặp mặt từ biệt. Tự chúng con có tội từ kiếp trước nên phải chịu khổ này. Thương mẹ mất chúng con sẽ đau buồn khổ sở."
Bà-la-môn nói: "Tôi đã già lại yếu, hai đứa nhỏ sẽ bỏ tôi chạy về với mẹ chúng, tôi làm sao bắt được? Ngài phải trói chúng lại giao cho tôi." Thái tử liền nắm tay hai con quặt ra sau, để Bà-la-môn tự trói, buộc liền vào nhau, ông ta cầm chung một đầu dây. Hai đứa trẻ không chịu đi theo, ông ta lấy roi quất, máu chảy xuống đất. Thái tử thấy vậy, nước mắt rơi xuống đất, mặt đất vì thế mà sôi lên. Thái tử cùng các chim thú đều tiễn hai đứa trẻ đến khi không còn trông thấy mới quay về. Các chim thú đều theo thái tử, về đến chỗ hai đứa trẻ thường chơi thì kêu khóc, lăn lộn, tự quật mình xuống đất.
Bà-la-môn dẫn thẳng hai đứa trẻ đi. Hai đứa trẻ dọc đường lấy dây quấn vào cây, không chịu đi, mong mẹ đến. Bà-la-môn lấy roi quất. Hai đứa trẻ nói: "Đừng đánh chúng con nữa, chúng con tự đi." Rồi ngửa mặt lên trời kêu: "Thần núi, thần cây, xin một lần thương xót chúng con! Nay chúng con phải đi xa làm đầy tớ cho người, không được gặp mẹ từ biệt. Xin hãy báo cho mẹ con bỏ quả lại mau về gặp chúng con."
Người mẹ ở trong núi thấy dưới chân trái ngứa ngáy, mắt phải lại giật, hai bầu vú sữa chảy ra. Bà tự nghĩ: "Chưa từng có điềm lạ như vậy. Cần gì đến chỗ quả này nữa, nên về xem các con ta có chuyện gì chăng." Nên bỏ quả lại mà về.
Lúc ấy, Thiên vương Thích của cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai) biết thái tử đã đem con cho người, sợ vợ thái tử làm hỏng tâm lành của thái tử, liền hóa làm sư tử ngồi chắn giữa đường. Người vợ nói với sư tử: "Ngươi là vua trong loài thú, ta cũng là con của vua trong loài người, cùng ở trong núi này. Xin ngươi tránh một chút cho ta đi qua. Ta có hai con còn nhỏ dại, từ sáng đến giờ chưa có gì ăn, đang trông chờ ta." Sư tử biết Bà-la-môn đã đi xa, mới đứng dậy tránh đường cho bà đi qua.
Người vợ về thấy thái tử ngồi một mình, không thấy hai con. Bà tự vào lều cỏ của mình tìm, không thấy; lại đến lều của các con tìm, không thấy; đến bờ nước nơi các con thường chơi, cũng không thấy, chỉ thấy những chim thú, hoẵng, hươu, sư tử, khỉ từng chơi với các con đều ở đó. Mạn-để đến trước tự quật mình xuống đất gào khóc, ao nước nơi các con chơi vì thế mà khô cạn.
Mạn-để liền trở về chỗ thái tử, hỏi hai con ở đâu. Thái tử không đáp. Mạn-để lại nói: "Mọi khi các con từ xa thấy thiếp cầm quả về là chạy đến, chạy tới chỗ thiếp thì ngã sấp xuống đất rồi lại nhảy nhót đứng dậy, gọi: 'Mẹ về rồi!' Lúc thiếp ngồi thì chúng đều ở bên cạnh, thấy trên người thiếp có bụi đất liền phủi đi cho. Nay không thấy các con, các con cũng không đến bên thiếp. Người đem chúng cho ai rồi? Nay không thấy chúng, lòng thiếp tan nát. Hãy sớm nói cho thiếp biết chúng ở đâu, đừng để thiếp phát điên." Nói như vậy đến ba lần, thái tử vẫn không đáp. Mạn-để càng thêm đau đớn sầu khổ, nói: "Không thấy hai con còn có thể chịu được, nhưng thái tử không đáp càng khiến thiếp mê loạn."
Thái tử nói: "Có một Bà-la-môn ở nước Cưu-lưu đến xin ta hai con, ta đã cho rồi." Người vợ nghe thái tử nói, xúc động ngã nhào xuống đất như núi Thái sơn sụp đổ, lăn lộn khóc lóc không thể dừng. Thái tử nói: "Hãy thôi đi. Nàng có nhớ lời giao ước của chúng ta vào thời Phật Đề-hòa-kiệt-la (tức Phật Nhiên Đăng, một vị Phật ở thời quá khứ rất xa xưa) không? Khi ấy ta là con trai một nhà Bà-la-môn, tên là Bệ-đa-vệ; nàng là con gái một nhà Bà-la-môn, tên là Tu-đà-la. Nàng cầm bảy cành hoa, ta cầm năm trăm đồng tiền bạc, mua hoa của nàng để rải cúng dường Phật. Nàng gửi ta hai cành hoa để dâng Phật, rồi cầu nguyện: 'Nguyện cho kiếp sau con luôn được làm vợ người, dù tốt dù xấu cũng không xa lìa.' Khi ấy ta giao ước với nàng: 'Nếu muốn làm vợ ta thì phải theo ý ta; ta bố thí gì cũng không trái lòng người. Chỉ trừ không đem cha mẹ bố thí mà thôi, còn những thứ khác bố thí đều phải theo ý ta.' Khi ấy nàng đáp ta là được. Nay ta đem con bố thí, sao nàng lại làm rối loạn tâm lành của ta?"
Người vợ nghe thái tử nói, lòng liền mở tỏ, nhớ lại được kiếp trước của mình, bằng lòng để thái tử bố thí, mong thái tử sớm đạt được điều lòng mong muốn.
Thiên vương Thích thấy thái tử bố thí như vậy, liền xuống thử thách để biết thái tử muốn cầu điều gì. Ngài hóa làm một Bà-la-môn cũng có mười hai điểm xấu xí, đến trước mặt thái tử tự nói: "Thường nghe thái tử thích bố thí, ai xin gì cũng không trái ý người, nên tôi đến đây. Xin thái tử cho tôi người vợ." Thái tử nói: "Tốt lắm, vợ ta có thể cho được." Người vợ nói: "Nay đem thiếp cho người, ai sẽ chăm sóc thái tử?" Thái tử nói: "Nay nếu không đem nàng bố thí, thì làm sao thành tựu được tâm vô thượng bình đẳng độ?" Thái tử lấy nước rửa tay cho Bà-la-môn, dắt vợ trao cho ông ta. Đế Thích biết thái tử hoàn toàn không có lòng hối tiếc. Chư thiên (các vị trời) đều khen ngợi, trời đất rung chuyển mạnh.
Bấy giờ Bà-la-môn liền dẫn người vợ đi. Đi được bảy bước, liền dẫn bà quay lại gửi cho thái tử: "Đừng đem cho người khác nữa." Thái tử nói: "Sao ngài không lấy, há có điều gì không tốt chăng? Trong các người vợ, người vợ này là tốt nhất. Nàng là con gái quốc vương, cha nàng chỉ có mỗi một người con gái này. Người vợ này vì ta mà tự lao vào nước sôi lửa bỏng, ăn uống thô xấu mà vẫn không từ nan, làm việc gì cũng tinh tấn siêng năng, dung mạo xinh đẹp. Nay ngài đem nàng đi, lòng ta mới vui."
Bà-la-môn nói với thái tử: "Ta không phải Bà-la-môn, ta là Thiên vương Thích, cố ý đến thử thách ngài thôi. Ngài mong ước điều gì?" Rồi liền hiện lại thân Đế Thích đẹp đẽ khác thường. Người vợ liền làm lễ, xin ba điều ước: "Một là cho Bà-la-môn đem hai con thiếp về bán ở bản quốc. Hai là cho hai con thiếp không bị khổ vì đói khát. Ba là cho thiếp và thái tử sớm được trở về nước." Thiên vương Thích nói: "Sẽ được như điều mong ước."
Thái tử nói: "Tôi nguyện cho chúng sinh đều được cứu độ giải thoát, không còn khổ sinh, già, bệnh, chết." Thiên vương Thích nói: "Lớn lao thay lời nguyện ấy, cao vời không gì hơn! Nếu ngài muốn sinh lên trời làm vua trong cõi mặt trời mặt trăng, làm bậc đế vương ở thế gian, hay kéo dài tuổi thọ, ta đều có thể ban cho như lời ngài nói. Còn bậc tôn quý nhất trong tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới chúng sinh còn luân hồi) thì không phải điều ta có thể ban được." Thái tử nói: "Vậy nay tôi xin được giàu có lớn để thường được bố thí, lại hơn trước kia nữa. Xin cho vua cha cùng các quan hầu cận đều nhớ mong muốn gặp lại tôi." Thiên vương Thích nói: "Nhất định sẽ như điều mong ước." Trong chốc lát, ngài bỗng biến mất.
Bà-la-môn nước Cưu-lưu được hai đứa trẻ, đem về nhà. Người vợ ra đón mà mắng: "Sao ông còn mặt mũi nào mà về đây? Hai đứa trẻ này là dòng giống quốc vương, vậy mà ông không có chút lòng nhân từ, đánh đập chúng sinh ra lở loét, mình mẩy đầy máu mủ. Mau đem đi rao bán, kiếm đứa khác sai bảo được." Người chồng nghe lời vợ, liền đem đi bán.
Thiên vương Thích làm cho chợ búa ế ẩm, khiến người ta nói: "Hai đứa trẻ này đắt quá, không ai mua nổi." Mỗi khi hai đứa trẻ đói khát, trời dùng khí tự nhiên khiến chúng được no đủ. Thiên vương lại xoay chuyển ý của Bà-la-môn, khiến hắn đi đến tận nước Diệp-ba. Các quan và dân chúng trong nước nhận ra đó là con của thái tử, cháu của đại vương. Cả nước lớn nhỏ không ai không đau buồn.
Các quan liền hỏi: "Ông được hai đứa trẻ này từ đâu?" Bà-la-môn nói: "Tự ta xin được, hỏi ta làm gì?" Các quan nói: "Ông vào nước ta thì chúng ta cũng phải hỏi ông." Các đại thần và dân chúng liền muốn giành lấy hai đứa trẻ từ tay Bà-la-môn. Trong đó có một vị trưởng giả (người lớn tuổi có đức, giàu có, được kính trọng) can rằng: "Đây là do tâm bố thí của thái tử mà ra như vậy. Nay giành lại, chẳng phải là cố ý trái với bản ý của thái tử sao? Chi bằng tâu lên vua, vua biết được tự khắc sẽ chuộc lại." Thế là mọi người mới thôi.
Các quan tâu vua: "Hai cháu của đại vương nay đang bị một Bà-la-môn rao bán." Vua nghe vậy rất kinh ngạc, liền gọi Bà-la-môn bảo dẫn hai đứa trẻ vào cung. Vua cùng phu nhân, các quan hầu cận và cung nữ hậu cung, từ xa trông thấy hai đứa trẻ, không ai không nghẹn ngào. Vua hỏi Bà-la-môn: "Vì cớ gì mà ông có được hai đứa trẻ này?" Bà-la-môn đáp: "Tôi xin được từ thái tử." Vua gọi hai đứa trẻ, muốn ôm chúng, nhưng chúng đều khóc, không chịu để vua ôm.
Vua hỏi Bà-la-môn: "Bán hai đứa trẻ, ông đòi bao nhiêu tiền?" Bà-la-môn chưa kịp đáp, cậu con trai đã nói: "Con trai đáng giá một nghìn đồng tiền bạc và một trăm con bò đực; con gái đáng giá hai nghìn đồng tiền vàng và hai trăm con bò cái." Vua nói: "Con trai là thứ người ta quý, sao con trai lại rẻ mà con gái lại đắt?" Đứa trẻ nói: "Cung nữ hậu cung không có họ hàng gì với vua, có người xuất thân hèn kém, có người chỉ là tớ gái sai bảo, vậy mà hễ được vua yêu là trở nên tôn quý, mặc đồ quý báu, ăn uống trăm món ngon. Vua chỉ có một người con trai mà đuổi vào núi sâu, ngày ngày tự mình vui chơi với cung nữ trong cung, chẳng có chút ý nhớ thương con. Vì thế mà biết rõ con trai rẻ, con gái đắt."
Vua nghe lời ấy, xúc động đau thương, nước mắt tuôn trào, nói: "Ta có lỗi với các cháu. Sao các cháu không chịu để ta ôm? Giận ta chăng? Hay sợ Bà-la-môn?" Đứa trẻ nói: "Không dám oán đại vương, cũng không sợ Bà-la-môn. Trước kia là cháu của đại vương, nay là đầy tớ của người ta. Làm gì có chuyện đầy tớ của người ta mà lại để quốc vương ôm? Vì thế mà không dám."
Vua nghe lời đứa trẻ, càng thêm đau xót, liền theo đúng lời nó nói mà trả tiền cho Bà-la-môn. Rồi lại gọi hai đứa trẻ đến ôm, hai đứa trẻ liền đến. Vua ôm hai cháu, vuốt ve thân mình chúng, hỏi: "Cha các cháu ở trong núi ăn uống những gì, mặc những gì?" Hai đứa trẻ đáp: "Ăn trái cây, dưa quả, rau cỏ, mặc áo vải thô làm y phục. Có trăm loài chim cùng vui chơi, cũng không có lòng buồn rầu."
Vua liền cho Bà-la-môn đi. Cậu con trai tâu vua: "Bà-la-môn này rất đói khát, xin vua ban cho ông ấy một bữa ăn." Vua nói: "Cháu không giận ông ta sao? Sao còn xin cơm cho ông ta?" Đứa trẻ nói: "Cha cháu mến đạo, không còn của cải để bố thí, nên đem chúng cháu cho ông ấy, thì ông ấy là chủ của chúng cháu. Chúng cháu còn chưa được làm việc sai bảo cho ông ấy để đáp ứng ý đạo của cha cháu, nay sao nỡ thấy ông ấy đói khát mà không có lòng nhân từ? Cha cháu còn đem con cho Bà-la-môn, đại vương há lại tiếc một bữa ăn sao?" Vua liền ban cơm cho Bà-la-môn. Bà-la-môn ăn xong, vui mừng ra về.
Vua sai sứ giả mau đi đón thái tử về. Sứ giả vâng lệnh đi đón thái tử, bị dòng nước chắn không qua được, chỉ cần nghĩ tới chỗ thái tử là liền qua được. Sứ giả đem lệnh vua báo với thái tử: "Xin hãy mau về nước, vua nhớ mong muốn gặp thái tử." Thái tử đáp: "Vua đày ta vào núi lấy mười hai năm làm hạn, nay còn một năm nữa. Đủ năm tự khắc ta sẽ về." Sứ giả về tâu vua như vậy.
Vua lại tự tay viết thư gửi thái tử: "Con là người có trí tuệ, đi cũng nên nhẫn, về cũng nên nhẫn. Sao lại giận mà không về? Ta phải đợi con về mới chịu ăn uống." Sứ giả lại mang thư đi. Thái tử nhận thư, cúi đầu sát đất làm lễ, rồi đi vòng quanh bảy vòng (để tỏ lòng cung kính), mới mở thư ra xem.
Chim thú trong núi nghe tin thái tử sắp về, nhảy nhót lăn lộn, tự quật mình xuống đất mà gào khóc. Nước suối vì thế mà khô cạn, chim thú không cho con bú, trăm loài chim đều kêu thương, vì sắp mất thái tử. Thái tử liền mặc áo, cùng vợ trở về.
Nước thù địch nghe tin thái tử sắp về, liền sai sứ giả thắng cho voi trắng yên cương bằng vàng bạc, lấy bát vàng đựng thóc bạc, bát bạc đựng thóc vàng, ra đón giữa đường để trả lại cho thái tử. Sứ giả tạ lỗi, hối hận nói: "Trước kia xin voi trắng là vì ngu si. Vì chúng tôi mà thái tử bị đày đi xa. Nay nghe thái tử trở về, trong lòng vui mừng. Nay xin đem voi trắng trả lại thái tử, cùng dâng thóc vàng thóc bạc, mong thái tử rủ lòng nhận lấy để xóa tội lỗi cho chúng tôi."
Thái tử đáp: "Ví như có người bày bữa ăn trăm món ngon, đặc biệt dâng mời ai đó; người ấy ăn xong rồi nôn ra đất, thì há còn thơm sạch mà ăn lại được sao? Nay sự bố thí của ta cũng ví như vật đã nôn ra, trọn không nhận lại. Hãy mau cưỡi voi trở về, tạ lời giùm ta với quốc vương các ngài. Làm phiền sứ giả vất vả từ xa đến thăm hỏi." Thế là sứ giả liền cưỡi voi trở về, tâu lại với vua mình như vậy. Nhờ con voi này mà nước thù địch chuyển thành nhân từ, quốc vương và mọi người nước ấy đều phát tâm vô thượng bình đẳng độ.
Vua cha cưỡi voi ra đón thái tử. Thái tử tiến lên cúi đầu sát đất làm lễ, rồi theo vua trở về. Dân chúng trong nước ai cũng vui mừng, rải hoa, đốt hương, treo lụa, phướn, lọng, lấy nước thơm rưới đất để đón thái tử. Thái tử vào cung, liền đến trước mặt mẹ, cúi đầu sát đất làm lễ, hỏi thăm sức khỏe. Vua đem kho báu giao cho thái tử, để thái tử tùy ý bố thí, còn hơn cả trước kia. Thái tử bố thí không ngừng, tự mình đạt đến thành Phật.
Phật bảo A-nan: "Sự bố thí ta làm trong kiếp trước là như vậy. Thái tử Tu-đại-noa chính là thân ta. Vua cha thuở ấy nay là cha ta, vua Duyệt-đầu-đàn (tức vua Tịnh Phạn). Mẹ thuở ấy nay là bà Ma-da (mẹ của Phật). Vợ thuở ấy nay là Cù-di (vợ của Phật khi còn làm thái tử). Đạo nhân A-châu-đà trong núi thuở ấy là Ma-ha Mục-kiền-liên (đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng thần thông bậc nhất). Thiên vương Thích thuở ấy là Xá-lợi-phất (đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất). Người thợ săn thuở ấy là A-nan. Cậu con trai Gia-lợi thuở ấy nay là con ta, La-vân (tức La-hầu-la). Cô con gái Kế-noa-diên thuở ấy nay là vị A-la-hán Mạt-lợi mẫu (?). Bà-la-môn xin hai đứa trẻ thuở ấy nay là Điều-đạt (tức Đề-bà-đạt-đa, anh em họ của Phật, nhiều lần mưu hại Phật). Vợ của Bà-la-môn là Chiên-già-ma-na (người đàn bà từng vu khống Phật).
Ta đã siêng năng chịu khổ như thế trong vô số kiếp, làm điều lành cũng trong vô số kiếp. Các ngươi hãy giữ gìn kinh điển này, giảng nói cho khắp các sa-môn (người xuất gia tu hành) nghe. Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) tu hạnh đàn ba-la-mật (bố thí trọn vẹn, cho đi tất cả không tiếc), bố thí là như vậy."
Kinh Thái tử Tu-đại-noa
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video