Thiên 23 — Quẻ 23: Bác (Bóc mòn, suy sụp)

 23. Quẻ Bác (quẻ thứ hai mươi ba). (Quẻ: hình gồm sáu vạch liền hoặc đứt xếp chồng lên nhau trong Kinh Dịch, mỗi quẻ tượng trưng cho một tình thế của trời đất và đời người. Bác: bóc, lột, bào mòn dần cho tới khi rụng rơi.)

 ⅶ (ký hiệu hình quẻ, không đọc được (?))

 ⅱ (?) (Khôn ở dưới, Cấn ở trên.) (Khôn và Cấn là hai quẻ đơn, mỗi quẻ gồm ba vạch. Hai quẻ đơn chồng lên nhau thành một quẻ sáu vạch. Khôn tượng trưng cho đất, mang tính thuận theo. Cấn tượng trưng cho núi, mang tính dừng lại.)

 Quẻ Bác: có nơi muốn đi tới thì không có lợi, tức là không nên tiến hành việc gì.

 Lời Thoán (lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: Bác nghĩa là bóc mòn. Đó là cái mềm làm biến đổi cái cứng. (Mềm là âm, ứng với các vạch đứt. Cứng là dương, ứng với vạch liền. Ở quẻ này, năm vạch âm từ dưới lên đang lấn dần vạch dương duy nhất ở trên cùng.) "Có nơi muốn đi tới thì không có lợi", vì kẻ tiểu nhân (người hèn kém, xấu xa) đang lớn mạnh. Nên thuận theo thời thế mà dừng lại, điều này rút ra từ việc quan sát hình tượng của quẻ: Khôn là thuận, Cấn là dừng. Người quân tử (người có đức hạnh, biết sống theo đạo lý) coi trọng lẽ tiêu tức doanh hư, tức là lúc suy tàn và lúc sinh sôi, lúc đầy và lúc vơi nối tiếp nhau. Đó là sự vận hành của trời.

 Lời Tượng (lời giải thích hình tượng của quẻ và của từng hào) nói: Núi (nguyên văn chép là chữ "ra", có lẽ chép nhầm chữ "núi" (?)) nhô lên mà bám vào đất, đó là quẻ Bác. Người ở trên nhìn vào đó mà hậu đãi kẻ ở dưới, để giữ yên chỗ ở của mình.

 Hào Sơ Lục (hào: mỗi vạch trong quẻ. "Sơ" chỉ vạch thứ nhất, tính từ dưới lên. "Lục" chỉ vạch âm, tức vạch đứt): Bóc giường từ chân giường, làm mất đi sự chính bền, xấu. (Chính bền: giữ vững đạo chính.)

 Lời Tượng nói: "Bóc giường từ chân giường" nghĩa là phá hủy cái nền ở dưới.

 Hào Lục Nhị (vạch âm ở vị trí thứ hai): Bóc giường đến phần thành giường, tức chỗ nối giữa chân và mặt giường, làm mất đi sự chính bền, xấu.

 Lời Tượng nói: "Bóc giường đến phần thành giường" là vì không có ai hưởng ứng, giúp đỡ.

 Hào Lục Tam (vạch âm ở vị trí thứ ba): Bóc mòn, nhưng không có lỗi. (Không có lỗi: không mắc lỗi, không có điều gì đáng trách.)

 Lời Tượng nói: "Bóc mòn mà không có lỗi" là vì đã tách khỏi bọn ở trên và ở dưới. (Tức là tách khỏi các hào âm tiểu nhân xung quanh để theo hào dương quân tử ở trên cùng.)

 Hào Lục Tứ (vạch âm ở vị trí thứ tư): Bóc giường đến tận da thịt người nằm, xấu.

 Lời Tượng nói: "Bóc giường đến tận da thịt" là tai họa đã kề sát.

 Hào Lục Ngũ (vạch âm ở vị trí thứ năm): Dẫn các hào âm nối đuôi nhau như xâu cá, dùng thân phận cung nhân (cung nữ, phi tần hầu hạ trong cung vua) mà được vua yêu dấu, không việc gì là không có lợi.

 Lời Tượng nói: "Dùng thân phận cung nhân mà được yêu dấu" thì rốt cuộc không có gì đáng trách.

 Hào Thượng Cửu ("Thượng" chỉ vạch trên cùng, "Cửu" chỉ vạch dương, tức vạch liền): Quả to còn sót lại, không bị ăn mất. Người quân tử thì được xe, kẻ tiểu nhân thì bóc mất cả mái nhà của mình.

 Lời Tượng nói: "Người quân tử được xe" nghĩa là được dân chúng nâng đỡ, tôn phò. "Kẻ tiểu nhân bóc mất mái nhà" nghĩa là rốt cuộc không thể dùng được.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video