Kinh Không Mong Cầu do Phật nói
Kinh Không Mong Cầu do Phật nói, một quyển
Thuộc nhóm các kinh Đại thừa dịch lại, nằm ngoài năm bộ lớn. (Đại thừa: "cỗ xe lớn", dòng giáo pháp chủ trương cứu độ tất cả chúng sinh. "Năm bộ lớn" là năm bộ kinh Đại thừa chính trong kho kinh Phật: Bát-nhã, Bảo Tích, Đại Tập, Hoa Nghiêm, Niết-bàn. "Dịch lại" nghĩa là kinh đã có bản dịch khác.)
Kinh Không Mong Cầu do Phật nói, một quyển
Do Tam tạng pháp sư Trúc Pháp Hộ đời Tây Tấn dịch. (Tam tạng pháp sư: vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật, Luận.)
Kinh Không Mong Cầu do Phật nói
Còn có tên là Kinh Bước Đi Của Voi
Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn, ở đây là Phật Thích-ca Mâu-ni) đến núi Linh Thứu (nghĩa là "núi Kên Kên") gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà, Ấn Độ xưa). Cùng đi với Ngài có chúng đại tỳ-kheo (tăng sĩ xuất gia đã thọ giới đầy đủ) năm trăm người, và sáu vạn Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh).
Tất cả đều là bậc đại thánh, đã thông đạt thần thông (năng lực siêu phàm có được nhờ tu định). Các vị đã đạt được tổng trì (năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất), có tài biện luận đã thành tựu mà không bị vướng mắc. Khi giảng nói đạo lý trong kinh, lời các vị luôn trước sau như một. Thần túc (năng lực đi lại, biến hiện tự tại) của các vị biến hóa không thể nghĩ bàn. Các hạnh tu đều đầy đủ, không chỗ nào không vào được.
Tên các vị ấy là: Bồ-tát Vô Tổn Tấn, Bồ-tát Độ Hưởng Lôi Chấn Uy, Bồ-tát Nhược Dạ Nguyệt Hoa, Bồ-tát Đại Vũ Điện Ngôn Từ, Bồ-tát Quán Vô Để Độ Cảnh Giới, Bồ-tát Khởi Sơn Đỉnh, Bồ-tát Hân Lạc Lệnh Duyệt, Bồ-tát Đa Ly Cấu Mạc Năng Đương Quang, Bồ-tát Quyết Chúng Sinh Tính Nghị Độ, Bồ-tát Đắc Kiên Cường Như Kim Cang, Bồ-tát Ư Chư Âm Hưởng Tối Diệu, Bồ-tát Việt Phạm Uy Thanh, Bồ-tát Xưng Tự Tại Khả Úy Mạc Năng Phạm, Bồ-tát Tích Chư Đức Bản Như Lũy Bảo, và Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi Đồng Chân. (Văn-thù-sư-lợi là vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ. "Đồng Chân" nghĩa là trong sạch như trẻ thơ, chưa từng nhiễm dục.) Những vị đứng đầu như thế, cả thảy sáu vạn khai sĩ (một cách gọi khác của Bồ-tát: bậc mở đường giác ngộ cho người).
Bấy giờ, trong các vị hiền giả có ngài Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất). Ngài đang ở một mình, chuyên tâm thiền định suy xét. Rồi ngài rời chỗ ngồi tĩnh lặng, đi đến chỗ Phật.
Khi ấy Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) đang ngồi dưới gốc cây, nhập tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh sâu, tập trung trọn vẹn) tên là "Đạt Tịch Tùy Hưởng" (?), là một chánh định (sự định tâm đúng đắn).
Ngài Xá-lợi-phất dừng lại cách xa Thế Tôn. Từ xa, ngài trông thấy dáng vẻ và lễ độ của bậc Đại Thánh vắng lặng, hòa nhã, liền tìm cỏ trải làm chỗ ngồi ở một bên. Ngài ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), giữ thân ngay thẳng, không nghiêng ngả.
Ngồi xong, ngài tự nghĩ: "Thật chưa từng có! Oai thần và dáng vẻ rực sáng của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) Chí Chân (bậc đạt chân lý tột cùng) không sao nói hết. Ngài là gốc của đạo an ổn, nhờ vậy chúng sinh được yên vui. Ngài đã đạt được trí tuệ chân chánh cao nhất, công đức đáng ngợi khen. Ngài thấu hiểu mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng, và cả giáo lý), không điều gì không thông suốt."
Lúc ấy bậc Đại Thánh lặng lẽ an hòa, từ tam-muội trở ra và cất tiếng nói. Nghe Phật Thế Tôn cất tiếng, ngài Xá-lợi-phất khởi tâm lành, như được thỏa điều mong ước sẵn có. Ngài liền tiến đến chỗ Phật, một lòng đứng đó, cúi đầu quy y, trong lòng hân hoan, rồi đọc bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) này để ngợi khen:
Nếu có chúng sinh không ôm lòng mong cầu, chưa từng bám chấp
vào các kinh điển; đi lại trong thế gian, sống bình đẳng, vui riêng một mình,
thì luôn chịu nhận được pháp trong kinh này; chúng sinh không ai
tìm ra được lỗi lầm của họ. Những người ấy tin hiểu rằng mọi sự như huyễn (như trò ảo thuật, trông như có mà không thật), vốn là tự nhiên như vậy;
họ chọn xét các pháp, thấy rõ chúng như hư không, không thấy có "ta",
như thế mới thật là an vui lớn. Họ không nghĩ tưởng về tất cả chúng sinh,
không nghĩ đến chúng sinh, như thể không có chúng sinh; chưa từng nắm giữ
bất cứ ý tưởng nào, không thấy có "ta", như thế mới thật là an vui lớn.
Từ ban đầu đến nay họ không kết hợp với điều gì, không bị tướng "có" (tướng: hình dạng bề ngoài của sự vật)
làm cho mê lầm; họ không dựng lập điều gì, cũng không bám trụ vào đâu,
không thấy có thọ mạng (một "người sống" có tuổi thọ, tồn tại bền lâu), như thế mới là an ổn. Nếu có người sáng trí
không nương dựa vào chúng sinh, thì trong pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng) không có tranh cãi;
họ bỏ hết mọi ý tưởng về con người, không có những ý niệm phân biệt khác nhau,
như thế mới là an ổn. Người luôn đứng vững trong cấm giới (giới luật răn cấm của người tu),
có lòng nhân với tất cả (?), không ôm lòng keo kiệt, ganh ghét, mà sinh ra trong pháp,
không so đo tính đếm, không thấy mình nhút nhát yếu đuối, như thế mới là an.
Nếu nhờ nhẫn nhục mà an hòa vượt hơn mọi người, chưa từng thấy
lòng ham tranh cãi kiện tụng; không nắm giữ sự tinh tấn (siêng năng nỗ lực tu tập), mà cũng không lười biếng,
không nghĩ tưởng về nhẫn nhục, như thế mới là an. Đứng vững chắc nơi chân lý,
một lòng thiền định suy xét, tâm không vướng nghĩ điều gì, dứt bỏ phiền loạn,
thấu suốt các pháp mà ở trong định bình đẳng, lại không nghĩ tưởng về thiền,
như thế mới là an. Nếu không có sự sáng suốt, cũng không có trí tuệ,
lại cũng không theo lời dạy của kẻ không có trí; không ôm ý "ta đã hiểu rõ",
cũng không mê muội tối tăm, không có ý tưởng về trí tuệ, như thế mới là an.
Ở chốn vắng vẻ thế nào thì ở xóm làng cũng thế; đối với hai nơi này
mà tu tập bình đẳng; cũng không nghĩ xấu rằng đây là xóm làng,
không nghĩ đây là chốn vắng vẻ, như thế mới là an. Giả sử khi đi
phân vệ (đi khất thực, tức đi xin ăn theo phép của người tu) đầy đủ, cũng không nghĩ rằng: "Thân ta đi xin ăn",
không tự khen rằng: "Ta đi khất thực", không có ý tưởng về việc khất thực,
như thế mới là an. Người từ lâu đời mặc áo cũ rách,
nhận lấy, giữ gìn cho thân hình này, mà không tự khoe:
"Ta mặc áo thô", không kiêu mạn với người, như thế mới là an.
Theo lời chư Phật dạy, an trụ và vâng theo lời răn: ba tấm y (ba loại áo của tỳ-kheo: áo hai lớp lớn, áo khoác ngoài, áo mặc trong)
không rời khỏi thân; không tự nghĩ: "Ta không trái lễ",
không tự vui mừng, như thế mới là an. Người có thể giảng nói
pháp vi diệu, không so tính có "ta", không bám chấp vào chúng sinh,
không tự khen rằng: "Ta giảng pháp", không nương vào âm thanh,
như thế mới là an. Đối với các gốc công đức (những việc lành làm cội rễ cho phúc đức), không ôm vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối),
không cho rằng chúng bền chắc, không nghĩ đến nhà cửa nghề nghiệp; những gì ôm trong lòng
không nghĩ là trong hay đục, thân không tạo tác, như thế mới là an.
Nếu đã khởi làm mà không có ý tưởng là mình khởi làm; có chỗ đứng ở
mà không nghĩ đến chỗ ấy; sớm tối tinh tấn, kinh hành (đi tới đi lui chậm rãi để tu tập) đúng giờ,
mà không có lời nói, như thế mới là an. Giả sử không nghĩ
đến chuyện làm hay không làm, luôn không vọng tưởng ra những ý nghĩ cho là kỳ lạ, đặc biệt;
đối với Như Lai và ngoại học (học thuyết ngoài đạo Phật) không xem là khác biệt, không ôm ý tưởng mình hơn người,
như thế mới là an. Người không so đếm ý tưởng về an ổn,
bình đẳng như hư không, không vượt qua đâu cả, trong tâm không nghĩ
về ta và chúng sinh, không thấy có gì đặc biệt, như thế mới là an.
Nếu hiểu rõ mọi sự như huyễn hóa, như giấc mộng ban đêm, đạt được tài biện luận,
chí không quên sót, đi lại trong thế gian như bóng trăng trong nước,
không có tiến lui, như thế mới là an. Nếu thông hiểu thiện quyền (phương tiện khéo léo để dẫn dắt chúng sinh),
thấy rõ chân đế (chân lý tuyệt đối), biết rằng cái gọi là có thân không có gì bền chắc,
thì có thể giác ngộ pháp vắng lặng, không làm theo vọng tưởng,
như thế mới là an.
Khi ấy Thế Tôn khen ngài Xá-lợi-phất: "Lành thay, lành thay! Điều ông biết thật sâu xa, sự thực hành nghĩa lý trí tuệ đã đến chỗ rốt ráo. Ông dùng pháp để nói năng, hợp với chỗ quy về mầu nhiệm của đạo, thật đáng vui thay! Nay, này Xá-lợi-phất, ông hãy gọi khắp các tỳ-kheo và Bồ-tát đang tu học, đang cư trú qua lại trên núi Kỳ-xà-quật (tên gốc theo tiếng Phạn của núi Linh Thứu), để họ đến hội họp nơi đây, thưa hỏi và nhận lãnh lời dạy về đạo."
Xá-lợi-phất liền bạch Phật: "Con không đủ sức mời họ đến hội họp. Vì sao vậy? Các bậc đại sĩ (tức các Bồ-tát lớn) oai đức hơn cả rồng, trí tuệ về đạo không cùng tận, con không theo kịp."
Thế Tôn liền từ thân phóng ánh sáng, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ). Ngay lúc ấy, các chúng Bồ-tát trong cõi Phật được ánh sáng ấy chiếu tới, chỉ trong khoảnh khắc một ý nghĩ đều đến hội họp nơi núi Linh Thứu. Họ đến chỗ Phật cúi đầu lạy dưới chân, đi vòng quanh Phật ba vòng (nghi lễ tỏ lòng tôn kính), rồi trở lại đứng giữa không trung. Các tỳ-kheo sống nơi vắng vẻ và các Bồ-tát đến chỗ Phật cúi đầu sát đất, rồi về ngồi một bên. Vô số dân chúng thành lớn Vương Xá, hàng trăm nghìn người, cũng đến chỗ Phật lạy dưới chân, rồi lui ngồi một bên.
Thế Tôn thấy vô số người đều đã đến tụ hội, liền ngẩng dung nhan tôn quý nhìn vào mặt ngài Văn-thù, rồi mỉm cười. Văn-thù-sư-lợi liền rời chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hỏi Phật: "Vừa rồi Ngài cười là ứng với điềm gì? Như Lai Chí Chân chưa từng vui cười vô cớ."
Phật bảo Văn-thù: "Nay trên núi Linh Thứu có một vạn Bồ-tát sẽ cùng giảng kinh điển. Kinh ấy tên là 'Ví Dụ Con Voi'. Thuở xưa xa kia cũng từng bàn luận về kinh này."
Hiền giả A-nan (em họ và thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) nghe Phật nói, liền rời chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, quỳ thẳng, chắp tay, cúi đầu quy kính mà thưa: "Lành thay Thế Tôn! Ngài thương xót chúng sinh, khiến họ được an vui mãi mãi. Xin Ngài giảng nói kinh Ví Dụ Con Voi này. Pháp này khó gặp, ít ai được nghe. Mong Ngài nói ngay lúc này. Tất cả các chúng đều đã tụ về như mây để nghe kinh này, ắt sẽ đạt được sự thâm nhập vào ánh sáng sâu kín, huyền diệu. Vì sao vậy? Như Lai Chí Chân tôn quý không ai sánh, trong tam giới (ba cõi chúng sinh sinh sống: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc) không ai bằng. Vừa rồi dung nhan tôn quý nhìn vào mặt ngài Văn-thù rồi liền mỉm cười, việc ấy không phải vô cớ, ắt phải có ý nghĩa."
Phật nói: "Lành thay, lành thay, A-nan! Ông đã nhận ra được gốc công đức đặc biệt quý như ngọc. Điều ông nhận biết được cho thấy trí tuệ không thể hạn lượng. A-nan, hãy lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ. Ta sẽ nói cho ông ý nghĩa nụ cười vừa rồi." A-nan và đại chúng vâng lời lắng nghe.
Phật bảo A-nan: "Nếu có chúng sinh tin ưa pháp này thì mọi cử động, đi đứng của họ giống như voi bước đi. Những người tin pháp này giống như voi lớn dạo bước, cũng như rồng bước đi. Người yêu thích nghĩa chân thật của pháp này thì đi bước của sư tử, mọi cử động đi đứng tôn quý, không ai sánh bằng."
Phật bảo A-nan: "Kinh điển quan trọng này làm vui lòng các Bồ-tát. Giáo pháp của kinh này thuận hợp với chúng Bồ-tát, họ nên thưa hỏi và lãnh thọ. Công đức đã tích từ đời trước sẽ hiện ra trước mắt. Sau khi Ta qua đời, kinh điển này sẽ về với các Bồ-tát, để họ cầm giữ. Chí lặng, ý định, nhờ thế mà quy về tánh không (lẽ mọi pháp đều không có thực thể riêng). Miệng tụng, tâm suy nghĩ, đó là Bồ-tát tạng (kho giáo pháp dành cho Bồ-tát). Kinh này không về với những Bồ-tát phúc đức mỏng, tâm tối tăm bế tắc; không về với những Bồ-tát ôm lòng độc ác, nịnh bợ giả dối; cũng không về tay những Bồ-tát nhiều mong cầu, nhiều vọng tưởng."
Bấy giờ Thế Tôn liền hiện điềm lành để cảm động ngài Văn-thù. Văn-thù-sư-lợi lập tức biết ý, tự nghĩ: "Ta muốn thưa hỏi pháp sâu xa của Như Lai Chí Chân, điều mà tất cả hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy) đều không với tới được, để các chúng Bồ-tát noi theo điềm lành ấy, cùng chung một loại (?)."
Văn-thù-sư-lợi bước tới bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn thưa hỏi Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (danh hiệu của Phật: bậc giác ngộ chân chánh, trọn vẹn). Nếu được Ngài cho phép thì con mới dám trình bày."
Phật bảo Văn-thù: "Cứ tùy ý ông hỏi. Đại chúng trong hội đều đã đến tụ tập ở đây, cũng sẽ cùng được ơn."
Văn-thù-sư-lợi liền bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát dựng lập được các pháp công đức, hiện ra khắp mọi hạnh của Bồ-tát, khai hóa (mở mang, dạy dỗ cho giác ngộ) vô số chúng sinh không thể tính đếm, hiện ra ở các cõi Phật như trăng hiện trong nước?"
Phật nói: "Lành thay, lành thay, Văn-thù-sư-lợi! Điều ông vừa hỏi chỉ nêu phần cốt yếu. Như Lai sẽ vì ông phân tích đầy đủ, để đạt đến công đức dựng lập được các công lao. Hãy lắng nghe, lắng nghe, và khéo suy nghĩ." Văn-thù-sư-lợi và đại chúng vâng lời lắng nghe.
Phật bảo Văn-thù: "Nếu có Bồ-tát thực hành sáu pháp, thì có thể đầy đủ lời dạy về nghĩa lý của đạo, đứng vững trong mọi công đức. Sáu pháp ấy là gì?
Nếu có Bồ-tát thực hành bố thí độ vô cực (bố thí ba-la-mật: hạnh cho đi trọn vẹn, đưa mình và người sang bờ giác ngộ), mọi thứ mình có đều đem cho mà không keo kiệt, không tham tiếc, làm trọn vẹn thuận theo mà không thấy có thân mình. Giữ vững cấm giới, không phạm các điều ác, không thấy có ta mà hiểu rõ nghĩa lý. Thành tựu nhẫn nhục, mềm mỏng, hòa nhã, tâm không ôm hận, thấy mình đã giải thoát, không còn vướng mắc. Siêng năng tinh tấn mà thân không có gì để làm (?), tâm không ôm giữ điều gì mà phân biệt rõ mọi sự. Một lòng, chí chân chánh, thông hiểu cửa giải thoát (các lối tu dẫn đến giải thoát), biết rõ điều thích hợp; định ý, chánh thọ (tức nhập định đúng đắn), tâm luôn an ổn mãi mãi. Không đắm theo một ý (?), hiểu thông suốt trí tuệ, lấy đó làm sự nghiệp tu đạo. Tự thấy thân mình không rời năm đường (ngũ thú: năm cõi chúng sinh luân hồi — địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời), sinh ra ở bất cứ nơi nào cũng khiến chúng sinh được cứu độ.
Đó là sáu pháp. Bồ-tát thực hành đầy đủ các pháp này thì có đủ mọi công đức."
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Lại có sáu pháp làm đầy đủ việc này, dựng lập mọi pháp công đức. Sáu pháp ấy là gì?
Một là, Bồ-tát đến địa ngục, che chở, cứu vớt chúng sinh khỏi nỗi khổ bị thiêu đốt, khiến họ được sinh lên cõi trời. Đối với loài súc sinh rối loạn bất an, hoặc mê muội ồn náo, không biết nghĩa lý, thì Bồ-tát thu phục tính nết chúng và chỉ bày cho chúng pháp mềm mỏng vi diệu. Đối với người sinh trong dòng thấp hèn, thứ dân, họ nhỏ, thì chỉ bày cho họ địa vị quyền quý của Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường). Bồ-tát đều hiện thân khắp các loài trong năm đường mà khai độ bình đẳng, ở nơi sinh ra thì vượt trội khác thường so với mọi người. Bồ-tát sáng suốt, tùy thời vào các cõi Phật, mà pháp thân (thân chân thật đồng với chân lý, không hình tướng, không sinh diệt) không hề lay động dời đổi; không đến, không đi, mà hiện khắp tất cả cõi Phật. Bồ-tát diễn ra vạn ức âm thanh, nói ra lời dạy, khiến ai nấy đều được nghe. Tâm Bồ-tát luôn định, không thiên lệch, không bè phái, chí tính rộng rãi thênh thang. Đó là sáu pháp để Bồ-tát dựng lập mọi công đức."
Văn-thù-sư-lợi lại hỏi Phật: "Thế nào là Bồ-tát che chở chúng sinh địa ngục, khiến họ được sinh lên cõi trời?"
Phật bảo Văn-thù: "Bồ-tát đại sĩ nhập tam-muội Đại Liên Hoa (Hoa Sen Lớn), đến địa ngục che chở cứu vớt, khiến tất cả chúng sinh ở đó đều được lên hưởng an vui phúc trời. Vì chúng sinh bị khổ não, nên Bồ-tát chỉ cho họ thấy cung điện tuyệt hảo của cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai trong sáu cõi trời thuộc cõi dục, ở trên đỉnh núi Tu-di, do trời Đế Thích cai quản). Họ thấy vậy thì chán ghét cảnh khốn khổ của mình, nhờ đó thoát khỏi mọi khổ não đang chịu. Bồ-tát vì người địa ngục mà nói kinh, khiến vô số trăm nghìn chúng sinh vượt khỏi nỗi đau địa ngục. Đó là Bồ-tát che chở chúng sinh địa ngục, cứu họ khỏi nỗi khổ bị thiêu đốt, luôn thuận theo pháp, không sai sót."
Văn-thù lại hỏi Phật: "Thế nào là Bồ-tát che chở loài súc sinh rối loạn, cứu chúng khỏi tai ách mê muội, khiến chúng được sinh vào chốn an vui trong cõi người?"
Phật bảo Văn-thù: "Bồ-tát đại sĩ có một tam-muội tên là Tịch Diệt (Vắng Lặng Tắt Hết). Khi nhập tam-muội ấy, Bồ-tát có thể che chở loài súc sinh, khiến tâm chúng không loạn, tính nết hòa vui, nhờ đó được an ổn sinh vào cõi người. Bồ-tát giữ gìn ba việc (?) và nói kinh pháp cho chúng, khiến vô số chúng sinh dựng lập được đạo pháp. Đó là Bồ-tát che chở loài súc sinh khỏi tai ách mê muội, khiến chúng được sinh làm người."
Văn-thù-sư-lợi lại hỏi Phật: "Thế nào là Bồ-tát sinh trong dòng thấp hèn, thứ dân, họ nhỏ, mà lại được hưởng phúc đức an ổn của Chuyển luân thánh vương?"
Phật bảo Văn-thù: "Có một tam-muội tên là Nhập Thanh Trừng (Vào Chỗ Trong Lặng). Nhờ tam-muội ấy, Bồ-tát vượt khỏi các dòng giống suy hèn, khiến tất cả đều trong sạch. Dù sinh trong họ nhỏ, vẫn được hưởng phúc đức an ổn của Chuyển luân thánh vương. Đó là Bồ-tát sinh trong dòng thấp hèn, thứ dân, họ nhỏ mà được hưởng phúc đức an ổn của Chuyển luân thánh vương."
Văn-thù lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát hiện ra khắp năm đường mà vượt trội khác thường so với chúng sinh?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Có một tam-muội tên là Khiển Chư Hạnh Chiếu Minh Thù Đặc (Buông Bỏ Các Hạnh, Chiếu Sáng Đặc Biệt). Bồ-tát nhập định ấy, khi an trụ trong định thì hiện ra khắp năm đường, dẫn dắt chúng sinh, khiến họ có được hạnh vượt trội đặc biệt, và tất cả đều phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chánh, tức quả vị Phật)."
Văn-thù-sư-lợi lại hỏi Phật: "Thế nào là Bồ-tát tùy thời dùng phương tiện (cách thức khéo léo, thích hợp) mà vào khắp tất cả cõi Phật, trong khi pháp thân vốn có không lay động, không dời chỗ, không đến không đi, mà vẫn hiện ra khắp tất cả cõi Phật như trăng hiện trong nước?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Có một tam-muội tên là Hàm Nhập Chư Âm (Vào Khắp Mọi Âm Thanh). Bồ-tát nhập định ấy, khi an lập trong định, có thể hiện thân mình ở khắp mười phương: đông, tây, nam, bắc, bốn hướng góc, phương trên và phương dưới, mà không lay động, không dời chỗ, không đến không đi. An trụ trong định ấy, Bồ-tát thấy chư Phật Thế Tôn ở mười phương và nghe kinh các Ngài nói. Đó là Bồ-tát không lay động, không dời chỗ, tùy thời dùng phương tiện mà hiện ra khắp tất cả cõi Phật như trăng hiện trong nước, không đến không đi. Bồ-tát đi khắp nơi giáo hóa như vậy mà cũng không có qua lại."
Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát diễn ra vạn ức âm thanh, nói ra lời dạy, khiến ai nấy đều được nghe?"
Phật bảo Văn-thù: "Bồ-tát đạt được tổng trì Vô Lượng Hồi Chuyển (năng lực nắm giữ giáo pháp, xoay chuyển ứng biến vô cùng). Bồ-tát biết thấu tính chí của vô số chúng sinh, tùy theo ngôn ngữ của từng loài mà nói ra lời lẽ cho mỗi loài, phân biệt vô số âm thanh và lời dạy cho hợp với ý họ. Bồ-tát thấu hiểu chỗ hướng đến của họ, đạt được tổng trì này, diễn ra mọi âm thanh khiến tất cả đều được nghe, giảng giải cho từng người mà lời lẽ không sai lệch. Đó là Bồ-tát diễn ra vạn ức âm thanh, nói ra lời dạy, khiến ai nấy đều được điều mình cần."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát có thiện quyền phương tiện thật khó theo kịp, khó theo kịp, vượt trội không ai sánh. Kinh điển quan trọng này là điều các Bồ-tát tu học thường thưa hỏi, lãnh thọ. Phải lấy việc gì để đạt đến cửa giải thoát bằng lòng tin (?)"
Phật bảo Văn-thù: "Bồ-tát muốn học kinh điển này thì phải tin hiểu cửa hư không (tức lẽ trống không, mọi pháp không có thực thể)."
Ngài lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, thế nào là hư không?"
Phật bảo Văn-thù: "Hư không là trống rỗng: không có bụi nhơ, không có tâm giận hại, cũng không quên lãng. Tất cả các pháp cũng như vậy: không nhơ, không hại, cũng không quên lãng, giống như hư không.
Hư không không làm thành bố thí, không đủ trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ, mãi mãi không với tới những điều đó. Cũng vậy, Văn-thù, tất cả các pháp không làm thành bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, giống như hư không.
Vì thế hư không không có cởi gỡ, không có trừ bỏ; tất cả các pháp cũng vậy, không có cởi gỡ, không có trừ bỏ, giống như hư không. Hư không dù có vận hành mà không tạo tác, không chứng đắc gì (?); tất cả các pháp cũng vậy, không có vận hành, cũng không tạo tác, không chứng đắc.
Như hư không không tối tăm, cũng không sáng rỡ; các pháp cũng vậy, không tối không sáng. Như hư không mênh mông không bờ bến, không thể nắm bắt; các pháp cũng vậy, đều không có giới hạn, không thể nắm bắt. Như hư không không có đường chính, cũng không có lối tà; các pháp cũng vậy, không có đường, không có lối, cũng không có tà hay chính.
Như hư không không dựng lập thân, lìa các hạnh hữu lậu (lậu: phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm, khiến trôi lăn trong sinh tử), không học theo Thanh văn, không chí hướng Duyên giác, không bám chấp vào chư Phật hay Đại thừa vô thượng; các pháp cũng vậy, không học Thanh văn, Duyên giác hay Đại thừa.
Như hư không không có suy tưởng, không có phân biệt; các pháp cũng vậy, không có vọng tưởng, cũng không có phân biệt. Như hư không không nâng lên, không hạ xuống, không tiến, không lười; các pháp cũng vậy, không tiến không lười. Như hư không không có hợp hay không hợp, không có chẵn, không có lẻ; các pháp cũng vậy, không có hợp hay không hợp, cũng không chẵn lẻ.
Như hư không trùm khắp chúng sinh, không gì làm bụi bẩn khiến nó không sạch được; các pháp cũng vậy, cho đến khi diệt độ (nhập Niết-bàn, chấm dứt sinh tử) vẫn mãi không bụi nhơ, vì thế không thể diệt trừ. Như hư không, không gì dời đi được, không dựng lập gì, cũng không trụ vào đâu, không động không lay, vì không có chỗ chốn."
Phật bảo Văn-thù: "Bồ-tát đại sĩ hiểu rằng chúng sinh không có chỗ trụ, không nên quán xét mà thấy có chỗ chốn. Bồ-tát đạt đến bản tế (cái gốc ban đầu, chân tướng rốt ráo của sự vật), không động không lay, không trụ mà cũng không phải không trụ."
Phật nói: "Đúng vậy, Văn-thù-sư-lợi. Pháp ấy vốn tự nhiên như thế. Người muốn được thấy Như Lai Chí Chân, đó là tà kiến (cái thấy sai lệch). Người tà kiến ấy cầu vào chánh kiến (cái thấy đúng đắn). Chánh kiến ấy chính là nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới diệt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử), không phải là quả phúc đức lớn, không có công đức lớn. Người đạt đến nê-hoàn thì không phải quả phúc lớn; đã không có công đức thì người ấy là chúng hựu của đời (bậc đáng được mọi người tôn kính cúng dường, là ruộng phúc của chúng sinh). Bậc chúng hựu của đời thì đối với sự cúng dường không có mong cầu gì. Đã không mong cầu gì nơi sự cúng dường, liền có thể đầy đủ trí tuệ trống rỗng, lặng lẽ. Đã đủ trí tuệ lặng lẽ thì có thể mau thành tựu vô sở tùng sinh pháp nhẫn (sự chứng hiểu và an trú vững chắc vào chân lý rằng mọi pháp vốn không từ đâu sinh ra, không sinh không diệt)."
Khi ấy trong hội có sáu mươi tỳ-kheo đều ôm lòng kiêu mạn nặng, mỗi người nghĩ thầm: "Nay Như Lai giảng nói lời dạy tối tăm, mê lầm. Các học thuyết tà của ngoại đạo đều có những lời như vậy. Lấy gì để thực hành đây? Vừa rồi Thế Tôn lại giảng lời dạy này, cũng giống như Phất-lan Ca-diếp, Ma-ha-ly Cù-da-lâu, A-di-đế Cơ-da Kim-ly, Phi-hưu Ca-chiên-tiên, Tỳ-lô-trì, Ni-kiền-tử (sáu vị thầy ngoại đạo nổi tiếng ở Ấn Độ thời Phật) — tất cả bọn họ đều nói những lời này. Vì sao Như Lai cũng giảng lời ấy? Có gì khác biệt? Vậy chúng ta phải tuân theo tu tập thế nào, lấy gì làm việc tu?"
Bấy giờ Thế Tôn biết những ý nghĩ trong lòng sáu mươi tỳ-kheo đang ôm lòng kiêu mạn nặng, liền bảo Văn-thù-sư-lợi: "Phật là Như Lai Chí Chân Chánh Giác, giảng nói kinh điển cũng giống như ngoại đạo dị học, ngang nhau không khác biệt; nhưng ngoại đạo dị học không thể phân biệt được chỗ quy hướng ý nghĩa trong pháp Như Lai nói."
Sáu mươi tỳ-kheo vừa nghe lời ấy càng thêm buồn rầu, trong lòng không vui, hết sức không ưa việc giảng nghĩa kinh này, liền rời chỗ ngồi, không nói gì mà bỏ đi. Văn-thù-sư-lợi bảo các tỳ-kheo hiền giả: "Các vị muốn đi về đâu?" Các tỳ-kheo đáp Văn-thù: "Chúng tôi không hiểu pháp này nói ra là quy về đâu."
Khi ấy Xá-lợi-phất bảo các tỳ-kheo hiền giả: "Nghĩa này hay lắm. Nên đem việc này thưa lại cho rõ ý. Hãy chờ một lát, tôi sẽ thưa hỏi Như Lai Chí Chân vì sao lại nói điều này." Các tỳ-kheo nghe Xá-lợi-phất nói vậy liền trở về chỗ ngồi cũ.
Xá-lợi-phất bèn tiến lên hỏi Phật: "Vì sao Như Lai giảng nói lời này, khiến các tỳ-kheo đều ôm lòng do dự? Cúi xin Thế Tôn thương xót ban ơn, vì họ mà gỡ lưới nghi."
Thế Tôn bảo Xá-lợi-phất: "Ý ông thế nào? Nếu có tỳ-kheo đã lậu tận ý giải (đã diệt sạch phiền não, tâm được giải thoát — tức đã chứng quả A-la-hán), không còn trói buộc nào, nghe lời dạy này, há lại ôm lòng ngờ vực, trong tâm sợ hãi sao?"
Xá-lợi-phất đáp: "Thưa không, bạch Thế Tôn. Người đã thấy chân lý mà sống theo hạnh tỳ-kheo, đối với mọi âm thanh, mọi lời nói, đều không sợ, không hãi, cũng không lo âu; huống chi tỳ-kheo đã lậu tận ý giải, không còn trói buộc nào, lại ôm lòng ngờ vực, sợ hãi."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Có kẻ ngu, tâm ý bế tắc, chìm trong tối tăm, đối với pháp chưa từng có mà ôm vọng tưởng, cho rằng mình đạt đến hạnh hư không (?)."
Xá-lợi-phất lại hỏi Phật: "Cúi xin bậc Đại Thánh giải thích chỗ hướng đến của các câu trong lời dạy này, khiến những người trong hội trừ bỏ sự trầm ngâm ngờ vực, trong lòng được thanh thản."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Người thấy Như Lai trong mộng, có phải thật thấy hình dáng của bậc Chân nhân không? Như Lai nói những gì thấy trong mộng không phải thật, không bền chắc, đều do ý nghĩ mà so tính những điều mình nghĩ. Thật ra không có ý tưởng, không có ý tưởng hợp lại. Đã không có gì cả, thì hiểu rằng Như Lai không có ý tưởng phân biệt, không có ý tưởng chắc thật, không ôm ý tưởng về ý tưởng, không có ý tưởng hợp lại. Đã không có gì cả, thì hiểu rằng tất cả chúng sinh và muôn vật đều hư dối, không thấy có gì chân thật. Liền có thể hiểu rõ sự mê lầm, điên đảo (thấy ngược với sự thật), buông lung của các pháp.
Đã hiểu rõ sự mê lầm của các pháp, nên Như Lai nói đầy đủ về mê lầm và tà kiến. Đã phân biệt được rằng tất cả các pháp đều là tà kiến, thì không còn đi theo mê lầm, tà kiến, ngờ vực, tức sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm của ngoại đạo về cái ta và thế giới). Vì vậy, Xá-lợi-phất, nếu có ai muốn nhìn Như Lai Chí Chân thì rơi vào tà kiến. Cho nên, Xá-lợi-phất, Như Lai nói rằng: ai muốn nhìn thân Như Lai thì rơi vào tà kiến; trừ bỏ ý tưởng thấy và nghe mà nhìn Như Lai thì mới không có tà kiến."
Xá-lợi-phất lại hỏi Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là khiến người tà kiến vào được chánh kiến?"
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Tất cả kẻ phàm phu (người thường chưa giác ngộ) ngu muội, mọi vọng tưởng nghĩ là hợp hay không hợp, những gì khởi lên và đặt ở chỗ nào, thì đối với những điều ấy mà không tin. Không dựng lập tinh tấn hay lười biếng, không chẵn không lẻ. (Kẻ phàm phu thì) khởi lên thấy có thân mình, có ta, có người, có thọ mạng, nương dựa so tính có ta mà tham đắm vào ta. (Người hiểu thì) biết rõ, phân biệt rằng những hình sắc như thế, những gì thấy, nghe, nghĩ, biết, những điều vui thích được nói đến, đều không có gì cả; những cái "có" như vậy thật ra là không có. Đây là cái được sinh, đây là cái không sinh, đây là hư dối, đây là lời chân thật — đều không có gì cả. Cái hư dối thì nên biết đó là tên gọi của cái không có gì sánh cặp, không có hình tượng. Vì không có gì sánh cặp nên thành ra 'tà kiến' (?)."
Phật nói với Xá-lợi-phất: "Người như thế thấy mọi sự là hư dối, hiểu rõ mà không bị mê hoặc, đó gọi là 'tà kiến', tức giống như tà kiến của ngoại đạo. Vì vậy, Xá-lợi-phất, nên biết rằng nhờ rơi vào 'tà kiến' ấy mà đạt đến chánh kiến."
Xá-lợi-phất lại hỏi Phật: "Thế nào là bố thí cho người có chánh kiến mà phúc không lớn, công đức không xa?"
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Giả sử có người bố thí như thế, bố thí cho bậc chúng hựu ấy, thì thành vô vi (không tạo tác, không do nhân duyên tạo thành, tức cảnh giới Niết-bàn), gần gũi với vô vi. Vô vi thì không có phúc nhỏ, không có công đức lớn, không có tiếng tăm nhỏ, cũng không có tiếng tăm lớn. Vì sao vậy? Vô vi thì lìa hết mọi quả báo của công đức, không có chỗ chốn."
Xá-lợi-phất lại hỏi Phật: "Như Lai Chí Chân vì sao lại nói vô vi không có chỗ chốn, trong khi trước đây Ngài khen vô vi là kỳ diệu nhất, công đức vô hạn?"
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Kẻ phàm phu ngu si có rất nhiều việc làm, so tính có ta, có người và có thọ mạng. Vì vậy Như Lai mới ngợi khen vô vi, chỉ ra rằng nó có công đức vô lượng, có chỗ chốn, muốn khiến mọi người dứt bỏ nỗi khổ trước sau nối nhau (tức vòng sinh tử luân hồi), nên mới khen là đặc biệt.
Lại nữa, Xá-lợi-phất, nên xét rằng bậc hiền thánh không phải hiền, không phải thánh, cũng không phải chúng hựu. Quán xét như vậy thì thành tựu hiền thánh. Bậc chúng hựu lìa dục giống như người nông phu: tùy chỗ gieo trồng mà mỗi thứ được đúng loại của nó; nhưng nương vào mạ lúa, có khi lại mọc lên gai góc, cỏ dại xấu. Ý Xá-lợi-phất thế nào? Đó có phải là quả báo thật của người nông phu không? Vốn người ấy gieo gai góc, cỏ dại chăng?"
Xá-lợi-phất đáp: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Đúng vậy, Xá-lợi-phất. Như người nông phu gieo hạt xuống đất, nương vào đó mà gai góc mọc lên; đất hoang bẩn thì (lúa) biến thành cỏ hành (?). Cũng vậy, Xá-lợi-phất, bố thí cho bậc hiền thánh mà muốn lập công đức thì không thể vui lòng; đó không phải là hạt giống tốt, không thành quả được, sẽ chẳng thu được gì. Nếu không dựng lập ruộng vô vi, thì nên biết đó là quả báo sinh tử. Cho nên, Xá-lợi-phất, muốn đạt đến bình đẳng thì sự bình đẳng vô vi ấy không phải là phúc lớn, không phải là công đức lớn."
Xá-lợi-phất lại hỏi Phật: "Bạch Thế Tôn, tu vô vi như thế nào mà không phải phúc lớn, không phải công đức lớn? Bố thí cho những vị ấy thì phúc ra sao, đâu là chúng hựu của đời?"
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Giả sử không ôm ý tưởng về phúc nhỏ, không có ý tưởng về phúc lớn, đó là gieo trồng phúc đức nơi bậc chúng hựu. Đã gieo trồng phúc đức nơi bậc chúng hựu thì ánh sáng không đâu không chiếu tới, mà không nhận quả báo. Đó là bậc chúng hựu lớn, cao nhất trong mọi loài ở thế gian. Này Xá-lợi-phất, người làm sự bố thí này là ruộng phúc đức vô tận, không nhận hoa, không thu quả. Vì vậy, người bố thí như thế không có phúc lớn, không có công đức lớn; đó là bậc chúng hựu của đời, không nhận quả báo."
Xá-lợi-phất lại hỏi Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao bố thí cho bậc chúng hựu, vào nơi bậc chúng hựu, mà không nhận quả báo?"
Phật nói: "Ý Xá-lợi-phất thế nào? Bậc chúng hựu được bố thí là nương vào vô vi, vậy tính theo pháp ấy thì có báo ứng không?"
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Thưa không, bạch Thế Tôn. Lấy vô vi mà bố thí cho bậc chúng hựu thì không nhận báo ứng, tức không có quả chứng. Vô vi thì không mong cầu gì; bậc hiền thánh cũng không trông mong gì."
Phật liền khen: "Lành thay, lành thay, Xá-lợi-phất! Đúng như ông nói, đó là bậc chúng hựu của đời. Giả sử có người bố thí cho bậc chúng hựu ấy thì không có mong cầu."
Xá-lợi-phất lại hỏi Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao có bố thí mà không có báo ứng, lại đầy đủ trí tuệ về tánh không?"
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Người hiểu rõ tất cả các pháp đều vốn tự nhiên như vậy, thì nghĩa ấy là thật hay là hư?"
Xá-lợi-phất bạch Thế Tôn: "Người hiểu rõ các pháp vốn tự nhiên thì có thể phân biệt rằng chúng tự nhiên, tự là huyễn. Người hiểu rõ các pháp như huyễn thì người ấy hợp với hư vô, hiểu được trí tuệ về hư vô. Vì sao vậy? Tất cả các pháp vốn tự nhiên như huyễn. Phật nói rằng cái như huyễn ấy gọi là hư vô, là trí tuệ về hư vô. Cho nên, bạch Thế Tôn, hiểu rõ các pháp vốn tự nhiên như huyễn. Vì sao vậy? Xét các pháp ấy thì không có gì thành tựu, cũng không có gì thu được."
Phật nói: "Lành thay, lành thay, Xá-lợi-phất! Đúng như ông nói. Giả sử có pháp thật có chỗ chốn, người có cái 'có' ấy nghĩ rằng mình đang làm theo chân lý, thì không còn biết nghĩa vô vi của việc chúng sinh diệt độ. Vì tất cả các pháp là hư vô, không chắc thật, không chân thật, nên dù khai hóa, độ thoát chúng sinh trong năm đường nhiều như cát sông Hằng, khiến họ được diệt độ, mà số chúng sinh vẫn không hề giảm bớt; tất cả là do chúng sinh vốn từ hư vô mà ra. Như vậy, Xá-lợi-phất, vì sao thế? Điều chúng sinh nghĩ tưởng là hư vô, những gì họ suy tưởng không đạt được gì cả. Vì vậy gọi là đầy đủ trí tuệ về hư vô. Nhờ điều đã học ấy mà bố thí cho bậc chúng hựu, không có quả báo, đó là đầy đủ trí tuệ về hư vô."
Xá-lợi-phất lại hỏi Phật: "Thế nào là đầy đủ trí tuệ về hư vô, và nhờ đó mà có thể mau đạt vô sở tùng sinh pháp nhẫn?"
Phật nói: "Người đối với hư vô mà không chứng lấy nó, đó gọi là đầy đủ trí tuệ về hư vô. Lại nữa, Xá-lợi-phất, thế nào là hư vô? Là biết thân là hư vô; ta, người, thọ mạng cũng là hư vô. Thấy đoạn diệt (chủ trương chết là hết) mà lại cho là thường còn (?); mọi sự ràng buộc nối nhau cũng là hư vô. Ý tưởng vô vi về Phật, Pháp và Thánh chúng (tăng đoàn những người tu đã chứng thánh); việc chữa trị tâm ý, mọi niệm và suy tưởng, những gì tâm buông lung theo — tất cả đều hư vô. Vì vậy, Xá-lợi-phất, người có thể thưa hỏi, lãnh thọ những điều như thế, sẽ hiểu được trí tuệ này cho đến khi giải thoát. Này Xá-lợi-phất, đầy đủ trí tuệ về hư vô, phân biệt được như vậy, thì có thể mau đạt vô sở tùng sinh pháp nhẫn."
Khi Phật nói lời này, bốn vạn Bồ-tát lập tức đều đạt vô sở tùng sinh pháp nhẫn. Sáu nghìn người phát tâm cầu đạo lớn. Ba vạn sáu nghìn thiên tử (các vị trời) gặp được thời trí tuệ, sắp gần đến dấu vết của đạo (?).
Sáu mươi tỳ-kheo ôm lòng kiêu mạn nặng kia cũng lậu tận ý giải, không còn chút gì sót lại để khởi lên nữa. Họ cùng một lời, đồng cất tiếng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, chúng con từ nay về sau theo lời dạy của sáu thầy (sáu vị thầy ngoại đạo đã kể ở trên) mà xuất gia. Phật không phải là thầy của chúng con; chúng con không nhận lãnh Pháp, không quy y Thánh chúng. Từ nay về sau chúng con không làm gì cả, cũng không có báo ứng, không gây tội nặng, cũng không có ác thú (các đường khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh)."
Toàn thể hội chúng nghe lời ấy, vô số người đều kinh ngạc, không biết thế nào, mỗi người nghĩ thầm: "Các tỳ-kheo này sắp tìm đến chỗ mê lầm, xa Phật, trái Pháp, bỏ giới luật mà theo ngoại đạo dị học, cho nên bây giờ mới nói lời này."
Xá-lợi-phất biết ý nghĩ trong lòng hội chúng, liền bảo các tỳ-kheo ấy: "Vì sao các vị nói lời này: 'Thân chúng tôi từ nay về sau không có Phật Thế Tôn, theo ngoại đạo dị học mà xuất gia làm sa-môn (người xuất gia tu hành)'?"
Các tỳ-kheo đáp Xá-lợi-phất: "Chúng tôi từ nay bắt đầu kính thờ sáu thầy. Mọi chỗ quy về đều chỉ là một tướng. Không nương vào sáu nhập (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý — sáu cửa tiếp nhận cảnh bên ngoài), vì vậy không thấy có nhiều loại Phật, không nghĩ đến việc xuất gia làm sa-môn."
Xá-lợi-phất lại hỏi: "Vì sao các hiền giả lại nói lời này: 'Từ hôm nay trở đi không lấy Phật làm thầy thánh'?"
Các tỳ-kheo đáp: "Từ hôm nay trở đi chúng tôi tự tại ở đất của mình, không ở xứ người; tự quy về mình, không quy về người khác; lấy mình làm thầy, không dùng thầy khác. Vì thế từ nay không lấy Phật làm thầy thánh. Vì sao vậy? Bậc Chánh Giác là Phật không lìa cái ta; cái ta không lìa Phật."
Xá-lợi-phất lại hỏi tiếp: "Các tỳ-kheo hiền giả, vì sao lại nói: 'Từ nay về sau không nhận lãnh Pháp, không quy y Thánh chúng'?"
Các tỳ-kheo đáp: "Không thấy có pháp nào để quy về, để nhớ nghĩ, cũng không có sự tụ họp, nên không quy y Pháp và Tăng."
Xá-lợi-phất lại hỏi các tỳ-kheo: "Vì sao nói: 'Từ hôm nay trở đi không tạo nghiệp, cũng không làm gì cả'?"
Các tỳ-kheo đáp: "Từ hôm nay chúng tôi hiểu rõ tất cả các pháp đều không có tạo tác; mà không tạo tác cũng không phải là không làm. Vì thế từ nay về sau không tạo nghiệp."
Xá-lợi-phất lại hỏi: "Vì sao vừa rồi các vị nói: 'Từ nay về sau không có quả báo'?"
Các tỳ-kheo đáp: "Bọn người ngu không hiểu, nên đi vào sinh tử, quấn quýt trước sau không dứt. Sự ngu của chúng tôi đã hết, không có duyên, không có báo. Vì thế từ nay về sau không có quả báo."
Xá-lợi-phất lại hỏi: "Vì sao các vị lại nói: 'Từ nay về sau không có tai ương tội lỗi'?"
Các tỳ-kheo đáp: "Chúng tôi hiểu rõ tất cả các pháp đều vắng lặng, đã diệt độ; chúng tôi hiểu rõ tất cả các pháp là không có pháp, không có báo. Vì các pháp không có quả báo, nên mới nói rằng từ nay về sau không có tai ương tội lỗi."
Xá-lợi-phất lại hỏi: "Vì sao các vị lại nói: 'Từ nay về sau không có ác thú'?"
Các tỳ-kheo đáp: "Từ nay chúng tôi hiểu rõ chỗ hướng đến của tất cả các pháp, mãi mãi không có ác thú. Không có khai hóa, cũng không có không khai hóa; không có luật, cũng không có không luật. Vì thế từ nay về sau không có ác thú, cũng không có không đi đến, không có luật hay không luật."
Khi các tỳ-kheo nói những lời bỏ cái ý tự cao như thế, trong những người nghe có ba nghìn sáu trăm tỳ-kheo lậu tận ý giải, không còn chút gì sót lại để khởi lên nữa.
Bấy giờ Thế Tôn khen các tỳ-kheo: "Lành thay, lành thay! Đối với các pháp mà không được gì, đó mới là thật được."
(Văn-thù) lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, thế nào là đối với pháp mà có chỗ đạt được?"
Phật bảo Văn-thù: "Cái gọi là 'được' chính là đạt vô sở tùng sinh pháp nhẫn."
Văn-thù lại hỏi: "Nếu có Bồ-tát ưa muốn đạt vô sở tùng sinh pháp nhẫn, thì phải học thế nào, dựng lập thế nào, thực hành thế nào?"
Phật bấy giờ muốn giải thích, nói: "Này Văn-thù-sư-lợi, người học pháp vô thượng, dạo trong nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ của Phật) và nghĩa lý của các trí tuệ thông suốt, thì phải thường theo đó tập vô sở tùng sinh pháp nhẫn." Rồi Phật nói kệ rằng:
Muốn mến học trí tuệ Phật, là điều tôn quý nhất trong mọi sự học,
thì không nhận lấy pháp nào, cũng không có gì để bỏ.
Pháp là không có gì để được, cũng không vượt khỏi sự thành tựu.
Các pháp vốn không có gì cả, kẻ ngu lại muốn cho là có;
vì muốn trừ bỏ lối làm ấy, nên mới vì mọi người mà nói pháp.
Họ lại ưa thích những gì có sinh ra, không tin cái không hề khởi lên.
Nếu bỏ được việc của ma (những thế lực làm chướng ngại đường tu), thì đạo Phật là tôn quý vô thượng.
Nếu vì sinh ra trong ngu tối, nên không hiểu nghĩa này;
vì khởi lên nhiều thứ khác nhau, kẻ ngu thấy mỗi người một khác.
Sự sinh vốn không có nhiều thứ, tất cả đều là một tướng.
Phật là trí sáng của đời, vì phàm phu mà nói ra điều ấy.
Vì so tính có ta, nên không thể tu theo đạo.
Nghĩ rằng: "Phải bao lâu nữa mới diệt hết lòng tham dâm,
xa lìa giận dữ và ngu tối?" Lại nghĩ: "Ta không còn trần lao (phiền não làm nhọc tâm)."
Không có mà tưởng là có, lại cho diệt độ là đoạn diệt (?).
Để khai hóa người tham dục, giận dữ, nên nói về sự vắng lặng, trống không;
tối tăm hết thì không còn sinh, nên mới khen ngợi nê-hoàn.
Đó là phương tiện khen sự diệt tận; (nếu chấp vào đó thì) cách Phật pháp rất xa.
Nghĩ đến bố thí, vâng giữ cấm giới, nếu mong cầu đạo để được vui,
thế là không tu theo lời Phật dạy, mà là ưa học theo ý tưởng.
Kẻ ngu có khi hư dối, không hiểu pháp hư vô;
có khi tưởng các pháp đồng một, có khi ôm nhiều ý niệm khác nhau.
Nếu hiểu rõ pháp này, thấy các pháp vốn tự nhiên như vậy,
rõ như người nhìn năm ngón tay, thì đắc đạo không khó.
Đạo không xa người, cũng chẳng ở gần;
vì chăm chỉ tìm tướng hư dối, nên đạo mới xa người.
Kẻ ngu mỗi người hành một cách, qua lại bới tìm lỗi của nhau:
"Người này giữ cấm giới, kẻ kia hung dữ phạm điều ác."
Dù bố thí tốt, làm theo chánh pháp, mọi điều hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác) đều là hư vô.
Không còn nhận lấy thần thức (tâm thức nối tiếp từ đời này sang đời khác), như huyễn, không thấy gì.
Không có tướng giữ giới, cũng không có phạm điều ác.
Các pháp do nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện) hợp lại, chúng cũng không có ta.
Nếu trong ức nghìn kiếp (kiếp: đơn vị thời gian cực dài theo quan niệm Phật giáo), bố thí không ai sánh bằng,
giữ gìn giới cao thượng, mà Đạo Sư (bậc Thầy dẫn đường, tức Phật) vẫn không thọ ký (không báo trước việc thành Phật cho người ấy).
Nếu bỏ được ý tưởng, bố thí mà không mong gì,
bỏ hết mọi mong cầu, sau đó mới được thọ ký.
Nói rằng bố thí được phúc, giữ giới được sinh lên trời;
còn điều không có gì để đạt được, đó mới là đạo vô thượng.
Kẻ ngu nương vào điên đảo, vọng tưởng có điều mong cầu:
"Ta sẽ đạt pháp nhẫn, tu hạnh không khởi, không tạo tác."
Pháp vốn không từ đâu sinh ra; tâm không nghĩ đến cái được sinh,
thì đạt pháp nhẫn không khó, không phải trải qua ức nghìn kiếp.
Chỉ tạm nói có tên gọi của pháp, chứ các pháp không có gì tạo tác,
không có gốc, không có chỗ trụ, ý tưởng đều như hư không.
Vô số ức chư Phật giảng nói pháp cao diệu,
khiến trừ dâm dục, giận dữ, ngu si; mà các pháp cũng không cùng tận.
Giả sử các pháp là thật, thì ắt phải có lúc hết (?).
Vì vốn không có gì cả, nên không thể nắm được.
Dâm dục, giận dữ, ngu si vô lượng, tính ra không có bờ đáy;
nếu đã không có bờ đáy, thì chúng không có gốc rễ.
Gieo trồng mà không có mầm, do đâu sinh ra hoa trái?
Nếu không có lá, thì do đâu mà có hoa?
Pháp không từ đâu sinh ra, thì không có giống người.
Chúng sinh không phải chúng sinh, không sinh cũng không diệt.
Như người đàn bà dâm đãng (?), người ấy không có con;
vì không có con, nên không có nỗi lo về con.
Người sáng trí quán xét như vậy: các pháp không có sinh,
thì người ấy không còn sợ hãi nỗi khổ xoay vần trong sinh tử.
Kẻ ngu bị điều hư ngụy mê hoặc, không hiểu pháp như huyễn,
gánh lấy gánh hư không, lại chán ghét lời dạy tốt lành của bậc thánh.
Nếu phân biệt rõ lời dạy này là vô lượng, không bờ bến,
vô số, không thể hạn lượng, thì mới không chán ghét.
Như Phật nói về bản tế (ở đây chỉ mé quá khứ, thuở ban đầu), tuyên giảng là không có bờ đáy;
mé tương lai cũng vậy, mé hiện tại cũng là một tướng.
Không có bờ mà tưởng là có bờ; bờ đáy không có, là hư vô.
Ta đã hiểu rõ nghĩa này, thì hiểu rằng không có hai phần.
Mé ban đầu là tướng hư không, mé của con người không thể nghĩ bàn;
mé ấy ví như cái bóng, trí tuệ này không thể hiểu thấu (?).
Vì thế mà làm theo vọng tưởng, do đó tâm thoái lui.
(Nghĩ rằng:) "Phải dứt hết lưới này, thì do đâu mà thành Phật?" (?)
Bậc Chánh Giác không có ý tưởng, người ấy không có gì để thành.
Các pháp không có sinh, kẻ ngu lại muốn cho thành.
Hư không không thể nắm, cũng như những chỗ nó trú (?).
Hư không không có chỗ trụ, là vô vi, không có hình tượng.
Như ngợi khen hư không, hiểu đạo cũng nên như vậy.
Như phân biệt hiểu rõ đạo, hiểu chúng sinh cũng như vậy.
Cõi chúng sinh đều bình đẳng, bình đẳng như cõi hư không.
Ai hiểu được sự bình đẳng này, thành Phật đạo không khó.
Không tinh tấn cầu độ, không suy nghĩ để tùy thuận,
không cầu nguyện gì nơi các pháp, thành Phật đạo không khó.
Đạo lìa mọi điều mong ước, dứt hết mọi thệ nguyện chấp chặt.
Tâm không ôm điều cầu nguyện, đó là đạo cao nhất của chư Phật.
Bố thí mà tâm tự nghĩ: "Nhờ vật bố thí mà đắc đạo",
nhưng đạo là không có gì để được, đạo cao nhất không có gì để thu.
Chí luôn ôm giữ cấm giới, tưởng rằng tinh tấn là có thật,
người ấy không vâng lời Phật dạy, vì còn mong cầu báo đáp.
Các pháp không có sự siêng tu, mà lại tỏ ra tinh tấn;
người không làm gì cả, đó mới là tinh tấn vượt bậc.
Người khởi ý tưởng như vầy: "Pháp này không có lậu,
pháp kia là hữu lậu", tâm người ấy không tùy thuận.
Pháp được giảng là không có niệm, khen nó như hư không,
không trói buộc, cũng không giải thoát; trí tuệ ấy là vô thượng.
Người mong cầu giữ giới, lại cũng tưởng có kẻ phạm giới,
cả hai đều là phạm giới; không có hai mới là giới cao nhất.
Các pháp không khác nhau, không có ý tưởng, không có gì đặc biệt.
Nếu thông đạt được rằng không có cái thấy, đó mới là vâng lời Phật dạy.
Tâm người ấy không sinh, ví như hư không.
Bình đẳng nhận lấy sự quyết định như vậy, mới là chí vắng lặng chân thật.
Người không có ý tưởng, đối với tất cả không có gì để nghĩ,
không có tâm, không có sinh, thì đạo Phật không khó đạt.
Người không nhận lấy tham dục, không bị dục sai khiến,
tham thì không còn sinh, đạo Phật không khó đạt.
Nếu không chán số kiếp dài lâu, không sợ ức mé ban đầu (?),
không sợ nạn sinh tử, đạo Phật không khó đạt.
Thế Tôn nói kệ xong, bảo Văn-thù-sư-lợi: "Nếu có Bồ-tát hay người thường tin sâu kinh điển này, nghe mà không ngờ, không do dự, nhận giữ, đọc tụng, nói cho người khác nghe, hiểu đầy đủ nghĩa lý, thì ngay đời này sẽ đạt được hai mươi điều công đức. Hai mươi điều ấy là gì?
Một là, các thiên thần đều ở bên cạnh. Hai là, các giao long lớn đến bảo vệ. Ba là, các quỷ thần lớn cùng giữ gìn. Bốn là, tâm luôn an ổn, chưa từng rối loạn. Năm là, nơi sinh ra được làm bậc tôn trưởng của mọi người. Sáu là, đời đời ở đâu cũng nhớ được túc mạng (các đời sống trước của mình). Bảy là, đời đời nơi sinh ra thường được ngũ thông (năm loại thần thông: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, nhớ đời trước, biến hóa đi lại tự tại). Tám là, mau đạt pháp nhẫn, lại sẽ được gặp Bồ-tát Di-lặc (vị Phật tương lai, sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca). Chín là, chuyên tâm tu tập yếu chỉ của kinh này, tâm bỏ được cơn buồn ngủ và mệt mỏi. Mười là, khi ngủ thường thấy chư Phật trong mộng, cũng được thấy các Bồ-tát.
Mười một là, vì tin sâu kinh này nên mau đạt nhu thuận pháp nhẫn (sự nhẫn nhận thuận theo chân lý, mức chứng ngộ đi trước vô sinh pháp nhẫn). Mười hai là, ai nhận bản kinh này thì ngay đời hiện tại dứt được tranh tụng. Mười ba là, nếu đi giữa rắn rết và côn trùng độc hại, nhớ đến kinh này thì trọn không sợ hãi. Mười bốn là, nghĩ đến quyển kinh này thì hàng phục được oán thù, hiềm khích. Mười lăm là, nếu chuyên tâm suy nghĩ về kinh này thì liền đạt tam-muội Phổ Quang (Ánh Sáng Chiếu Khắp). Mười sáu là, nếu hiểu rõ kinh này thì nên biết người ấy trừ được mọi tội. Mười bảy là, nếu giảng kinh này thì đạt được trăm nghìn pháp môn (cửa vào đạo, phương pháp tu) không thể đếm xuể. Mười tám là, đời đời ở đâu cũng không mất đạo tâm (tâm cầu giác ngộ).
Mười chín là, nơi sinh ra được tận mặt thấy chư Phật, đạt được yếu chỉ của tổng trì vô lượng chuyển (năng lực nắm giữ giáo pháp, xoay chuyển ứng biến vô cùng); khi người ấy suy nghĩ về kinh này, các ma Ba-tuần (vua ma, chuyên phá hoại người tu) chưa từng có dịp hại được; đến đâu thọ thân cũng thường thấy chư Phật. Hai mươi là, người suy nghĩ về kinh này thì điều nguyện ắt thành; các loài độc trùng hai chân, ba chân, bốn chân đều cùng bảo vệ người ấy. Nếu có phi nhân (loài không phải người như quỷ, thần) muốn đến dọa nạt; vua chúa, quần thần, phi thi (một loại quỷ bay, gây bệnh tật) hay ác quỷ muốn đến dọa nạt, thì tự nhiên có sự hộ vệ, không ai xâm phạm được."
Phật bảo Văn-thù: "Đó là hai mươi điều công đức. Pháp sư (người giảng dạy kinh pháp) và tỳ-kheo nghe kinh điển này mà vui mừng tin sâu, không ngờ, không do dự, nhận giữ, đọc tụng, ôm giữ trong lòng, phân tích đầy đủ, nói cho người khác nghe, thì được công đức như vậy."
Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật: "Ví như có cây thuốc tên là Phổ Liệu (Chữa Khắp), có thể chữa lành mọi bệnh tật. Kinh này cũng vậy, chữa trị mọi bệnh dâm dục, giận dữ, ngu si và nỗi khổ của mọi ý tưởng."
Phật nói: "Văn-thù, đúng như ông nói, thật không khác. Kinh điển này thật có thể tiêu trừ mọi chướng ngại của tất cả chúng sinh: năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: hình sắc, cảm thọ, tri giác, hoạt động tâm ý, nhận thức), sáu suy (sáu thứ cảnh bên ngoài: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý — làm hao mòn tâm lành), ba độc (tham, giận, si), năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, mê muội buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ), mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau dẫn chúng sinh luân hồi), chín mươi sáu đường (chín mươi sáu phái ngoại đạo thời bấy giờ), và sáu mươi hai mối nghi tà kiến.
Vì sao vậy? Thuở quá khứ rất xa xưa, trải qua số kiếp vô hạn không thể tính đếm, còn hơn thế nữa, lúc ấy ở đời có một vị Phật hiệu là Lạc Sư Tử Bộ (Ưa Bước Sư Tử), hội họp vô số người không thể hạn lượng, giảng nói kinh điển giữa đại chúng. Thời Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác Lạc Sư Tử Bộ ấy, có một vị Bồ-tát tên là Kim Cang Tràng (Cờ Kim Cương). Ở chỗ Phật ấy, vị Bồ-tát nghe kinh điển này, tâm không ngờ, không do dự, liền thưa nhận công đức của kinh này, giữ gìn, đọc tụng, tin sâu, nâng niu không rời khỏi lòng.
Vị ấy đi vào các quận, nước, huyện, ấp, xóm làng, châu thành, nước lớn; người ta thấy đều vui mừng, ai cũng nói: 'Thầy thuốc giỏi sẽ đến chữa các bệnh khổ cho chúng ta.' Họ một lòng tin tưởng, trước đã ôm lòng vui vẻ. Khi ấy trăm nghìn người cùng tụ họp, cùng nhau đến chỗ Bồ-tát Kim Cang Tràng, ai nấy đều muốn cầu được che chở. Bồ-tát Kim Cang Tràng liền đem lòng tin sâu và thương xót, dùng kinh điển này mà chú nguyện cho mọi người, lấy các câu thần chú trong kinh để che chở mọi người, đem đức mà an ủi họ và canh giữ cho họ. Văn-thù-sư-lợi, các câu thần chú ấy là gì? Lời chú rằng:
Không đánh đập (một), lìa tạo tác (hai), lấy luật mà buông bỏ (ba), khéo vượt qua (bốn), không có thật (năm), không có chỗ chốn (sáu), lìa mê lầm (bảy), tôn quý hư không (tám), mênh mông như huyễn (?) (chín), không sinh (mười), không thể nắm được (mười một), từ thiện từ (mười hai), thương xót chúng sinh (mười ba), hạ mình trước tất cả (?) (mười bốn), tìm đường lối (mười lăm), tinh tấn vì nghĩa (mười sáu), nơi đây không đau khổ (mười bảy), đây là thần chú (mười tám).
Các câu thần chú này che chở chúng sinh. Nếu bị bệnh phiền khổ cho đến bệnh nặng, đau đớn vì mọi thứ bệnh không sao nói được, thì đủ các loại bệnh đều được chữa lành. Những ai bị các trời, rồng, thần và phi nhân quấy nhiễu, cùng các loài độc trùng khác như trăn rắn, cọp sói, muỗi mòng, sâu bọ, ong — nếu lòng từ nhớ đến kinh này thì không loài nào chạm đến được. Bệnh ghẻ lở, đau nhức, hủi, hay mắc bệnh phù thũng (?), đều được chữa lành.
Phật bảo Văn-thù: "Khi ấy Bồ-tát đại sĩ Kim Cang Tràng an trụ trong kinh điển này, chữa mọi bệnh cho các loài chúng sinh, không ai là không được an ổn. Này Văn-thù, ý ông thế nào? Bồ-tát đại sĩ Kim Cang Tràng lúc ấy là người nào khác chăng? Chớ nghĩ như vậy. Vì sao? Chính là thân Ta đây. Thuở ấy Ta nhận kinh điển này, tin sâu, yêu thích, giữ gìn, đọc tụng, khai hóa và làm lợi ích cho tất cả chúng sinh. Cho nên, Văn-thù, hãy xem kinh này như cây thuốc chữa khắp mọi bệnh."
Văn-thù-sư-lợi lại hỏi Phật: "Nếu có Bồ-tát nhận các câu thần chú và nghĩa lý này, giữ gìn, đọc tụng, thì phải thực hành thế nào?"
Phật bảo Văn-thù: "Nếu có Bồ-tát nhận các câu thần chú và nghĩa lý này, giữ gìn, đọc tụng, thì người ấy khi phát tâm thực hành kinh này phải không ăn thịt, không dùng dầu thơm xoa xông thân mình, luôn ôm lòng từ, thương xót chúng sinh, làm lợi ích cho tất cả như cây thuốc chữa khắp mọi bệnh. Phải luôn gần gũi nhất thiết trí và trí tuệ thông suốt cùng khắp, khiến không kẻ gây hại nào có dịp hại được. Nếu tụng kinh này, phải luôn giữ tâm trong sạch, mềm mỏng, không có việc làm nhơ đục. Khi đọc kinh này, phải quét sạch mặt đất, không để bụi bặm, khiến người thấy được vui lòng."
Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật: "Nếu có Bồ-tát đọc kinh này, phải bỏ lòng tham ái, không tiếc thân mạng, xem nhẹ như không có hình hài, như thế mới là làm theo lời dạy."
Phật bảo Văn-thù: "Đúng như ông nói, không khác chút nào."
Bấy giờ Thế Tôn bảo hiền giả A-nan: "Hãy nhận kinh điển này, giữ gìn, đọc tụng, dùng nó làm lợi ích cho vô số chúng sinh. Kinh điển này đem lại lợi ích vô lượng."
A-nan bạch Phật: "Vâng ạ. Con xin nhận theo lời dạy của bậc Thánh Tôn, sẽ tuyên giảng đúng như Phật nói."
Phật nói: "Lành thay, lành thay, hiền giả A-nan! Nếu nhận kinh này, giữ gìn, đọc tụng, tức là vì chúng sinh mà làm Phật sự (việc của Phật: giáo hóa, cứu độ chúng sinh)."
Phật nói như vậy xong, hiền giả Xá-lợi-phất, hiền giả A-nan, Văn-thù-sư-lợi, các trời, người đời, a-tu-luân (một loài thần tính hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên), quỷ thần và rồng, nghe lời Phật nói, không ai không vui mừng, cùng làm lễ rồi lui ra.
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video