Thiên 1 — Kinh Cây Đạo của Bồ-tát (toàn văn)

 Kinh Bồ-tát Đạo Thụ (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; Đạo Thụ: "cây đạo", hình ảnh ví con đường tu của Bồ-tát lớn dần như một cái cây)

 Kinh Bồ-tát Đạo Thụ, một quyển

 Kinh Đại thừa (dòng giáo pháp chủ trương tu để cứu độ khắp mọi người, không chỉ cứu riêng mình), chỉ có một bản dịch

 Kinh Bồ-tát Đạo Thụ, một quyển

 Chi Khiêm, một ưu-bà-tắc (người cư sĩ nam tại gia, đã quy y Phật) người Nguyệt Chi (một nước ở Trung Á thời xưa), dịch vào đời Ngô (một trong ba nước thời Tam Quốc ở Trung Hoa)

 Kinh Bồ-tát Đạo Thụ

 Có nơi gọi là Kinh Tư Ha, cũng gọi là Đạo Thụ Tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định, tâm dồn hết vào một chỗ, không tán loạn), cũng gọi là Kinh Tư Ha Tam-muội.

 Tôi nghe như vầy: một thời Phật ở trong vườn Trúc Viên (vườn tre, nơi Phật thường thuyết pháp) tại nước Vương Xá (thành lớn của nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), cùng với đại chúng tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ đủ giới) gồm một nghìn hai trăm năm mươi người.

 Khi ấy có người con của một trưởng giả (người giàu có, có danh vọng trong xã hội), một người có tâm chí nguyện bền chắc (?), tên là Tư-ha-muội, cùng năm trăm học trò ra khỏi thành lớn Vương Xá, muốn đến vườn Trúc Viên. Chưa tới nơi, từ xa đã thấy Phật đang kinh hành (đi qua đi lại chậm rãi trong tỉnh thức, một cách tu tập).
 Sắc thân của Phật sáng rực, biến hiện vô số cách, không phải điều mà người đời có thể nghe hay thấy. Năm trăm học trò cùng nói với nhau, khen ngợi rằng: "Phật đoan nghiêm không ai sánh được, oai thần (uy đức và sức thần diệu) lớn đến thế. Do nhân duyên gì mà ở đời lại có được như vậy? Đã làm những hạnh gì, chứa những công đức (việc lành và phúc báo do việc lành sinh ra) gì mà có được thân này? Chúng ta nên đến hỏi."
 Năm trăm học trò đều mang lòng cung kính, run sợ nghiêm trang, lông tóc dựng đứng, tiến lên làm lễ Phật rồi lui đứng một bên. Tư-ha-muội liền tiến lên thưa Phật: "Thân Phật như thế, không phải đời thường thấy được. Do đâu mà có được? Xưa kia Ngài đã làm hạnh gì, chứa công đức gì?"
 Phật hỏi Tư-ha-muội: "Ông thấy điều gì mà nói thân Phật như thế, không phải đời thường thấy được?" Tư-ha-muội liền ở trước Phật nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:

 Dù dốc hết ý nghĩ mà nhìn cũng không thể thấy thấu (?), khi bậc Tôn quý nhất trong loài người đi kinh hành,

 Chân Ngài nhấc lên đặt xuống thì hoa sen hiện ra; hình dáng đoan nghiêm, không chỗ nào không trọn vẹn.

 Thân Ngài như hư không, trí tuệ có thể hiển bày giáo pháp (?); khắp mặt đất đều rung chuyển.

 Gò đống đều trở nên bằng phẳng, đất cao thì hạ thấp xuống.

 Khi Ngài nhấc chân đi kinh hành, khi đã bước trên mặt đất,

 Thân Ngài đứng trên đất xoay về bên phải, đất cũng xoay theo mà không ai hay biết.

 Khi Ngài hạ chân giẫm xuống đất, thì chỗ kinh hành lại chẳng thấy gì,

 Mà nơi dấu chân như được vẽ ra, mọi tướng tốt đều hiện rõ.

 Tướng bánh xe (vân hình bánh xe ngàn căm dưới lòng bàn chân Phật) không có màu sắc, vậy mà đều hiện rõ trên mặt đất.

 Điều nay con thấy, ở đời không có, vì thế biết Ngài thật vô cùng tôn quý.

 Không ai có thể thấy được đỉnh đầu Ngài, không thấy được từ bên trái, cũng chẳng từ bên phải,

 Không từ phía trước, cũng không từ phía sau; ở mọi chỗ đều không thể thấy được.

 Phải do đâu mà biết được ý Ngài? Phải nhờ duyên gì mà hiểu được trí Ngài?

 Vì vậy trong lòng con lấy làm lạ, xin Ngài phân giải nói cho con.

 Thân trí tuệ ấy từ đâu mà có? Gốc rễ của nó do đâu mà đạt được?

 Đã thực hành những pháp gì? Phải làm gì để thành tựu điều chân thật ấy?

 Xin Ngài dứt trừ nỗi ngờ của con, giải điều chúng con còn ngờ vực.

 Trí tuệ Phật kia làm sao đạt được? Xin khiến chúng con mới bắt đầu phát tâm,

 Xin lần lượt phân giải mà nói, những điều hàng Bồ-tát phải thực hành,

 Để có thể tự mình thành tựu việc Đại thừa (?), được thần túc (năng lực thần thông đi lại tự tại, đến đâu tùy ý) đến khắp mười phương.

 Phật nói: "Hay thay, hay thay! Tư-ha-muội, điều ông hỏi rất sâu, rất sâu, là điều lo nghĩ cho nhiều người, đem an ổn cho nhiều người. Ông thương xót chư thiên (các vị trời) và loài người khắp mười phương, muốn họ được độ thoát (vượt qua khổ đau, được giải thoát), khơi dậy tâm ý của các vị Bồ-tát đại sĩ (bậc tu hành có tâm lớn), khiến ai nấy đều tinh tấn (siêng năng, nỗ lực không lui)."
 Phật bảo Tư-ha-muội: "Ta sẽ nói cho ông, hãy lắng nghe kỹ, nhận lấy cho kỹ." Tư-ha-muội liền thưa: "Xin vâng lời dạy."
 Phật nói: "Nếu có thiện nam, thiện nữ (người nam, người nữ có lòng lành) thực hành sáu việc, thì dù chưa phát tâm Bồ-tát cũng sẽ phát tâm cầu đạo. Sáu việc ấy là gì? Một là nương theo Phật mà ở. Hai là bước vào chính đạo (con đường đúng) không quay lui nữa. Ba là trong lòng tự hiểu rõ. Bốn là gặp được thiện tri thức (người bạn lành, người thầy hiểu đạo dẫn dắt mình tu theo điều đúng) mà nhờ đó tự nương tựa. Năm là luôn có đại nguyện (lời nguyện lớn cứu độ mọi người). Sáu là không có lòng nhút nhát yếu đuối, không chán trí tuệ. Đó là sáu việc." Khi ấy Phật nói kệ rằng:

 Nếu có người nương theo Phật pháp, bước vào chính đạo, thật sự không quay lui,

 Thường nương gần thiện tri thức, liền từ đó có được đại nguyện.

 Trong lòng đã hiểu rõ, cứ thế mà tiến vào, không nhút nhát yếu đuối,

 Về trí tuệ thì đầy đủ hết cả; người như thế mới có thể lãnh nhận giáo pháp.

 Tư-ha-muội thưa Phật: "Người đã phát tâm thì có mấy niềm vui trong lòng?" Phật nói: "Người đã phát tâm Bồ-tát có sáu niềm vui. Sáu điều ấy là gì? Một là vui vì được không rời Phật. Hai là được nghe lời thụ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy về sau sẽ thành Phật) mà bước vào chính đạo. Ba là sẽ làm vị vua thầy thuốc, chữa trị cho người khỏi sinh, già, bệnh, chết.
 Bốn là ta sẽ làm vị tướng dẫn đường, đưa người từ trong sinh tử thoát ra khỏi ngũ đạo (năm nẻo luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời). Năm là ta sẽ làm người thuyền trưởng của chiếc thuyền lớn giữa biển, đưa người qua khỏi dòng biển (ví biển khổ sinh tử). Sáu là ta ở trong chốn tối tăm làm vị chủ ánh sáng lớn, phá tan sự ngu si. Đó là sáu niềm vui." Khi ấy Phật nói kệ rằng:

 Đã được không rời Phật, được nghe lời thụ ký mà bước vào chính đạo,

 Làm vua thầy thuốc chữa lành cho tất cả; thực hành như thế thì được vừa lòng.

 Ta ở đời làm vị tướng tôn quý, muốn cứu thoát mọi tai ách khổ nạn,

 Mọi sinh tử cùng già và bệnh, những gì tất cả mọi người đang bám chấp.

 Ta thấy những người khổ nhọc, lăn lộn rơi mãi trong năm nẻo luân hồi,

 Ta sẽ làm người thuyền trưởng lớn, đưa người giữa biển qua đến bờ giải thoát.

 Ở trong tối tăm làm ánh sáng lớn, ai mù lòa thì đều được ban cho mắt sáng.

 Những kẻ dua nịnh dối trá cùng kẻ ngu si, tất cả mọi người ta đều ban cho trí tuệ.

 Tư-ha-muội thưa Phật: "Có những niềm vui ấy rồi thì có mấy công đức khiến được nghỉ ngơi yên ổn?" Phật nói: "Người đã phát tâm Bồ-tát có sáu điều khiến thân và tâm được nghỉ ngơi yên ổn. Sáu điều ấy là gì?
 Một là được thoát khỏi nỗi khổ nhọc ở địa ngục, loài cầm thú, loài ngạ quỷ (quỷ đói), nên thân và tâm được yên nghỉ. Hai là được thoát khỏi bát nạn (tám hoàn cảnh khó gặp được Phật và nghe pháp, như sinh vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời sống lâu, vùng biên địa, đui điếc câm ngọng, theo tà kiến, sinh vào lúc trước hoặc sau khi có Phật). Ba là được thoát hẳn, không còn rơi vào chín mươi sáu loại đạo (các học phái ngoại đạo ở Ấn Độ thời ấy, ngoài Phật giáo).
 Bốn là được vượt hơn giáo pháp của bậc ứng nghi (tức A-la-hán, bậc đã dứt hết phiền não, đáng được cúng dường) và bậc các Phật (?) (tức Duyên giác, bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, chỉ lo cho riêng mình). Năm là được làm pháp khí (ví như đồ đựng, chỉ người đủ khả năng tiếp nhận và giữ gìn giáo pháp) bậc nhất, không còn lay chuyển. Sáu là được an trụ nơi lời dạy trang nghiêm của Phật, không làm đứt dòng Phật đạo. Đó là sáu công đức khiến được nghỉ ngơi yên ổn." Khi ấy Phật liền nói kệ rằng:

 Đã được thoát khỏi các nẻo ác, thân xa lìa tám chốn hoạn nạn,

 Các ngoại đạo không còn nhận danh nghĩa của họ; những hạng như thế đều được xa lìa.

 Đối với bậc ứng nghi và bậc Duyên giác, cùng hết thảy những người còn bám chấp,

 Đều vượt qua hết mà khởi tâm tôn quý; vượt lên trên mọi pháp.

 Nay ta làm pháp khí cho mọi pháp, cho hết thảy chư Phật và giáo pháp,

 Cũng không làm đứt lời dạy trang nghiêm của Phật, vì thế mà được vừa lòng.

 Cõi hư không thường còn có thể cùng tận, nơi bóng và tiếng vang cũng còn có thể thấy được,

 Chẳng như người dũng mãnh này, đi trên con đường không bờ bến, không bao giờ cùng tận.

 Tư-ha-muội thưa Phật: "Người phát tâm Bồ-tát còn phải thực hành những pháp gì, những việc gì?" Phật nói: "Người phát tâm Bồ-tát phải hướng theo thực hành sáu việc. Sáu việc ấy là gì? Một là phải bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp ban cho người). Hai là phải trì giới (giữ gìn giới luật, không làm điều ác). Ba là phải nhẫn nhục (chịu đựng điều trái ý, không giận hờn). Bốn là phải tinh tấn. Năm là phải nhất tâm (giữ tâm chuyên nhất, tức thiền định). Sáu là phải thực hành trí tuệ (thấy rõ thật tướng của mọi sự vật). Đó là sáu việc phải làm." Khi ấy Phật liền nói kệ rằng:

 Người bố thí thì ban cho rộng lớn; khi hành động thì phải giữ gìn giới luật,

 Người nhẫn nhục cùng người tinh tấn, vượt qua thiền định mà lên đến trí tuệ.

 Liền ở trước Phật được nhận lời trí tuệ (?), ở giữa loài người làm bậc anh hùng.

 Công đức ấy là riêng một bậc tôn quý, là điều các Bồ-tát phải thực hành.

 Người như thế, đối với tất cả, có hạnh nổi bật khác thường, không ai sánh đôi,

 Ở bất cứ chỗ nào cũng là bậc tôn quý anh hùng, được thấy dâng lên vô số phẩm vật cúng dường.

 Tư-ha-muội thưa Phật: "Bồ-tát muốn được vô sở tòng sinh pháp nhẫn (sự thấu hiểu và an nhiên chấp nhận rằng mọi pháp vốn không thật có sinh ra, không thật có diệt đi; còn gọi là vô sinh pháp nhẫn) thì phải làm sao để đạt được?"
 Phật nói: "Bồ-tát có sáu việc thực hành thì mau được vô sở tòng sinh pháp nhẫn. Sáu việc ấy là gì? Một là không chấp rằng có thân (có cái 'tôi' thật). Hai là không chấp rằng có người. Ba là không chấp rằng có thọ mạng. Bốn là không chấp rằng có hình tướng. Năm là không chấp rằng không có. Sáu là không chấp rằng thường có. Đó là sáu việc thực hành. Bồ-tát nhờ đó mà mau được vô sở tòng sinh pháp nhẫn." Khi ấy Phật liền nói kệ rằng:

 Cái 'tôi', cái 'ta', cái 'người' cùng thọ mạng, cũng không chấp là có hình tướng này,

 Trong lòng không nghĩ là có hay là không; người có trí tuệ phải xa lìa những điều ấy.

 Những pháp nhân duyên mà miệng nói ra, thì chính nhân duyên ấy cũng không có gì thật có,

 Hết thảy các pháp đều không có chỗ sinh khởi; vì thế mà được pháp nhẫn.

 Tư-ha-muội thưa Phật: "Bồ-tát đại sĩ đã được vô sở tòng sinh pháp nhẫn, nhờ mấy việc mà được nhất thiết trí (trí biết rõ tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật)?"
 Phật nói: "Bồ-tát đại sĩ đã được vô sở tòng sinh pháp nhẫn, có sáu việc mà được nhất thiết trí. Sáu việc ấy là gì? Một là được sức mạnh của thân. Hai là được sức mạnh của lời nói. Ba là được sức mạnh của tâm ý. Bốn là được sức thần túc. Năm là được sức của đạo. Sáu là được sức của trí tuệ."
 Tư-ha-muội thưa Phật: "Thế nào là sức mạnh của thân?" Phật nói: "Sức mạnh của thân là thân bền chắc như kim cương, không tì vết dơ bẩn, lửa không đốt được, dao không chặt được, không ai có thể làm lay động. Đó là sức mạnh của thân."
 "Thế nào là sức mạnh của lời nói?" Phật nói: "Sức mạnh của lời nói là có sáu thứ âm thanh, như âm thanh từ miệng Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, đến như thật) nói ra, có thể vang khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới, mỗi thế giới có một mặt trời, một mặt trăng). Đó là sức mạnh của lời nói."
 "Thế nào là sức mạnh của tâm ý?" Phật nói: "Sức mạnh của tâm ý là dù có trăm nghìn ức ma (loài ác, chuyên phá hoại người tu đạo) kéo đến cũng không thể lay động được một sợi lông của Phật. Đó là sức mạnh của tâm ý."
 "Thế nào là sức thần túc?" Phật nói: "Sức thần túc là chỉ dùng một ngón chân mà có thể làm rung chuyển cả tam thiên đại thiên thế giới, vậy mà dân chúng trong đó không ai kinh sợ. Đó là sức thần túc."
 "Thế nào là sức của đạo?" Phật nói: "Sức của đạo là chư Phật mười phương nói kinh pháp cho tất cả mọi người, trong đó không có chỗ nào thiếu sót, ai nấy đều được điều thích hợp với mình. Đó là sức của đạo."
 "Thế nào là sức của trí tuệ?" Phật nói: "Sức của trí tuệ là những điều mà tâm ý mọi người biết, những việc làm mà họ biết, những ý nghĩ có thể biết, đều có thể biết hết cùng một lúc, gom lại cả một lượt (?). Trong khoảng một cái búng tay, nhờ trí tuệ mà những gì có thể biết, có thể thấy, có thể học, đều biết rõ, thấy rõ, hiểu rõ hết cả. Đó là sức của trí tuệ.
 Bồ-tát đại sĩ đã được vô sở tòng sinh pháp nhẫn, nhờ sáu việc này mà được nhất thiết trí." Khi ấy Phật liền nói kệ rằng:

 Thân dũng mãnh không thể đo lường, không có gì có thể phá hoại được,

 Dù dùng lửa hay dùng dao, rốt cuộc cũng không thể làm hại thân này.

 Hết thảy mọi người cùng mọi sức mạnh, dù dùng gậy gộc hay chửi mắng,

 Muốn làm hại thân Ngài cũng không thể làm nghiêng ngả, cũng không thể lay động được sợi lông.

 Tiếng nói lớn vang đến tận Phạm thiên (cõi trời của vị trời Phạm Vương, thuộc cõi trời sắc giới, ở rất cao), thường an trụ không hề sợ hãi,

 Giáo pháp Ngài nói khai mở khắp ba nghìn thế giới, không ai có thể ngăn chặn lời ấy.

 Tâm ý tôn quý, khó ai địch nổi, đó là bản tính tự nhiên của các Bồ-tát.

 Một ức ma muốn quấy nhiễu, rốt cuộc cũng không lay động được tâm ý Ngài.

 Thần túc của Ngài đều đã đầy đủ, liền có thể làm rung chuyển trời đất này.

 Đã thành tựu thần túc ấy, liền có thể giác ngộ mà thành bậc tôn quý.

 Nếu đã thành tựu đạo giác ngộ, liền có thể giác ngộ mà thành bậc tôn quý anh hùng.

 Mọi điều của Phật đều đầy đủ cả, liền từ đó chuyển pháp luân (giảng nói giáo pháp; giáo pháp được ví như bánh xe lăn đi, nghiền nát phiền não, truyền khắp mọi nơi).

 Tư-ha-muội thưa Phật: "Như Lai Vô Sở Trước Chính Chân Giác (danh hiệu của Phật: bậc không còn bám chấp vào bất cứ điều gì, giác ngộ chân chính và chân thật) đã thành nhất thiết trí thì nhờ mấy pháp mà an trụ?"
 Phật nói: "Này đồng tử (người trẻ tuổi; ở đây Phật gọi Tư-ha-muội) (?), Như Lai đã thành nhất thiết trí thì nhờ sáu pháp mà an trụ. Sáu pháp ấy là gì? Một là mười lực của Phật (mười năng lực hiểu biết đặc biệt của Phật, như biết rõ điều hợp lý và không hợp lý, biết rõ nghiệp báo của chúng sinh…). Hai là bốn vô sở úy (bốn điều Phật không hề sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng, vì đã giác ngộ trọn vẹn, đã dứt sạch phiền não, đã nói rõ những gì ngăn trở đạo, đã chỉ rõ con đường thoát khổ).
 Ba là mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với hàng A-la-hán hay Bồ-tát). Bốn là có lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu hết khổ cho chúng sinh). Năm là không ai có thể thấy được đỉnh đầu của Phật. Sáu là có ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân như Phật). Đó là sáu pháp an trụ." Khi ấy Phật liền nói kệ rằng:

 Mười lực ấy là sức của Phật, bốn điều không sợ hãi đều đã vượt qua,

 Hết thảy đều vượt lên trên các pháp, vì thế mà là bậc dẫn đường trong loài người.

 Đã thành tựu lòng bi không gì che lấp, không ai có thể thấy được đỉnh đầu Phật,

 Không phải trời, cũng chẳng phải rồng, hết thảy mọi người đều không thể thấy.

 Người như thế có tướng dũng mãnh, khắp thân phân bố ba mươi hai tướng tốt.

 Hết thảy những điều ấy đều đã thành tựu, liền được làm bậc cao nhất trong loài người.

 Tư-ha-muội thưa Phật: "Như Lai Vô Sở Trước Chính Chân Giác đã được nhất thiết trí thì nhờ mấy pháp mà diệt độ (tắt hẳn mọi khổ đau sinh tử, nhập Niết-bàn; cũng dùng để chỉ việc Phật qua đời)?" Phật nói: "Này đồng tử, Như Lai đã được nhất thiết trí thì nhờ sáu pháp mà diệt độ. Thế nào là sáu pháp diệt độ?
 Lúc ấy, này đồng tử, Như Lai liền lưu lại năm phần (năm phần pháp thân, tức năm phẩm chất thanh tịnh của bậc giác ngộ) mà diệt độ. Năm phần ấy là gì? Một là thân giới (phẩm chất giữ giới trong sạch). Hai là thân định (phẩm chất tâm định vững vàng). Ba là thân trí tuệ. Bốn là thân giải thoát (đã thoát khỏi mọi trói buộc). Năm là thân giải thoát thị hiện (?) (thường gọi là giải thoát tri kiến: thấy biết rõ ràng mình đã giải thoát, và hiển bày điều ấy cho người). Đó là lưu lại năm phần không diệt, vì thương xót hết thảy mọi người mà diệt độ.
 Lúc ấy, này đồng tử, Như Lai dùng vô số cách khen ngợi, tán dương công đức của chúng tăng tỳ-kheo (đoàn thể những người xuất gia tu hành), khiến người ta bố thí; vì thương xót hết thảy mọi người mà diệt độ.
 Lúc ấy, này đồng tử, Như Lai nhân đó phân tán xương thân mình, khiến nhỏ như hạt cải (tức xá-lợi: di cốt của Phật còn lại sau khi thiêu, được thờ phụng); vì thương xót hết thảy mọi người mà diệt độ.
 Lúc ấy, này đồng tử, Như Lai vì các Bồ-tát mà nói rằng: 'Ta sở dĩ cầu đạo vô thượng chính chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính và chân thật, tức quả Phật) chỉ vì thương xót hết thảy mọi người'; rồi diệt độ.
 Lúc ấy, này đồng tử, Như Lai vì người khắp mười phương mà nói mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển được chia theo hình thức và nội dung), khiến hết thảy mọi người ai nấy đều được điều thích hợp với mình. Mười hai bộ ấy là gì?
 Một là kinh nghe (?). Hai là kinh nói (?). Ba là kinh lắng nghe (?). Bốn là kinh phân biệt (giải thích rõ ràng). Năm là kinh hiển hiện (?). Sáu là kinh thí dụ (dùng ví dụ để giảng đạo). Bảy là kinh tự nói (?) (Phật tự nói ra mà không có ai hỏi). Tám là kinh sinh (kể chuyện các đời trước của Phật). Chín là kinh phương đẳng (kinh nói giáo lý rộng lớn, sâu xa của Đại thừa). Mười là kinh pháp vô tỷ (kể những việc kỳ lạ hiếm có, không gì sánh được). Mười một là kinh chương cú (?) (kinh dạng câu tụng, đoạn văn). Mười hai là kinh hạnh (?) (kể việc làm, nhân duyên). Đó là mười hai bộ kinh. Vì thương xót che chở hết thảy mọi người mà diệt độ.
 Lúc ấy, Như Lai nhân đó nói rộng về bốn tự quy (bốn chỗ nương tựa để hiểu đúng giáo pháp). Bốn điều ấy là gì? Một là chỉ lấy ý chính, không lấy chữ nghĩa bề ngoài (?). Hai là chỉ lấy giáo pháp, không lấy người nói (?). Ba là chỉ lấy trí tuệ, không lấy hình tướng. Bốn là chỉ lấy điều chân chính, không lấy lời lẽ. Đó là bốn tự quy. Này đồng tử, Như Lai đã được nhất thiết trí thì nhờ sáu pháp này mà diệt độ." Khi ấy Phật liền nói kệ rằng:

 Khi ấy Phật sắp diệt độ, vì hết thảy mọi người mà bày ra sự an ổn,

 Vì mười phương mà lưu lại năm phần, đều thương xót người và loài chẳng phải người.

 Lưu xá-lợi ở lại thế gian, vì hết thảy mà phân nát xương mình,

 Nhỏ như hạt cải, như mảnh hạt kê (?); ai có được đều tôn kính cả.

 Những ai cúng dường xá-lợi ấy, người và loài chẳng phải người đều vui sướng vô cùng.

 Dù ở trên trời hay giữa loài người, sinh ra ở đâu cũng không khổ nhọc.

 Như khi thấy ta mà cúng dường, với khi sau ta diệt độ mà cúng dường xá-lợi,

 Người có tâm ý trong sạch thì hai việc ấy không khác gì nhau.

 Phật phó thác cho chúng tăng tỳ-kheo, trong hàng tôn quý không ai cao hơn,

 Ở trong đó mà bố thí rộng lớn, thì trời và người đều được phúc đức.

 Lưu lại kinh, giới và mười hai bộ kinh; Phật như vẫn còn ở đây khắp mười phương.

 Những điều các Bồ-tát phải thực hành, nay thường xuyên tập luyện để khởi tâm lành.

 Mười địa (mười giai đoạn tu tập của Bồ-tát), kinh Tam tạng (ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) (?), cùng các pháp độ vô cực (ba-la-mật: các hạnh đưa người qua bờ giải thoát) chiếu sáng khắp nơi (?),

 Thương xót hết thảy người và loài chẳng phải người, mà vì đời sau làm gương chỉ bày.

 Liền nói rộng bốn tự quy, khiến tất cả không bám giữ các pháp (?).

 Thương xót người đời mà nói kinh này; khi ấy Phật liền diệt độ xong.

 Khi ấy đồng tử Tư-ha-muội liền ở trước Phật nói kệ rằng:

 Con cũng sẽ cầu lấy quả Phật; hay thay, vui thay, trí tuệ vô thượng!

 Có người nào nghe pháp này, mà không khởi phát tâm Bồ-tát?

 Nay năm trăm học trò này đều đã đến ở chốn này,

 Con sẽ khiến tất cả đều phát tâm, nên khuyến khích họ theo hạnh Bồ-tát.

 Ví như người trồng cây, nhờ đất ẩm mà hạt nảy mầm,

 Nhờ ẩm ướt mà được lớn lên, rồi mọc ra thân và mắt đốt,

 Kế đến có cành và lá, nhờ cành lá mà có hoa,

 Có hoa liền có quả, rồi sau đó lại sinh ra cây mới.

 Tâm Bồ-tát cũng như thế, từ sáu pháp mà được sinh ra.

 Nhờ tâm ấy mà có thể tin, vì có thể làm cho pháp này sinh ra.

 Nghĩa lý này hiển bày chân thật nơi kinh này, là điều hết thảy chư Phật đều nói.

 Kế đến có cành và lá, rồi sau đó lại sinh ra.

 Cây như thế mà lớn lên được, thì cây Bồ-tát là cao nhất không gì hơn.

 Nếu muốn được nương tựa cây này, thì phải vì hết thảy mà tạo sự an ổn.

 Pháp như thế là cây lớn, vì thế mà thành Phật.

 Hãy thương xót hết thảy mọi người; đó là hạnh Bồ-tát cần phải làm.

 Tư-ha-muội thưa Phật: "Sau khi Như Lai diệt độ, có mấy công đức mà bậc ứng nghi và bậc Duyên giác không thể sánh kịp?" Phật nói: "Này đồng tử, sau khi Như Lai diệt độ, có sáu công đức mà bậc ứng nghi và bậc Duyên giác không sánh kịp. Sáu điều ấy là gì?
 Một là sau khi Như Lai diệt độ xong, xá-lợi được cúng dường. Chư thiên, rồng, quỷ thần, thần chất lượng (?) (thần Dạ-xoa, loài thần mạnh mẽ, đi lại nhanh chóng), thần chấp nhạc (thần Càn-thát-bà, nhạc thần cõi trời), thần chim vàng (thần Ca-lâu-la, loài chim cánh vàng khổng lồ), thần giống hình người (thần Khẩn-na-la, ca thần cõi trời, hình dạng như người mà không phải người), thần bò bằng ngực (thần Ma-hầu-la-già, loài đại mãng xà), người và loài chẳng phải người đều đến cúng dường xá-lợi, làm lễ không cùng tận.
 Hai là sau khi Như Lai diệt độ xong, mọi người đều từ tam giới (ba cõi của luân hồi) mà ra khỏi được cõi dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục tình), cõi sắc (cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vật chất), cõi vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình).
 Ba là sau khi Như Lai diệt độ xong, bốn chúng đệ tử (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ) làm phúc cúng dường chúng tăng tỳ-kheo.
 Bốn là sau khi Như Lai diệt độ xong, mười hai bộ kinh đều được truyền khắp cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam theo vũ trụ quan Phật giáo, nơi loài người chúng ta sinh sống).
 Năm là sau khi Như Lai diệt độ xong, dù ở vùng biên địa hay các nước lớn, ở những nơi không hiểu kinh pháp, không có nghĩa lý, và giữa những nơi các pháp ngoại đạo đang có mặt, (Phật pháp) đều sẽ hưng thịnh ở trong đó (?).
 Sáu là sau khi Như Lai diệt độ xong, nếu có người nghe về những việc Phật đã làm, thần túc của Phật, các phép biến hóa của Phật, trí tuệ của Phật, mà sinh nhiều lòng yêu mến, khởi tâm trong sạch cung kính, thì do nhân duyên ấy được sinh lên cõi trời hay ở giữa loài người hưởng phúc. Đó là sáu công đức mà bậc ứng nghi và bậc Duyên giác không thể sánh kịp." Khi ấy Phật liền nói kệ rằng:

 Người cúng dường xá-lợi thì được làm trời và làm người.

 Nếu cúng dường chúng tăng tỳ-kheo, thường ủng hộ các tỳ-kheo,

 An trụ nơi pháp, thực hành theo pháp, thì vượt ra khỏi ba cõi.

 Nếu nghe được những điều cốt yếu của pháp này, thì đúng lúc liền nên thực hành.

 Dù ở vùng biên địa hay các nước, người ta đều được nghe pháp vô thượng này.

 Nếu người nghe công đức của Phật, liền khởi phát tâm Bồ-tát.

 Tư-ha-muội thưa Phật: "Thế nào là chân lý của đạo vô thượng chính chân?" Phật nói: "Có sáu pháp là chân lý. Sáu pháp ấy là gì? Một là mắt lìa khỏi hình sắc, đó là chân lý. Tai, mũi, miệng, thân, ý lìa khỏi đối tượng của chúng (?), đó là chân lý." Khi ấy Phật liền nói kệ rằng:

 Sáu điều ấy (?): tai không dính với tiếng, mắt cũng vậy; ở trong đó rốt cuộc không có hình sắc.

 Không đối nhìn nhau, đó là chân lý; ai muốn học thì phải như thế.

 Tai và mũi không dính liền nhau, thân này, miệng cùng với ý cũng vậy,

 Chớ để tâm khởi lên những việc ấy; không có gì để nghĩ tưởng, đó là chân lý.

 Không có gì để tưởng, như thế là chân lý; mọi sự bám dính vào hình sắc phải xa lìa.

 Mọi thứ đang có đều không dính liền với nhau; đó gọi là chân lý chân chính.

 Khi ấy Tư-ha-muội liền ở trước Phật nói kệ rằng:

 Vui thay, hay thay, pháp không vọng niệm! Ai nghe mà chẳng mong cầu vui thích?

 Mọi nỗi sợ hãi đều được vượt thoát, đối với tham ái dục vọng không còn bám chấp.

 Khi ấy Phật liền vì đồng tử Tư-ha-muội nói kệ rằng:

 Nếu không lễ kính chư Phật, cũng không tôn trọng chính pháp,

 Không gần gũi chúng tăng, thì nghe lời dạy này liền chẳng vui.

 Nếu có người không có lòng tin, lại giữ giới rất hẹp hòi kém cỏi,

 Vì nhút nhát yếu đuối, không tinh tấn, thì đối với pháp này liền không chấp nhận.

 Nhiều sân giận, bị sự nóng nảy thô bạo che lấp, chí ý mê loạn, không biết cảm động phân biệt (?),

 Tính nết nông nổi khinh suất, không có trí suy xét, những hạng người ấy liền không ưa thích.

 Nếu là con của ma, sứ giả của ma, cùng những người ngoại đạo theo tà kiến,

 Cứ khư khư ở trong nghi ngờ, mắc trong lưới rối, nghe lời này thì không tin nhận.

 Tư-ha-muội thưa Phật: "Những hạng người ấy không phải là pháp khí, con sẽ vì họ mà làm cho họ thành pháp khí. Cúi xin Phật thụ ký cho con." Liền ở trước Phật nói kệ rằng:

 Ví như người có đồ đựng bị vỡ, thì không thể giữ được pháp lớn.

 Vì những người có lỗi ấy, con sẽ vì họ mà làm cho họ thành pháp khí.

 Cúi xin Phật thụ ký cho con; nay lòng thành khẩn từ trong phát ra.

 Con sẽ gần gũi thiện tri thức, tìm Bồ-tát cùng chung chí hướng.

 Người nghèo con khiến cho giàu, người không tin con dạy cho tin,

 Kẻ xấu ác con khiến giữ giới; vì mọi người mà che chở cả.

 Thường vì họ nói về nhẫn nhục và sự trong sạch, khai mở dẫn dắt khiến họ sám hối (ăn năn chừa bỏ lỗi lầm).

 Cùng các pháp độ vô cực chiếu sáng khắp nơi (?), khiến cả các loài bò bay máy cựa đều được độ thoát.

 Dùng pháp không (giáo lý rằng mọi sự vật đều do nhân duyên hợp thành, không có tự tính cố định) mà dạy dỗ dẫn dắt người, khiến hết thảy thoát khỏi sinh tử.

 Giúp Bồ-tát phát tâm vui sướng, làm những điều cần làm trong giáo pháp.

 Chia xá-lợi đi khắp mọi nơi, khiến chúng sinh được an ổn.

 Lưu lại kinh và giới khắp mười phương, khiến hết thảy thường tập luyện thực hành.

 Phật bảo đồng tử Tư-ha-muội: "Chư Phật quá khứ đều đã thụ ký cho ông rồi, nay ta cũng sẽ thụ ký cho ông. Nay chư Phật đang chuyển pháp luân ở vô số cõi nước hiện tại cũng đều đã thụ ký cho ông rồi."
 Đồng tử Tư-ha-muội nghe Phật thụ ký thì vô cùng vui mừng, liền đứng giữa hư không, cách mặt đất một trăm bốn mươi trượng (trượng: đơn vị đo chiều dài thời xưa, khoảng ba mét), từ trên đi xuống, cúi đầu và mặt chạm vào chân Phật mà làm lễ. Khi ấy năm trăm học trò thấy phép biến hóa lớn, liền ở trước Phật nói kệ rằng:

 Nếu Ngài rủ lòng dạy dỗ thương xót chúng con, cúi xin Phật thụ ký cho chúng con.

 Về sau trong đời ác xấu năm trược (năm thứ ô trọc của thời mạt: thời đại xấu, tư tưởng sai lầm, phiền não nặng, chúng sinh kém cỏi, tuổi thọ ngắn), chúng con sẽ gìn giữ giáo pháp.

 Dù bị can ngăn mãi và chửi mắng, kẻ ác xấu đem roi gậy đánh đập,

 Khi ấy đời có những người như thế, chúng con sẽ dạy họ tự ăn năn trách mình.

 Vào đời ấy, chúng con sẽ nhẫn chịu mọi khổ não.

 Vì hết thảy người và loài chẳng phải người, xin ban cho chúng con lời thụ ký cốt yếu.

 Chúng con đều coi thân này là mục nát, không tham tiếc thọ mạng,

 Chỉ mong được vui ở nơi vắng vẻ thanh vắng, không mong cầu sự cúng dường.

 Khi ấy Phật liền vì năm trăm học trò nói kệ rằng:

 Năm trăm học trò này nay đều đến ở chốn này,

 Vào lúc ấy, ở đời sau, đều sẽ phát tâm Bồ-tát.

 Vẫn còn phải chịu chút khổ nhọc, thọ mạng sẽ ngắn ngủi.

 Khi ấy, ở bất cứ chỗ nào, cũng được thấy vô số phẩm vật cúng dường.

 Khi ta mới phát tâm Bồ-tát, cũng đời đời nhẫn chịu khổ nhọc.

 Các ông học cũng phải như thế, thì tự mình sẽ đạt đến làm vua trong loài người.

 Pháp vốn là không, không có cái 'tôi' cái 'ta'; vì thương xót hết thảy mà thường nói điều ấy.

 Khi ấy, ở đời kia, ta sẽ vì các ông mà hiện ra hình tướng.

 Các Bồ-tát đều vui mừng, khen ngợi rằng: "Phật thường còn mãi."

 Vì hết thảy mà tạo sự an ổn, hiện cho người thấy hình tướng Phật.

 Khắp mọi cõi nước và mười phương, nay các vị Pháp vương (vua của giáo pháp, tức chư Phật) đang hiện tại,

 Phật vì các Bồ-tát mà đều phóng ra ánh sáng lớn.

 Bậc đại sĩ Vô Thắng Từ Hoằng (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai; 'Vô Thắng' là tên riêng, 'Từ' là nghĩa của Di-lặc), nay đang ở cõi trời thứ tư (cõi trời Đâu-suất, tầng thứ tư của các cõi trời thuộc cõi dục),

 Thường khuyến khích làm vui các Bồ-tát, cũng khuyên gắng và chỉ bày pháp sâu xa.

 Vào đời ấy, người tu hành, có nhiều người đều phát tâm.

 Như còn sót tai ương của đời trước, nếu tâm ý rối loạn thì phải chịu cho hết tội.

 Chí ý mong cầu không biết chán, cũng không thể tự thấy đủ đầy.

 Các việc khác chẳng thích làm, chỉ thường cầu hạnh Phật và Bồ-tát.

 Các học trò chớ buồn lo, tuy khổ nhọc nhưng không kéo dài lâu.

 Sau khi hết thọ mạng ở đời này, liền sinh lên cõi trời Đâu-suất.

 Hãy nguyện sinh về cõi nước An Ổn, trước vị Pháp vương Thọ Vô Cực (tức Phật Vô Lượng Thọ, Phật A-di-đà, có tuổi thọ không cùng tận),

 Hoặc trong cõi nước Diệu Lạc (?) (bản gốc chép là "Diệu Dược Vương", có lẽ chép nhầm), nơi Phật Vô Nộ (tức Phật A-súc, vị Phật không hề nổi giận) dạy dỗ giáo hóa.

 Hãy thường nguyện được đến sinh ở đó, sau khi hết thọ mạng ở đời này.

 Liền ở nơi ấy được thần túc, đến trước chư Phật mà cúng dường tất cả.

 Thực hành sáu pháp mà tự mình thành tựu; nay vào thời Phật này đều được thụ ký.

 Đều được thoát khỏi ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), đã xa lìa tám chốn hoạn nạn.

 Các đường tà và lưới lớn, đã xé rách phá tan mà thoát ra được.

 Bậc vô sở trước (A-la-hán) và bậc duyên nhất giác (Duyên giác), ở trong đó đều vượt lên trên hết.

 Khi ấy năm trăm học trò nghe Phật thụ ký cho mình thì đều vô cùng vui mừng, liền đứng giữa hư không cách mặt đất hai mươi trượng, từ trên đi xuống làm lễ Phật, thưa Phật rằng: "Chúng con cùng Tư-ha-muội sẽ được thụ ký thế nào?"
 Khi ấy Phật liền mỉm cười, vô số tia sáng, mỗi tia một màu khác nhau, từ miệng Phật phát ra, chiếu khắp vô số cõi Phật, rồi trở về nhiễu quanh thân Phật ba vòng, đến trên đỉnh đầu thì biến mất.
 Khi ấy A-nan (vị đệ tử thị giả luôn theo hầu Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay, cúi đầu và mặt chạm chân Phật, thưa Phật: "Phật do nhân duyên gì mà mỉm cười? Đã cười thì hẳn có ý nghĩa." Khi ấy Phật liền vì A-nan nói kệ rằng:

 Tư-ha-muội đứng ở hàng đầu, là bậc thầy đứng thứ nhất trong hàng học trò.

 Tất cả sẽ cùng thành Phật trong cùng một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài lâu), làm bậc tôn quý anh hùng trong loài người.

 Sẽ ở trong hiền kiếp này (kiếp hiện tại, gọi là "kiếp hiền" vì có nhiều bậc hiền thánh, nghìn vị Phật ra đời), vào đời ác xấu năm trược về sau,

 Đều ở trong đó chịu cho hết tội, liền từ đó được thần túc.

 Rồi sau đó thần túc đầy đủ, liền bay đến ức cõi nước,

 Cúng dường xong liền thành Phật, vị Phật ấy hiệu là Liên Hoa Thượng (Hoa Sen Tối Thượng).

 Khi ấy năm trăm học trò ở trước Phật khen ngợi Phật, nói kệ rằng:

 Nay Phật nói rằng chúng con sẽ được thụ ký, sẽ thành Phật,

 Dạy hết thảy làm công đức, vô số mà không khởi niệm chấp trước.

 Khi ấy, vào thời của vị Pháp vương ấy, sẽ ở tại cõi Diêm-phù-đề,

 Đem kinh Bồ-tát Đạo Thụ, vì hết thảy mà nói rộng giáo pháp.

 Nếu có người nghe kinh, hỏi han, liền khởi phát tâm Bồ-tát.

 Chúng con đều thỉnh cầu Phật, nguyện bậc Tôn quý Anh hùng thụ ký cho.

 Nay Phật là cha của hết thảy, thường thương xót người và loài chẳng phải người.

 Vì là con mà Ngài thêm lòng từ bi thương xót; xin bậc Đại Tôn dẫn đường phân giải mà nói.

 Vào lúc ấy, đối với kinh này, về sau khởi lòng cung kính,

 Liền khởi phát tâm Bồ-tát, vì mọi người mà hỏi nghĩa lý.

 Xin bậc Đại Tôn Anh hùng nói đầy đủ: tâm Bồ-tát có những công đức gì?

 Nếu người sáng suốt nghe pháp này, liền khởi phát tâm Bồ-tát.

 Khi ấy Phật vì năm trăm học trò nói kệ rằng:

 Nếu ai nghe mà liền tin, thì cây Bồ-tát là bậc tôn quý vô thượng.

 Ta thụ ký cho hết thảy, đều sẽ được làm vua trong loài người.

 Điều tâm mong nguyện thì dũng mãnh lớn lao; phát tâm Bồ-tát rồi liền thẳng tiến lên.

 Chí ý ấy rất trong sạch, liền được sinh ra quả chân thật trong sạch.

 Đối với sắc dục mà ra khỏi ba cõi, liền khởi phát tâm Bồ-tát.

 Đem tâm ấy làm công đức, mau được vượt ra khỏi ba cõi.

 Những việc làm của hết thảy mọi người đều còn bám dính trong ba cõi.

 Nếu tâm ý không còn bám chấp, thì Bồ-tát là bậc không ai cao hơn.

 Nếu Bồ-tát khởi tâm hướng về kinh, vì hết thảy mà nói kinh Đạo Thụ,

 Có công đức liền dạy bảo dẫn dắt, gìn giữ kinh này có thể chỉ bày cho người.

 Việc của Bồ-tát đã nói đầy đủ, những điều cần dạy đều đã trọn khắp.

 Những pháp khác thì không thể đếm hết, pháp ấy vi diệu không thể nói được.

 Trí tuệ vô lượng đều đầy đủ, vì thế mà được thành Phật.

 Hãy thương xót hết thảy mọi người, thường tu tập hạnh Bồ-tát.

 Khi ấy A-nan thưa Phật: "Kinh này tên là gì? Phải vâng giữ thực hành thế nào?" Phật bảo A-nan: "Kinh này tên là Kinh Bồ-tát Đạo Thụ, các ông hãy tụng đọc và gìn giữ." A-nan thưa Phật: "Vì sao gọi là Kinh Bồ-tát Đạo Thụ?"
 Phật bảo A-nan: "Ví như trồng cây, dần dần nảy mầm, sau đó sinh thân, mắt đốt, cành, lá, hoa và quả. Cũng như thế, này A-nan, trong kinh này, Bồ-tát mới phát tâm liền được niềm vui; từ niềm vui mà thân và tâm được nghỉ ngơi yên ổn; đầy đủ sáu độ vô cực (sáu hạnh đưa người qua bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), hạnh phương tiện biến thông (?) và đức sáng (?); liền được vô sở tòng sinh pháp nhẫn; đầy đủ nhất thiết trí; chuyển pháp luân cho đến khi diệt độ; rồi phân chia xá-lợi, lưu lại giáo pháp cho các đời sau dùng. Vì thế, này A-nan, kinh này tên là Kinh Bồ-tát Đạo Thụ."

 Phật nói xong, đồng tử Tư-ha-muội cùng năm trăm học trò, các vị tỳ-kheo tăng, cùng trời, người, rồng, quỷ, thần Dạ-xoa, nghe kinh đều vô cùng vui mừng, tiến lên cúi đầu và mặt sát đất làm lễ Phật rồi lui ra.

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video