Thiên 1 — Kinh Đại Ý: chuyện tiền thân Đại Ý vào biển tìm ngọc minh nguyệt

 # Kinh Phật nói về Đại Ý

 Kinh Đại Ý

 Đời Lưu Tống (triều đại ở miền Nam Trung Hoa, thế kỷ V), Cầu-na-bạt-đà-la dịch.

 Kinh Phật nói về Đại Ý

 Đời Tống, Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị tăng thông thạo cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật và Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Cầu-na-bạt-đà-la dịch.

 Tôi được nghe như thế này. Có một lần, Phật ở nước Xá-vệ, trong vườn Kỳ Thụ Cấp Cô Độc (khu vườn do thái tử Kỳ-đà góp cây và trưởng giả Cấp Cô Độc, tức người hay giúp kẻ mồ côi, không nơi nương tựa, mua đất dâng cúng Phật), cùng với một nghìn hai trăm năm mươi vị tỳ-kheo (người xuất gia theo Phật, sống bằng khất thực).

 Phật bảo các tỳ-kheo: Ngày xưa có một nước tên là Hoan Lạc Vô Ưu (Vui vẻ không lo buồn), vua hiệu là Quảng Từ Ai (Lòng thương rộng lớn). Trong nước có một cư sĩ (người tu theo Phật tại gia, ở đây chỉ người giàu có, có danh vọng) tên là Ma-ha-đàn, vợ tên là Chiên-đà. Bà sinh một người con trai, dung mạo đoan chính, trên đời ít ai sánh bằng.

 Vừa lọt lòng, đứa bé đã biết nói, liền phát lời nguyện rằng: "Con sẽ bố thí (đem của cải cho người khác mà không cầu đền đáp) khắp thiên hạ, cứu giúp dân chúng. Những ai cô độc, nghèo khổ, con sẽ cấp giúp, che chở, cho họ được yên ổn." Vì thế cha mẹ đặt tên con là Đại Ý (Chí lớn).

 Thấy con có vẻ khác thường, không giống người đời, cha mẹ sợ là trời, rồng hay quỷ thần, muốn đi bói hỏi. Đại Ý biết vậy, liền thưa: "Con vốn là người, không phải trời, rồng hay quỷ thần đâu. Chỉ vì thương xót những người dân khốn cùng trong thiên hạ, muốn che chở, săn sóc họ mà thôi." Nói xong ý ấy thì thôi, không nói nữa. Đến năm mười bảy tuổi, Đại Ý mới thưa với cha mẹ: "Con muốn bố thí cho những người khổ cực, để họ được yên ổn."

 Cha mẹ nghĩ: "Đứa con này từ lúc mới sinh đã có lời nguyện ấy." Bèn bảo con: "Của cải của ta nhiều vô kể, con cứ tùy ý đem cho, ta không ngăn cấm." Đại Ý thưa: "Của cải của cha mẹ tuy nhiều, nhưng vẫn chưa đủ cho con dùng. Con chỉ nên ra biển tìm lấy thất bảo (bảy thứ báu như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não…) để đem cho dân chúng khắp thiên hạ." Đại Ý nói như thế nhiều lần, cha mẹ bèn bằng lòng cho đi.

 Đại Ý liền lạy chào từ biệt, lên đường ra biển. Dọc đường đi qua một nước khác. Trong nước ấy có một người Bà-la-môn (thuộc đẳng cấp tu sĩ, tế lễ, cao quý nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) giàu có vô cùng. Thấy Đại Ý nét mặt rạng rỡ, đoan chính, ông rất vui mừng, quý mến, bèn nói: "Ta kính trọng anh. Nay ta có một đứa con gái nhỏ, muốn gả cho anh, mong anh ở lại đây." Đại Ý đáp: "Tôi từ biệt gia đình ra biển để tìm thất bảo, chưa dám nhận lời. Hãy đợi tôi trở về."

 Thế rồi Đại Ý tiếp tục đi, tìm được thất bảo, liền sai người mang báu vật về nước mình, còn mình thì lại đến bờ biển để tìm những vật lạ. Bỗng thấy một cây lớn, cao tám mươi do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), rộng cũng tám mươi do-tuần.

 Đại Ý trèo lên cây, nhìn ra xa thấy một tòa thành bạc: cung điện, lầu gác, nhà cửa đều làm bằng bạc trắng, có thiên nữ (tiên nữ cõi trời) hầu hạ bên cạnh, tiếng nhạc tự nhiên vang lên. Có một con rắn độc quấn quanh thành ba vòng; thấy Đại Ý, nó liền ngóc đầu lên nhìn.

 Đại Ý tự nghĩ: "Người ta bị nọc độc làm hại đều là vì không có lòng lành mà thôi." Bèn ngồi xuống suy ngẫm, giữ tâm an định; chỉ trong chốc lát, con rắn liền cúi đầu nằm ngủ.

 Đại Ý muốn vào thành, người giữ cửa liền vào tâu với vua: "Bên ngoài có một bậc hiền giả muốn gặp nhà vua." Vua đích thân ra đón, vui mừng nói: "Chỉ mong ngài ở lại đây một mùa ba tháng, để tôi được bày tỏ lòng cúng dường (dâng cúng đồ ăn mặc, vật dụng để tỏ lòng tôn kính)." Đại Ý đáp: "Tôi đang muốn đi tìm báu vật, không nên ở lâu." Vua nói: "Tôi sẽ không lo việc nước nữa, chỉ mong ngài ở lại."

 Đại Ý bèn ở lại. Vua liền sắm sửa áo quần, đồ ăn thức uống, ca múa âm nhạc, giường nằm, đồ dùng để cúng dường. Trải qua đủ chín mươi ngày, Đại Ý từ biệt vua muốn đi. Vua liền lấy bảy thứ báu quý lạ muốn tặng. Đại Ý nói: "Tôi không cần dùng nhiều thất bảo này. Nghe nói nhà vua có một viên minh nguyệt châu (ngọc sáng như trăng rằm), tôi muốn xin viên ngọc ấy."

 Vua nói: "Tôi không tiếc viên ngọc này, chỉ sợ đường sá gian nan hiểm trở, khó mang theo mình được thôi." Đại Ý nói: "Người được phúc dẫn dắt thì không sợ gian nan hiểm trở." Vua nói: "Viên ngọc này có thể khiến các báu vật trong vòng hai mươi dặm đi theo nó. Tôi xin dâng lên ngài, tùy ý ngài sử dụng. Nếu sau này ngài đắc đạo (tu thành, chứng được chân lý, thành Phật), xin cho tôi được làm đệ tử, được cúng dường hơn cả hôm nay." Đại Ý bèn nhận ngọc, vui mừng ra đi.

 Rồi Đại Ý lại đi tiếp, thấy một tòa thành vàng: cung điện, lầu gác, nhà cửa đều bằng vàng ròng, cây bằng thất bảo, âm nhạc tự nhiên vang lên, thiên nữ hầu hạ đông gấp bội lần trước. Cũng có một con rắn độc quấn quanh thành sáu vòng; thấy Đại Ý, nó liền ngóc đầu lên nhìn. Đại Ý lại ngồi xuống giữ tâm an định, con rắn lại cúi đầu nằm xuống.

 Đại Ý muốn vào thành, người giữ cửa liền vào tâu vua. Vua liền ra đón, gặp gỡ, mời vào và nói: "Mong ngài ở lại một mùa ba tháng, để tôi được bày tỏ lòng cúng dường." Đại Ý bèn ở lại. Vua liền tiếp đãi, sắm sửa đồ ăn thức uống, áo quần, cùng các thiên nữ ca múa để làm vui cho ngài. Trải qua sáu mươi ngày, Đại Ý từ biệt vua muốn đi. Vua cố nài xin ở lại, nhưng ý Đại Ý không muốn ở, bèn từ biệt vua mà đi.

 Vua lại lấy bảy thứ báu quý lạ để tặng, Đại Ý không chịu nhận, nói: "Tôi không ưa các thứ báu. Nghe nói nhà vua có một viên minh nguyệt châu, mong vua ban cho." Vua nói: "Tôi không dám tiếc, chỉ sợ đường xa lại hiểm trở, khó mang theo mình thôi." Đại Ý đáp: "Người được phúc dẫn dắt thì có gian nan hiểm trở gì đâu."

 Vua liền đáp: "Viên ngọc này có thể khiến các báu vật trong vòng bốn mươi dặm đi theo nó. Tôi xin dâng lên ngài. Mong sau này khi ngài đắc đạo, tôi được làm đệ tử, có thần túc (phép thần thông đi lại tự tại, muốn đến đâu liền đến đó) không ai sánh bằng, được cúng dường hơn cả hôm nay." Đại Ý liền vui mừng nhận ngọc mà đi.

 Rồi Đại Ý lại đi tiếp, lại thấy một tòa thành pha lê: cung điện, lầu gác, nhà cửa đều bằng pha lê, cây bằng thất bảo, âm nhạc tự nhiên vang lên, thiên nữ hầu hạ đông gấp bội lần trước. Cũng có một con rắn độc quấn quanh thành chín vòng; thấy Đại Ý, nó liền lại ngóc đầu lên nhìn. Đại Ý liền lại ngồi xuống, suy ngẫm sâu xa, nhập định (đưa tâm vào trạng thái tập trung, lặng yên hoàn toàn). Con rắn liền lại cúi đầu nằm ngủ.

 Khi Đại Ý muốn đi vào, người giữ cửa vào tâu vua. Vua liền ra đón, mời vào và nói: "Mong ngài ở lại một mùa ba tháng." Đại Ý liền ở lại. Vua lại hết lòng cúng dường, sắm sửa đồ ăn thức uống, áo quần, ca múa âm nhạc để làm vui cho ngài. Trải qua bốn mươi ngày, Đại Ý lại từ biệt vua ra đi.

 Vua liền lấy bảy thứ báu quý lạ muốn tặng, Đại Ý không nhận, đáp: "Tôi không dùng các thứ báu này. Nghe nói nhà vua có một viên minh nguyệt châu, mong vua ban cho." Vua liền đáp: "Viên ngọc này có thể khiến các báu vật trong vòng sáu mươi dặm đi theo nó. Tôi xin dâng lên ngài. Nếu sau này ngài đắc đạo, mong tôi được làm đệ tử, trí tuệ không ai sánh bằng, sẽ lại cúng dường hơn cả hôm nay." Đại Ý liền nhận ngọc, vui mừng ra đi.

 Rồi Đại Ý lại đi tiếp, lại thấy một tòa thành lưu ly (một loại đá quý màu xanh biếc): cung điện, lầu gác, nhà cửa đều bằng lưu ly, cây bằng thất bảo, âm nhạc tự nhiên vang lên, thiên nữ hầu hạ đông gấp bội lần trước. Cũng thấy một con rắn độc quấn quanh thành mười hai vòng; thấy Đại Ý, nó liền ngóc đầu lên nhìn. Đại Ý liền lại ngồi xuống, suy ngẫm sâu xa, nhập định. Con rắn lại cúi đầu nằm ngủ.

 Đại Ý muốn đi vào. Bấy giờ người giữ cửa vào tâu vua, vua ra đón, mời vào, xin ngài ở lại một mùa ba tháng. Đại Ý liền ở lại. Vua đích thân cúng dường đồ ăn thức uống, áo quần, ca múa âm nhạc để làm vui cho ngài. Trải qua hai mươi ngày, Đại Ý từ biệt vua muốn đi. Vua liền lấy bảy thứ báu quý lạ để tặng.

 Đại Ý không nhận những báu vật ấy, nói: "Tôi nghe nhà vua có một viên minh nguyệt châu, mong vua ban cho." Vua đáp: "Viên ngọc này có thể khiến các báu vật trong vòng tám mươi dặm đi theo nó. Tôi xin dâng lên ngài. Mong sau này khi ngài đắc đạo, tôi được làm đệ tử, đem lòng trong sạch cúng dường hơn cả hôm nay, và được ngài giúp cho có trí tuệ lâu dài." Đại Ý bèn nhận ngọc, vui mừng ra đi.

 Đại Ý nghĩ: "Ta vốn đến đây tìm báu vật, nay đã được như ý, nên từ đây trở về." Bèn theo đường cũ muốn về nước mình. Khi đi qua biển lớn, các vị thần vương (vua của các thần) trong biển cùng bàn với nhau: "Trong biển của chúng ta tuy có nhiều thứ quý, của báu nổi tiếng, nhưng không có loại ngọc như thế này." Bèn ra lệnh cho thần biển đón đường cướp lấy ngọc.

 Thần biển liền hóa thành người, đến gặp Đại Ý, hỏi: "Nghe nói anh có được những vật quý lạ, có thể cho tôi mượn xem được không?" Đại Ý xòe tay đưa ra bốn viên ngọc, thần biển liền lay tay ngài khiến ngọc rơi xuống nước.

 Đại Ý nghĩ: "Khi các vua nói chuyện với ta, chỉ bảo rằng ngọc này khó giữ. Ta may mắn đã có được, nay lại bị kẻ này cướp mất, thật không đáng chút nào." Liền nói với thần biển: "Ta đã tự mình khó nhọc, vượt qua bao chốn hiểm trở mới được những viên ngọc này mang về. Ngươi lại cướp của ta; nay nếu không trả lại, ta sẽ múc cạn nước biển."

 Thần biển biết vậy, hỏi: "Chí của anh sao lại cao đến thế! Biển sâu ba trăm ba mươi sáu vạn do-tuần, rộng không bờ bến, làm sao múc cạn được? Ví như mặt trời rốt cuộc không thể rơi xuống đất, gió lớn không thể nắm lấy buộc lại. Dẫu mặt trời còn có thể khiến rơi xuống đất, gió còn có thể nắm buộc được, thì nước biển lớn rốt cuộc cũng không thể múc cho cạn được."

 Đại Ý cười đáp: "Ta tự nhớ lại trước sau bao lần nhận thân, sinh ra rồi chết đi, thân xác tan rã; xương chất lại còn cao hơn núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất, ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), máu chảy ra thì năm con sông, bốn bể cũng chưa đủ để ví. Ta còn muốn cắt đứt cái gốc rễ của vòng sinh tử ấy, huống chi cái biển nhỏ này, có gì mà không múc cạn được!"

 Ngài lại nói: "Ta nhớ xưa kia khi cúng dường chư Phật, ta đã phát lời nguyện rằng: Xin cho chí hướng và việc làm của con dũng mãnh trên đường đạo, quyết tâm hướng tới đâu thì không gì khó khăn; dù phải dời núi Tu-di, múc cạn nước biển lớn, con cũng không bao giờ thoái chí."

 Rồi ngài dồn hết tâm ý, lấy đồ múc nước biển. Lòng chí thành ấy cảm động thấu đến cõi trời Tứ Thiên Vương (tầng trời thứ nhất thuộc cõi dục, do bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương) (?), vị vua trời xuống giúp Đại Ý. Nước biển chia làm ba phần thì đã múc được hai phần.

 Bấy giờ các thần vương trong biển đều vô cùng run sợ, cùng bàn với nhau: "Nay nếu không trả lại ngọc thì chẳng phải chuyện nhỏ đâu. Nước cạn hết, bùn lộ ra, người này sẽ phá hủy cung điện của chúng ta." Thần biển bèn đem ra đủ các thứ báu để tặng Đại Ý. Đại Ý không lấy, nói: "Ta không cần những thứ này, chỉ muốn lấy lại ngọc của ta thôi. Mau trả ngọc cho ta, nếu không ta quyết không bỏ qua." Thần biển biết lòng ngài đã cảm động đến trời đất, bèn đem ngọc ra trả lại.

 Đại Ý lấy lại được ngọc, đi ngang qua cưới con gái người Bà-la-môn, rồi trở về nước mình, tha hồ bố thí rộng khắp. Từ đó về sau, trong cõi nước không còn ai đói rét, nghèo thiếu nữa. Dân chúng bốn phương đều bỏ quê cũ, địu con trên lưng kéo nhau về nương nhờ người nhân đức.

 Ngài bố thí như vậy trải qua nhiều năm, ân đức lan đến cả loài sâu bọ bay, bò, ngọ nguậy, không loài nào không được thấm nhuần. Về sau, khi hết tuổi thọ, ngài sinh lên làm Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, tầng trời thứ hai của cõi dục); có khi lại xuống làm Phi hành hoàng đế (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp, có xe báu bay đi khắp nơi, còn gọi là Chuyển luân thánh vương). Ngài tích lũy công đức (việc lành và phúc báo do việc lành sinh ra), tự mình đạt đến chỗ thành Phật, là bậc tôn quý đặc biệt trong Tam giới (ba cõi mà chúng sinh luân hồi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc). Tất cả đều do việc làm từ các đời trước, chứ không phải tự nhiên mà có.

 Phật bảo các tỳ-kheo: Đại Ý chính là thân ta. Cư sĩ Ma-ha-đàn lúc ấy, nay là vua Duyệt Đầu Đàn (Tịnh Phạn vương, cha của Phật). Người mẹ Chiên-đà lúc ấy, nay là phu nhân Ma-da (mẹ của Phật). Vua nước Hoan Lạc Vô Ưu lúc ấy, chính là Ma-ha Ca-diếp (một đại đệ tử của Phật). Con gái người Bà-la-môn lúc ấy là Câu Di (vợ của Phật khi còn là thái tử). Cha của cô gái lúc ấy là Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật trong tương lai).

 Vua trong thành bạc lúc ấy là A-nan (đệ tử thân cận, thị giả của Phật). Vua trong thành vàng lúc ấy là Mục-kiền-lan (đại đệ tử thần thông bậc nhất). Vua trong thành pha lê lúc ấy là Xá-lợi-phất (đại đệ tử trí tuệ bậc nhất). Vua trong thành lưu ly lúc ấy là tỳ-kheo Tu-đà. Vị vua trời (?) đã giúp Đại Ý múc nước biển lúc ấy, chính là Ưu-đà. Kẻ đã cướp ngọc lúc ấy, chính là Điều-đạt (tức Đề-bà-đạt-đa, người em họ nhiều lần hãm hại Phật).

 Những người giữ cửa bốn thành lúc ấy chính là Tu-bạt, Bàn-đặc, Tô-kệ, Phi-câu-lưu (?). Những con rắn độc quấn quanh bốn thành lúc ấy, chính là bốn viên quan đã cùng nhau giết Toan-đà-lợi.

 A-nan sửa lại áo quần, lạy Phật rồi thưa: "Lúc ấy, Đại Ý nhờ công đức gì mà đến được bốn thành báu, ở đâu cũng được cúng dường, lại được bốn viên minh nguyệt châu có các báu vật đi theo?"

 Phật nói: "Ngày xưa, vào thời Phật Duy Vệ (một vị Phật trong quá khứ xa xưa), Đại Ý từng dùng bốn thứ báu xây tháp thờ Phật, cúng dường Tam tôn (ba ngôi tôn quý: Phật, Pháp là giáo lý của Phật, và Tăng là đoàn thể người tu), giữ trai giới (giữ giới luật, không ăn sau giờ ngọ) bảy ngày. Lúc ấy có năm trăm người cùng nhau dựng chùa: có người treo phướn lụa, thắp đèn; có người đốt hương, rải hoa; có người cúng dường các vị tỳ-kheo trong Tăng đoàn; có người tụng kinh, giảng đạo. Nay những người ấy đều đến hội họp ở đây."

 A-nan cùng tứ bối đệ tử (bốn hạng đệ tử của Phật: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ) nghe kinh xong, vui mừng tiến lên lạy Phật.

 Kinh Phật nói về Đại Ý

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video